장음표시 사용
91쪽
sium odio exarsere: Ad hanc expeditionem Sardiniς populos vectigalibns,oneribusque impolitis commeatibus demit in ingentihus inde desumptis, deglubere visi sunt. Videas Diodorum super us pluribus, lib. I . Quam seliciter,quamq; ex animo res Imit coni antea processeret Cuncta serme s Iulchra quo circumquaq; erant demoliturmilco, inter quae caetera cicionis uxorisq; eius Demareri uaonimentirin,mirifico opere, sumptuq, extructum , subruat: tria in tu per castella iuxta mare, unum ad Plemmyrium,altera circa medium portum, vitiam
prope Iouis templum in Sicilia construxit.
1n qu vinum, dc istumentum, cqlcra J, ne. cessaria congessit,ad diuturnam obsidione . Onerarias praeterea in Sardiniam ad frumetum, cqteramq; alimoniam perserendam, eodem reterente Diodoro, miti t. Incursat regiones;excidiis mulc tat arboria, totamq; Syracusanam prouinciam sede corrumpit Iiiiiicit cunctis metum, Sardorumq; suffragus Siculum tibi Regnum nil dubitat arro,sare. Ast e contra: Carthaginenses terra ma,tiq; profligati,clani byracusanis a Dionysio per legatos petunt, ut quod reliquum de suis esset in Asticam transmitrere sibi concedat, pro quo I ipsi talenta .adhuc in castris reliqua,pollicentur. Tradit Imilco Dionysii ministris, noctu in arcem transporta-ta,talenta proniisla,toto post se relicto excr. citu, cuin s. trircinibus turpillimam arrbrit fugam.
CArthaginenses,cum sero tandem a clade Syracusana vires recollegissent, res Siciliae denuo vendicare sibi constituisse , perhibet Diodorus: & quia tortunam praelio tentandam plane. decreuerant, longis nauibus, sed paucis traiecerunt; copias autem ex Africa, & Sardinia, Barbaris prae, terea ex Italia adiunctis contraxerunt: αeum his in Siciliam transierunt, numero 8 mul. haud pauciores, quibus Mago cum summo imperio preerat. Exitus autem huius belli, pax,a Diony fio m licitata,inita fuit: quo percusso edere Mago ex Sicilia non
inglorius revectus est. Hanc pugnam Sardi prunum in Carthaginensium omm, eos ab elapio dedecore vindicar t.
CArthaginenses in Italiam transgressi ,
omnes exules ad sese undecunq; con,
gregatos, ut Author est Diodorus lib. rs. prolixo studio ea cipiuntiatq; fouent. Hoc ipso metanno ex Sardis,qui a Carthaginenosibus expulit tuerant,in patriam multi retrututi, plures praelio adscripti sunt.
CArthaginem pestilens lues invadit,qui
cum identidem magis magis'; ingrauesceret, magna Carthaginensium strages facta est: adeo quidem, ut periculum esset, ne imperium amitterent. Atricani enim pre contemptu illorum desecerunt, & Sa di iam opportunam sibi datam occasionem rati, excussis imperij habenis conspirarunt,& vim Carthaginensibus uti rei publicae
perniciosis vel utiq; exlegibus heris', tam qua ira cxtrcmo tyrannis cmrinibus J intui
re Diodorus id large:qui postquam Cartha
correptis, ac si hostes urbem inuasissent, ex assibus procarrere , em inter se velut cum bosse, ae decem I reo, alios interime re, aus3 sauciare. Ad extremsi Humine sacrificus placato,grauishmrs debellarunt, o sardiniam dit a tua iteram se iseere. Non
erant Carthagincses legitimi Domini, ideo rebellionis nota nec Sardi, nec Afri, nec tamdem aliς quς ab eis destiuor nationes,inuri possunt. Lex naturalis, quae Diuinarum humanarumq; fundamentum est, crudelis turanni,illegi timi nempe domini, iugum indulget cxcuterc. Hinc Romani, illinc Hispani, Athcniens , Peris, alij qt perplures, non modo populi vertam,& status, aliquando tyranni imperii habenas excussisse legi ubi ir ; neq; idcirco deiectionis notantur:ins nita . Sardinienses fidelissimi sena per domi
nis detectores ta actuam veris, nisi non veris horis, iisq; pcrpelli:quihus,ne bruta viderentur rationis expertia,neue stolidi, rem ostendere 1umme coacti. 6. M. 3 649. Aη. D. 2
ALexander Magnus Macedonis Rex
Babylonem reuersus ob magnitudinem ab co tortiter strcnueque gestarum rem, ubiq; terrarum gentibus terrore concussis,ca toto orbe, obedientiana ex lubente,integquos etiam cx bardinia legatos accepit. Tucvt lcribit Iroc ut1us tona. I. Chron. lib. 6. c.
