Consolatorium timoratae conscientiae venerabilis P. fratris Ioannis Nider S. Theologiae professoris de Ordine Praedicatorum

41쪽

oritur eius error Cop. II.

st autem hee conscientia duplex, scilicet recta evemronea. Recta est assensis conti usioni s debit illiineis prerinisiis veri inu, Aegismo ita sertim prachico: ubi maior procedit ex stmius Ruel ex nitione,versive cogniti in minore per ratio γῆ si periore vel inferiore vere Bidebite uestim it ir, ut omne Dei preceptu est Dei edu:hoe est hitiusmodi videlicet diligere Deu super omnia, eigb ,siiDeus est super omnia dilige dus Costieti aut erronmaia , . vidi est beatus August.&haberer dist. Is Vbi supra, uti eis ... in aliquem cadit quando in agendo intelle res aliquid Rugo pro vero approbat, quod salsum est raMe eontrario pro sal Exomp. so approbat, quod verum eit. Et fit quando iis, Ilogi senseonscientiet, in minore false vel 'male sebsumitur, quia tunc erronee salse conesuditu LCausa autem, quare emscientia errare potest , est ista. qui censcientis Urmatur ex assumptione alicuiu pretieupasi propositionis sub ηni uersalibus regulis operander insita Psoris sit iodutem , qu assumitur, sei subsumitur non est per se nota,ut sint uni uersalia principia agendorum fised innotestis per fidem vel inqu sitionem rationis,& ideo circa eam, ei rea co- scientiam ex eius at mptione se mata contingit error, vel quia si de inciri Mntitur, noti enim omnium est fides secunda Thessal. 3. Uelinitia rario ebnferre et inquires decipitur:quandoq. quidem ex Τὸ eonfidei atione eorum,

que istiuirenda sunt, ct consideranda , quand sq. vero cxraisione abducente iudicium riti6nis qukndo'. etiam ex habitu malo vel err eo exernpΗ pratia Lux tradit mi- Nersale principium, circa quod non contingit errare scilicet quod illicitum non est facient dum reticus autem assumit, quod iura metitii misi illicitum: ex eo quod scriptum eli. Mattheiss quinto. Ego autem dico vobis,non iu- rare Ornnino. Ex quo sequit ne/conscientia erronea stilicet quod nullo modo e 1 iurandum; decipitur autem con

silentia:quia non conser illud dictum scriptur ad alia; in quibus conceditur iurauremum tanquam licuum. Pater

42쪽

ergo quod eonscientia errare potest. Et per Idem patec. quod syndere sis errare non potest. Respicit enim syndemesis uniuersalia principia agendorum , circaque non contingit mente errare, sicut nec circa prima principia in speculabilibus. Et sicut prima principia in speculabilibus noponit se salsi, eo quod immediate illustrantur luminei litellectus aetentis; sic irim pri icipia inop-rabilibus;

circa quq est synde resis erroniae esse non polliunt, quia etiam im inediate sequuntur lumen intellectus agentis, de quo Psal. Multi dicunt quis ostendet nobis bana 'oc respodetur signatum est super nos,&c. Notandum trimen, qu ad Proprie loquerdo, non omnis error circa iudicium agendoressi'. it error conscient te. Errant enim omnes, qui operaii: ur malum; sed in solis ex habitu pec cratibus est error confitent In peccantibus vero ex passione est ratio aliqualiter resti. Vnde ignorantia electionis , que est in eis,de qua postea patebit, non est error conscienti C; quia conscientia solum dicit illud iudicium , quo intellectus iudicat aliquid esse bonum, vel malum, quantum ad Deu, bonos mores. Unde incontinens quando scit fornica tionem esse malain, nihilominus passione ductus eligit eam lai quam bonam; conicientia sua no errat; immo sciete facit contra conscientiam rectam. Ex quibus iterum pater, quod triplex potest esse error , circa syllogismum praeticum. Unus est error electionis in eo, qui peczat e Tripi ae passione obumbi ante iudicium rationis. Alius est error .ff. ἡ credulitatis seu sententio quando quis assertiuerint, et eoum conclusioni, quq conseientia proprie dicitur conscientia. alius est error dubietatis seu dubitationis: quando neutra Pirtem tenet cuia certitudine, sed de utra dubitat. De qua dicetur infra late parte. I cap. r. xsequentibus.

cri conscientia ligat sicut lex Cap. III.

