Iurisconsultus, siue De optimo genere iuris interpretandi Franc. Hotomani iurisc. liber in quo L. Gallus, L. Lecta, L. Filius quem, L. Frater à frate, & aliae complures explicantur. Adiecto rerum ac uerborum indice locupletissimo. ..

311쪽

ra.Rescribere dicebant,pro renumerare. Rescribi ergo est,per scripturam, id est,de menss scriptura dari. de hodie additur chirographis,Domo ex arca sua,uel ex mensiae scriptura HςcDonatus.unde illud Scaeuolae in L. 26.D. de const. pec.Decem quae L.Titius ex arca tua mutua acceperat. Hac autem obseruationem a nobis ante quadrie

niu editam, exposita,& promulgatam fuisse,ie lector,si quid forte id scire tua intersit, monitum hoc loco uolumus. Recte dari.) Antiqua locutio, in stipulationibus usurpari solita.Varro lib. de

re rust. r. cap. r. Sanas recte esse, hab

res recte licere, haec sic recte fieri spodes Item apudPaulum d.L. si ita: Eam proba recte dari Calendis futuris sti putatus est. Sed exemplorum plena

Caleniis futuris. proximis . L. eum qui Calendis, i.D. deuerb. oblig. Si dies vrifcripta.) Haloander, SI EA DIE .Fortasse sic, S I die sea suprascripta summa,&c.nam fiequenter in antiquis libris menda huiusce genetis reperiuntur.

312쪽

U L OT AP x 'satis eo nomine factum. Aliud est enim solvere,aliud satisfacere.Illud,pecunia numeranda fit:hoc pignore, fideiusso re ueconstituedo. quae differentia cuin propiussit, testimonio non indiget. Eo amplius quops. Legendum, Q V O AD posΤ. ut sit sensus,Si sortem non tuam, tum ultra eam sortem usuram Pendari quoad usi sortem integram Persoluero. quod eodem modo in d. g. Chrysogonus, corrigendum est. sic enim hac ipsa lege paulo inferius, Quoad tardius soluta esset.

Posside nomine. Nam usura quae non

praesens, sed sub non soluendi condistione stipulatur,poena est,ita' appellatur: ut in primo de Vsuris libro copiose docuimus. In dies triginta.) Veteres usuras in meses singulos pedebant. Dies autem Orat Idus cuius mensis .Hinc illud Horatii, Omne relegit Idibus pecuniam.

Denarios centenos, narios fretulis. Qua usuram centesimam appellari, n emo nescit.

Conuenit, inter nos. Hactenus stipulatio. Sequitur pactio simplex ac nuda,

id est,

313쪽

id est,siue solennibus stipulationis uerbis concepta,ut per partes sortem reddere liceat. Vti pro Haesito. Alit omnes,Pub. Mae 4 uio: quod sine cotrouersia rectum est. Opinor tame haec omnia glossema es

est dubium. De obligatione usurarum.) Id est, utrum

totius sortis,an primae tantum pensionis sua die non solutae,usurae deberemtur: siue,Vtrum pactum ad obligationem sortis tantum, an etiam ast illam Msurarum pertineret. aui solutioni competebat. primae pensionis:puta,mensis Unius.

stipulationi in R. Id est,per uniuedam stipulationem,singulas m illius partes

fusa esse creduntur.ae proinde hoc pactum ui sua utranq; stipulationis pasetem renouasse uidebatur. Haec autem pacta non incommode fortasse Instaticia, uel Insitiva nominari possunt: quia ui stipulationis sic aluntur,ut in siti surculi ui eius arboris in quam in

sti sunt: atque ut hi suos fructus serunt, sc

314쪽

IN L. LEc Tu so sic pacta uim efficientiam que suam obtinent.. Certam pecuniam stipulatus.) ueluti tre cetos denarios, ut in exemplo nostro consistamus. Primaepensionis usuras currere. Hoc est, primae tantum pensionis . nam si pactum in eam stipulationis partem ualuit, qua de usuris erat cautum: eam ita renouauit, ut superiorem . nimiru, ut singularum tantum pensionum uiarae deberentur. Pecuniae pensionis.

sema est sortis non μlutae.) Subaudi, Vniuer se:nimirum quindecim millium denariorum.

Quam ipsa fors peti potuerat. Id est,in si

ne odiaui anni,o 'aui mensis. Ad fortis solutionem tantum. Prim Um, quia ex paelo deberi usurae non pos sunt: deinde, quia pactu hoc nominatim de sorte latium erat. Prima parte. priore parte cautionis. Simpliciter. Id est, totius summae, non autem perpensiones diuise.

Illud superius glos

315쪽

os πι Tantum ad exceptionem prodie.) L. Ti. tio debitori.nam si sortem integra proximis Calendis Maevius posceret, Pe tere exceptionem posset , EN TRA VAn si pactum internos est, ut mihi per partes soluere liceret. Ex die stipulationis. Ex die in stipula tione praefinita ec praescripta: nimiruCal. proximis. Nominatim expresum. Nempe, ut si peno sua die non solueretur,totius sortis usurae deberentur: sin illa solueretur, eius tantu quod in sorte reliquii esset.

Sortis petitio dilatast. Quia in partes diuisa solutio est. Quo moram fecit. Na usurae,nisi post

moram,non debentur. Titius auteni non in sorte uniuersa,sed in parte tantum moram interposuit.