23. Universi terrarum orbis habitus, & reputatus est dominus. Tunc,ut Curtius alijque Scliptorcs rei crunt,comitia gcneralia de toto orbe cclebrauit: nec alius,praeter ipsum, in mundo fuit, qui uniuersas mundi prouincias iudicarit. I angit lautarchus, de so
92쪽
tuna Alexandri. Tetantur Paulus Orosius
lib. I c. I 6. Iullinus lib. I a. Diodorus, lib. II.m n . II 3. legationes ad eum a cunctis nationibus destinatas. .ndum ius risus, ait Oro
tomi ηαι ad ιιarentur. Confirmat Diodo, rus dicens, ini crat mare Uq, ad columnas He cutis accolebant,d e. Sed & ordinem,quo se in
respondendo legatis habuit , breuiter ipse
Audita legatione, Alexander multa multo indulsiit Sardosq; a Carthaginentibus amrea belli furore in alienas terras eiectos, r luctantibus atq; renitentibus arthaginensibus, in patriam, domoiq; restituit. Nam Propter hoc precipue, tota insula legatione misit: quin etiam, & Propter asperrimam, grauissimam,& intolerabilem corum turannidem, imperijq; seuitiam, questus ad Regem detulere . Ex iis coniice intrepidos Sardinienti vin animo itrenuitatem, & io titudinem populorum:quoi sese agglom rent, impavidoq; aduersantium lilrrantissiq; Carthaginensi tuu barbas contortio despue-tes, ni uitios cligant, nauigiisq; ipsos cum Regiis Xeniis, & commeatibus super bono communi imponant, remq; ad finem et lo riose perducant. Macedones multum tibia nuntiis arrogantes Sardiniam prς tendebat, eaq; potiunda valde lymphati , Alexandri morte, quq anno subsequenti contigit,cessere. Scribit Polybius Megalopolitanus lib.
hist. dicens. . 3 acedones ιn Europa quidem dominati fuat, ab LAEdria ad flumen istrum . quaproνβus exietua quadam eius regionis pars r postea 4ebellatis Persis, Asse quoq. Principitum ho-
est, Alexandri occubitu ingruente, spe de ' possita,rcin ui Lcilica proiccemnu, M. PQ. nitus destitere, cristis excussis. Hanc asib gnant Antiquarii cclebres, impletis Alexandri fatis,ςtatum : isthanc in Monarch. Eccles. , ex alijs Auctoribus asportatam inuenies Diodori Chronologia , anno 36 8. Camaldulcnsis vero cum aliorum anno 36 1. Vnde Fara non que segesiit, dum ad Alexandrum legatos sub annum3 so. destinat incongruus quidem locus, egressio aula, tempestiua prorsus insertio.
REx Agatocles,ut scribit Diodor. lib. 2I.
castra in Libyam transportare naubbusq; frumenti ex Sardinia exportationem Pgnis intercludere nititur.
PF aeron solis Ainuptii, Clymenisque
filius, ut Ouidius in periona Clyinenis:
p risba νboe inquit rades msigne tam eis , Nateribι tum ι quod nos audi Q, ridetq; Me re quem spere is.Me te q/.ι temperat ονbem, Sole fatum. N ptum per Nilum egrcilias, Oceanum torinquens Medirerranei maris aequora penetrauit, ventisq; compulsus Ligusticurii mare tenuit, qui diutini naustagu vi fractus iam iam per loca illa substititi, quo suorum ho
latu,alias inde terras exquirens, Insubriam contenderit, Paulus Perusinus, Io. Boccutius Bergo mensis,& alij. Vnde dc Sardinia, nam Ligusticum alluit mare, cuius oras tutius exculcauit, accoluit; nomenq; tum Phyton,vrbiaiomen creditur inditum.
PYrrhus Epirotarum Rex,qui ob virium
magnitudinem, in se virium, conlili matriqinummam belli nomenq; traduxit, cum Tarentum Orosio teste, utpote cx Lacedς monijs conditam, cognatamq Graeciae ciuitatem ) vitidicaturus totas vires Epiri Thessaliae,& MacedonisElephantes etiam, usque id tempus Romanis inuisos, numero m. terra, mariqὴ Viris, equis, armis, belluis, ad postremum viribus dolisq; terribilis,primus in Italiam inuexissetet,& cum Romanis acerrimas pugnas commisisset,landem stactus. Agatocle, Syracusano Rege, nortuo, ad Sicilis accersitus imperium, Regie acclamationis elatus honore, Sardiniam q uoq; ambiit, ut Ioannes donaras tona. a. aliique perplures enarrant, refertq; Fara et quamuis rei non aequum assignet locum. Per id aeua idem ac antea iam sancitum,paucis additis, faedus iuret Romanos, & Carthaginenses, t
93쪽
ut Polybius, aliiqs perhibent, renouatum est. Polybius lib. 3. Olympiade i r . Pyrrhi
in Italiam aduentu nul linius lib. s. cap. Io. anno Vrbis conditae 472 constituum : ipsumq; Pausaniae authoritat c, cx Gr is qui Romanos bello impossit, habcinus primu .