Nuunc videndum est quomodo conserenti, se haben

e ligat. Nasecundum omnium catholicorii doctorarsententia; capiendo cossietia proprie pro credulitare;scii ucs t firma, qua quis se e re dici sub peccato ad aliquid teneat cultae ulla sit ligati quod e nou deposita di stare, homo

43쪽

peeeat, si eontra eam saeiat siue eonseientia sit recta sua erronea; ut patet rationibus4 auctoritate. Vnde Aposto inlus ad Rom. 34.Omne, quod non est ex fide, peccatum est. Oreto Origenes. Vbi vult Apostolus, ut nihil dicam, nihil eogiis tetri, nihil agam, nisi secundum consciti iam . Et elo m. per praedicto textu dicit. Omne etiam si bonum sit in se, quod non est ex fide: idest quod fit contra fidem; id est eontra scientiam:ut credamus masum esse, peccatu est. Et ire rum glos ibidem; omne,quod fit contra eonscientiam, aedificat ad gehennam.&aeele. . Scit tua conscientis, Quia tu crebro maledixisti aliis.glo.dicit. Qua scilicet conscientia iudice nemo nocens absoluitur. Patet etiam ritione. Na conscientias ut est recta,& tunc ligat aliqua lage sci licet naturali,aut diuiua,aut positiva Aut est errovea , ctunc ligat etiam vel virtute praecepti,vel iussu Dei licet per accidens. quia conscientia non dictat aliquid iaciendum ea ratione,quod sibi videatur: sed hae ratione, quia sbi adeo iussiim est vel praeceptum . Et ita ratio pro tui edictat se teneri ad aliquid Et quia hoe dictamine stanter voluntas non consormat se rationi , ideo actus voluntatis inordinatus est. Unde quando eonscient: hominis errat, dicta fido esse lieitum,& esse faciendum si denito, quod est de se peccatum, quod scire tenetur χ quod scire uoin

test: peecat laetendo secundum dictamen conscientiaeri quia ex ignorantia tinputabili, peceat, perpetrando actum illicitum Et etiam tunc peceat non taciendo stante erronea conscientia:quia facit eontra conscientiam; ideo eon

scientia dicitur habentem se ligare. Ligari enim dieitur moraliteri, quia se dispositiis est circa aliquod agi te, quod in neutram partem potest licite declinare,ad mod stillius,qui ligatur corporalite qui nunquam potest procedere interim quod ligatus est. Nec tamen aliquis sic conscientia se ligatus, est simpliciter perplexus, quia potest

debet conscientiam erroneam deponere licet si perplexus secundum quid ridest interim quod retinet illam con scientiam erroneam;quam postquam deposuit, no peecar. Exemplum de eo, cui dictat conscientia, quod nunquam

44쪽

eontra conscientiam: si non iurat, peceat contra plura obedientiam Circa praemissa occurrunt plura dubia. dubia Primum dubium est de modo ligamen-ti conscientiae: istrum conscientia erronea liget ad errorem deponendum . Respondetur, Respo. Quod conscientia erronea duo includit,eriorem,

1cilicet conscientiam Ratione primi ligat ad deponendum eam, vinculo diuini praecepti ad Ephesi quarto expressi ubi sic dicit apostolus

Deponentes vos secundum pristinam conuersa tionem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris Ratione vero secundi, ligat vinculo conscientia ad faciendum quod debet nec tamen est simpliciter perplexus quia potest, & debet deponere illam. Et ille simpli citer non ligatur: per prius & magis ad deponendum quam ad faciendum tenetur. Et si de itala per se nesciat iudicares, debet peritiores consulere vel ubi deest humanum consilium debet.

se per orationem ad Deum conuertere .

