Consolatorium timoratae conscientiae venerabilis P. fratris Ioannis Nider S. Theologiae professoris de Ordine Praedicatorum

11쪽

Iuris Canonici eomportaui lenient ijs.

Quia igitur in huius vitat ex siluarihil

est Bona conscientia iucundius: de qua aeterna ait Sapientia Secura mens quasi iuge conuiuiu Et Apoliolus. Gloria nostra hec est testimoniu Conscientiae, O

strae, Ex ita ediuersi in hac lacrymara valle nihil poenalius,& miserabilius mala Conscietia De qua Esαφcit sermia eorum no morietur, igni eorum noli

a spe oequeat terminum, iuxta tres famosa

acceptiones conscientie, tractatum presentem, in tres partes divido. Prima pars in octo capitula erit de Conscientia, prout specie denotat. . Secunda, in decem capitulis erit de Con scientia, prout habentem rectificatii: Tertia in a a capitulis erit de Con

stienti prout in aliquo trepidat,

INCI.

12쪽

sint dist. 24. Sie enim aeripitur urim, euam uisa hici cum dicitis charitas proce-'dii de constientia bona ises ideste, sile, quia ex meritis , quae conscientia tenet Hotis spei insurgit. Sic etiam de conscientia loquuntur dore aliUtiqui; plurimi quemadmodum poliolus ad Heb vltimo dicens. pnfidimus. quia donam confrientiam ha bemus in omnibus. Huiusmodi autem Leuiumbeth et conscientia Aptem reperimus fructu sis utilitates in ta lerae theologiae litteris: qui sitnt,alix stet veritati, o . Datus venuitatis retractorium a Ieccatis theseunt, Enestatis. tς stimonium bonitatis, Oeconuiuius delecta hi litatis i timo est radix spei bbhae e charitatis, propter:

quod Apostolus primae ad T VI diei 'mnis pi,cepti

est charitas de corde purore con ieritia bona Uehu, perna r. libro tertio de conside. dieit Fortitudo tua, fiducia fidelis constiuntiae . Et beatus August in quoddam sermo leti ouid obeli homini, suod de illa tabula vulseum delere numana ignorantia , s eum de libro vi venia rium numQuam deleati: opria conscientia i tam si ἀnum,quod de non dicitur in mente non inuecitdri ris 'gnam nobis tristit igna debet se rare. Et e contra .his lum, quod delabbis dicitur, in nobis non inuenitur Linc magnaris debemus laetitiam prosilire D. zz becundo est iter veritatis, pro quoi ni orali escens Deduc, Ie domine in semitam rectam madatorum tuo-ium,in in iustitia tua propter inimicos ure dirige in

13쪽

conspectu tuo viam meam ubi glos Dirige in eonspectu tuo idest in conscientia, ubi nomo aliquis non videt, sed tu solus et quoniam homini laudanti vel vituperanti non est eredendum quia non videt conscientiam qua iter ad Deum dirigitur subditur. Quoniam non est in ore eorum veritas, quas dicat, dirige necesse est: quoniam non est ia ore eorum veritas icilicet inimicorum meorum, quorum iudicio non est eredendum. Ideo ad conscientiam ubi Deus videt, fugiendum est Ite 3. Tertio est ornatus venustatis rationalis animae , quae sponsa Christi est,&mei .de quo in psal. Omnis gloria eius ab intus; super quo glo. Hie est laus isonis a gloria quasi dieat. Concupiscit Rex decorem tuum, qui decor Non est, nisi intus quia omnis gloria eiu i scilicet stiri Regis, est ab intus idest in conscientia. Ideo canticorum, quarto animae sanctae sponsius dicit. Quam pulchra es amicimea quam pulchra oculi tui columbarum idest quo ad exteriorem conuersationem fabsque eo glosa L intentione,qua sola pulchr es, per quem alia sunt commendabilia, quod intrinsecus latet, quia soli Deo pater. διεν 4. Quarto est retractorium a peceatis. Quem enim con scientia mordet timulat, quod aliquod illicitum; iam pro tanto a peccato tali retrahitur, in quo labi pose