Hoc anno enata sunt bella inter Romanos,l& Carthaginenses , ut Plinius lib. 33, cap. 3. GCllius lib. I 7.cap. ai. veriticant, aiunt cnim, ab Urbe condita anno 49O. qui Olympiadis Iase. primo arridet anno. Cha xolus Sigonius in Fast. Roman. incςpisse tra, ditanno Ur. coii. ss Adstipulatur Dionysius Halicaria. lib. I. Solinus autem, cap. a. Henricus Glareanus, in Chronologia, cum alijs, annum adiiciunt , asserentes Urbis anno 489. initium eadem bella sumpsiisse. Horum inter has duas potentissimas Rcspublicas inccndia praeliorum,excitata fiunt ob Siciliam.& Sardiniam. Cu enim ut scribit Po
lybius Romς Appii Claudij Consulis an Si
cilia strenue gesta nuntiarentur, quodque ipse Messanam urbem debellasset, Hierone Syraculiis obsessum . Carthaginenses cuictos, Romanus populus Siciliε potiundet excitus Optatu, Caium Octatilium, & Marcum Valerium,nouos creatos Consides,in Siciliam cum quatuor Legionibus abi aruul, cq; Vcstigio mulis carthaginentibus urbs addictae, ad Romanos defccere. Exin Romaniis faustus in Marte progressus, atq; de i Carthagincnsibus victoriς tri umphat . senis claudio, sin 'uit Lucius Florus degestis Romanorum lib a.) colute populus
prιmum fretum inire seri . belli vero causet quid assignans,ait: assectabat euris, νι Romanus,
ua Pamus racilians i er eodem tempore partur ν- terque votis, ac v/ribus; erium orbis agitabat.
Hoc tempore Carthaginenses s us cum Romanis,anica iam percus uni, violarunt, unde Romanorum conciti & animi, bellibeus scruor accenis i in armaque vis coacta. In 'derc autem h fere contenta; ut Polybius lib. 3. scribit iis verbis.
gratia licebat . GDq; sed Carthaginensibus de se Mando inre publica fides erat. Uerum in Me quisem Iadere carisumenses videraur de Sardinia, atquae Africa , ut de propris Frau--s se monem facere , de Sicilia autem longὸ secus. Addunt enim in
eam Sicilia partem , xk Carthaginoses Imperent. Eodem modo Romani de rati adas ineunt: de reliqua uero Italia nullam Delum menιιοnem,quod n
dum sub imperio foret ipsorum. Hucusque Pinlybius.
Romani,in Sardinia debellanda toti,ma
gnis congestis agminibus,iter expediutSardiniamq; pro viribus expugnandam inculis praeferentes, hostes pugna fregere . Quippe cum Annibal cm, Carthaginesium Imperatorcin,Caius Duilius,Consul Roman q; duclar classis, in quodam bardini portu circumsedis et , qterno dedecore vi rinusit. Amisit hoc bello Annibal hic senior
classem iere Cinnem,pcin; hostium man dilapsus, a Carthaginensi Dus qui euaserant captus, ita crucem actus cst. Audiamus de hoc Polybium lib. I. Annibal cum illis os ἐpratiosum fuerant navibus Carthaginem te t. 1 de non multis lateriectis diebus cum elasse, re qui humam claris trirem uis duobus in Sardiniam mit- tuuK. Hic paucis poli iebus d Romanis in quodam
portu inclusus, classemfere omnem a sit: ipse per hostium manus dilanus , mox . carthaginensibus ,
qui euaserant captus, ' cruet fixus oec ditur Romamni, ut te qui iam pelago dominari enerant, omni Iurio Pardiniam invasere. Ioannes Madius in comen. in Iulium Horum,lib. a. cap. I. hune
94쪽
in modum de ipsamet fatus re, ait. Amba.
iem a C. Drutro prius νιctum. . ntiue boe anno classe, Punica ιu Sardiniam revectumeae Improuiso cucumsedit, classi mri eius cepit. Annibal domum re uersus si rem toties male geItam, ut crucem sublatus est. Orosius lib. . c. g. postquam Anni-halis huius male gestas res dictis adqquat alias narrat interitum, Hannιbat, inquiens, se νειον ὰ farcta mensibus iterum clao praepositus infeliciter cum Romanis nauali ρ aelio congrispus , crνιctus est,ab exercitu suo. seditione orta, lapissibus coopertus inter t.Cuius e verbis c lare colligitur, Hannonis occubmini, Annibalis cruci
seu lapidibus anteisse. Postea, inquit Orosius,
nrbatis subrogatum, pro Sardis cos': deIensanis nauali praelio praefecerunt, quia Icimone consule victus , a Jo exercitu ipse cons. νt11sistis hostibus
se immiscuit ibique interfeius eiu Vcr.im praeposteram inuoluit Orosius Chreia quam quideminuertensin a Veritate protectus,cae te rorumq; sibi scriptorum iidem hi ouit impugnantem. Enim vero prius tuit Annibalis, Hannonis excidio. H caricus Glarcanus in annotationibus in Eutropium veritatem hanc roborat, &. coniirmat, dum de Annibale sic fatur. Am m nauis Anulbal memora bili pugna sub C. Duillio os Idem paulo pon refecta elasse in Sardiniam mssus sed tu quadam portu,
cus de Hannone inferius , ani lq plures Annibalis, Hannoniiq; lethis intcrifites in
Hoc anno iuxta veriorem, quam aeque fidelitetq; Hieronymus Camat dulcnsis in sua Chronologia,uigcitam tradit supputationem, Lucius Cornelius Scipio Consul duxq; Romanus, Sarai uiam Hannone, Carthaginenti, Annibalis iii ccessore perem