Dubitatur secundo Vtrum conscientia errornea aliquando excuset Respondetur quod lex iniqua nium conditorem non excusat sed potius condemnat secundum illud Hesa. x Ve qui conditis leges iniquas. Conscientia autem erronea

est lex iniqua ab eo tamen condita, qui eam si bi formauit ideo simpli citer non excusat , sed magis peccatum faciliis aggravat Ad cuius euidentiana notandum, quod tripliciter errat con Triplea scientia Primo indifferentia iudicans esse prae error Cepta, vel prohibita . Secundo contrario prae consta cepta, vel prohibita iudicans indifferentiae . enta Tertio iudicans praecepta esse prohibitiones , vel e contrario. In primo casu non excusat Osed illa. queat, condemnat . In secundo, tertio casta nota quod conscientia erronea duo includit: scilicet conscientia pluatiuami eriorem. Ex primo excusatur peccatum pro tanto quia nunus contk Q niti

45쪽

nit exempli gratia, ouando fornicati non u dii esse peccatum:& ideo sornicatur: sed pro tan. to aggravat , quia libidinosius, securius pe

cat.Vnde Hiere. q. Sapientes sent, ut faciant ma- labbene autem facere nescierunt, de secundo autem distinguitur.Cum enim omnis errans sit igno. Q 3Gyti dicit beatus Augustinus in Encheriaiotae eap xvli Ideo quot modis contingit aliqAem ignorare fias ais contingit etiam erram . Dedinibus dicetur distinctus sequenti capitulo. Subitatur tertio Vtrum errone conscientiae plus liget , quam praeceptum praelati iesinchis sentibus, quae praecipere potesta Sunt autem is differentia ut leuare festucam, de milia. Re . mondetur . Obediens eradato Contra conscie tiam tant captiua conicientia iudicissmineram, uel effectu, Vt subdens praαepto prauati rami ei contra conscientiam, a&isecium voluntatis o38die limato timore animi, vel amore inω dinato in primomata faciens contra conscientia Οὐ- sei sed mereturilicet non pinsit deponere conscientiam, sicut non potest responderet dionibus contra fidem: Voluntatem tamen cupis

nans illi obediendo meretur secuάdo Corint a In captiuitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi. In secundo casu peccat et sed minus quam si faceret contra praelati praec pium, primo agens contra praelati praee tum a

magis contemneret deum, quia praelatum comtemnit non autem contemnens conscientia

erroneam colemnit deum. Vnde Bernar int.b do praecepto dispen dicit.Si tanto opera 'Merida sunt scandala paruulorum quanto ampliuη prae latorum: quos sibi deus coaequare quoddammo do inquiro que dignatur dum tibimet imputat, illorum reuerentiami contemptum contestans eis qui vos audit, me audit: qui vos spernit, me spernit. Secundo; quia talis plures, immo,

46쪽

tum collegium offendit&scandeligat, quam si eontra conscientiam faciat Tertio: quia se magis ad malum disponit: scilicet ad inobedientiam &rebellionem atq; ad sequendum proprium se isum & ad peruertendum veritatis iudicissim de: quo Isa. v.dicitur Vequi sapientes estis in oculis vestris.

Quod conscientia non in omni eafuistat. Quo bdo autem liget aut non : ostenditur ex mo

ignorandi diuersis Cap. IIII.

QVarritur etiam hic an conscientia errone L semper sic liget, quod in nullimr parte posust homo licite declinareλResydndetur secundum

sanci. Thom prima quaest lxxix. arti . xiii quod non, hurustratio est quia error conscientiae aliarantia aliqua puta inuincibilis vel ignorandia oti probabilis , quae excusat, totaliter a peccatoa 2 IAs: error. Nam error ex ignomui solet hisceder8. Ad sciendum autem, quando error cos scientia liget, quando nonac uiando excuset; peccato: oportet praescire quando ignorantia e cuset a peccato, quandocides Cuius ratio est, quia ignorantia:facit in isduntarium in toto vel in parte,&per eonsequens excusis vel in toto vel in parte: cum nihil fit peccatum,nisi quia volun tanum, secundum beatum Augustinum, parra Augustitio est de errore. Considerandum igitur Quod ona ,

quod quatum in proposito lassicit. Quintuplex est n*τ--ouintutia: scilicetcircunstam elaeoncomitans:inuinci ripiabilis vitis, seu uniuersalis facti, seu particularis, noti. electionis Ignorantia concomitans actum seu' circunstans est de eo,quod agitur,& tamen si scitiretur,nihilominus ageretur: tunc non excusis peccatum, nec aggravat , nec diminuit, quia non

