Antonii Augustini archiepiscopi Tarraconensis Epistolae Latinae et Italicae nunc primum editae a Joanne Andresio

71쪽

ad commodius victitandum quandoque incubuit. non proinde bibliopolicae arti addictum fuisse. Nam qui non uno alterove die, sed per plures continuos annos in librario famulatu Mendoetae totus erat, qui ipsum in suis itineribus comitabatur, quique erebris itationibus huc illuc ad domini sui nutum cursitare debcbat, nae illi parum temporis ad bibliopolicam ossicinam administrandam superesse Poterat. Alio scilicet mentem ille suam curasque omnes convertebat. Audiamus id a Conrado Gesnero

in Bibliotheca tinioersali Liguri anno I 545 edita. Arnoldus, ait, Pera lus Arienius, pir in juoeniliatate mature doctias, agit a rhuc, ni fallor, in contubernio nobilissimi piri D. Diegi Hurta di a Me dora Casarea Majestatis apud Venetos Legati, sin gulare decus o columen rei litterariae, de omni studiorum o sapientiae genere quam Optime merituS , dum veteres auctores, graecos praecipue, Paasim in Italiae bibliothecis peluti sepultos, diligenter inqui-

altos eruit, eosque in lucem , atquc usum morta lium restituit. Plurimum autem ut istud sciat excellentissimi D. Legati auctoritate juνiatur . . . . Evectamus aut cm ab Arienio nostro, si Deus Nitam, extenderit, quosdam ex Plutarcho dc moribus Commentarios a uenii me adhuc con De os, Dionix Coccoei Romanae historia libros duos et piginti in latinum sermonem pure traductos , Olimpiodori Diuitigod by Corale

72쪽

magni philosophi platonici O peripatetici common A

earios ad Aristotelis Meteora, ex sacris ch sost mi . Theodoreti, O aliorum hactenus non Visas pulcherrimas tum conciones, tum commentarios, O oratiorus. Ad haec decreὐit edere quasdam ad Lactantium Firmianum parecbolas, ex quibus O peterum nugacem superstitionem Uanitatem refellere, O nostra ut longe certiora et Ueriora adstruerc attentat . . . Atque haec Gesrierus.

Nimirum hos spiritus alebat Arlenius dum a Mondoeta in contubernio suo Malde amanter forebatur, dum Mendozae benignitate, beneficaque gratificaucii uoluntate ad magna quaeque excitabatur, dum Mendota bibliotecam suam non solum utcncam , Merum etiam excutiendam S perscrutandam.

ei conceςserat ea lege, ut quidquid publici commodicia miscendi cclusa impressioni subjiciendum existimaret communi utilitati offerendiam curaret. Tunc Porro Iosephum Flavium Basileae edidit, M sic Ien- doetam praefatus suit: Qua quidem in re ne in Pu Llicis auge is commodis grati animi benes olen tiam mihi defuisse jure quis objicere μOS it, ne 'clom Propensam animi tui benignitatem , beneficamque gratificandi Ooluntatem illustri gratia non eae- Cmisse Diderer , opera Pretium me facturum existimaui , si ex egregia tua bibliotheca, quam multiS , O iis quidem insignibus in omni disciplinarum ge-

73쪽

nere scriptoribus habes instruetἰ33imam, alios quidem alias , nunc Rapium Iosephum clarissimum O praestantissimum historicum quasi flosculum ex amanissimo quodam horto delibarem. Ibidem etiam prolaturum se ex eadem bibliotheca pollicet tir Phi- Ionis judaei opera, cujus, inquit, clisertissimi iri

eruditionem et eic antiam. attisque magnitudinem

tum cognoscent litteratι homines, ubi octo O quadraginta dicersorum argumentorum Iibros ex tua bibliothocia protulerimus. Atque utinam protulisSet, aut dedisset saltem eorum Φ8. librorum titulos, haberemus fortasse nunc aliquod Philonis opusculum, quod inter deperdita numeratur, aut jacet ignotum. Neque id solum, sed cum extaret in eadem bibliotheca sub Iosephi nomine commentarius' πιώ τῆς etοῦ παντα quem jam tum multi non ad Ios

phum, sed ad Cajum pre byterum referebant, Arnoldus eum edere cogitabat: nos autem, Inquit. eumdem, qualemcumque ρropediem, uti mero, Cum Studiosis communicabimus. Haec Sc pleraque alia animo agitabat Artentus dum inter Mendoetae libros

