Iurisconsultus, siue De optimo genere iuris interpretandi Franc. Hotomani iurisc. liber in quo L. Gallus, L. Lecta, L. Filius quem, L. Frater à frate, & aliae complures explicantur. Adiecto rerum ac uerborum indice locupletissimo. ..

341쪽

susi.Firmametum Marci, siue pationis anfirmatio: At naturalis illa obligatio fana iliae nostrae finibus continebatur.

Qtium ii qui eade in familia sunt,quippiam inter se contrahunt, quia Praetor urbanus illis deest, qui ius inter illos ea de re dicat, natura Praetoris officio quodammodo fungens,alterum alte ri obligat,iubet que satisfacere. Quὀclsi ex familia filii scruiue per adeptionem sui iuris exierint,tum quia sub imp erium ac iurisdictionem Praetoris su beunt, naturae iurisdictione at obligatione liberi ac seluti quodammodo videntur. Naturae nanque iurisdictio familis ut diximus finibus contine, ri prima specie uidetur. Q rum igitur ait Marcus)patris morte de familiae nostrae finibus demigrarim, naturalis illa obligatio extineta ec sublata est.

Atque hoc est quod uulgo dicitur,

Morte ec emacipatione peculium eX- tingui.Ii. g.2.&L4 D. quando ae . de pecul an sit.&,Liberos emacipatos eaerraneorum numero haberi. β.q. de eX- hered. liberorum libanst.2. Ex hac ra

tionis & firmamenti conflictione, illa

342쪽

oritur disceptatio: Vtrum adeptio sui iuris,sive migratio de familia,naturalesithiam. obligatione extinguat, an ea etiam post patris mortem perduret. Hac de re consultus Asricanus, reo spondet: Adeptione quidem sui iuris naturalem obligationem no extingui, ac proinde Marcum etiam post patris mortem naturaliter obligatum mane re. quod argumento ex effectis confirmat. Nam si Marco suum peculium a patre praelegatum esset, intus poLset suum debitum, idq; insolidum, ex illo deducere. Haec autem deducendis acultas ex obligatione naturali nascitur. eX qUO apparet,Marcum etia post patris mortem,suim iuris adeptione,

naturaliter obligatum manere. Valet etiam hoc argumentum ex comparatione minoris. Nam si maius est demere alicui,quam ab ipso traditum retinere: eoo minus conuenire posse uidebatur, ut Quintus ipse de peculio fratris aliquid demeret ac detraheret, ecconuenit tamen: multo magis conueniet, quod magis couenire posse uidebatur, nimirum ut sibi solutu retineat.

343쪽

noster aliam ineundam elie rationem,

aliter inquam disputandum esse a-mat.Spectandum enim 'it,ecquid ex Marci fratris peculio tintus acceperit.nam si quid accepit,pro tanta Parte quantam acceperit, extinctam obligationem naturalem fuisse. Si no minus

ait) ex peculio suo ad statrem peruenisset,subaudi,quam quantum perce plurus erat,si debitum non recepisset. Cuius rei hanc Africanus init ratione. Natura suum cuique peculium inte, grum atin incolume conseruat: ius tamen ciuile illud cum fratribus comu nicat,eiuso partem domino detrahit, quam aliis fratrib. attribuat. l. 33. C.fa. ercisc.. Ium autem in hac de condietione indebiti quaestione nudam ocsimplicem iuris naturae legem aequitaxemq; spectemus, d .L 64. &L13. hoc tit.nullam iuris ciuilis rationem habeamus,non est aequum, ut inrintus par

tem ex NIarci peculio consequatur, ecnihilominus integrum suum debitum adipiscatur. Quare quod initiatus ex Marci peculio recepit,id ei in solutum

imputari debere . ina igitur ex parte in

344쪽

mrintus Marci peculium consecutus est: ea ex parte Marcus quod insupersoluit, condicet nimirum in themate nostro quinquaginta) quippe quu ea tantu ex parte naturalis obligatio sublata sit. Et quemadmodum Vlpian. scribit m l.i. g. . D. quarum rerum eX-ceptio non datur, sic enim illum emedo tit.nisi forte Exactio legi debeat non potest libertus oneratum seque ri, si lucrum abreptum ex re patroni non faciat: similiter non potest Quintus iure de Marco queri, si lucrum ex ipsius peculio contra naturae legem abreptum n5 faciat. Hanc autem enuciationem,quod scilicet naturalis obligatio, qua ex parte peculiu participa tum est, tollitur, argumento gemino

ex minori ducto confirmat:tametsi unam tantum ex eo conclusionem elisciat. Finge inquit) Marcum Hortensio extraneo uiginti debuisse, centum autem in peculio habuisse. patre mora tuo,iniintus frater ex Marci peculio quinquaginta consecutus est.Hortensius potest agere actione de peculio contra inintum, di decem ab eo exigere.

345쪽

iam1L ercisc.Quid ita intonia qua ex parte insint. Marci peculiucosecutus

est, ea ex parte extraneo astringitur.