47쪽

vellet Meidere hostem, sed ignorans occidere ea putans occidere seruum. Srgnum huius ignorantiae est, cum quis non poenitet, qui actum peccati secit . Ignorantia inuincibilis est, quae non est in potestate alicuius Vel fit ex ignorantia, seu nescientia alicuius circunstantiae, absq; omni negligentia imputabili praecedente, vel ut alij dicunt, in idem redit, est eorum, quae nec tene murri nec possumus scire . Unde ignorantia. suae est inuincibilis secundum se, suam ea sata, excusat a toto, quia causa omnino inu Iuniarium. Dicitur autem notanter secundum se in secundum suam causam propter ebrium ex ebrietate peccantema cuius ignorantia est inuinincibilis secundum se cuia tunc non potest iudia care quid ageodum vel non agendum . Non tamen est inuincibilis secundum suam causam: quill potuit se non inebriare,& sic non ignoraret: -- de non est omnino excusatus. Haec ignorantia in 'RIber uincibilis secundum Alber in summa est murutiplox: quia quaedam est inuincibilis ex natura, sicut in amentibusvi in melancholicis, haec in toto excusat . Alia est inuincibilis ex accidente: ut in ebrio,vel qui comederunt iusquiamum, vel cicutam , quae ad insaniam deducunt vel ex infirmitate aliquae . In quibus si quis dedit causam siciendo rem illicitam, non excusetur ex toto. Si vero rei licitae dedito operam,oxcusatur in t to, quia tunc non est culpa, sed poena. De hacybi ignorantia dicit concordando eu praemissis Viri. super secundo dist xxij., in summa sua lib. vi. . Ignorantia, inquit, iuris uniuersalis est divi si alia quis nesciret furtum esse peccatum, vel aliquid huiusnodi. Haee ergo si omnino inuincibilis, S inuoluntaria, quia quis scire non potest: Vt p tet in pueris, sultis a natiuitate: tunc excusatin toto Similiter si quis de aliquo agendo dubio:

magis peritos consciis , de quo nullam rubet a

48쪽

isto itatem expressam virum ita fit , vel non dummodo sermet sibi bonam conscientiam: post quam magis peritos consuluerit,etiam si res ali- tars habet quam ipse senties excusatur enim,

uia fecit quod potuit deus autem nihil imposibile requirit ab homine . Si autem homo inciderit in hanc ignorantiam inuincibilem: hoc erie aut per opus licitum ut si per vigilias, abstinentias huiusmodi aliquis insanus factus est,ae

tunc excusat ex toto, etiamsi excessus furoris peccatum venialem fuerit. Aut incidit culpa sua mortali,4 tune dicunt quidam quod peccatum sequens excusatur ex totor si nullam habet usum rationis:& hoc est probabilius,& verius haec uricus: consentit enm hoc My. in summa. Et Auis tangustinus, ambrosi xv. q. I. capitulo aliquos Petri capitulo illa cauenda . Vnde Petrus de Pal. dep super tertiodi a x. recordans cui diαsdicit tu. cu Burando. Ignorantia,quae est ca actus: aut est Dura eorsi,q nec tenemur, nec postanus scire' dicitur M. inuinc1bilis:aut est eoru quae tenemur, 'ossu-- ,

mus scire,quae dicitur vincibilis. Prima excusat, sit inuincibilis secundum se, scem suam causam, quod additur propter ebrium ut supra diactum est, qui non in toto excusetur. Ignorantia autem vincibilis, aut est in uniueriali, Se dicitur ignorantia iuris aut in particulari, dicitur ignorantia lactj. Prima aut est directe affectata. ut homo liberius peccet, haec non excusat, sed aggravat. Aut non est directe affectata, sed prouenit ex quadam negligentiar, haec licee

apsum alleviat Ignorantia autem particularis seu Dicit ergo Petrus de Palu super verba Durandἱ me. Declaratio, quam facit de ignorantia causali vincibili, bona videtur. Est autem addendum ad