set: propter quzd veritas, Lucaeci 2. ait. Ille seruus, qui e

gnouit voluntatem domini sui,& non preparauit se oscilicet ad aduentum domini sui munde δε non secerit secundum volutatem eius, plagis vapulabit multis sequitur. Qui autem non cognouit, nee secit digna vapulabit

paucis .it si quis non secit secundum in talestum, quem habet, vel habere debet de aliquo morabili agibili dicetur assi illud Iaco quarto Seienti bonum non saeienti peccatum est illiin secunda Pet. 2. Melius erat illi viam

eritatis non agnoscere, quam post agnitam retroire: ab eo quod traditum est illis a sancto mandato. Hinc

ob causam altior fuit luci seri quia sicut ali3s raminebat scientia; ita caeteris peior filii in ruina. Nec tamen propterea ut dicit sto.3 Augustini super praemissa verba Mnangeli ai fugienduin et ad latebras ighorantiar; qui a

ud*rami eorum quae quia scire debet,in eoigiti nenii

14쪽

ηem exeunt,sed accusat potius, saepe delictum auget, secundum illudi. Corinth. t. ignorans ignorabitur. ideo Ambro.super Ro.i2. dicit. Graialsime peccas, si ignoras. hoc est periculosissimum sequia non reddit ad poeniten tiam qui ign'rauit.Bene ergo dicitur prougr. sa. Est qui 'promittit,&quasi gladio pungitur conscientie quia sciis licet conscientia promittit benesaeient praenuum vitae , aeternae,in constientia bona negligenti minaturi iam

mortis perpetuae.

Quinto est thesaurus honestatis. de quo Gel. Ir Bo Quinan est substantia , cui non est peccatum insonscientia, quod tam de substatia rerum terrenarum quam spiritualium intelli ei potest. Illius enim divitiae sunt, bona substantia, quem de male aequisitis ac retentis non remoris det conscientia bie etiam hominis illius diuitiae spiri ituales:puta: scientiain virtutes sunt, bona substantia, queste mortali non mordet conscimitia. Nam lateriora bona: virtutum propriae sunt verae diuitiae. De quibus Chri issest. si per Matth. Reddite quae sunt Caesaris Caesari: quae sunt Dei Deo. Nunuisma, inquit, Caesaris, aurum est:

numisma Dei,homo est. In selidis Caesar videtur. ina minibus autem Deus agnoscitur. Et ideo diuitias vestras Caesiari date: Deo autem conscientiae vestrae Elum inno- 'centiam reseruate. idem astruit Cassio quarto libro epi solarum. Quid acquiri ait putatur, ubi bona conscientia perdituriaut in quas rie possit homo proficere, si innocentiam probatus fuerit amisisse sexto est testimonium bonitatis . In euius lignum SextRApol totus. secunda Corinth. r. Postquam ait. Glora noristra haec est testimonium conscientiae nostrae immedia is lte subdit quod in simplicitate Mnceritate Dei , cnon in lapientia carnali: sed ingratia Dei conuersati sumus in hoc mundo Propterea beatus Gregorius hom o snper Erechielem dicit. Iteo, quod dieitur, semper tacite recurrere debemus ad mentem interi em te-Item iudicem requirere quid enim prodest si omne laudant S conscientia accusari aut quid poterit obelle, si omnes derogent, Iola conscientia defendata Bona gutem ait Bernar super Canti conat tio, cum biosphe mis

15쪽

mamur a malis beneiacientes si recti diligant nos o- nino suffcit aduersus nos loquentium iniqua opinio bo

norum cum te itimonio constaentiae.

pH. Septimo eis conuiuium desectabilitatis, eo quod secura mens quasi iuge comitulum. prcuerb. Is, unde Cassio. libro secundo epiliolarum Arborem quam florere vides quam summa conspicis viriduam laetari subterraneo succo sueeuntitaris animatur, reddeos in supellicie quod con ine tu in radice hominum quoque vultus a Unaevia iuritate decoratur si visceribus sanis grauam nullius sentiat Iasoliis . Ex quibus patet quomodo bonae con scientiae possessio sit iucundi uti maeret adeptio. Hanc tamen eorticiniuiram se hanere sperantes, memores sint iu- Re verbi deati sidori tertio libro de lummo bono di- earis sero per constientia servi Dei humilis esse debet et tristis ut per humilitatem non supcrbia ex per ut lem moerorem cor ad lasciuiam non dil luat.

