장음표시 사용
21쪽
maxime autem M. Catonisstudiosius fuit: ex cuius commentariis uerba excerpsit, O uelut breuiarium ad usium proprium habuit: quod O tauius quoque Aug.in epistola ad M. Antonium refert, in Antonium, ceu insanientem increpat , quod ea scribere uellet , quae mirentur potius homines, quam quae intelligant. sed interim ad Sallusti, commentarios. Historiam composivit de L. Catilinae coniuratione contra in o. Senatum, item de bello Iugurthae, qui Numidia rex DIIus, diu contra Romanos strenue rem ge sit. Historia praeterea de Romanorum gestis , ut de Mario , O lla , necnon de Pompeio contra regem Mithridatem , quod opus libris aliquot d Sallustio absolutum traditur. O adhuc seupersunt quaedam, ueluti absolutissimi operis reliquiae, in quibus Sallusi, diligentia in bifloria describenda , atque grauitas appareat. In parte operis de rebus Punicis, tanto animi studio incubuit , ut d quibusdam scriptum sit , eum regionem adpisse, ac maxima solertia perlustrasse , quo maiore fide atque ossicio ueritatem exploraret. Avienus certe Rufus pluriamum Sallusti, diligentiam , atque studium commendauit. Sed o Gellius, uir manus , qui ueterum eruditionis Aristarchus habetur,ita de Sallusti, oratione disserit. Elegantia, inquit, Sallusi, uerborumq. facundia, O nouandi Iudium, cumulta prorsus inuidia fuit. plures non mediocri ingenio uiri conatisiunt reprehedere pleraque et obtrectare,
22쪽
trectare, in quibus plura inficite , aut maligne ne licant. quin o hunc proprietatis seruantissimum uocat. T. autem Liuius tam iniquus Sallustio fuit, scuti ab Anneio Seneca scribitur, ut quaedam, historia Thuodidis translata, o eleganter assumpta, uelut deprauata, ct corrupta illi obiecerit. idq. ipsum non in Thucydidis gratiam essecit, ut Arellius Fuscus dicebat, uerum putauit se fac sius Sallusium uincere, si prius Thucydidem ipsum praeferret. Asinius quoque Pollio librum scripsit, quo Sallusti scripta reprehenderet, quod in ijs nimia quidem assectatione antiquitatem sequeretur. Fabius uero Quinctilianus, vir mat graui iudicio, asseruit, oratione Sallustis, atque breuitate nihil fieri posse perfeIIius, praestertim apud uacuas O erκditas aures. neque ueritus
es idem Fabius, Thu didi, in scribenda hgloria apud Graecos principi, Sallusium ipsum oppon re , sicuti T. Liuium Herodoto, quo factum est, ut, cum plures uoluerint dicendi genus Sallustianum sequi, minime sint assecuti. es enim eius oratio tam absoluta, tam casta, O innocens, ut m rito ab eruditis diuina breuitas censtatur . nam et
Arruntius, qui belli Punici historiam Acripsit, Sallustio tantum concessit, ut eius orationem maximo Iudio sequeretur: quod alibi diximus. IXec illud ignoratur, consueuisse Sallustium magno labore ac studio scribere, ut nihil non abselutum,atque perfectum uideriposset . quod ex ipsa lectione facile
23쪽
facile colligitur. Amicos in primis habuit doctri
na, O ingenio nobiles, ut Cornelium Nepotem,
Messallam oe Nigidium Figulum, qui per se iu
exilio traditur: I usiumpraeterea Caesarem magno studio dilexit, d quo etiam, ut creditur, dignitate praefecturae honestatus est. Illud item a Suetonio refertur, Lenaeum grammaticum, Pomposi 'libertum , a ras contra Sallustium composivisse, eumq. mordaci O uirulento carmine lacer fle, ut qui lurconem illum, popinionemq. , O nebulonem , ac lactaurum appellarit, tu uita scriptisse monstrosium, ac M. Catonis furem ineruditi mμm. quod ipsium non alia ratione d Lenaeo sani si creditur, quam ut studiumsuum, atque osticium erga patronum Pompeium probaret, quem unrum Sallustius ore probo, animo autem iure recun essestri erat. itaque mirandum non es sitam acerbe, atque satyrice libertus Lenaeus contra Sal lustium aciem stili exacuit . uuantum odis, atque i iliimicitiae inter hunc O M. Ciceronem extiterit, notissimum est: quod utriusique uiolentae, atque
acerrima orationes ita demonstrant, ut neuter ui
. deriposit satis sui rationem habuisse, dum alteri
male diceret. Qua in re non sunt multa referen- da, cum ex Hieronymi, ac Fabi, au toritate constet, eos homines longe aberras te, qui confictas magis orationes ab aliis, qudmd Sallustio O CLcerone habitas crediderint. Et sane tam corruptis
: moribus Sallystius,ingenio tam procliui ad luxum fuit,
24쪽
fuit , ut paternam domum , uiuente adhuc patre , turpissima ratione uenalem haberet, quod illi inter alia uitia 2 M. Cicerone exprobratur. Sed dVarrone etiam O Gellio traditum est, eundem
