C. Sallustii Crispi De coniuratione Catilinae, & De bello Iugurthino. Eiusdem orationes quaedam ex libris historiarum. Orationes contrariae, quarum altera Sallustio tribuitur, altera Ciceroni. Index rerum memorabilium

51쪽

' cantur : ea misericordia, ac mansuetudine s natum, O populum Rosemper fuisse, ut nemo unquam ab eo frustra auxilium petiuerit. At Catilina ex itinere plerisique consularibus, praeterea: optimo cuique litteras mittit: st,falsis criminibus circumuentum, quoniamfactioni inimicorum resinere nequiverit, fortunae cedere, M liam in exilium proficisci: non quo sibi tanti sceleris comscius esset; sted uti res, quieta foret ; ne ue ex siua contentione seditio oriretur. Ab bis longe diuem sas litteras uiatulus in sienatu recitauit; quas sibi nomine Catilinae redditas dicebat . earum Oxemplum infra sic riptum est.

EGREGIA tua fides, re cognita, grata mibi , magnis in meis periculis, fiduciam commendationi meae tribuit. quamobrem defensionem in nouo consilio non statui parare: satisfactionem ex nulla conficientia de culpa proponere decreui: qua mediusfidius licet ueram cognoscas. Iniurjs contumeliis q. concitatus, quod fiuctu laboris, indu-sriaeq. meae priuatus, statum dignitatis non obtinebam ,publicam miserorum caliga pro mea cou suetudine fusicepi: non, quin aes alienum meis no

minibus expossessionibus Ioluere possem; cum ' ali s nominibus liberalitas Aureliae bresillaesuis, filiaeq.

52쪽

flisq. copiis persolueret: sed, quod non dignos homines honore honestatos uidebam; meq. falsa 'sticione alienatum essesentiebam. hoc nomine satis honestas pro meo caseu stes reliquae dignitatis

construanti sum secutus . Plura cum scribere uellem, nuntiatum est mihi uim parari. nunc rurestillam tibi commendo, tuaeq. fidei trado. eam ab iniuria defendas, per liberos tuos rogatus , aueto. Sed ipse, paucos dies commoratus apud C. Flaminium in agro Meatino, dum ciuitatem antea solicitatam armis exornat, cum fasicibus atque ab s imperii insignibus in castra ad Manlium contendit. Haec ubi Romae comperta sunt;sienatus Catilinam O Manlium hostes iudicat; cetera multitudini diem statuit, ante quam liceret sine si aude ab armis disicedere , praeter rerum capitalium condemnatis. prcterea, decernit, uti constules d istum habeant; Antonius cum exercitu Catilianam persequi maturet; Cicero urbi praesidio sit. Ea tempestate mihi imperium populi R. multa maxime miseerabile uisum est: cui cum ad occasum abortu solis omnia domita armis parerent; d mi otium, atque diuitiae ,quae prima mortales putant, Querent; fuere tamen ciues, qui steque, remq. publicam obstinatis animis perditum iret. nanque duobus senatus decretis, ex tanta multitudine neque praemio inductus coniurationem patefecerat, neque ex castris Catilinc qMisiquam omnium discesserat . tanta uis morbi, atque uti t

53쪽

bes plerosique ciuium animos inuasierat. neque Hlum illis aliena mens erat, qui conscis coniuratio nis fuerant; sed omnino cuηIta plebs, nouarum rerum studio, Catilina incepta probabat . id adeo more suo uidebatur facere . nam siemper in ciuitate, quibus opes nulla sunt, bonis inuident, malos extollunt; vetera odere, noua exoptant; odiosiuarum rerum mutari omnia student; turba atque seditionibus sine cura aluntur; quoniam egestas facile habetur sine damno . sed urbana plebs ea uero praeceps erat multis de causis. primum omnium, qui ubique probro, atque petulantia maxime praefabant , item ali', qui per dedecora , patrimoniis amissis, postremo omnes, quos flagitium, aut facinus domo expulerat, hi Romam,sicuti in sentinam, confluxerant. deinde multi, memores Sy lanae uictoriae, quod ex gregariis militibus alios senatores uidebant, alios ita distites, ut regio uictu, atque cultu aetatem agerent, sibi quisue,si victoria in armis foret, talia sperabat. praeterea,