Eutropius lib. a Ante Olbiam urbem,Fausianam scilicci, nunc Ierrano clam, Henricus Glarcanus in Eutropi uin, Hannonis O cubitum perhibet, aute Olmam,inquiens,m
nouem occid F . Venerat Hanno Olbiam pro Sardis Corsi', tuendis , venit cic Olbiam Scipio, hostem quae litans, ibiq; repertum sui minco armorum t binc iubuolutumi extinxit. Orosius Ioco,verbi', citatis resert
Hannonem in locum AnuιMusIubrogatum pro Iar
vis Corsis defensandis nauati pratio, erc. Ioannes Stadius in Commen. L. Flori. Hannt,inquit,
eius successor Annibalis) tortissmὰ pro inbia,
Sarime ννbe, pugnans, a Scipione quoq. victus σocessus β. IOrnandus Episcopus, in Trevιarιο, de Regnorum ac temporum Iuccessione, Atericam,
Sardiniς urbem,tunc dicrum euersam a Scipione commemorat. Lucιo cornetio aesione, quum iam , ι citia Iuburbana esset poputi Romam prouιncia, serpente latιus bello, Sardιnm adnexa, atque cointea, transit Olbiam. Ibi Ateraca urbis excito meolas terruit,adeor, omni teνra , or mari Panos
fugauit, ut ιam victor s nihil, msi Africa ipsa restaret Ateria, seu Aterica isth c apud Ruth res minime reperitur: unde Cyrni fuisse urbem nonnulli existimanti sed tallii turiquiinpe lyib,in Sardinia satis exprimit, ibi, in Sasedinia scilicet, Atericae urbis excidio incolas terruit. Erat igitur munitissima, inexpu gnabilisque Ateria, quandoquidem eius cxcidium, terrorem cunctis incussit aliqui Bonairi magnum tuc Oppidum esse volsit.)Atqui Calaris,tum a fascia, cum a sceptro, omnium Sardiniae urbium clauis & robur, inde nil alia,quam Calaris, Ateria. Nec obstat insuetum nomen exteri siquidem facile, imo facillime lςdunt nomina, ut pallim legimus de quibus uis. Res igitur est, Ateriam esse Calarim, cuius ab urbicus vicus erat per pagum illum, tractumq; vineti, Sancti Iuliani, cum adiacentibus, citra, cisq; late longeq; porrectu; Regium iterq; publicum amplectentem. Regio ista, Cal ritane urbis burgus erat,sese iatri iam per illum,uul Solasiadas. circumducens tractum quae quiciem ciuitatis portio, Frateria, seu Frateri , dicebatur. Quamobrcm Seraphibnus Squirro Capucinus veridicus liabendus est, & verax: dum in Sanctuario, de B. Luxorii Martyris passione loquens, Fraterias,illum adstruit esse locum lEsiq; euera: adeoq; illa ciuitatis ala explicata erat,vi Iornandus. Authorq; praescriptor pro Frateria, Ateriam, issiusue Atericam, cparte, pro to to sumptaὶ Calarim nuncuparit. Lucius FIorus lib. a. de gessis Aymanorum, in Calari nuncupanda se aliter habui nnon enim partem sed totum quoad nomen, totum autesed non, Vt par erat, quoad tacinus partem exprimens. Et quidem non totam Scipio Calarim,sed solum Fraterias, burgum fregittario cornelio Scipione, inquit Florus, cum tam tua suburbana esset πρου IUmam prouincia,serpente laιιus bello, in Sardiniam, annexamq, ei codisicam,transiit i ubi σ sic carata urbis exeaeis inc las terruit, adeoq; omnias terra mariq; Panos expugnanti,νι iam νιctoria mkl, nisi Africa ipsa r
95쪽
staret. Ioannes Stadius in Commentario super his Flori verbjs, idipsum in Calari nominanda sacelsit, non quidem partcm a Scipio
Calarim, Alcricam nuncupari,sed no apud Auctores probatos; non enim ab re parentesim illam interclusit, nili ob maiorum, clarioremque rei expressionena,qua illius a Scipione debellatς urbis,nomen patetieret. Expugnatam , non quidem excitam Stadius asserit Calarim, & bene : siquidem multis aliis Auctoribus proclamantibus, urbs ipsa euersa tum temporis nequicquafuit. Nonne Iornandus de Regn ac temp. sitecessi Sardiniam a Gracco arreptam, 1ε-uitumq; ab ipso in Urbem urbium Calarimameverati Lucius Florus lib. 2. Sarvinιam, inquit, ciraecus arripuit: fautrum in ννbes , Uν-bemq: urbium Caνatim. Et quidem Graccus
Scipionem annis plurimis anteccisit: & quidem Calaris, ut suo loco sermo, Vrbs ciuiu Romanorum. Non igitur excisa, seu euersa a Scipione Calatis ; sed Frateria sola regio, unde, & cxpugnata Vrbs tota qua su bacta, insula Scipioni tota succubuit; uti nimirum langucte capite condolcnt membra: caput Insulς Calaris a cgmentis ; talisq; ipsa ab omni uiri Scriptorum schola,decumanis, Jc Regiis celebratur encomtus, titulis inclytis decoratur, cffertur.
Subacta Calari, subacta non modo sardi-
-us mempe Scipionis Scriptores quid . cornelio in Corsica gestum sit, disert/ non re- fexant. Magna huiusce urbis inclytitas, ma- Ena celebritas,excellentia prima i Quod ea ut clauis, ca sit vestis ac sera, em ἐν tandem ianua, qua clausa clausuria,qua re sicrata Regnum bardini patct omne . Eutropius lib. a. tempestate hacce vastatam a Scipione Sardiniam perhibet hisce verbis. Cato Aquι-
abduxit, triumphum egit. lam Calaris pridem ciuium Romanorum colonia nobilitata erat: antequam enim cum Carthaginensibus bellum gererent, coloniam ipsam illuc deduxerant . Tangit Diodorus Siculus lib.
