장음표시 사용
351쪽
aliquam: Nymphas,Satyros, re huiusmodi genus .Quin etiam aliquando praester uerisimile illud, de quo loquimur ex Aristocleis sententia , perlepide aromnis,fons, arbor aliqua, urbs,oppidum,loqui inducuntur cum ains, aut poetae
cum ipsis. Obseruaui tamen ego Catullum in Epigramim tibiis suis deos nunquam ficere loquentes, aut nymphas. Martialem quoque haud satis scio, ne que in memoria habeo id unquam secisse. Recentiores certe saepe id iam factistarunt, sicuti satis in notum. Q iam uero id liceat, caeteri uiderim diligentius. Ego ut non probem,non certe magnopere improbo, quia in Graecis epigra inmatis uideo usitatum: inde que tota ca consuetudo manavit. Neque uero est quod quisquam expediet hoc loco ut at iquot ex recentioribus nominem in hoc genere poematis non satis magna cum laude uersatos. Ego enim magis quid rectum sit conor praescribere, quam aut aliorum rata dcmoestiare, aut corris gere. Est in Epi ramin.Graecorum libro tertio, in inscriptione xl l II. - λωας, in Epigramate Asclepiadae tale argumentum, ut inducatur super tumulo Aia cis sedens uirtus,& ita loquens: A' δ' ἐπ ἁ τλα---- ἡ τῶAm A g tu μεγαλο βερ, μίνα,οἴνεκ' ἀλαοις
Videndum iginar erit diligentesiquid Romanoru lingus usus recipiat,quid Iereiiciat,quod homini exercitato non erit admodum difficile.Inducit Martialis libro primo colloquentes inter se lepore oc leone, quod est omnino sabulosum ac preteri ieri simile.Neque ideo mihi multum pro batur. Catullus quo pianua loquetem facit, sed ea ibriasse potius clinia dici debet,quam epigramma.quisque deceat in Elegia sequi, alias comodius declarabimus. Narrat A. Gellius certamen ortum inter quosdam doeios uiros de suauitate Epigram. C raecorum re Latinoru .nam cum suaviora nonnulli Graeca assererent, latis aperte est ab alis 'tero demonstratum, multum quo ps uitatis inesse in Latinis zatin ita quidem sese res habet: sed n5 ex iisdem saepe rebus prouenit. Ideo res tota attinenter dia iudicanda: nam multa habent Graeci lepidis ima, quae alioqui qua Latinos ibia relata, sal ia non si int. Apposuissem hic exempla : sed adnotasse satis fuerit id quod est inuentu ficile . Suavitas ex omnibus iis rebus oritur, quae in se suavi tatem aliquam habent adsensus oblectandos: ut, rivuli fluentes, sentcs,uiridistas arbonim,ec segetum, oscula, saltationes,ec reliqua eiusmodi tanto que maisiorem habent suavitatem, quanto expressius describuntur, ac fere I ensibus subiiciuntur. Suavem reddunt re lepidam orationem in epigrammatis allocuti nes ad seipsum conuersiae.ut in illo Catulli Desinas ineptire miser C atulle Seu apostrophe in medio epigrammate aut in extremo posita ad aliq uem uel deum, ii et hominem. Cuius rei exempla multa apud Catullum,& alios. Suavem quo'que reddunt sermonem in Epigrammatis allocutioncs cum sylvis, cumson Ohus,cum insulis,& rebus inanimatis.ut in illo Horatii: O sens Blandusiar. Itidem apud Catullum ad Coloniam, apud eundem ad Sirmionem: nam Catullus etiam suos alloquitur hendecasyllabos. Venustum illudin, quod aliqua fuerit tinctum antiquitate,& eruditione,non ita passim cognita illinillo Catulli:,, Minister uetuli.&apud eundem,cumait: Quem attradiis pedibus intente porta:
Percurrent raptiani, mugiles qu
Innuite xa κνιδ ui lae qua multa apud Graeeos. Occulta etiam significatio,
qus subest verbis proxime id significantibus,multum inse Ieporis tabct: ut in illo Catulli de Gellio: Si tria
352쪽
DE EPIGRAMMA τ Εἰ nA si tria amatorum Delectat quociue mirum in modum, quod acute fuerit dirium,quale illud Graecum de caeco claudo, quod uertit Auson itus :& illud Catulli de Gallo. In eodem genere ponenda sunt ea quae sunt apte conclusia, oc paria paribus habent
reddita. Itidem ea quae redundarint aliqua animi affection ut in iis exprimastur aut dolor,aut moeror, aut pietas,aut commiseratio. Apte texuntur epimanis