iuuentus, qua in agris manuum mercede inopia toleraverat, priuatis, atque publicis largition bus excita, urbanum otium ingrato labori praetulerat. eos, atque alios omnes malum publicum alebat. quo minus mirandum est, homines egentes,

malis moribus, maxima sye, resp. iuxta ac sibi consiliuisse. praeterea, quorum, uictoria Syllae, parentes proscripti, bona erepta, ius libertatis imminutum erat, haud me alio animo belli euen

54쪽

CΑΥIL IN AE. O I stum expectabant. ad hoc,quicunque aliarlim, a que sienatus, partium erant, conturbari remp. quam minus valere ipsi,malebant. id adeo malum multos post annos in ciuitatem reverterat. nam,

postquam Cn. Pompeio, O M. Crasso cos. tribunicia potestas restituta est; homines adolestentes, summa potestatem na ti, quibus aetas , animusqferox erat, coepere, sienatum criminando, plebem exagitare; deinde, largiendo, atque pollicitando magis incendere; ita ipsi clari , potentesq. fieri

contra eossumma ope nitebatur pleraque nobilitas sienatus, sub lyecie reip. pro siua magnitudine . nanque , uti paucis verum absoluam, per itila tempora quicunque remp. agitauere, honestis

nominibus , alii , sicuti iura populi defenderent, pars, quo senatus au toritas maxima foret, bonum publicum simulantes, pro sua quisque potentia certabat: neque illis modestia, neque modus contentionis erat: utique uictoriam crudeliter

exercebant . ed , postquam Cn. Pompeius ad bellum maritimum,atque Mithridaticum missus est; plebis opes imminuta ; paucorum potentia creuit. hi magistratus, prouincias, aliaq. omnia tenere: ipsi innoxij, florentes , ne metu aetatem agere, ceterosq. iudici s terrere, quo plebem in magistratu placidius tractarent. sed, ubi primu , dubijs rebus nouandis, stes oblata est; uetus cedii tamen animos eorum arrexit. quod si primo proelio Catilina superior, aut aequa manu disice sisset . prose-

55쪽

profecto magna clades, atque calamitas remp. inpressisset: neque illis , qui uictoriam adepti forent , diutius ea uti licuisset; quin, dest is , O xanguibM, quiplusposset, imperium. atque in

bertatem extorqueret. Fuere tamen extra coniu

rationem complures, qui ad Catilinam initio profecti sunt. in his erat Fulviussienatoris filius: queretractum ex itinere parens necari iussi. Iisdem temporibus I 'ma Lentulus ,sicuti Catilina pra ceperat , quoscunque moribus, aut fortuna nouis rebus idoneos credebat , aut per se, aut per alios solicitabat; neque solum ciues, sted cuiusique modi genus hominum, quod modo usui bello foret. V tur P. Umbreno cuidam negotium dat, uti legatos Allobrogum requirat, eosq. , se possit, impetiat adsocietatem belli, existimanspublice ,priuatimq. aere alieno oppresos; praeterea , quod natura Gallica gens bellicosa esset, facile eos ad tale consilium adduciposse. Vmbrenus , quod in Gaialia negotiatus erat, plerisique principibus ciuitat si

notus erat, atque eos nouerat . itaque sine mora,

ubi primum legatos in foro conspexit, percontatus pauca destatu ciuitatis, O quasi dolens eius

casum , requirere coepit. quem exitum tantis malis 'erarent. postquam illos uidet queri de auaritia magistratuum, accusare sienatum, quod in eo auxilis nihil e flet; misieriis suis remedium mortem pillare: At ego, inquit, uobis,si modo uiri ef- se uultis, rationem ostendam, qua tata mala ista