fuisse in adulterio deprehensum ab Annio Milone , loris q. caesium , ac data pecunia dimissum. qua ratione fa tum est , ut M. Cicero appellare illum non dubitauerit , mensarum asseclam, cubicul rum pellicem, O adulterum. Dignitates publi- 'as gessit , O quaesturae , O tribunatus honorem assecutus est, sed nulla quidem laude, aut commendatione, adeo libidine magis , quam ratione , Opublice priuatim uixit R. nam ct bis uocatus in iudicium, et ad iudicum subsellia abstracitus, fortuna extrema ut inquit Cicero stetit. Scribunt autem grammatici ea de causa senatu eiectum fuissee d censioribus, quoringenti libidine matronas consectaretur. Illud quoque de Sallustio relatum est , patrocinio O fauore C. Caesaris consecutum fuisse praeturam Africae interioris: ex qua diues facitus, cum in urbem rediret, pretiosissimos,
atque amoenomos hortos in regione ad Malum punicum comparauit, ac Tiburti uillam. quae docerone itidem illi objciuntur. 2Neque defiunt quiscribant Terentiam M. Ciceronis uxorem aleo repudiatam, Sallustio nupsisse , ac deincep Mes allia Corvino , uiro in eloquentia clarissimo, quod etiam suo loco scripsimus. Sciendum es fui seplures Sallustios . nam O Cnaeus d M. Tullio celebratur
25쪽
lebratur in Sallustiorum familia insignis , O M. Ciceroni, ac Cn. Pompeio maxime familiaris , 'quod ex iis epistolis colligitur,quas Cicero adPom et ponium Atticum scribit. qua in re imprudenter 'quidam decepti sunt, cum Sassinis Empedoclea ignorarent, ut alibi demonstraui. Sunt qui tradant, ad annum fecundum O L X. eum uixisse , cta' in patria annis aliquot post obitum C. Caesaris diem extremum obli Je: quod ex ueterum commetariis colligitur. Illud praeterea de hoc imo Crispo
' IRomae circumlatum est, ut multi testantur: Hic erit, ut prolabent doctorum corda uirorum,
Cristus Asmana primus in bifloria.
26쪽
M N E s homines, quisse studentpr
O stare ceteris animantibus , summa openiti decet, ne vitam silentio transieant, veluti pecora; qsae dictura prona, atque uentriobedientia Anxit .sed nostra omnis uis in animo , o corpore sita est . animi imperio, corporis strui tio magis utimur. alterum nobis cum diis, ast rum cum belluis commune est . quo mihi rectius esse uidetur , ingemj, qtiam uirium, opibus gloriam quaerere, O, quoniam uita ipsa, qua Diamur , breuis est, memoriam nostri quammaxime longam licere . nam diuitiarum, O formae gloria fluxa, atque si agitis es: uirtus clara, aetemnaq. habetur. Sed diu magnum inter mortales certamen fuit , ut ne corporis, an uirtute animi, res magis militaris procederet, nam ct prius , quam incipias, consulto , , ubi confiulueris, mature facto qpus est . ita utrunqueper se induens , alterum alterius auxilio eget. igitur initio reges, nam in terris nomen imperii idprimum fuit9 diversi, pars ingenium, alij corpus exercebant. μtiam tu uita hominum sine cupiditate agitabatur: sua cuique satis placebat. postea uero qua in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonis,ct Athenienses,
27쪽
coepere urbes atque nationes subigere ; libidinem dominandi, causam belli habere; maximam gloriam in maximo imperio putare: tum demum p riculo atque negoti s compertum est, in bello plurimum ingenium posse. quod si regum, atque imperatorum animi uirtus in pace ita, ut in bello, ualeret: aequatius, atque constantius si e res humanae baberent; neque aliud alio ferri, neque mutari, ac misi eri omnia cerneres. nam imperium facile iis artibus retinetur, qsibus initio partum est . uerum, ubi pro labore desidia, pro continentia O aequitate libido atque superbia inuasiere; fortuna simul cum moribus immutatur. ita imperium siemper ad optimum quenque ὀ minus bono transertur. quae homines arant, nauigant, Cd ficant, uirtuti omnia parent .sed multi mortales, ' dediti uentri, atque Νmno , indocili, incultiq. , vitam sicuti peregrinantes transiere. quibus profesto contra naturam corpus uoluptati, mima onerifuit . eorum ego uitam mortemq. iuxta aestiamo: quoniam de utraque siletur. Verum enimuero is mihi uiuere demum, atquestui anima uidtur qui aliqua negotio intentus, praeclari fata ris, aut artis bona Dinam quarti . sed in magnucopia rerum, aliud alii natura iter ostendit. pu chrum est benefacere reip. etia bene ducere, haud
absurdum est . uel pace , uel bello clarum fieri incet . qui fecere, O quifactae cliorum scrimere multi laudaretur. Ac mihi quidem, tametsi haudquaquam.