Quod mala sucientia eam babenti septem

ontrario vero mala conscientia fructus septem marissimos solet gignere diam bellum intestinum generat proximum iaciliter enecat, munda sibi immun-o iactuat,viam dimcilem praedicat,ad errorem mentis adiuuat, ad gehennam aediscar, ius*m tristitiam con-

Primo inquantum bellum intestinum generat ita ut cogitatio enitationi recalcitrat:qio Apostolus ad Ro. a. nnuit dicens testimonium reddente illis scilicet phis Ioseph malis , conscientia eorum: inter se invicem eoeitationum accusantium, aut etiam defendentium in die uua iudicabit Deus occulta hominum. u 'e licet fiet in die iudicis: fit hodie cum quis aut diuina, inspiratione ad intra compunguut: aut quando facinora sua ac amentaliter confiteri tenetur. De talis modis intestino bello vulneratis in conscientia. Seneca ire Piu

16쪽

reprehensibilis vitae eonstientia. Secundo faciliter proximum eneeat, qui malam eo scientiam gestat qui eum quis ab intra actuatus malaeon scientia, ad extra mala operari incipit:proximo eau - sa ruinae existit. Iuxta illud, primae Corinth. g. Si quis viderit eum,qui habet conscientiam in idolo recumbentem: non ne conscientia eius, cum si infirma aedificabitur ad manducandum idolotita et ieribit infirmus iatu Leonscientia stater, propter quem Christus mortuus est: Sie autem pecccantes in fratre in percutientes eo scientiam ipsorum infirmam, in Christum peccatis. Tertio munda immunda sibi factitat Nam Thi. t .mninnia munda mundis,inquinaris autem xinfidelibus nihil mundum est: sed inquininae sunt eorum, mens conseie. tia constentur se verbis nosse Deum , factis autem -- gant. ubi glo. nihil eis mundum est,quia non digni donust Deu sed & mens idest intellectus, conscientia eorum inquinata sunt; mon ex cibo inquinatio eorum,sed ex malo intellectu conscientia peeeatorum. Et vere mes conscientia eorum inquinatae sime, quia confiteritur quidem vel bisse nosse Deum, factis autem negant. 7Quarto mala eonscientia viam dissicilem praedieas vel practitat eum iniustis,qui dicunt sapienti septimo. Ambulauimus vias dissiciles viam autem domini igno. rauimus. Quo contra madet suis Apostolus Hebri re Aecedamus ad saeerdotε magnum iristum cum vero eorde in plenitudine fidei aspersi contra conseientiam malam Nam malam habens oscienti3m numquam in via morum securus est;aut sic subitaneae corporaliter mo riens labatur indubitate ad serni baratrum risui sibi melius eonsuIens diuina misericordis excitatus adiceanitentiae lamenta recurrat. Idcirco sene. in libro de moribus ait. Mala conscitentia saepe tura est: secura numqua. Itaque nihil ei commiseris, nisi quod amico committe is te possis . plerique famam , conscientiam autem pauci

verentur.

Quinto ad errorem mentis uuade ita ut nonnum quam ad haeresim inducat dicente Apostolo prima adabiminquarto. Spiritus manifest dicit, uod in nouisti

17쪽

mis temporibus, discedent quidam a fide attendente3. spiritibus erroris, dactoris daemoniorum in hypocrisi loquentium mendacium, cauteriatam habentes suam conscientiam glo I. corruptam praua cogitationein adu: nam igne malae eoncupiscentiae . Sexto ad gehennam aedificat. Tunc videlicet quando quis sentiat, inuando pro certitudine iudicat aliquod esse peccatum . quia Ito I .dieitur. Qui autem discernit si manducauerit,damnatus est quia non ex fide glo. Si manducauerit cum illa costientia damnatus est:quia qui iudicat non edendum, Medit damnatus eli unde sequi- . . tur. Ipse enim reum se iacit, quando illud ,quod inutile, sibi allerit, iacit. Ideo damnatus est, quia uon manducat