materes gestae praeciari alicuius uiri: sed illud inprimis requiritur, ut inde eo ἱ0x apargutule prolata, ut in illo Martialis deI nimc,A serrum turba molesti nega. Itidem apud citndem libro primo de Scaevola 5c Porsenna. Huiusce autem reneris epigraminatum maxima est apud antiquos Pars, ut ficile potin ab omnis Dus obseruari. Verba uero ipsa, quae in cpigrammate ponuntur, in primis splenurem quendam, re proprietatam requirunt: sic enim res multum illustiatur. 1 ranslata citroque adhibenda, sed mollius Pula, & apta, neq; grandia: ut in illo tulit ad Iuvencium Surripui tibi dum ludis Itidem apud cundem. Iam uercgelidos re t tepores. Ac ne singula per sequar: 'oba debent esse aperta,luocida, cxpre , rotunda, apte fieti, non popularia, non plebeia, non sordida, non dura, non obsoleta, non aspera. In uerbis i Forem habetapud Grecos paron, masia etiam frequens .ut in illor
Apud Latinos parcius posita in duabus, aut ad summum tribus dictionibus
latrabitur. Neque etiam magnopere requiro illas ἀκροτι--, in quibus multi nostrae aetatis homines laborarunt. κρουιλύα aurem uoco ctim ex ordine prima rum literarum, aut syllabarum uniusciriusque uersus, colligitur dictio ali ua: aut sententia aliquid sinu ficans. qivilis est in camine Sibyllae, quod circumsero, tur apud Graecos. Nolim etiam admodum misceri Graeca uerba, etsi Catullus semel sevie. αν dixit. nam MartialiS Graecis etiam uersum miscet. Id ucro,ine iudicriuitandum cst. Cauendum autem in primis,nercs uerbis seritiant: sed ut, dendum, ut res uerba sequantur: in quo peccare plurimi uidentur . Multo uerδdiligentius uidendum, ne ullum Ociosum, aut superiracaneum ponatur uerbuad numerum explendum. la enim mali poetae uitium est, quo tamen multi Iasborant nos ira etate. Haec habui quae de artificio cpigrammatis uεθοδικῖ quoad cius heri potuit dicerem: Reliqua attentius sibi quili hct parares terit ex lectione iacierum poetarum ae exercitatioσν ne scribendi. TR A N
353쪽
FRANCISCI ROBORTELLII VTINEN A
sis EXPLac ATIO EORVMoΜNivra: 'AE AD cinaedia an inpertim .iNEM HABET sibi propositum comoediaritim quem& alia omnia poematum genera, imitarim res, θc actiones hominum. Et quoniam omnis imistatio poetica tribus cosicitur,Sermone, Rhythmo re Harmonia: tria haec in comoedia adhiberi consuesuerant sed seorsum in singulis partibus,neque simul, ut in nonullis alijs,quod tamen commune habet cum tragoedia, ut in libro Poetice declarat Aristoteles: disieri etiam comoedia ab aliis materie rem subiectaorum, quas tractat:na imitatur actiones hominii humiliores, ec uiliores: N ideo distat a tragoedia, quae praestantiores imitatur, ut idem exponit Aristoteles Tertia disterentia,qus inter poemata constituitu umitura modo diuerso imistandi. Comoedia imitatiir homines , quasi negociantes, & agentes, quamuis re hoc comune illi sit cum tragoedia: unde fictum est, ut tam comoediae, quam tragoediae, γοατα id est actus a ueteribus dicamur, quod est agere seu negociari. Hinc Aristoteles in Poetice, quamuis obscure,explicat tamen ortam olim contentionem inter Athenienses,α Megarenses,qui in Doride habitabant,deasciscenda sibi Iaude inuentae primum comoediae. Ailectebant Me
uenses tam in qui in Doride erant, quam qui in Sicilia, nam Dorienses illi exicilia prosecti iverant) apud se inuentam comoediam, eo tempore,quo in illorum urbibus administratio popularis florebat: atque liac ratione nitebantur: quod Epicharmus prior fili sint Chionide 5c Magnete, quos Athenienses ans . liquissimi apud se iactabant fuisse comoediae auiliores. Secunda ratio deducta nest a proprietate oc usu dictionis . nam Athenienses δήμους uicos uocabant: Negarenses uero κωμους. quae dictio comoediae nomen dedit: quoniam in uicis primum, ec pagis agi coepit. noctu enim quidam discursantes per uicos oc mogos conuitia ioculariter proferebant in eos, a quibus iniuriam acceperant: ex qua re hoc capiebatur commodi, quod multu cohibebatur improbora insolentia, ac petulantia adeo permistum, ut in theatro recitarentur ea carmina conuitiosi: unde paulatim orta comoedia . Varro quidem hac eadem uia inuentam nariarat: itidem&Donatus: sed uterque apud Athenienses,quodnon uidetur proohare Aristoteles.Tertia ratio huiusmodi est. Athenieses δ' mis dicunt 'et Megareses uero .5c quonia in ι λήν dicta sunt γαματα, similius uero est apud Megarenses prius inuentamcomoediam. Duabus uero de causis inuenta