49쪽

quodio scire tenetur,& pol quia si no posset verno teneat,excusatur:vt miles,mulier,minor,& sic

de aliis. No tenetur scire iura hoinu posititia: nec pari ratione' vacant theologiae sacrae, ex ordinatione confirmata per papam etiam decretiste deinere tales, ciuiusmodi sed cuicunq; est doli ca-l a , tenetur sciret ius naturale diuinum quo Ignora ad communia haec Petrus ast igitur ignorantiatia tu iuris eorum, quae quis scire tenetur, ut quod fortis nicatio est peccatum mortale siquis nesciret & similia.Dicitur ergo secundum Petr.ignorantia uniuersalis secundum Iuristas vero ignorantia iuris,4 in idem redit. Quia ius hic vocantur regulae uniuersales, regentes vitam humanam. Et haec re ignorantia iuris Variatur in diuersis dum unus

scire tenetur, ad quod alius scire non obligatur. Q. De qua dicet largius parte tertia capitulo. xxiii. xxiiii. Haec ignorantia iuris aut est directe af-- sectata,va homo liberius peccet.& haec non excusat,sed aggravat Aut non est directe affectat rsed prouenit ex quadam negligentia: haec,licet

non excuset ex toto, tamen excusatra tanto Malia

Lxepi leuiant peccatu . Exemplum primi de eo, cui di-r Etat conscientis, quod debet accedere ad noni am: qui noluit intelligere, ut bene ageret, ne haberet conscientiam retrahentem,& propterea iniquitatem meditatus est in cubili suo: scilicet conscientiae, institit viae non bonae . Tales sunt, de quibus dicitur Iob.xxi. Recede a nobis,scientiam viarum tuarum nolumus,& talis peceat grauius 1 Cp. Exemplum secundi de eo,qui neglexit lum discere dei praecepta, quando discere potuit: qui ad alienam non accedere, si id sciret contra dei pra ceptum esse, talis peccat, sed minus quam prior Ignorantia facti: ut loquuntur iuristae vel parti-

Ignora cularis, ut loquitur philosophus:& etiam in idemtia fa- redit,quia factum aliquod vocatur particulare decti. terminatum percuc stantiam: quam contingetiam

50쪽

clam sapientem aliquando ignorare, est par ficularium circunstantiarii in actu: in tali saue adhibetur debita diligentia: datur opera rei liaritae, hoc modo excusat Sicut Pit de Iacob eo Ioscendo Lyam quam credidit esse suam: scilicee achelem, ut non eu adhibita debita dilige tia velaetatur opera rei illicitae & haec non ornis nino excusat potest tamen plus vel minus alle uiare si non laetit directe affectata Vnde siquis operam rei licitae dedisset moderate ignorantia

sequens, culpam non haberet:& sic posset peccatum consequens ex toto excusare, ut patet in iis qui per exercitium spiritualium operum in amen tium vere tur ut sanct Τhom dicit. IgnorantiaIgnor1 vero electionis mala est,quae prouenit vel ex patalia ele. sione, vel ex habitu: ex quibus aliquis acta in considerat, quod tamen considerare potest debet: haec ignorantia quodammodo affectumspeccati consequitur: ut quando concupisceritia peccati quam volturias nora reprimit abso betur iudicium rationis in particulari operabili secta dira quod dicitur. vi. Ethicorum. Quod de laetatio comi it 'aestimationem prudentiae Secundum quam ignorantiam omis malus diacitur latrorans . Hac ignorantia non excuset peo , catum,nec minuit, quia non est causa peccati:se a consequitur omne peccatum . De ignorantia etiahabes plura parte terria capitulo. xv conchasi

Ex praetactis omesbus iam liquet quod tres Alum ignorantiae videlicet. Inuincibilis , iuris, factit peccatum excusant,augent vel diminuerit, omniumq; praedictorum una ratio talis est Sicue se habet ignorantia ad causandum vel non cauis fandum , minuendum vel augendum voluntariu sic se habet ad excusandum, . Nam e ipso aliquid imputatur ad minium . reiculnam: qu1a est voluntarium quantum in Oiun