Versabat ur, Verum cu m ab eis recessit, Se patroni sui ope suit destitutus: nihil horum praestare potuit, ecpaucos, uti nunc dicemus, eruditionis suae fructus uobis reliquit. Quanto tempore apud Mendo-2am commoratus fuerit, compertum nobis non est. ed remur tamen eum tum solummodo suisse dimis- Diqiligod by Coosl

74쪽

sum, eum Mendoga legationem Venetam dimittere , aut eam cum tridentina Partiri a rege suo Carolo

jusssus fuit. Si quidem anno I 5 5 adhuc ad Meu- dogae jussa graecorum scriptorum expeditioni ad graecos codices describendos Praefectus Florentiae degebat, ut ex Metelli, Sc ipsius Arnoldi litteris ad Augustinum videmus ia cum Arnoldus ad ejus anni finem xv. Kalendas ianuarias Venetiis ad Augustinum scriberet, nihil adhuc ei, quem Sc sui &Mendoetae amieissimum familiariter fidenterque co- Iebat, de suo inde abitu, aut a Mendoetae famul tu disse essione significavit . Verum eum anno I 546 Mendo-ga ad tridentinum concilium proficisci, Sc regis sui nomine interesse debuit, tum pariter Artentus Men- dogam, Mendogaeque bibitio tecam deserere coactus fuit, neque potuit praeclara opera, quae animo moliebatur, persicere. Thnanus eum dicit ad Basileam amoenissimum

litteratorum secessum se contulisse, ubi industrιam

Per aliquot annos exercuit, D Henrici Stephoni opera feliciter usus est in. Quam vera ea sint, nouaudeo Pronuntiare, scimus proferto anno i5 6 Ba- 'silem Arnoldo Artento Ρeraxylo curante Lycoplir nem cum Tetet Eae commentariis lucem vidisse, sed non

proinde opus fuit, ut Arnoldus Basileam abiret, o) Σp. 33 bὶ Libr. XXVII.

75쪽

7 sicut Basileae pariter sosephum Flavium edetuluae

curaverat, cum ipse Venetiis apud Mendoetam commoraretur . Ibi Vero per aliquot annos industriam exercere non potuit, quem paulo post Terrariae, i

de Florentiae degentem videbimus. Neque facile intellectu est, quo pacto opera Honrici Stephani adhuc adolescentuli, tum sub patre Roberto Ρarisiis litterarum Sc artis typographicae studia colentis, foliciter usus fuerit. Quidquid de his sit a Thuano assertis, Artentum paulo post Ferrariam advenisse, ibique jam anno I 5 aut saltem sub sequentis iniistium cum Lilio Gregorio Gyraldo familiari eonsuetudine conjunctum suisse, testis nobis est ipso Gyraldus in dialogo de poclis sui temporis, qui eo an no Io 8 tempore nuptiarum Annae Atestinae habitus suisse dicitur. Ibi enim alter ex interiocutoribua Andreas Gruntherus de germanis suis & gallis sermonem faciens, ita de Artento loquitur: noster quO-que Arnoldus Artentus hanc poeticam lauream a deptus fuisset, si huic pia insistere potuisset, ut ejus graeca O latina quaedam epigrammata facile ostendunt, O non potius de soluto scrmone Palmam ferre potuisset; quod tu, Liai, plane testari Potes, qui ejus consuetudinefrueris. Ex quibus Grunt heri vox bis duo nobis sunt animadvertenda, alterum scit cet, quod modo dicimus, Artentum aliquo jam tempor se ante eum diem Ferrariam coluisse, ut notri. Diuitiges b, GO le