I . num. 27. dicens: ιnterea scio. eisium coi niam Romani in Sardiniam, ita ut a v/ctigalibus prorsius immunes essent, eduxerunt. Caniisylius
Italicus Scipionis victoriam,cum ait Sei adactoris celebrabat funera Wὲ Sardoa victoriora. Ioannes zona rast m. 2. hac in historia rescrenda Scriptoribus nimium dissidet se
tem,elassem Carthaginensium conspexisse,Gr in eam impetum fecisse umq; illa,priusquam ad mantis v niret , fugi siet, Olbiam νrbem inuave. σιbi u uιum carthaginensium cspectu territum nee enim pectatur satis ad pugnam Raνatus erat,domum ver
sus iter intendisse . Retcre iis Fara Zonaram verbis. Verius est Calarim 1 Romanis de bellatam,non tamen eiusce tum heri, neq3 omnimoda dominatione, ac ditione adepti tepore: ingructibus enim undiq; Pgnorum agminibus, compulsus est Scipio recessum ab Insula maturare; Romamq; spoliis, gazis , & captiuis honustus , triumphatum abire.
CAius Sulpitius Paterculus consul, &
Dux Romanus, in Sardinia, referente Hieronymo Bardi in Chronol. U. aera mun. Carthaginenseis nauali prςlio fatigauit, devicit. Hinc ad annum ata primum bellum Punicum cum utriusq; nationis,& urbis aseflictione coariit. Horum annorum interstitio, valde oppressi sunt Sardi, crudeles pes pessi extorsiones.
Μ Arcus Fabius Buteon Consul Cartha
ginensium clasiem in Africo mari, pud aegimurum,iam in Italiam Ultro naui. gantem c cidit Miratur Florus tib a. trium- halis huiusce tempestatis molem: quanturtum, inquit,triumpbus tempestate inteνossit, eum opulenta prada classis, aduersis acta ventis, naufragio suo Afraeam,oe byrtes, Omniam imperia gemtium,insularum lιtIora ιmplearat. α agna elares ,
sed non sine aliqua prιncipis populi dunttate, inter.eepta tempestate νιctoria, oe triumphum peri si
nauseagio . Et tamen cum 'Pumca praeda omnibus
premisto is,insuli'; allisa fruitarent, populus v. manus tris havit. Videre tunc nostra Satis
doa littora , horribili Carthaginensium , quos horrebant, exacta classe cadauerum tabes,& labes; istidae prorsus arenε, in lecti prope contagijs orε.
LVctatius Catulus Consul huicce primo bello Punico imposuit apud AEgates insulas finem. Scribit enim ibidem Florus.
tatio catulo eousule tandem bella finis impositus apud inputas,quιbus nomen Aegates. nec maior aliata manpugna'. quippe commeatilus, exercitu, proin pu am
96쪽
pugnaretis armis .gratiis bonum. Classis, o in eis. quase tua Caribuo, qκοd ipsam exitio fure. Romana classis prompta,levis, expedita, O quodam gene re eanrensis , adsmiluuvinem pugnae equestris , sic remιs quas habenis agebatur, ι, D. hos, vel in illos
ictus mobilia rostra speciem νιueutιum prase ebat. Itaque momento temporis lacerata Don. um rates, totum inter Sicilium Sardiniamq; pelagus naufragiis suo operuerunt'. Tantademq, fuit tua νιctoria, vide excidendιs bostium membus non q tareretur. Superuacaneum urium est in arcem, muro'; μαι re, eum tam in mari esset deleta Carthago. Eutropius
lib. a. tam breuiterquam diserte huius prae-
tu rem adlquans ait. ει ηο bella Pumcri 3. Catulo bellum coutra L ros eommissum en . P Uectus est eum Ioci. navibus in Siciliam: In contra numqω. parauerunt. unquam Πι mari tantιseopiis pugnatum ess . Luctatius Catulus nauem ae erascendit, vulneratust enim in pqua superiore suerat . contra Lilybaeum eluitatem iιciliae pugnatum est ingensι uirtute Romanorum: nam 73. iaribas nensium naues capta siunt. II s. de merta: 22 molt. ho num rapta, II. mil. oecisa. Infin1tum auri, argentiq; pradae in pote Ilatem Roma rum redactu. Exclas Romanorum Ia, naues nubmerja. Pugnatum eis 6. Idus in cartias. Bellum funicuin iuxta veriorem aeui supputationem, VN; iadictum,anno 359s .inchoatum anno autem nata terminatu est. Siquidem, ut idem Eutropius lib. 3. testatur por 2 a. gestum est. Orosius vero hunc in modum narrat. Imctatius cuin classe LOO. ua tima ιο ia Mam transue.ctus, dum apud Drepanum ciuitatem pugnam inter primores Stcιliae cieret, transfixo femore aegerrim8, cum iam obrueretur erectus est. Poria autem Paea ι cum εο a. nauibus, magni q. res ad sui am,
duce Haunone alter hic Hanno in concurrunt.
