Aldi Pii Manutii Institutionum grammaticarum libri quatuor. Addito in fine de octo partium orationis constructione libello Erasmo Roterodamo authore ..

271쪽

LIBER

quiquamsed in carmine duntaxat, inueniuntur tame usi patronymicis etiam historiographi, quod ipsis quoq; licentia uti concessum sit. quare Heroodotus apud graecos fabulas etiam commiscet his

storus. quod tamen latini reprehendunt. Iuuena lis. Et quicquid Graecia mendax audet in historia . Quot sunt terminationes patronymicorum mascuo lini generis e tres .i φής, ut πηλε ης ., ut πηλεiων. α Vis ut υ ρρα fio . quarum prima, qua Bla poetae latini utuntur, communis est. Altera ionica. aeolica tertia. habent enim graeci quinq; linguas. Comu/nem. Ionicam. Doricam . Atticam. Aeolicam. Quomodo Grinantur graece ρ sic. si genitivus graeocus desinit in ta vel in os. vel in vel in ου, si nec ante οὐ est tota, nec quae in ob genitivum faciunt, primae sunt declinationis, in ιδῆς c6iter formatur

patronymicum, ut O ris ni δε του τηλεως, ως in

S in autem ante obest tota, vel in ta mittentia geniatiuum primae sunt declinationis, commutant οὐ in

Cuius declinationis sunt patronym ica masculina in

272쪽

P atronymica foeminina quot terminationes habet tres s. ας. ις. in. quibus omnibus nostri poetae ut γtur, utilias. tyndaris.nerine. Quomodo irmantur patronymica foeminina e in ας. & in iς. irmatur a suis masculinis remota A.

C uius declinationis sunt patronymica foeminina Pin

Qui nescit graecas literas non ne a nominibus graeocis latino more inflexis sermare patronymica po/terit ξ non prosecto,quanquam posse docent oessere gramatici aetatis nostrae. nam quomodo me stis, Α eneis,penultima longa,& huiusmodi patronymica, a masculinis theseides. aeneides deriua bunt graecarum literarum rudes e quod si a thesei des,aeneides facta diaeresi,theseis, aeneis deducerpenultima corripietur, quia est ε ιλο uocalis semo per breuis apud graecos. Quare sciat necesse est

a masculinis ει mi . ω δες, quae a genitivo instinco. θ σκν αι in cut supra est dictum sermantur. derivari εκ ις, -iue, δε abiectione, unde nos theoseis, aeneis accepimus penultima longa. Nec me praeterhi ουνειδεα melius ab με αδες esse ἀποβολεῖ

τουα quod a genitivo sermatur, si ab genitivo ionico.nusquam enim legitur, ut doctis. simi quoque dicunt, uici Vnde apud Virgilium Aeneadasq; meo nomen de nomine fingo. Et mgenus aeneadum e ab est, a diphthongo

273쪽

LIBER

.. i excitisa, ut flores faciunt. Quare Ioco aeneis aliud pro exeplo ponatur patronymicii ut Achil/leis. Orpheis, & similia a graecis in tu .q siqs fue/rit penit' expers literayr graecayr,nesciret mimare. Adde quod Achillides a dativo Achilli latine ir/maret graecas literayr rudes penultima correpta, sicut Antenorides. Atlantides, a dativis Anteno/ri. Atlanti,cum teprasyllabiim propter complexionem penultimam producat. Praeterea a latona la/mnades faceret patronymicum, qui nesciret Latos nam graece, ι λητω. της λκτουe dici. Vnde la/roides patronymicum Brinari ait Priscianus. Sta/ttius primo Thebaidos. Dum morior, depelle globii. Brs aequa merenteis Respicit ardentem tenuit reuerentia caedis Latoiden. Ouid. Praeteritas cessiasse serunt la/' toidos aras.

λατο που Iamidar. Eodem modo, si a Dido, Man/to, Sappho, Calypse,&similibus patronymica sermarit.decipietur. Nam Didonides. Mantonides, Sapphonides, Calypseni des dicet,cum sit diceduDidoides, M antoides,Sapphoides, C alypsoides,

s raeterea huiusmodi nomina vix ausim ego declis nare, ut Iuno, sed graece. Neq; enim ait Quintilia. nus, Iam Calypsene dixerim, ut Iunollem. Quan/quam secutus antiquos C. Caesar utitur hac ratio ne declinandi. Quamobrem discendae sunt a pue/ris nostris necessario graecae declinationes.