76쪽

7 Ires esset tum eum Lilii consuetudine frui; alterum vero eundem latina & graeca earmina panxisse, sed in soluto sermone magis elaborasse, licet nulla aut soluti aut ligati sermonis monumenta ad nos pervenerint. Quam justus vero Sc acutus fuerit MIigati, & soluti sermonis, & latinorum, & graecom mcarminum existimator, testes sese exhibent Franciscus Floridus, qui se dicit illum scriptorum suorum censorem elegisse αὶ; Robor tellus, qui oden graecam a Se compositam ei dicans; Odem, inquit, quam graece me cum Musis oblectans scripsi, ad te mitto, ut legas, quidque de ea sentias libere , ut soles,

O amiliariter ad me scribas pelim s ; & alii, qui

eidem pariter sua carmina nuncuPabant. Sed quam vanae & incertae humanarum rerum

sortes haberi debenti Vir ille graece Sc latine peritissimus, qui latinis, graecisque epigrammatibus

clarescebat, poetices Iaurea dignus, doctissimorum 1CriPtorum censor, i, semper in studiis honestarum artium versatus, Ferraria, uti credi par est, Florentiam migrare necessitate coactus fuit, ut typogra-pl1icis operis Laurentii Torrentini praesectus vitam quodammodo agere posset. Et eum aliquot ibi duxisset annos, quin meliorem unquam conditionem obtinere posset, necesse illi fuit solum vertere: M

77쪽

cu in Torrentinus a Duce Sabaia liae Emmanuel e Phili L rto in Montis Iegulis academiam anno I 56 vocatus fuerit, ut ibi typograficam ossicinam instrueret, Artentus sive ut rem litterariam in libris excuden-

dis, quemadmodum ait Ioannes Baptista Gyraldus j ita aret υ, sive, uti magis verisimile est, ut haberet quo victitaret, eodem pariter appulit. Artem uin Florentia abeuntem comitatus est P. Vicet rius honorificentissimis litteris ad Ioannem Baptistam Gyrat dum datis, in quibus praeter alia multa in Artenti laudem haec ait: edi Profecto illo Oir probus ac bene doctus, semPerque in studiis honestarum artium vergatus: habet autem hic h pneuissimos homines, qui valde carum ipsum, habent, O for-

tuticis ejus ornare conati stirit, aut saltem trantum illi commodi Procurare, ut Uicere opud nOS Posse melilocriter, Ucl PCuius Uictitare, nec tamen escere unquam potuere quod si uiatiere, malo, ut ar-hitror, fato hujus Uiri. Est sane illo ei cura, cui praPOSittis istic est, Oa de idoneus, O in ψsa ρlurimum exerciscitus; majora tamem ob eo nisi fallor, expectari Poteranι, uberioresquo fructus ex ingerito, O eruditione ipsius ccipi '). Quibus verbis illud, quod supra diximus, confirmatur, eram nempe typograficis Torremini operis Florentiae praefuisse. aὶ Cl. Vir. ad i . Viet. Ep. T. I. p. ios ib) Epist. lib.

V. p. 123.

78쪽

. Liceat hie item nobis animadvertere, quam dispar fuerit Mendoetae, Sc honestissimorum florentinorum natura. Ille enim per multos annos, donec Venetias deserere coactus suit, Artentuin in contubernio suo