Nec tamen Lactatius segnior, imo i onsilia Pan ram celeritate mira praeuevit. Postquam proxima sibi utrarumq; elasses, apud Aegatis insulas per totam noctem intertextis propemodum anchoris coin ιιterunt. Orta luce prior tactat rus signum bella dedit. crudescente pugna niditas Hanno nauem a vertit, ct dux fugae primus fuit. Sexagιnta tres Punice naues capta Aut, Iis, demersa 32. misi.
cit. Hactenus Orosius. Au. M. 37 . An. D. 2I69.
CArthaginenses Romanorum potentia
pius,Orosius, Polybius, Cornelius Nepos, Nauclerus, Volterranus & alii scribunt, quibusda in assertis conditionibus cana consequuti sunt. Ouarum hςc pr cipua erat conditio,vt omnibus insulis Carthaginenses abstinerent, quς cssent inter Siciliam, & Atri.
dunto :mpπlenti mille. Franciscus Fabritius, in adnotat. ad cap. I r. Omlij eadem voluit Henricus Glareanus in annot. in Eutropita,
conditio, inquit, una pacis erati ut omnιbus ιnstitisca ibagiae es abstιnerent, quae essent inter Sicilia cir Africam pacis conditiones bui movi fuisse, usSicilia cederetit, carthum. Imδpsi assiectum omnibus insulis inter Sicitiam, fricam. idem lib. a. Orosius lib. . c. Io. calamum agitat hunc in modum. Tunc conbagmenses praetρο- ti festinatione ad Luctatium Cousulem, ce demde Romam mittunt: orant pacem, quam conditionibus ante il2:co consequuntur. 6on ones autem erant, ut sititia Sardιnraq; decederent ἱ pro qua impensis bellicis puri argenti 'Ocio. talentorum Eubricorum aqua pensiumbIs per an I ao. pendereat. Huius pacis eοndotio babita est pon annum te liuis, uicesimum ex quo billum arcum primum fuerat ιn. eboatum. uvis rogo duarum eιuitatum unum bellum per annos II. gelium fando explicet e ΘυReges Carthaginensium,quot Consules Romanoram,
quot agmina exercιtuum, quantum numerum ua
uium contνaxerit Prestigauerit 3 Oppressera Et tum demum si illa ad plenum perpensa uideantur, de prssientibus indicet e Locus isthic manifesta ostendit Francisci Fara: at luci nationem, inco quod hinc ad annum 30I2. tra
ducit. Ferit Faram Orosius euinq; a vero dilatum clariissime reprobat, dum eaquet ipse
anno 39I2. edicit, Orosius post antrum tertium,ila vicelimum adstruit cotigisse. Haudis cquidem acarius errori quandoquidem 1372; .icu extremo a 373o.anno ad y .de- speratos annoS contra communem Scriptorum torrentem diripiat. Quin etiam Henricus in Lutropii historiam intolerabilem Fan incuriam, sed errorem, explodit, dum
sic latur . Carrbaginenses eum se m: nim/ potentes viderent ad bellum eum Romanis gerendum, ceden. tes tempori, relicta insula,multari,milla o 2Co. talentis ι dest Iaco . eoronatis in quietis re usque ad secundum bellam Fumeum. Secundum autem bellum Punicum satis superq, ante annum, quem Fara assignat, 39I2. nemine controuertente, gestum est. Imo Fara metipse secundum bellum Punicii anno 374 de Rebus Sardois lib. I. λl. 38. statuit. Tantum n obmiramur Virum i forsan immeritot forsitan potius mendax praelum' Lbuias tandem lib. 2I. Pam ait, nauia ad Aegates clade accepta Sicilia , o Sardoria cessere. Fir. mata pace , captiui Romanorum qui a Carthaginensibus tenebantuν ιltico redditi e Cartbagine et etiam petaere, Pt redimι eos captiuos lueret, quos ex Afris
97쪽
OAf νis Remmi tenebant. Senatus 1Μst sine pre rio dari eos , qui in publica euiloria esieci, qua uulga priuatis tenerantur, ut pretio domi us reddito, Cartbaginem red rentiatq; id pretium ex Fι sis magis, quam a Carib etineri sibus elueretur . Eutrinpius lib. 2. En tu in Romano aliquantula quies 1 Marte eccere belli iuror cxtinctus. Quo sed quiest Astignat Orosius. Quando
hoc se primum billum Punicum . mit quantum temporis Pos annos Aso. Quandis λ Anno vno. Et quid altero RU quutum es c in de catem taceam , Bellum cyaltuum, Am ibal cum bello Punico secundo. Heu ιι cognouisse haec, Cr denudasse i cuin etiam me pudet, pax ista νnιus anni,
vel magis umbra pacis , lemmentum miseriarum aumcentium malorum fuit Stillicidium istud olei in medium 13agna flamma ea ens extinxit fomitem
tanti ignis , an aluit 8 Alia querulis atq; lugubribus verbis ipse prosequitur. I ucius Florus de gestis Romanorum lib a. cap. 6. imbelles Romς annos plures adscribens ait.
vo primum Punicum bellum , Ut quadνιennis reis quies . Ecce alterum bellum mιuus quidem spatio nec enim amplius quam ecta, O decem annos ba. bet θ sed adeo cladiuua atrocitate terribilius. Ioannes Stadius, in Commentario super hunc Flori locum, sic fatur. M satis putat Flo.