uidetur, amplificata comoedia: primum, quia homines apti sunt ad imitati nem,& id insitum habent a natura,cum adhuc pueri sunt deinde Via unusquiseque imitatione gaudet. Cum igitur & esIbit qui imitari apte podent, di qui ea: uae imitatione exprimebantur, libenter spectarent, sectum est ut in magno et honore tale poematis genus. Erat quidem ab initio rudis, perpusilla, nec sitis redundans comoedia: sed paulatim aucta siticcum in mira, non secus ac ris uult solent in amnem, influxisset phallica poesis: sicuti in Poetice declarat Asristoteles propter astinitate quanda,5 sitrii liuidinem rau:quς aut, qualis in sit phalli poesis, ibi est a me copiose devitam. A mbigere tamen uides Aristoteles, an comoedia adhuc Baalaleesset absoluta,nec ne:puto, q, non satis probis retram comoediae forma, quae tunc mi in usu, ueterem a nobis dicta,quia erat
couiciis reserta,et multa unuando agebat, praeter simile uero, quod inprimis se
354쪽
D E E P IG R A MM A TE. π qui poetam oportet. Testatur Aristoteles ibidem,no satis sibi esse perspci uiri quomodo au a literit comoedia: allerti rationem hanc, quod ciusmodi poesis diu latuit neglecta, quia pauci admodum erant ipsius si iraiosi propter conuiciorum aspcritatem. Et lege taurum crat, cquis in theatrum comicarum i mim imitationem proferrei ἰpoir multos annos uix aliquando ab ipso magistratu nonnullis cocessum, ut coma diam recitarciat.Illud taliam asterit notum esse, Phormum& Epicharmii primos in Sicilia tabulam finxiisse comitam. Apud Athenientes uer5 Cr atetem,qui iambica poesi omisia, in qua ante uersatus fuerat, asnimum appul iste sertur ad scribendam coma aiam: tu i sautem prologos inuesnerit,aut chorum,aut multitudine histrionis in coinordia, prorsus ignorari. Pro Iogum uero sciendum est aliter ab Aristotele sumi, quam a Latinis .nam in prologo, quae prima pars est tabulae, Epis odium aliquo a collocatur tibulae augetis dat oc ornandς causa: esset enim alioqui brotis,& perpusilla. Quod si quis quς
rat,utrum prius comoedia inuenta tuerit,an tragoedia: Donatus Terentii inter pres prius tragoediam extitit Ieaitrii ieris rationem lianc,quod a ferino cultu, et sylv liribus moribus paulatim aeuentum cst ad mansuetam Ec ciuilem uiuenocii rationem, atque hilaritatem. Aristoteles uero in Poetice di igentius rem to iam perquirens,ex natura ipsa coaenalcmpore utran P cxtitii leui actur innuere: ait enim nomines, cisal in curialm ore Oi, id est grauiorcS,Sc seueriores tali j υτ λis . ,ο, id est leucs,ec iocosi: illos quiae grauia scripsi isc, hos autem leuia, θί io coia:at pilaenatum duplexpoematis genus:alterum quidemscucrum, alterum uero iocosum rem* ita sese habere, Homeri probat exemplo,in quo utran* naturam licet perspicere, oc levem, S grauem .nam quatenus seuero fuit ingenio, ec gratii,lliadem sci ipsit,ae Odysseam:quatenus autem leui, oc ioculari, Marogiten. At ex priore quidem genere emta tragaedia, ex altero alitem comoedia, redactis narrationibus ad dramaticas imitationes . nam ipse Homerus primus dramatice scripsit l. Q Jum igit ut Homerus res iocosas di amatice scripserit, normam uidetur primus tradidit se coin Ieaiae :paulati mucrό-a et extitit uetus com edia alista,quale Aristophanes scripsit : in qua multa labuiola iniiceoantur,quod non cli in tioua postea laetum .iiam Deorum personae in ca livi e uisuntur, ut apud Plautum in Amphitryone:noua comoedia magis aco celsit ad imitationem morum, qui quotidie incommuni hominu conui fiuceronuntur Ideo Aristoteles, cum nondum,opino eius aetate ritisset noua comoedia, in poetice innuit, quod nos in nostris explicationibus ostendimus,non uis deri tibi adhuc ad summa peruenisse decoris, sicut postea permenit. Plutarchus quo pineo libello, in quo Menandrum cum Aristophanc confert, satis multa Potulit,ex quibus cognoscas,ueterem non satis probari:nouam multo ine laus datiorem cuius extitit author Menander, quem in inprimis noster Terentius imitatus . Verba Plutarchi cgo hic nonnulla appona, ut res facilius intellisei.