Ipse iure non committeretur. Docet, quatum incommodum illius Iurisconsulti opinionem consequatur. Si pactum, inquit, ad exceptionem tantum prodest,&nonuistipulationis, in qua estitatum,parit ac sermat actioncm,sicuti surculus insitiuus parit editin suos stuctus:sequeretur,ipso iure usuras de

316쪽

heri. quod est absurdissimum. nam usuras aut ipso iure, aut ex mora Mae

uius petat necesse est. EX mora no potest: quia totius sertis moram Titius nodum admisit. Relinquitur ergo, ut

ipla iure sibi usiirs pecuniae credits debeantur. quod nunquam fando auditum est. Si quantitatem quae medis tempore. V Iuti,si uel Tusculanum astrum, uel centena ita stipulatus sim, si uxorem dinxero: ec adiecero, ut existente condiatione non modo ager, sed etiam fructus omnes interea percepti mei sint, uel centena mihi praestentur, petere ea possum.L. huiuimodi,6 . D. deuerborum obligat. 'Idem oe in usuris. Id est, stipulari potes hoc modo: Promittis mihi meam sortem duodecimis Calendis seluere Et, nisi tum Glueris, promittis utram singulorum mensium, qui ex hoc die ad usque illum diem eiu uxorini r Sed nisi hoc adieetum nominaistim esse peti non possent. Atque haec quidem Paulus, non

minus,ut mihi quidem uidetur, sebii iis

317쪽

liter quam confidenter. Sed uideamusne subtilitas haec uere illud sit, quod dici solet, Summum ius semmaluiuria. Nam primum omnium, usura haec in poenam stipulata est. at tantum abest,uthaec debitori poena sit,ut contra maximum et uberrimum φ quaestum afferat. nam si rem ipsam,ut aequu est,per-Pedamus,reperietur haec usura uix eo Lesemunciaria: quam usuram debitori non poenam, sed quaestum esse mari mum,nemo nisi rerum omnium imperitus,non uidet.

Secundo loco, creditor bonus 5c beneficus, qui pecuniam suam potenti debitori benigne credidit,iatii amisto modo facit incredibile: tum quod seriem sitam repetere no potest, tum quod ei sors illa fere prorsus inutilis atque infructuosa est.non enim lucrum, ut dixi , sed detrimentum maximum

est,semunciariam tantum usuram per cipere.

Tertio, quia indignum 5c miserum est, quod gratificandi re commodam di debitori causa fecit, ut ei liceret per partes soluere,id ei tantam perniciem

318쪽

ani Lvcτα νος iacturam afferre. Et, ut ait Asricanus in L. si seruus, M. β . quod uero. D. desint. iniquu est, damnosum cuis suum officium esse. Quarto, satis constat eum cum ita pactus est, nullo modo de usuris coogitasse, sed de sorte duntaxat, de qua nominatim cautum est. Quod si captio huiusmodi toleretur, fraudatio apertissima re indignissima comproin babit . Quod autem ad argumenta Pauli pertinet, qus superius duo esse docuimus, ini non incommode responderi potest. Prius argumetum hoc erat:Pactum per uniuersiam stipulationem fusim esse.Respondemus enim id intelligi, cum simplex est, unius* rei stipulatio, & non duarum rerum Giuiserum ac dissimilium. Huius autem stipue Iationis duae partes sunt, diuersae at que dissimiles. quinimo duae stipulationes nominatim appellatur ab Africano in L.centum, 8. D. de eo quod cert. loc. iapropter humanius uidetur, ut pactum de una parte nominatim factum, ad eam solum pertineat:

319쪽

nec ad alteram, cum tandetrimento,traducatur.

modii Paulus ipse scribi

27. . pacta, D. depact. Pactum, certa de re factum, suis finibus ac terminis coercendum, nec d aliam producen dum est. Secundum argumentum erat, fore alioqui , ut sine mora usura peteretur. quod argumentum nunquam Prose 420 me uel tantillum mouit: cum satis constet, nominatim stipulationem interpositam fuisse. 8c,ubi ea interposita est, moram consuetudine populi Romani non desiderari: quam consuetu dinem nemo,leuiter duntaxat erudistus, ignorat. i immoderato Nam quemadi in L. si unus,

Caussa constitutio. Lex est: vsurae pecuniae crediti de

Beri ex pacto, quamuis stipulationi continenter adiuncto, non possunt: sed ex stipulatione tantum. L. Titius, 24.D. de praefuerb.L.si tibi decem, 7. D. depact. L. 3. C. de usur. Item lex alia est. pactum stipulatio, ni cotinenter adiectum, ita in eam in iu-

320쪽

sum atque immersum iudicar ut eius actione informet. L. 4. D. de pacti L. Petens,27. C. eodem. P. Maevius credidit L.Titio quindecim denariorum millia,eaque stipulatus est sibi reddi cal. proximis: dc nisi redderentur, usuram centesimam, nimirum singulis mensibus triginta septem denarios, & dimsediatu: hoc est, duos sestertios. Postea Pactum inter eos cotinuo est,ut liceat sortem per partes soluere, nimiru tre centos denarios in singulos menses. Primus mensis sine solutione transactus est. Maevius petit usuram integrs sortis, hoc est, denarios triginta septe, cum duobus sesteri s. Titius recusat: nec amplius se debere cotendit, qua mpensionis non solutae usuram . Pensio

erat trecentorum denarioru, ac proinde eorum usura centesima trium denariorum.Intentio: Debes mihi triginta septem denarios, Θc dimidiatum, propter usuram totius sortis, quam abs te stipulatus sum. D. N5 debeo triginta septem sed tres duntaxat: hoc est, non totius sortis usuram, sed primae tanta