rus,quatuor fere annos quiem ste Romanum,a tem
pore βι licet quo Iani porta sichndum clausa est , . Manlio Torquato , σ Atilio Euno cin. anus S X VIII. se interea turn Sardis, cin Corsiis sit bellarum. - :oquia si supputemus d primo que
dii uumti tres . Primum Punicum bellum cspit amna cDLXXXIIX. pax 'nis data est anno D x II. sunt itaq; anad ιαιυ Med. XXIV. initum est Me be tam P. Cornelia ui one , Irib. Sempronio conga , coss anno DXXXV. sinitum G bellato in Ofraca Annibale . σ pace carthagimensibus βιpplicibus supplicibus data. n. Cornelio Lentulo P. . AEus Paeta CG. anno DLII. Sunt itaque anni tuter medii in hoc Secunda billo Punico 17. nec .rinpbus . Quaenam, qualisq; ariticae digestionis varietas l
Romani Sardiniam occupare absq; armis exilii mantes, magnis belli repagulis aditum interclusum inueniunt. Exolum enim illis Carthaginensium, trucium Urannorum, imperium inierat, unde& Romanorum duri stimum , iugum horrescentes perpeti, pristinam appetcntos libertatem, eamq; sibi vendicare conantes, armis infic-mitant, deturbant hostem Tangit Fara dum
ait. Deci Carthaginensis Sardiniam Romanis riti querint, Sardi tamen nou siue aravis, Romruorum
imperio sub se voluerunt. Exprim. t I iacius
latam . Mirandum Henricum GlarearumiitS,que annotationibus in Eutropii lib. 3. inuoluit aduerti inus. cum enim, inquit, Sardi, nia carthaginensium esset, sed betio AIro cum bardi saepe obtulissent se Romanis, ae νεpulli issent, tandει ransfugarum suasombus pellem Romam, nauig re ιn Insulam pergebant; eumq; id egia ferreu artiaginenses, ac suas copias ad Insulam, vi suam, occupandam adornassent, Romani eis bellum MDXere. carthaginenses, cum se m1nιmd potentes vi derent ad belum cum Romanιs gerendum. eede testempori relicta ιnsula,multati malle, er aci . latentis,idi β 72oocio. Coronariis, quieuere νη, ad se eundum bellum Funicum. Quam hic allucinatus Henaicust Qu1in a vero distansi Quam tandem secum ipso pugnans θ Vnde inmanc Iacri cedi cris lympham, mirum i Pugnasiccuin, ibi, suas copias ad Insulam, ut IIuam ioco pandam adornassent ἱ relicta Iιusula multatι, σει
Si Carthaginenses tunc,Vt Scriptorum Omnium schola docet, Sardinii dominatores, habitatorcsq; erant, quo, dic, pacto, ad occupandam copias adornarunt Si denique non occuparunt, quo amabo modo Insulam reliquerunt 3 Non vero bellum sed in . sulana potius asseris,reliquisse. Sed abnues tunc , temporis Carthaginenses Sardiniam occupasse iampridem Reuera inficiaberis; satis tamen inglorie; Romani siquidem, ip- ,sa, de qua loqueris, tempestate, ut Scriptini una omnium cst consensus, Carthaginenses,tot saeuerum sanctionibus anteactaS,Sasedinia propulere.
nt,ac repulsi essent, tandem transfugaram suasionibus μοια Romam; a re prorsus abes,vcroque penitus aduersaris. Nunquam Sardi se Romanis , aut Carthaginentibus obtulere, v-trisq; inio antiqua pro libertate certantes, strenuissime reuitere. Patete multis, Hen rici crror. Primo Sardi qui sese Romanis obtulere, ac repulsi sunt, de Calata innis intelligi nequeunt: esset nempe a ratione mirifice dissentaneum, ut Romani, tanta prae
diu nobilitate, talibus animi dotibus pr*ditati, Calaritanos amicos qui se se tam ultro ipsis Romanis obtulerint, hostiliter non
modo impctorum, verum,& nuperrimis armis exciderent, ut retro citati Scriptores,
ijq; praecipui, contestantur. Secundo' lolenses, Ilienses, ac Balares, sese Romanis obtulisse pulsique nequicquam existimandi sunt; haud etenimi pisi,ut Iradidimus,nationis ullius se imperio se subiecere. nunquam debcllati, subactive sunt. Ecquid lusce rei, 't sese Romanis offerrentiqueis& Carthaginensium & Romanorum, non modo imperium, sed & nomen, semper exola T cruo nec bardi omnes, ii, qui
98쪽
Romanum acclamantes imperium,st se vltro iplis manciparunt, reiectiq; sunt,crededi Eutropio namq; teste, inultisq; tum priscis,cum recentioribus amrmantibus, Scipio clatiis Romanae imperator, Sardiniam aeuastauit, multa inde captiuorum abduxit millia,egit triumphum. Vastatio autem vastatorum obnixum atq; resistentiam indicat . ' Resti tere igitur Sardi Non igitur sese illis obtulere Nonne pro Sardis defensam dis Hanno Carthaginensitum imperator ad uersus Romanos mimus cst e Orosius,cum alijs multis elogigat . Si ergo Romanos compellant Sardi, quonam pacto contra Romanos defensores aduocant , excipisit,
hiscini freti ad arma seconciti glomerant,priliantur, oblistunt 3 Res plane stat, ut nunquam Sardinienses ita viluerint, ut se despicabile Romanis predrum exhiberent, neq; exhibiti pellerentur. I estis enim est Diodorus Siculus, retrocitato loco aliique perplures,pro Sardinia pota unda Carthaginenses quin & Romam certamina peric
TItus Liuius, Polybius, & multi alii scri
bant, quod initς pacis leges erant, ut Carthaginenses exercitus ex Italia & Gallia deducerent;abstinerent Hispania, insulis', omnibus,quq inter Italiam,& Africam sui, decederent,&c. Vide Liuium lib. 1o.ὶ Post hasce pacis conditiones , resert Henricus, legati Carthagine Romam tuere, sed prospeculatoribus dimissi, nullum legationi effectum sortiti Sardiniam, insulam, ac antea, suam prstenderunt. Henricus in Eutripli tib 3. rem insinuan e duro inquit, ν
Tangit obiter Lucius Florus lib. 2. cap. 6. Carthaginensium ob Sardiniam ipsis ademptam,animi qgritudinem, acerbitatem corindisq; amaritudi nem, verbis istis. debat uobi
rarius tubere consueuerat. Hinc Annibal a puero inflammatus ad gloriam, patriς statuit lenire dolorem, eiusceq; vicem iurauit ulcbsci. Ita ibidem Florus. Hinc ultionem puer An
urbal ad aram patra inraueraι , nee remorabatur.