tiae,adeb, ut ne nomini b.quide parcereiit. Hoc apud Aristophanc ubi p ob scroum i potest, in tacbulis prescrtim ubi ridet Socrates uir ille optimus ac sanetis mus. de hac dicacitate praeclare Horatius libro secundo Epistolariam in Epissiola ad Augustu. Fuit uod necta e totum hoc maledicentiae genus lege coemccretatquς ita ad satyras translatu suit,quales Horatius scripsit, ante cum Var
355쪽
di,sicuti copiose docuimus in disputatione,qua scripsimus de Satyra. Sed qui
plura scire uolet de comoedia uetere dc noua, is legat ea quae scripta reliquit Platonius Aristophanis interpres. Fuit apud ueteres quaedam comoedia dicta Μ v s a nimia imitatione. Ea res continebat obscoenas, quas histriones ipso etiagestu exprimere conabant .Ideo Cicero libro de Oratore secundo monet, Mi micos sales oratori esse uitandos propter obscoenitatem: qui talem comoediam scribebant, det imographi olim di sti. M imorum uero comoediarsi plura receiis
sentur genera. nam alii Hilaroedi, alii Magoedi, alij Sicyonii, alii Phallophori:
sui it hae a Latinis Planipedes uocatae, quod sine socco agerent. Pantomimum ex hoc genere resert Lucianus in libro de Saltatione 5c Saltatorem,qui manib. ac pedibus apte moris,omnia exprimebat quam saltandi rationem mus uocatam de ca Quintilianus libro secundo. Comoediarum autem genera totidem serme connumerantur apud Romanos, Stataria, Motoria, Mixta, ogata, Palliata, Tabernaria. Stataria,qualis est Andria. nam quietiore agitur modo: Motoria turbulentior est, qualis Eunuchus Mixta ex utroque, qualis AsdeIphi. Praetextatae a praetexta imperatoria dictae, quibus negocia imperat, tum agebantur, seu publica, scii primata: praetextati mina crant etiam imperat
res,&magistratus . Hinc Cicero libro quinto Epistolarum ad Atticum Epis stola prima. , , Magnus eo die praetextatus sui. Veliquae etiam simit i ratione
uocatae a rebus quas complectebantur. Erant etiam Attellanae ab Attella oppido dictar. Iocosae:de quibus uide DonatumTcr. intcrpretem. Partes ueta comoediae, aliae sunt, quae ad cissentiam respiciunt, re essentiales dici postunt: liae,quae respicium ad quantitatem: partes magnitudinem constituentes uos cari possunt: ac primum de essentialibus dicamus. Eae numero sunt quinque,
scii, ut alii, sex: Fabula, Mores, Sententia, Dictio, Apparatus, Melodia. Has totidem esse, ita probat Aristoteles in Politica : Non potest recitari comoedia ulla, si non adhibeatur Melodia quia ita obtinuit usus Scapparatus,ut res in
scena, tanquam in urbe, aut oppido aliquo geri uideatur. Ergo necessariae sunt vhoe partes, Melodia, Apparatus : multo irem magis necessariae aliae, quia sine ijs ne scribi quidem potest comoedia . Nam scriptum comoediam prius neces.se est excogitare rem quae scribenda est. Ea continetur fabula . sed rursus oporstet fibulam, quia imitatur, esse moratam, oc exprimere exacte diuersorum hos minum mores: dc ideo neces laria altera pars , MOREs . nam non Omnis ostio Morata:qualis est Mathematicorum, Medicorum, Physiologoriim,Di lecticorum.Verum quia necesse inanimi sensa exprimi perorationem, ideo necesse alteram addere partem, quae in s E Nientia. Sed quia sententia uerbis cono stat,ideo necessario additur etiam alia,qui est Dic Tio. Ad haec omnia respiciat necesse est qui comoedia stiptimis est apte . sed dicamus de ijs singillatim. Fas bulam comicam oportet complecti res tenues ac uiles: hac enim ratione disti matragoedia itidem simplicem,atque unam tantum actionem imitari,no plures, quae confici possit intra unius Solis periodii , ut doctissime monet Aristoteoles in Poetice, ibi de tragica loquitur fibula.Periodum autem unius Sol is,motarim ego referri debere non ad diem riaturalem uulgo a Mathematicis uoca tum, sed ad artificialem. sicuti copiosus a me dictum est in explicationibus helli de Poetica. Debet fibula habere magnitudinem, ecordinem. Magnitu do ficit, ut ab extemporaneis disserat quibusdam,dic breuibus poematibus.Ordo secit, ut omnes partes inter se congruant: neque enim temere debet ubilibet terminari fabula, aut undelibet initium sumere. Picefiniendae autem magnis tudinis in fibula illa certissima norma est, ut tantum excrescat in unius actionistractatione,quantum par sit: hoc est, donec appareat esse uenustiorintque ut sum tim
356쪽