Qui latine haec patronymica declinare,ipsisq; uti vooluerit, quo poterit e Uertendae sunt graecae literae

274쪽

m latinas,nemo diphtogi vel i nostras diphthon. gos,vel in vocales longas, & quod graeci

Uini. Nos priamides. aeneades.heliades. metamonades. pelides.thesides. prlamis. Nerine. Helias. nen tias.peleis.thesess dicamus. Sed duo nouio sima,& caetera id genus penultimam modo prooducunt, modo corripiunt, Nam si ae si, faba diaeresi, πάλυς, ρκσεις deducuntur, quae

nos in latinum vertentes peleides, theseides sine synaeresi,& peleis,theseis dicimus, corripiunt, sin

ionice Drmantur, ut supra est dictu, πή h. ει li derivantur, producunt. Sed penultima breui raro legi apud Romanos huiusmodi patronymuca,penultima vero ringa saepissme. Statius. V iue precor,nec tu diuina aeneida tenta. Ovid. E t tamen ille tuae selix aeneidos author Transtulit in tyrios arma virum' que toros. Ide. S umpserit aeneidem, genitrix ibi prima requiret, Aeneadum genitrix unde sit alma Venus. Idem. R es quoq; tanta fuit,quantae subsistere lanimo Aeneidos Vati grande fuisset onus. Idem. Vsque celer venias,virideis nereidas oro. Ide. N erei te vereor,tua fulmine saeuior ira est. Mart. Disit Nereidu facilis chorus aequore toto. Stata um visi procul de littore mater Nereis.-I n is aenei.nereis penultima dc producta, & corre/ra deprehenduntur. Sed de aeneis c ut supra φ xi)alia ratio est. nam cum corripitur est quia a diph/ thongis diuiditur per diaeresin au ολει M, quod

est ab -μα κ: remota. . cum uero producitur, fit,quia ε. in κ. conuertitur ιωMκως sic αιν , -li,

unde nos aeneis penultima longa, Plerunt tamen

275쪽

r LIBER

Ie penultima producta. Iuvenalis. lSemper ego auditor im ρ nunquam ne reponam. Vexatus toties rauci Theseide Codri e Mar. , Briseis vultu quis auersa iaceret.& sic serὲ ubiq;. P raeterea quae apud illos primae sunt declinationis apud nos itidem primae sint, ut o του δου. hic Thesides huius Thesidae. Quae ite apud illos secundae declinationis sunt, apud nos graece

declinentur comutatis tua literis graecis in nostras, ut u in νκτη e , haec nerine huius nerines. ,

Quanquaκ duplexi d. ixia, sicutω duplex OUκρον esse existimo,& non i, sed e Bnare debere. Quare dictiones graecas, in quιbus est. litera, perperam nunc pronunciari ostendemus in fragmentis gramaticis. Ite quae apud graecos quintae sunt

declinationis,nos in nostram tertiam trasseramus, vin etheοπις του:-οιτίδ' , haec proelis huius proe/tidis. Quare hinc etiam tolligimus necessaria esta literayr graecav cognitionem hominibus nostris. I nueniuntur ne poetae & addere, & detrahere stili labas patronymic semaxime. . Virgilius. T um phaethontiades musto circundat amarae Corticis, pro phaethontidas. O uidius. Sedit atlantiades pro allantides. Virgilius, Scipiadas duros bello pro scipionidas. Idem. Sit satis aenide telis impune Numanum Oppetussae tuis, pro aeneade.nam aeneus, a quo derivari videtur,noli inuenitur. Quare poetae modo detrahunt, modo addui patro. nymicis syllabas propter metru,& maxime quan/do breuis syllaba inter duas Iogas coperitur, quis esse id heroico versu non potest,ut in atlantiades. phaetonreades,quod & graeci Dciunt. Homerus

quisqua est, qui ubi no nisi latine instituimus pueν

ros graece

276쪽

my,graece sermasse patronymica nos accuset, itest nescius A nobis necessario factum esse, quia latine irmari non possunt, ut supra est dictum . tum quia volumus,& graece,&latine simul istinii adoὰlescentulos,ita tamen, ut a sermone latino nostra incipiant, nec multo post, una & romanis, lireris & graecis incumbant, sed tunc positiuum, ubi eas orationis parteis , quae inflectuntur declinare latine didicetini. quod si asseruarint diligerer, cum ad patronymica nostra ventum merit, quaecunque ibi a nobis conscripta simi,facile intel ligent . V tm autem sic institui pueros sit necessctarium nec ne vioderint docti. Nos certe pernecesserium non arbis 'iramur Blum,sed etiam contendimus.