Viden, ut participatio peculii insin-

tum etiam extraneo alligatum tradate

Licet igitur sic concludamus: Durum est obligationem in fratrem qussitam amittere. hoc inquam durum & graue est: sed multo grauius et molestius est, pro eo alteri obligari. quare si quodminus conuenire posse uidebatur, ut qui peculiu participat, is extraneo alligetur, couenit tame: multo magis id conueniet, quod magis couenire posse ui

debatur, nimirum ut partam sibi oblia gationem amittat: Sequitur alterum argumentum. Marcus nihildum Hortensio dissoluit, interea diuiditur hereditas. iniintus inquit cauere cogetur, se Pro ea parte, pro qua Marci fratris Peculium cosequitur, eum indemnem aduersus Hortensium praestaturum. qua de causas propter obligationemquς ex peculii participatione nascitur. Similiter igitur ex minoris comparaotione sic concludemus: Graue est, a

quisita

346쪽

spondit, si nihil ex peculio a

pud patrem remanserit, non

repetituru: nam manere na

turalem obligationem argu mento esse,quod traneo a gente intra annum de pecu

lio, deduceret pater quod sibi filius debuisset. cdtra, si pater quod filio debuisse t, eide

emancipato soluerit, non repetet: nam hic quoque manere naturalem obligationem, eodem argumento proba

tur, quod si extraneus intra annu de peculio agat, etiam quod pater ei debuisset computetur, Controuersa nunc altera proponi. tur superiori simillima, & plane gemina, ut in sy disceptanda nihil prope negocii

347쪽

negocii superesse uideatur. Cicero ter Marco filio, qui centum habuit in Peculio, centum credidit. ita Marcus patri naturaliter est obligatus.postmodum emancipatus Marcus, oc e patris familia dimissus, pecuniam illam patridis luit. tandem ad se reuersus, eam repetit, quippe ciuiliter indebitam. In. tentio est: Debes mihi centum, quae tihi numeraui,reddere,utpote indebita. Depulsio est: No debeo. Quaestio est- An debeat.Ratio:Nam si minus ciuiliter debebantur, at certe naturaliter.

Naturalis aute debiti soluti nulla repetitio est. Lio. D. de oblig. 5c ac'. Firma . mentu est: At naturalis illa iurisdictio familiae nostrae terminis coercebatur. Quare quis exfamilia tua demigrarim, uetus illa naturalis obligatio, qua tibi astrictus era, extincta est. Disceptatio est: An adeptio sui iuris naturalem obligationem extinguat. Consultus Africanus respondet:bui quidem iuris adeptione naturalem obligationem non extingui: sed spectandum esse, an pater aliquam ex Marci peculio partem retineat, Nam si retineat, qua ex partexetinet,

348쪽

A . 337 retinet,pro ea parte naturalem obligationem sublatam esse.QUum enim natura Marco suum peculiu conseruet, pater autem illud cotra naturae legem retineat: sine dubio, natura ei ius illud obligationis in filium quaesitum, pro parte reteti peculi j adimit. Doceamus nunc, adeptione sui iuris & emancipatione naturalem obligationem no extingui. probat id Asticanus argumento ex effectis: Si filiusfamilias, inquit, extraneo aliquid debeat, potest extraneus intra mancipationis annum in patrem ex peculis agere. l. 3, D. quando a R. de pecul. At si agat extraneUS,PO test pater, quod sibi Illius debuit, deducere. l.9, β. 3, de pecul. Ex quo facile intellectu est, naturalem obligationem etiam post emancipationem manere. Nam quo tandem iure pater deducet nimiru obligationis naturalis. Quem admodum ergo recte sicco cludimus:

Si sol lucet, dies est lux enim solis, diei causa est coficiens similiter hocmodo recte possumus: Si deducedi detrahendis debiti patri facultas est, naturalis subest obligatio. quippe quae causa itin

349쪽

IN L. εRA τ ER A' p. Tertia haec controuersia est, sed superioris plane consimilis. Tullius filio suo centu debebat. eum exheredauit,& Hortensium extraneu heredem ita stituit. Postmodu Hortensius exher dato filio,centum dissoluit: quς postea quasi indebite soluta, condicit. Disce piatio simillima est superioru: An morre patris, naturalis obligatio restincta sit. Respondetur aute, eXtinctam non esse: ac proinde, quod Hortensius conomine distatuit, utiq3 no repetituru- Naturalis enim debiti seluti codictionem esse nullam.

Videmus aperte,iam, ac perspicue, nisi plane caeci esse uolumus,tria haec argumenta cum illo sirpremo congruentia,eo tantum pertinere,ut intelligatur, morte patris, migratione defami lia,sui iuris adeptione,naturalem obligationem non extingui. Id praeterea manifes o intelligitur,eX argumento

ab efficientib. quod eY istis Africani

uerbis colligi licet: NATURALE M EN I M obligatione, qus fuisset,hoc ipso sublata uideri, & c. Nam si participa tio pecuin causa est efficiens interitus

y a naturalis

350쪽

naturalis obligationis, ubi non est ea Participatio,ibi no interire, sed manere naturalem obligatione necesse est. Quorium haec dicet aliquis. Quor sum c nimirum ut euincamus,huiusce

legis initio mendum subesse grauissi. mis. quod hanc Africani pulcherrimare acutissimam disputationem, riri pissime foedissimel deprauet. Ecquid enim, quaeso, est, quod in huiusce responsi principio legitur, V T I Q V E

VIDEN PRO EA PARTE QVA PSE HEREs PATRI EΣTITIS SET, REPETITVRVM. Napro qua parte Marcus heres est,pro ea parte Dpse suum habet peculium : Quintus

uero nequaquam. DocuimUS autem,

qua ex parte frate pater Ue,seatris, HIn ue peculiu non participauit, pro ea parte illis suam manere,etiam in suum ius adeptu, naturalem obligationem. num igitur Marcus etia post patris mortem,pro ea parte qua heres est, suum m peculium uti heres possidet, obligatus maneat: ecquo tandem IV- re partem illam seluti naturalis debiti repetere potetiir Censeo igitur, N ONREPE