56쪽

effugiatis. Haec ubi dixit; Allobroges, in maximam spem adducIι, Umbrenum orare, ut sui misereretur : nihil tam asterum, neque tam dissicite esse, quod non cupidissime facturi essent , dum ea

res ciuitatem aere alieno liberaret . ille eos in domum D. Bruti perducit; quod foro propinqua rat, neque aliena consilii propter Semproniam. nam tum Brutus Roma aberat . praeterea Gabianium accersit; quo maior auctoritas sermoni inesset. eopraesente coniurationem aperit: nominat socios, praeterea multos cui que generis innoxios ; quo legatis animus amplior esset: deinde eos, pollicitos operam siuam, domum dimittit. sed Allobroges diu in incerto habuere, quidnam consilii caperent . in altera parte erat aes alienum, studium belli, magna merces in spe uictoria. at in altera maiores opes, tuta consilia, pro incerta lecerta praemia, haec illis uoluentibus, tandem uiacit fortuna reip. itaque Q. Fabio Sangae, cuius patrocinio plurimum ciuitas utebatur, rem omne , uti cognouerant, aperiunt. Cicero, per Sangam consilio cognito, legatis praecepit, ut studium coniurationis uehementer simulent; ceteros adeant; bene polliceantur; dentq. operam, uti eos quam maxime manifestos habeant. Iisdem fere temporibus, in Gallia citeriore, atque ulteriore, item

in agro Piceno, Brutio, Appulia motus erat.naque illi, quos ante Catilina dimisierat, inconsulte, ac ueluti per dementiam, cuncta simul agebant:

57쪽

nocturnis consili s , armorum , atque telorum portationibus , sectinando, agitando omnii, plus ti

Moris, quam periculi secerant. ex eo numero complures O. Metellus Celer praetor, S. C. causis cognita , in uincula coniecerat . item in citeris re Gallia C. Murena,qui eiprourncic legatus prae erat. t Romae Lentulus cum ceteris, qui princi pes coniurationis erant . paratis ,' ut 1 Idebatur , magnis copi s, constituerat , uti , cum Catilina in agrum Fesulanum cum exercitu uenisset , L. Be-yia tribunus pl. concione habita , quereretur de a

ctionibus Ciceronis , belliq. graui imi inuidiam

optimo consuli imponeret; eo signo , proxima no-nte cetera multitudo coniurationis suum quis e. negotium exequeretur. sed ea diuisa hoc modo dicebantur: Statilius oe Gabinius uti cum magna manu duodecim simul oportuna loca urbis incen-lderent; quo tumultu facilior aditus ad conseulem, ceterosq. , quibus insidiae parabantur , feret: Cethegus Ciceronis ianuam obsideret , eumq. Hi aggrederetur, allus autem alium; sed filis familiarum , quorum ex nobIlitate maxima pars erat,

parentes interficerent; simul , caede, . incendio perculsis omnibus , ad CatIlinam errAmperent. Inter haec parata , atque decreta , Cethegus cmper querebatur de ignauia fociorum: illos , dubia tando , O dies prolatando, magnas oportunitates corrumpere :facto , non conssulto, in tali peri

culo opus esse: seq. ,si pauci adu arent, languen- Ultibus 4

58쪽

m, a

tibus aliis , impetum in curiam facturum. natura ferox, uehemens, manu promptus erat: maxi- .urum bonum in celeritate putabat. Sed Allobroges expraecepto Ciceronis per Gabinium ceteros conueniunt: ab Lentulo, Cethego , Statilio, item , Casso postulant iusiurandum, quod signatum ad . ciues perferant: aliter haud facile eos ad tantum negotium impelli posse . ceteri nihil susticantes dant. Clus semet eo breui uenturum pollicetur, ac paulo ante legatos ex urbe proficiscitur. Lemtulus cum his P. Vulturtium quendam Crotoni seminittit: ut Allobroges, prius quam domum pergerent, cum Catilina, data, atque accepta fide, societatem confirmarent . ipse Vulturtio titteras ad Catilinam dat r quarum exemplum insta scriptum ess . cui sim , ex eo , quem ad te nisi, cognosces. fac cogites, in quanta calamitate sis: O memineris, te uirum esse: consed res , quid tua rationes postulent: auxilium petas ab omnibus, etiam ab infimis. Ad haec, mandata uerbis dat: cum ab senatu hosis iudicatus sit, quo consilio sieruitia repudiet: in urbe parata esse, quae iusserat: ne cunfletur ipse propius accedere. His rebus ita actis, constituta nocte, qua proficiscerentur, Cicero, per legatos cuncta edoctus, L. Valerio Flacco, o C. Pomptinio praetoribus imperat, ut in ponte Miluio per insidias Allobrogucomitatus deprehendant: rem omnem aperit, cuius gratia mittebantur: cetera, uti facto opus si, D ita