ex fide, idest secundum conicientiam, contra fidem uti- . que edit,qui edendum non credit unde sequitur. Omne autem, quod non e stride peccaturia est. Septimo Tristitiam continuat in magnum grauam et animie spiritus unde Sapient. 7. semper praesumiti seu perturbata conscientia. glo. quae non habet tranquil litatis securitatem. Cuius rationem dissignat Senica in sagaea libro de moribus. Nullum, inqui conscium peccatorum tuorum magis timueris et quam te ipsum, alienum enim . Potes effugere, te autem numquam. Nequitia enim est poena sua ipsi sibi. Similem tradit sententiam O . Auguste

Avis libro Conses dieiti Iussisti domine, S ita sectum est, vepoena sit sibi omnis animus inordinariis . Et Ilidorus ii Ud bro secundo Soliloquiorum. Nulla poena grauior mala. conscientia mens enim male conscia propriis stimu- h lis agitatur.

Quod septem reperis turdisserentes

congcientiae . Cap. II.

Est autennacieti bona similiteris mala multiplex

quia quaeda est,& dicitur cauteriata.alia nimis lata alia nimis arcia . pusilli animis: alia tranquilla, sed non naralia perturbata non bona. alia perturbata, sed bonat

di alia tranquillain boni.

18쪽

prima quae dieitur eauteriata: idest eorrupta proprie

est perhdorum haereticoru praecipue de quibus prophetat Apostolus prima ad hi mo quarto dicens. In nouis si mis temporibus discedent quidam a fide, attendentes spiritibus errori sis doctrinis daemoniorum in hypo intris, loquentium mendacium cauteriatam habentes tonscientiam . Et quia articuli fidei suiu velut prima

principia in religione Christiana,ideireo tales tonseteistiae cauteriatae sunt periculosi Sinae. Si enim paruus e

tor in principio maximus est in fine eertum est, quod magnus error in principio maximus est in fine Talea sunt etiam pharisei hypocritae deeimantes mentam,

rutam&Omne Olus:graui ra legis praetermittentes: qui ibus veritas comminata est. Matth is Talem huiusmodi conscientiam habent, qui de magmis petratis petentibus ire diuitibus modieam conscientiam in praedicatIGne,c

sessione,vel in priuato sermone laetunt sed pauperibus' despectis hominibus in paruo exeessi graues conscientia scrupulos formant. Similes sunt hi vulpinae astutiae, de qua sabulose sertur. Quod eum vulpes leonis ulna cuiusdam eulpas in eius praesentia audisset: peceat gra fabul uia excusauitis alleuiauit per singula puta rapinam per desectum propriarum carnium gulam per robur thon i ni corporis: surorem per dominium potentiae super eun animantia.& ita de alijs. Cum autem aecessisset simplex asellus eonfitens vulpi quod post grauem abit inentiam a eibisis delectabilibus, io labores grandes,

quibus sub frumentorum saccis portandis laborauerat3

de calceo sui pastoris .exactoris stramen prominens, fame motus comedisset:ecepit vulpes hoe factum dueero ad pericula maxima:scilicet quod exactor,eui tale damnum intulerat pauper sulem nudus: quod pedibus stigefactis, eaput& totum eorpus laedi poterat,de tandem sequi interitus homicidium & sie male tractatas sute asinus. Hae de causi talium conscientiam vulpinam de tinominat semar.iri lib. de considerat ubi dieit Vulpi ' na conscientia,est tepida conuersatio sct eonsessio,obedientia sine deuotione, oratiosne attentione: lectio G