28쪽
quaquam par gloria sequatur scriptorem altiorem rerum; tamen in pximis arduum videturresgestas scribere: primum, quὸdDIIa dictis uni exaequanda: dehinc, quia plerique , quae delicta reprehenderis , malevolentia , ct inuidia di Iaputant: ubi de magna uirtute , atque gloria bonorum memores; quae sibi quisque facilia factu putat , aequo animo accipit; supra ea , uelisti ficta pro falsis ducit. Sed ego adolescentulus initio ,si cuti plerique , a studio ad remp. latus sum: ibiq mihi multa aduersa fuerτ. nam pro pudore , pro abstinentia, pro uirtute , audacia , largitio , avaritia uigebant . quae tametsi animus aspernaba
tur , insolens malarum artium e tamen inter tanta uitia imbecilla aetas , ambitione corrupta, tenebatur . Ac me, cum ab reliquis malis moribus
dissentirem , nihilo minus honoris cupido eadem , '. quae ceteros, fama , atque inuidia vexabat. lia . . Atur , ubi animus ex multis miseriis, atque pericu lis requieuit, et mihi reliquam aetatem d rep. pro cui habendam decreui; non fuit consilium , foco dia , atque desidia bonum otium conterere, neqzeuero , agrum colendo, aut uenando ,seruilibus offic3s intentum aetatem agere; sied , d quo incepto sudioq. me ambitio mala detinuerat, eodem regressus statui res gestas populi R. carptim, ut quaeque memoria digna uidebantur , per cribere , eo magis , quod mihi diste , metu , partibas reip. animus aer erat . igitur de Catilinae coniuratione , B a qliam
29쪽
quam ueri me potero, paucis absoluam. nam id facinus in primis ego memorabile existimo,siceleris , atque periculi nouitate . de cuius hominis muribus pauca prius explananda sunt , quam initisi narrandi faciam. L. Catilina, nobili genere natus , fuit magna ui ct animi, O corporis ,sed ingento malo, prauoque . huic ab adolescentia bella intestina , caedes, rapinae, disicordia ciuilis grata fuere: ibiq. iuuentutem suam exercuit. corpus patiens inediae , algoris, uigilia , supra quam cuiquam credibile est . animus audax ,subdolus , uarius , cuiuslibet rei simulator , ac diffsimulator , alieni appetens, sui profusius , ardens in cupiditatibus. satis loquentiae , sapientiae parum . uallus animus immoderata , incredibilia , nimis alta femper cupiebat . hunc , post dominationem L. Syllae, libido maxima inuasierat reip. capiundae: neque, id quibus modis assequeretur , dum sibi regnum pararet, quidquam pensi habebat. agitabatur magis magisq. in dies animus ferox inopia rei familiaris, O conficientia scelerum: quae utraque
his artibus auxerat , quas supra memoralii. in icitabant praeterea corruptuiuitatis mores: quos
psma ac diuersa intres mala, luxuria atque
auaritia uexabant. Res ipsa hortari uidetur, quoniam de moribus ciuitatis tempus admonuit , siu-pra repetere, ac paucis instituta maiorum domi, militiaeq., quo modo remp. habuerint, qua tamq. reliquerint, utq. , paulatim immutata, ex pulcher na
30쪽
CATILINAE. 3eberrima O optima pessima ac flagitiosissima facta sit, disserere . Vrbem Rymam, sicuti ego accepi, condidere, atque habuere initio Troiam ;qui, Aenea duce, profugi, incertis sedibus uagabantur; cumq. his Aborigines, genus hominum agreste, sine legibus, ne imperio, liberum amque solutum. hi posequam in una moenia conuenere , dis ari genere , di ssimili lingua, alius alio more uiuentes; incredibile memoratu est, quam facile coaluerint .sed, postquam res eorum ciuibus , moribus, agris audia, satispro stera, satisq. pollens uidebatur; sicuti pleraque mortalium habentur , inuidia ex opulentia orta est. igitur reges, populiq. finitimi bello tentare: pauci ex amicis auxilio esse . nam ceteri, metu percus, d periculis aberant . at Romani, domi, militiae q. intenti, festinare, parare; alius alium hortari; hostibus obuiam ire; libertatem, patriam, parenteSq. ammis protegere .post, ubi pericula uirtute propulerant ,soc s atque amicis auxilia portabant; magisq. dandis, quam accipiendis benefic3s amiciatias parabant: imperium legitimum, nomen imperi regium habebant: delecti, quibus corpus annis infirmum, ingenium sapientia validum erat , resp. consultabant. hi, uel aetate, uel curae sim litudine, patres appellabantur. post, ubi regium imperium, quod initio con struandae libertatis, a que augendae reip. fuerat, in superbiam, dominationemq. se conuertit; immutato more, anulia