i malim dicam, ea iussa magnitudo tibi ilae comicae in , In qua aperie fieri laotionem,& inclinationem turbationu ec rixarum necesse est. Paries uers omnes fabulae inter sese ita iunctas esse oportet, ut nulla subtrahi, aut transferri possit, quin tota fabula ruat,& dissoluatur In tabula porro comica omnia nomina coii finguntur p crsonariim, quod in tragoedia non sit: quia haec argumenta tractat rerum comis crabilium, quae contigerunt certis quibusdam hominibus,quortio nomina neccile est proferre. Comoedia autem confingit ex uerisimili,& ideo eotiam nomina comminiscitur: sicut praeclare docet Arisicoteles in libro de Poeatice. Fabulam minime oportet esse episodica, est enim uitiosa. Epis iram ii co eam, in qua praeter actionem illam quae proposita in ab initio, multa inserui nir luod olim ab imperitis fiebat poetis in certaminibus, ut longior appareretvula, ae magis oblectaret . Quoniam uero in comoedia non tantum imitatio
est rerum ui I nimiac tenuium,cuiusmodi sunt in aetionibus hominum priuatis, sed etiam turbulentarum,hoc inim etiam adiit oportet, quod est sumptum a lintura,& consuetudine humanarum actiolaum,quae semper aliquid in se perturba dinis ac difficultatis habent : necesse cst intermisceri ea , quae sunt praeter spem, expciliationem nostram, euenta quaedam fortuita, quae insperata laetitiam is ierant,aut dolorem,aut admirationem.Duplex igitur dicimus fabularum comicarum este genus: aliae enim simplices sunt, aliae implexae, quales etiam ipsaesurit actiones quas imitantur eae uero simplices sunt, quae nihil habent inspera. tum,ct quae nullam continent agnitioncm.Implexe autem, quae aut alterum horum, aut utrimque continent. Agnitio est, cum eta ignoratione in notitiam rei licuius perducimur: ex qua aut laetitia oritur, aut dolor:sed sere semper laetitia: B nam agnitiones in comoediae extrema parte recte collocantium biturbatiorem
sedari incipit:cuiusmodi exemptu ex Andria Terenti j sumi potest, & alijs multis,in quibus cst agnitio. Agnitionis quin y genera sunt. Primum est ex signis,
quorum alia sunt ingenita,alia aduentitia: qus rursus in duas diducunturpartes. na aut in corpore sunt, ut cicatriccs,nsui aut extrinsecus,ut monilia. Horiagnorum alia prsitatiora sint,alia deteriora et alia artificialia , alia uero inviti scialia. Artificialia sunt i ab ipso poeta excogitans.lnartificialia, i per se insunt reb re suppetiit cx ipsa fibula. Ingenita signa vocamus, q attribui solet ipsis habilib. personaru:ut claua Herculi, re leonis pellis. Secundu Renus agnitionis fit per memoriam, cum aliquid spectantes at terius similis nobis subit recordatio.α ex simili simile agnoscimus.Tertiis genus agnitionis fit ex necessaria ratiocinatione:ut cum alicui unum tantum in ciuitate similem esie scimus, hunc eie similem videmus vinc igitur illum esse colligimus. Alia uero agnitio, quae quarta
est,fit per parologismum, at sp cane haec tillax est ex principio n5 uero duL, si cuti paralogismus dialecticorum. intum genus agnitionis est, quod nasci,
tur ex uerisimilibus coniecturis attentius consideratis,ec inter sei e collatis.Atque haec de agnitione a nobis breuiter dicta sint. Copiosius em in lib.de Poet. apud Aristotelem diximus. Nel uero temere progrediendum est ad se bulam comicam scribendam,sed certa cum ratione, ac methodo, quae sicuti scribit Aristoteles,huiusmodi esse debet. Constituenda primum est politae fibula, breo
ut oratione describenda, atque ob oculos ponenda, ut intueri ficile possit, quia deceat, quidue non deceat: non secus ac spectator solet, dum res in scena agitur. Vii autem debebit orationeqtistibulam explicet, plana, aperta ut repugnantia, si quae fuerint, perspiciat.hinc enim maxima pars oratorum proficisci t,quae a malis re indoctis poetis coimittunt tir in scribendo. Summam rei totius cum ira explicarit poeta, nomina illi sunt pro re confingenda, quae apta sint. mox Episodia parare debet re suis locis dii ponerea pisodia enim poema auget re actionem ornant, di amplificam.Atque haecquidem ita habent, quae ego ex Te
357쪽
a modi poeniata recipere tantur p. quamuis uetus comoedia ueram aliquando reciperet personalia sed ego de noua loquor, quae multo laudatior con tragoeodiis secus est.nam cum res uerae carum imitatione exprimantur,nomina etia uesi a rct incnda fiant,& mores exprimendi C ταναγκαιον quamuis non omnes peti s bnae uerae,5c notae etiam in tragoedia in induccbantur.nam satis est, si aliqua uera nomina reis iaciatur corum quibus res acciderunt aduersae. reliqua pro arbitratu pollunt apoeta cosingi ura imi in comoedia fieri diximus. Atm de moribus lia fienus a nobis dictum sit ex quoru tractatione totum fere comici potaniatis pendet artificium . Nunc consequitur ut dicamus de sentcntia. Sentcntiae uirtus est,ut apte exprimat animi sensum,hortetur, incitet, retineat, soletur, irris cicat, contemnat, ec huiusmodi innumerabilia consciat: sicuti docte scribit Aristoteles in libro do Poet. Oportet autem,cu sermo comicus sit tenuis,5 ut Greci Rhetores uocant, ψελἐs',sententias quo* ipsius minime grandes este, sed humiles alioqui enim non disseri et a sermone politico,eo scilicet quo utuntur ora tores in soro .Ideo Aristides rhetor in libro ossa λογου uerissime rem tota