Acturus etia operaepretium mihi videor. f si de figuris hoc loco,quae a graecis τα appellantur, breuiter scripstio atq; id tantum attigero, quod ad puerorum institutionem .

facere videatur.

Quid est figura e Quintilianus liiquit,figura est,sicut

nomine ipsis patet, conirmatio quaedam oratio/nis remota a communi. I lam. Sit ergo figura alia qua arte novata irma dicedi. Possimus etiam sic diffinire. Figura est vitium cum ratione necessit tis,ornatu ue gratia permissum. I n quot parteis diuidutur figurare in duas.nam aut τουλοδου uint.i. verboru,vel dictionis, vel elocutio/rtis, vel sermonis,uel orationis,aut της , iaest,cogitauonis dc sensiis. Της δ-οιας figuras quorum esse aiunt e Oratorum tantum.

νῆ e grammaticorum , & diuiduntur του , in treis parteis, ut figuras dictionis elocutionis. I

277쪽

constructionis. Illud non esse silentio praetereum dum censeo,figuras Omneis penes quinq; graeco

κο ν. Ias enim relictis proprijs versatur in tropis. Doris in singulis partibus orationis nunc adiectioni,nunc breuitati studens facit barbarismos. Atthis breuitate gaudens, admittit soloecismos. Aeolis supra modum copiosi est,am atq; per circuitum veroba proferre, cuius vitium 3 κMe appellant. Communis est, in qua omnes idem sentiunt. S ed aduertendum in primis est, ut Barbarismus&Soloecismus euitentur. Quid est barbarismus 8pars orationis vitiosa in com/muni sermone, In poemate vero metaplasmus diacitur.ante Augusti Caesaris aetatem an barbarissimudixerint qui pure atque integre locuti sunt,se non inuenisse Gellius scribit. Apud antiquos enim nobarbare,sed rustice loqui dicebantur, quos nunc loqui barbare dicimus,& rusticus sermo, qui nuc barbarismus appellatur. Quid estsoloecismus Zimpar & inc5ueniens copos tura partium orationis χήμα λονου; si eum docti secerint, dicitur. ab A sinio Capitone, & eiusdem, aetatis aliis,imparilitas, a vetustioribus latinis stri. biIigo dictus est. nam deprauare est, &, p3 auus. Cellius vero neq; soloecismum, neq; barbarismum, sed sicut ita σολοικον legissae se apud graecos in noctibus refert. Idem antiquiores nostros soloecum facile dixisse memiani soloecismum vero haud scire an unquam dixesrint. Quod si ita est neq; apud graecos, neq; apud latinos piobe dici soloecillium putat, sed aut im/patilitate ni, aut soloecum. sed nunc & barbari ii& soloecismum dicimus.

Vnde Soloecus Sctus e 1 Solis urbe Ciliciae, quod .

278쪽

eius incolae Atheniensibus vitiose loqui visi sint .& σολοικι μν qui ita loquerentur,dicti. Quomodo rustice Sc barbare quis loquetur e si bar/ .haris vocabulis ustis fiterit. V t si dixerit treguam.& guerram pro inducijs & bello. Item si dictiones inuertatist si pro disciplina disciplinam dixerit,&stexae filiae. 1, stellae fixae, & aliquibus penultima longa, cum debeat corripi & Annona, & idolum penultima breui cum sit producenda. V itia oris & linguae in quibus eme literis possunte

in singulis. nam si crasse iola pronunciauerit quis, Iolacismum faciet. Si vero. L. lambdacismum. Itemsi m plus aequo pronunciarit. facit meracismum . praeterea a vocis gracilitate Ischnotesia est . a iii. mio vero hiatu vocis, Platiasm6s.