value amanter j υit O opulente, magnificeque C ravit, tot illi autem honestissimi homines, qui ejus fortunas ornare. Florentiae conabantur, aut saltem tantum illi commodi procurare, ut vivere apud eos. posset mediocriter, vel potius victitare, ne id quidem assequi potuerunt. Pudeat ergo Gallutium,aiinqque Etruriae historiae scriptores obgannire in gen 'rOεum me aenatem Mend OZam, studeantque potius illum in doctis hominibus liberaliter habendis imitari, quam ejus severitatem persaepe necessariam, malis qiter illorum artibus quandoque provocatam, virulente criminari. Sed ad Artentum revertamur. Praefuit ille enim vero Monte regali typographicae Torrentini ossicinae, imo cum eo tempore fa to cederet Torrentinus, non solum totius ossicinae administrationem, sed Sc familiae curam in se rece pit. Verum non ei laetior sors oborta est apud pedem montanos, quam illuxerat apud florentinos. Nam quae pacta a societate civium Montis regalis, ipsiusque ducis Emmanuelis Philiberti cum Torrentino, & post ejus obitum cum ejusdem haeredibus inita subrant, numquam servata sunt, neque scutata viginti, qnae ad singulos menses per trea annos a Diuitiam by Cooste

79쪽

Philiberto fuerant promissa, soluta unquam sue - , runt; 8c omnia proinde pessum ivere, periit typo graphica ossicina, Torrentini haeredes, bc una cum ipsis Artentus gemebant aere alieno οὐ Pressi, & Ar- lenius, tanquam haeredum Torrentini eurator, euneta haec sigillatim in libello supplice Philiberio anno 157I exposuit, cui is ad nutum respondit. Atque

haec quidem o muta constant ex monumentis a Cl.

Vernaaga Tiraboschio comunicatis M. Verum quid horum, quae a Philiberto rescripta sunt, deinceps adimpletum, quid inde de Artento, deque Torrentini haeredibus actum sit, nobis ignotum est. Illud unice ex his omnibus, quae modo sunt eXposita, as gerere nobis posse videmur, Arnoldo Artento, ex quo Venetiis & a Mendogae famulatu disces it, obscuratos suisse dies, qui sereni, laetique per tot annos il-Ii diluxerant, & quae prius illi secunda fortuna ar-xidere videbatur, in contrariam prorsus suisse conversam. Atque haec quidem die ere habuimus de Ar-Ienio viro parum noto, sed ab Augustino, a Metello, a Mendoeta, a Calcagnino, a Florido , ab utroque Gyraldo, a Victorio, a doctis hominibus, qui eum Morunt, magni habito, de quo frequens in hoc epist larum volumine mentio fit, M cujus item duae

epistolae referuntur. ' -- - a si. della leti. it. T. IX. p. 242. Diuiligod by Cooste

80쪽

Unam tantummodo hic habemus Andreae Aleiati.

sed eam quae nobis auro pretiosior esse deboat, utpote quae Alciati epistola sit, neque uspiam edita, nee vero etiam ab ullo cognita se Sc plura contineat ad majorem Alciati notitiam pertinentia, quae observa tu digna videantur . Ibi enim videmus non ei displicuisse bononiensem commorationem, libenterque eo fuisse rediturum , i a gymnasii prae' sectis. suisset revocatus; Merum illis placuit potius ad Socinum properare . quod ego, ait, in bonam P-tem a cistis. Ibi quoque tacito quodam modo ab ea incos tantiae nota, quam ipsi a multis impactam sciamus, Se se purgare contendit. Taiaet me, inquit, ut verum tibi fatear. , tam frequentis mutationis aetsi enim coactus praeceptis Caesaris , Bononia rei cta , Ticinum adierim, deinde bellorum tempesta tibus compulsus huc penerim, erunt tamen qui me ceu vagum G erronem incostantia arguent; nec Nim omnes sciunt migrαtiovis causas. Illud etiam observare licet, Alciwtum eum Hercule Ferrariae Duee ab biennium convenisse, ut in eo gymu sio jus Publice doceret, eum tamen deerevisse 'ibi sedem figere, neque ullam deinceps mutationem facere, donec dux Hercules opera sua uti voluerit; quod tamen aliter postea evenisse notum est. IIIudinsuper & ex hac Alciati ad Augustinum epistola, Mex alia Augustini ad Taurellium c6o addiscimus,