ne politico, seu oratorio est declaratio quessitonum,ed probatio diligens,ut anismus auditoris attente percipiat, re credat ea quae dicunt. In sermone aute comico quaestiones non sunt, sed proseruntur omnia tanquam iam 5c proobata. Alia quo* est diuerentia - των ρυ cet aram, quae sunt in sermone politisco,uidentur esse Παχοι, ἐλεγκτμου ,ec Ei υα sic enim scribit idem Aristides rheos tor in comico autem, seu κέν ου, ει α Οααπλῆ, μιδ αελεγχον,HA .mimi huc ἱσνον ira, sed Mirarox, cc otia retroiae . sicut enim illa sermonem efficiunt gradem, dc plane πολιτικόν, ita haec ipsum faciunt ἡ γιλῆ ac plane comicu, cum sint ομι στιαι ec ἰδωτιν . Atl haec de sententia dixisse satis fuerit. tqunc dicamus dedisctione. Ea debct ei se in sermone comico, pura, facilis, aperia, perspicua, usitata, ex c5muni deni* usu sumpta: nam, ut idem Aristides rhetor ait,sermo αρελήρ, curalis comicus cit, dictionem grandem non recipit, cum νοματα habeat, uti di ciuin est, tenuia, oc humilia. oratio aute serensis oc politica, cum mandis sit,adeam quo p dietionem grandem accomodari oportet. At p ideo talis costituitur disterentia inter sermonem comicu, re politicum sumpta,ex ductionibus: ut inco, hoc es t.' G ἀ pinu a λι9ς ως αἰ τυχ haec enim sunt Aristidae uerbo τροαγωται,ἴn ἔπι ιμονια in α,κρα mi δεμίαν ἐπτ ρόlim an polico aut , dictio oportet ut sit
splendida,omata cocinna. Addo etiam aliam disserentia,quam ibidem apud Aristide obseruaui: in sermone politico quicquid uoluerit aliquis ificare, idipsum separatim singulis dictionib. necesse est ut proserat.Verba tars haec
sinit: ' λεἱtiis λιχκ- λόγptii μόλπαν, is ti laeti uno. in sermone aut e tenui, recomico, una dictio saepe duo aut tria sis'ificat. uerba Graeca ita sese habent: υαῖ ἁλέις ω ν δνου πία σηπι ανου,ἶJ,ἔπαφοροῦς. Nam ex compositi ne multum splendoris θc ornamenti accedit. Nunc, postquam de dictione egismus,reliquum est ut agamus de apparatu. Apparatus constat scena,habitu et uestitu hominum .dicamus igitur si iamllatim deius. Scenarum tria genera recenset Vitruvitis:Tragicum,Satyricum, Comicum.postremu hoc ita emingi ait,ut priuatoruaedificia cum fenestris ac portis praescisat,ut etiamnunc fit.Scenam primus Ap. Claudius ut scribit Valerius Max. uarietate coIorum adumbrauit: cum ante ex tabulis confici soleret sine pictura. Scenae ornamenta, sunt aulaea,
peripetasmata, uela, sipariatae reliqua eiusmodi. Scena floribus sternebatur,dd , o croco
358쪽
ec croco : ut ex uersu Horatu in Epist. declarat Crinitus, qui primum reiste eum K
locum poetae explitauit. In scena duas aras extrui solitas scribit Donatus: ecimuit Terentius,ubi ait, Uerbenas hic ad aram ponito. Altera erat L odicata altera Deo, Deae ue in cuius honorem ludi celebrabantur. nam ludis aut Megalesibus, aut Circensib .recitabant comoedis,quas procurare sdiles soleobat, ut ex insalptionib. Teretianam sabularii,qus adhuc legunt, cognosci γυtest.Scena orchestra habebat,in qua saltatores collocabant et pulpitu, ubi perissonae loquentes stab1t. ideo Horatius huc respicias ait: , , Traxul uagus per pulpita uestem. Sub scena machinae statuebantur ut bronteu,quo exprimeban tur tonitrua: ec ἐκκικ in tragoedijs, in quo, cum esset in rotae figuram lactum, quo facilius uolueretur, eminens ab una parte supra pulpitum scenae, omnia ea quae sine horrore spectari no poterant, pingebantur, ut cerni a speetitoribus possent sed de his hactenus.Vettitus, habitust comicus huiusmodi narratura lustio Polluce fuisse. ianibus candidae attribuebane uestes, quod is habitus antis