C hilostomia aut fit cu in summis labos vox scindis. Oia igitur.q plus aequo, minus'ue Enantia ab eruditis auribus respuuntur, euitanda sunt. Quomodo Sol caecum, aut, ut nunc dicimus, Blαν cismum quis faciet e Si loquetur incongrue, ut si dixerit. quale est pater mea, mater meus. Virgilius scripserunt. ego doceo tibi gramaticam. I n quo a Bloecismo differt barbarisinus e hic in diactione tantum fit,ille vero in oratione. . De figuris dictionis. S yncopa de medio tollit, quod epenthesis auget. Extinxti ut te, meq; soror magna induperatrix. Troiugenumst; dolos nosti Mavortis in antro . A pocope eum tollit finem, quem dat Paragoge. Vt sit erit magicas me inuitam accingier arteis. Troius heu do meae misera me occiderit hospes eΑ pponit prothesis caput id,qd Aphoeresis austri. Cnate renarro tua mittas heu linquere matrem . Discite iustitiam moniti,& non temnere Diuos.

C orripit ut steterimi ducendam Systola vocem. I

279쪽

e I B E R Fctasis Italiam producit corripiendam, Dicit & insanis vitam dederitis in undis aromane at dices & dederitis, dc dederitis. . OA ulai in medio libate Diaeresis,atq; λ ἰVirgilium cecinit rus, siluasq; duceS. 'E r qui magna iust pelignae gloria gentis. iNunc quoq; te saluo persoluenda mihi. E sto Synari nos deiectus fulmine Phaethon.

Fixerit aeripidem cervam Tylinthius heros. Crania tibi Antithesis pro grammate ponit. ut ollio. Inquit subridens hominum salor,atq; deorum. M. necat Ecthlipsis, vocalem sed Synaloephe. Iittora, multum ille & terris iactatus & alto. . Atq; ea diuersa penitus dum parte geruntur. Netai hesis est ordo mutatus litterularum. Ut tibiTimbre caput Euandrius abstulit ensis. ἈDe figuris constructionis. P rolepsis,quae latine dicitur praesumptio. est pro/,nunciatio rerum ordine secutarum,vel est, cuante numerus redditur,q pei senae definiantur vi. Continuo reges,ingenti mole Latinus Quadrisugo invehitur cunu, cui tempora circum aurati b:s sex radii fulgentia cingunt, ISolis aut specimen,bigis it Turnus in albis, , B ina manu lato crispans hastilia ferro. Hinc pater Aeneas, Romane stirpis origo, eSydereo flagrans clypeo,& coelestibus armis. Elauxta Ascanius,magnae spes altera Romae, Procedunt castris. Per hanc aurem figuram,si plu/ .rale verbum praeponitur ante utrunq; quod sequitur nominatiuu praecederem cogi egatione oportet. vi,du, aquilae deuolauerunt, haec ab oriente,

illa ab occidente. vel , Altera ab ortu solis, altera ab occasu. Sin ad ea, quae diuiduntur, singulare verbumsequitur,geniti in singulate diuidendos rae b

280쪽

redete oportebit. vi , Duarum aquilarum, altera deuolauit ab oriente,altera ab occidente. Praereo rea singulare modo in singularia, modo in plura lia licet diuidere, ut humanum genus aliquod num, aliquod malum est. humani generis,aliqui boni,aliqui praui. Et rursus plurale nunc in plura/lla,nunc in singularia. Hominu aliqui boni, aliqui mali. Duaru auium,altera volatilis,altera non . Si nominatiuus igitur praecedit verbum in congre/gatione ponitur,sin autem genitivus, in 's, quae diiuduntur. Quod si S cogregatione,& eius parteis oblique proserre volumus, necesse est loco verbi uti participio obliqui casiis, & ad aliam personam

facere transitionem. ut aquilarum volantium, alte rius ab oriente alterius ab occidente similis est reo Ieritas. Elper dativum, aquilis volantibus, huic. oriens,illi relinquitur occides. Et per accusativum, aquilas volanteis, hac oriens,illam misit occidenΡVeteres tame interdum pro genitivo pluralintrix leηimus pposivisse. Homerus. οι ,σσμας . ασξ δυω

scopuli,alter ad coelum uri, latum puenit,alterum vero scopulum humiliorem videbis Vlylla, ubi 2. eundum artem genitivo viedum Bisisset. των δε δυωigitur secit. Queadmodum

iiii, honoratior Vlysses erat. qte e apud Horatim ipoetica,o maior iuuenisi,ad duos. n. Pisenes strisbebat. de hoc vero abiide i coparativis. Ite