59쪽

ita agant, permittit illis. homines militares ,sine tumultu praesidiis collocatis ,sicuti praeceptum erat, occulte pontem obsident. postquam ad id loci legati cum Vulturtio uenerunt; o simul utrinque clamor exortus est: Galli, cito cognito coni lio, sine mora praetoribus se tradunt. Vulturtiis primo, cohortatus ceteros, gladio se a multitudia

ne defendit; deinde, ubi d legatis desertus est, multa prius de salute sua Pomptinia obtestatus ,

quod ei notus erat, postremo timidus, ac uitae di sidens , uelut hostibus, si e praetoribus dedit . qu . bus rebus confectis, omnia propere per nuntios consuli declarantur . t illum ingens cura, atque iatilia simul occupauere. nam latabatur intelligens, coniuratιone patefacta, ciuitatem p riculis ereptam Usee. porro autem anxius erat, dubitans , in maximo stetere tantis ciuibus deprehesis, quid sancto opus esset. paenam illorum sibi oneri, impunitatem perdundae res. fore credebat. igitur, confirmato ansmo, uocari ad sese iubet Lentulum, Cethegum, Statilium, Gabinium, itemq. parium Terracinensem; qui tu Appuliam ad concitanda sieruitia proficisci parabat . ceteri sine mora ueniunt: Cestarius, paulo ante domo egre sus, cognito indicio, ex urbe profugerat . consul Lentulum, quod praetor erat, ipse manu tenens inferiatum perducit; reliquos cum custodibus in aedem Concordi e uenire iubet. eo senatum aduocat; magii q. frequentia eius ordinis, Vulturtium csi

60쪽

Iegatis introducit; Flaccum praetorem scrinium cum litteris, quas i legatis acceperat , eodem af ferre iubet. Fulturtius, interrogatus de itinere,

de litteris , postremo quid , aut qua de caussa consitis habuisset, primo fingere , alia dissmulare de coiuratione; post , ubi de publica dicere iussus est ,

Omnia, uti gesta erant, aperit; docet q. , se paucis ante diebus a Gabinio O Cepario socium accitum : nihil amplius stire, quam legatos: tantummodo audire solitum ex Gabinio , P. Autronium Ser. Dilam, L. Vargunteium, multos praeterea in ea coniuratione esse . eadem Galli fatentur. At Lentulum dissimulantem coarguunt , praeter litteras , siermonibus , quos ille habere solitus erat: ex libris Si llinis, regnum Romae tribus Cornelijs portendi: Cinnam , atque Syllam antea ,se tertium esse, cui fatum foret urbis potiri: praeterea, ab incenso Capitolio ullum esse vigesimum annum,

quemsaepe ex prodigijs a rustices respondissent bello ciuili cruentum fore. Igitur, perlectis litteris , cum prius omnes Mna sua cognouissent ,senatus decernit , uti, abdicato magistratu , Lentulus , itemq. ceteri in liberis custodijs habeantur. itaque Lentulus P. Lentulo Spintheri, qui tum ad lis erat , Cethegus Q. Cornificio , Statilius C. Caesari , Gabinius M. Crasso , Ceparius nam is paulo ante ex fuga retractus erat9 Cn. Terentio sienatori traduntur. Interea plebs, coniurationepat facta , quae primo cupida nouarum rerum nimis