quisse.putaretur Iunioribus purpureus, re uersicolor seruis tenuis & mnnosus assignabatur uestitus, ad Nupertatem significandam. gestabat enim exom as. Parasiti pali is suscis in aut i incedebant. Viro laeto uestis at ba, aerumnoso ectristi iaci tribuebatur. Leoni Nil tum uario colore, re uirga, quam manu gessiabat Sacerdotibus oblongar,talarest uestes albae. Vetulis foeminis ac matronis mesine. Calceamenta comica, socci erant:sicuti cothumi, tragica. Barbae ut idem solbit Pollux et fingebatitur aut nigrae, aut canae, aut breues,aut promisssae. Personati coeperunt aliquando esse histriones, cum ante secibus ora illinc rent Personarum inuentorem Thespin fuisse narrat Horatius in Poet. Arist.id incertum esse ait. De mesodia, quae ut plurimum tibiis fiebat, dicerem aliquid, nisi fatis omnibus eam notam uiderem: quo loco,inod5ue ea in recitatione poematum uterentur,al ius erit qucrendi locus:& de hac re tota copiosius in nostris a Explicationi b. in lib. Aristotelis de Poet. Hactenus a me expositae filost parates comoediae, essentiales. Aliae partes,quae ad lirantitatem respici rat, quatuor a Donato enumerae: auales in sint, explicant .Prologus, Prinatis, Epitassis, Ptastro phe de his puto scripsit se Aristotele in lib. secundo de Poet.que interiisse suspicor. nam libro primo qui extat, tragoediae partes eiusmodi diligenter perosequitur. Comoedia quin*actibus absolui debet, ut etiam monet Horatius mPoet. Donatus obseruat personae uni non licere exire in scenam, nisi quinquies: in tragoedia tamen id parcius fit. De choris esset postremo loco dicendum meos recipiebat uetus comoe dia: sed quia eos reiecit noua coma dia, non est neo cesse ut de iis plura dicamus, cum praesertim in nostris explicationibus in libra Arist. de Poetica copiose omnia a nobis suerint d arata,quae adororum spectant etiam comicum: redditat ratio cur posteae noua comoedia tuerit
359쪽
π RHETORic A secultate,qus multas 5c amplas partes habet, nihil iam sere nobis uidet reliquum quod explicemus, praeter duo haec primum,ea quae ad o bolectandos re releuandos animos auditorum spectat, sales scilicet, & acii te dicta. Deinde,quae ad locutio snis genus, & omamentum sermonis spectant. Quaecum a me lacrint absoluta,tum demum uere animam
re potero, me uobis quicquid pulcherrima hac & am
Plistima ficultate, α arte dicendi continetur, exi uicasse. Agendum uero in praesentia nobis est de salibus ac ficetiis, ex Ciceronis praescripto loco, qui positus est in libro secundo de Oratore. quem antequam
aggrediamur interpretandum, uolo ut breuiter non nulla quae ad rem spectant consideremus, de fine , de materia, ex qua animi parte proueniant, an de iis traodi ars ulla possit, de methodo Ciceronis in his tradendis seruata, oc methoodo Aristotelis. Ac primum de fine, ex quo patebit cur corum omnis ratio fit rit excogitata. Praeciare est ab Aristotele dictum libro Jertio Rhet. Si audit res de iudices omnes probi essent, ac aequitatis amatores, non fore nobis opus ulla Rhethorices parte,praeteream quae tradit rationem probandi, θc consuta di. Nam exordium ecepilogus, quae duae partes in primis capaces sunt eorum quae sunt praeterrem, ideo sunt, ut iudicem nobis conciliemus, in aduersarios irritemus, ad commiserationem oc lacrymas cieamus, ad laetitiam 5 hilaritas rem reuocemus. Sed cum ita comparatum sit, ut homines uari js iactentui peroi turbationibus, ct ex iis uariae existant animorum uoluntates, delinitiones quas, dama nobis excogitari oportuit, quibus illorum mentes captaremus. Vnde aσpud Platone in Gorgia uerissime hac de caussa dictum fuit, Rhetoricen quam simillimam esse adulationi,& fucatoriae cuidam arti: quamuis hoc hominum improborum causa contigerit. Captandorum igitur animorum ratio fuit haec, ut nos attente iudices audirent, nos ramP causam amarent: ad quod adduci non pollent sine aliquadelinitione, re oblectamento. tinde ab antiquis rhetoribus prudenter dictum fuit, Finem oratoriae iacultatis persuadendi. eum sinem nos triplicias tequimur uia, docendo,mouendo, oblectando.oblectamus autem
silaui oratione. Suavis oratio sit salibus ac ficetiis. Id apstim hac ratione non dissimili demonstrat Aristoteles libro tertio Rhetoric. oblectationcm parari noccile est. Parari autem iucunda & suavi oratione. discere quidem omnibus esse iucundum : at cum uoluptate ec oblectatione discere, esse iucundissimum. Iucunditatem autem orationis prouenire ex facit itate,& ui significationis: quo consequitur,cum in salibus utrunque sit,cos esse suauissimos, ec mirifice obloctare. cum enim oratio obscura est,re insulsa, omnes alienantur: cum autem salssa,ticilis,& acuta: omnes attente,& cum delectatione audiunt. Hic est igitur Locetiarum,& huius rhetorices partis sinis quem exposuimus. Est autem,sicuti Patet,cuni reseratur ad finem totius facultatis :etiam haec ipsa tractatio, pars quaedam rhetorices inter eas uidelicet reponenda quae ad persuadendum pertinent. eri quo satis patet, maximi essemomenti, & plurimi iaciendam. Ratio quippe persuadendi omnis ut Aristoteles declarat libro primo Rhetoricor. in tribus Posita est rebus: in commendatione Sc existimatione eorum qui dicunt, in asociendis quacunm opus fiderit ratione animis auditorum, in perturbationibusta argumentis. Pars uero haec sustun, ec urbanitatis tractandae, in duabus uers