19쪽

,: nam, vestem retundam, regulam ieiuniorum seruo stsalutis horis psallo: sed cor meum longe est a Deo Dex teriorem superficiem intuens, silua misi omnia arbitror, totus pergens 1 ea, quae foris sunt, oblitua interiorum meorum: sicut aqua effusus mira. secunda constientia est lata nimis eoruni , qui non ponderatu peccata nisi magna, non curantes de veniali; hus aut paruis:contra quos dicitur. Eccles io.Qui pernit modica paulatim decidet. Nulla enim domus rephnistine ruit lexit illici dij neglectis succelliue putrest unii domus suilentacula is sic tandem eius sequitur ruina. Palepa Tales assimulantur pestatoribus qui semper lata cupiue cem vitae possunt peruenire: scili cet cohtem piathiae, quae . est delectabili issima Vnde delectationes venialium peccatorum psal. renuens, ait, renuit coi solari anima mea, memor sui Dei S delectatus sum, Lexercitatus lites,in defecit spiritus meus d alibi . . Silui a bonis dilabior. meus renouatus est: sed sequitur . Cohcaluit eo meum

intra me in meditatione mea exardescit ignis. Titiuis enim late conscientia hominum , conscientia vuIgo nu-

pina dicitur. Nam fertur parabolice lupum pol mussias

4 - P rapinas, per ruficum captum,qui cum libertati dari de beret Mal Iegaret, qubd nee sieno nec frumento aut Ductibus vesci posset ;relut aliae bestiae: relli tutus est briis

sinae t bertati pacto tamen tali per iuramentum si a- eo: quod ultra valorem sex nummorum carnis de inteps munquam raperet igitur emistas est liber in eade Mautem die vaccam vitulum rustici reberiens, esuriens valde. Cumque fames ad utrumque acciendum tent aret eum, Me diuersi conscientia periurij eum morderer, coinscientia lata coepit dicere . Nimis arctam conscientiam habere posses,quae vituperari soleta prudentibus . Nam vacca valet duos nummosin vitulos quatuor ergo cum hona conscientia conclusit:occide utrunqued manduca.

Sic sunt pleraque, qui semper per latam conscientiam, quaerunt eXcusataonem in peccatis, de magnis parua iu

20쪽

dieantes aut nulla A quo vitio orat prophet erui, oues ilicit. Non declines cor meum in verba mali te ad exeu- ndas excusationes in peccatis. Cum homi ibus operantibus iniquitatem S t. Tertia conscientia est pusillanimis arcta nimis eorum, qui dene de singulis sibi dubiis formant scrupulos, etiam in iis,quae des sunt licita . Pro quorum consola- tione in tertia parte infra latius tractabitur. De tali uiri coetusuerunt israelitae plurimi persecutionis tempore fugientes ad antra desert ;quos cum gentiles die Sabbati prouocarent ad bella , bellare nolebant conscientiananimis arctam habentes, ne frangerentistaeceptum de sanctificatione sabbati. Dixeruique. Moriamur in simplicitate nostra, quod decerunta ut habetur in primo Machabeorum. c. r.

Quatta conscientia est tranquilla sed non bona eoruiqui peccant sub spe venire tandem consequendae, vel dicunt iri eo de suo:quia Deus non requirit ista. Qualem

conscientiam nonnunquam habent iuuenes artate vel

' moribus, quos Salamon praemonet dicens . Fili mi si te

Iacetauerint peccatores, ne acquiescas eis. prouer prim

Assimilantur tales tranqui lana conicientia sibi formantes Maniacis ireneticisci quorum infirmitas est ideo maxima iericulosissima , quia medicinae remedia nec admittunt nec agnosesit. Quamobrem heatus Ambr. ait. L. . - Grauissime peccassi ignoras Grauissime idest peliculosissime D iura remedium non admittunt, qui ignorant. Talem etiam conscientiam habent ii, qui 'el ex crassi ignorantia vel ex affectata nolunt scire ut bene agant. ' Et ideo iniquitatem saepe meditantur in cubili suae conscientiara quam tamen iniquitatem propter ignorantiam nequeunt agnoscere. Quinta conscientia est perturbata & non boni, nonnunquam desperatiora proxima aut vicina. Qualem habent ii, qui erebro in eadem peccata labuntur,4 quamquam poeniteanta tamen propter relapsus frequentiata prope quendam desperationis impuli.m gemunt Murbantur,quales vocat philosophus . et hi incontinente similes infirmis, qu in eisdem febribus recidiuanta quos