360쪽
satur.Nam cum uirtutis qtrandam habeat speciem, in θ uirtus maxima sit, ut aes Aclarabimus postea,multu affert comendationis dicenti 5c existimationis.Deinde ait cit animos audient tu,quia oblectat hilari quadainotione. Hilaris aut permotio animi cu risu fit.is Vindicio nobis est; nimos audientiu esse hilaratos, cu sit laetitiae sigilum, risus. Est uero laetitia animi allectio qfiaeda, quae nos faciles ac morabiles reddit, ac benevolos erga eos, qui nobis caecitarunt in anismo tam hilaritatem. Argumento nobis huius reicile potest, quod cum amiscum oc iam iliarem aliquem post multum temporis reuissimus , dc amplex Uur, id Scimus cum ritu, 5 hilaritate. Nam in beneuolentia neces le est ut insit hilara ias,oc risus placidi s simus, qui hilaritatis est index,sicuti plane c contrario contingit in odio,a quoquam longissime risus omnis abest. Moerent enim homincs,& frontem contrahunt, cum inimicos intuentur. Sed cum festiuitas haec tu in rebus, tum in uerbis sit, de ea loquimur quae in oratione uersiat. An igitur crit communis omnium qui oratione utunturi Et an priuati, qui inter homines in conuicit u liabctur,ec quotidiani sermonis, an publici 5c forciis is tantum triusque sane: sed nos de serenii loquimur iram in eo sese cxercet sacultas oratos ria. de ali cro uero praeceptiones dant philosophi, qui de moribus tra fiant, sicuti iccit Aristotcles, quod nos paulo pdsi, quantum satis suerit, explicabimus. dion omnium uero qui oratione utuntur, communis est. Nam philosophos decet oratio ucrecunda, casta ec scucra ut declarat Cicero in Bruto podi rum uero propria est: sed neque omnium : nam tragicas qui tradiant res, totos fele, onationcmi suam componunt ad moerorem,& tristitiam, atque omnia insiuscant luctu, lactymis, o dolore. ne heroicis quidem liceat admodum cauti,nili tollcndae aliq:rando satietatis gratia : leuirtutibus enim & rebus gestis praeclarorum heroum tractant. magna cum dignitate, bella, nauigationes, pericus ala, animi magnitudinem,& fortitudinem exponunt. Qtiam uis Homerus uid tur interdum iocatus magna cum sestiuitate, cum in Thersiten scommata iacit, ec cum de , .ncris θc Martis coitu cantilenam explicat a citharoedo recit tam,aliis que multis in locis. Sed id breuiter iacit, ac parce,nesip eo planc modo quo oratores. Vergilius quoque apud nos a grauitate 5c setieritate heroica nunquam discedit: ne in coitu quidem Veneris α Vulcani explicando, Didonisiti dem,ct Aciacae. D:j enim boni,quanta cum dignitate amores,qui per se Icuis simi sunt, narrat, ut ne in uerbo quidem ullo notari uix possit ulla si ivitas: tantum abest ut obscoenitatem praeseserat. Comicis libentius multo concessim
suit, hac sestiuitate uti in sua poesi , quod optima cst Leium ratione, quia amat ria magna parte re deridicula,quae in quotidiano couictu fiunt,traetant Plautus certe usque adeo scstiuus fuit, ut intemperanter θc immodice salibus usus dicatur: id quod uerissimum est: non uult enim oratio sal sa esse nimis, condiri tantum contenta, oc conspergi. 5c quoia iam comicis libera datur locandi seculotas, ideo Aristoteles in Poetices libro de iis meminit : quaintiis alibi dicat se de iis copiosius egit se, in Rhetorices scilicet libro tertio, uti saepe est a me dio lium,& dicetur postea. Materiem uero siquis exquirat quae sit salium, ac iocorum, summatim quidem id dici potest, cum sales θc ioci risum captent, rissus autem non aliunde facilius paretur: quam ex subturpiculis, re malediciis, redie tamen Sc ingeniose prolatis, corum materiem esse ex subturpiculis ec maledicitis eiusmodi. quod est praeclare etiam a Cicerone di quin ubi de ius agit:
Valde turpia re obscoena uiris bonis, qui uerecundiam amant, non pla nueos pistri tantiacrius, quam dei celant. Tristia re aduersa minus quoque ad hoc negocium spe fiant. nam miseros homines in rebus aduersis illudere, quamuis id salse possit fieri, inlaumanum plane in, ut recte quos affirmat Quint. lib. VI. Risitan uero captamus aut exalijs, aut ex nobis,aut ex rebus medijs. Aliena auo tem aut