Hinc secunda belli Punici procella desaeuitemus eausas, inquit Henric us in Eutrop. lib. a.
res enumero Pol bius lib. I. Pνι mam Hamilcarem Annialis parentem, σ eius tu Romanos indi, ruationem . Fecundam Remanarum iriuriam .qua
eis Sardiniam ademerant. Tertiam: fortunam pre peram carreaginensium ia Hispavia , qua electi perabant se ricisci posse Romanorum iniuriantia.
Idcirco Carthaginenses, aduerso reluctantes fato, Sardiniς populos ad rebellandum solicitabant. Perhibet Eutropius lib.3. dum
ait: carthaginenses tamen bellum reparare tenta banta, Sardinienses, qui ea conditisne pacis Romanis pareνe debebant ad νebellandum impellantes Obi
ciunt Romani Consules, apud Apianum Alexandrinum in libro Libyco, Carthaginensibus Sardiniς causam debellatae. Pol eam iis exercitum in Ibeνiam, quo illam provinciam debella Ilis; diripuistis ct depraedati assa mercato res amicos,ineo aderatos nostros, qua Iberia νν-bes incolebant: er νt tantum flagitium calaretis. omneu ipsos pelago submersissis. Qua nobis eon
pertare,quod nos νum erat , vi iniuriam πιndicayein imus , etfecimus . Vindicauimus itaque auferan tes vobis Sardinιam insulam quam sape naualts tu
dustria stud4s nobis eam surripere tentaviis .
Isthaec Romanorum alloquii Creta ἔ se
uata Apiani narratus anima, nostra reducta cothurno, ne vcrnac uia, qua penes nos extat lingua, reiciamus,
SArdi Romanorum potentiς iugum fodi
midantes ad pristinae libertatis nobilita. tem anhelantes, tota se virium mole tueri decertant. Quare cunctiς Insulς finibus Urannicum hostem extirpare, funditusque rumpos eiuste, auellere nixi Bastarem,&Pςnos qui Carthaginensium imperio praepollentes,aduenerant, militari, quod Sardinie adhibitum erat,prisidio concito, in potestatem redactos, tolli e medio permiserui. Narrat Polybius lib. i. cuius verborum substantia haec . Illomet quoqὲ tempore deportati iblue mitius, qvi eram ad Sardinia custodiam, Ma 3bonem Spendium imitantes , omneis, qui erant in insula,cavlhagi ubera adorti sunt: inartem; delatis,paula pon tνucidarunt, ducem Rotiarum,cr qui eum eo erant. Miss. denis, in D rdiniam cum exedicitu Hannone duce , eonducti milites via cum Uete. Tanιs in eum extemplo conspirarunt, demde magnis eum affligentes eruciatibus, emcifixerunt. Fostea reliquos Carthagiηe eis qui erant in inseula minos euideruntὲ omne'; dehinc arces, el' loca occupa res iis; dominantes Jeritioris inter ipsos, Iarinia qὲ ineotis orta, in trairam expulse sunt. Hunc in modum Misinia excellentia, o magmtuvinia insula Carthaginensibus rebellauit. Id ipsum M. Antonius Coccius Sabellicus, idq; idem referunt alii: quod nec eriterit Fara noster, qui inter
alia inius,inquit, tus fama carisaginem dela. M , confestim Hanno cum uuouo exercita est in Iar-d iam misiur. Hunc u ι mlues, inita in Iardinia
99쪽
Duo sunt hic notanda. Vnum polybii, Sardiniam Carth agmensibus rebellasto, dicterium. Alterum deniq inter milites, SSardiniae populos orta distensio. Quoad primum , Pol j oius rectitudinis lanccna torsit, fandiq; improprietate labauit: quin etiam secum ipse pugnauit'. Qiri enim , milites conducti tios una cum Veteranis in Hannonem conspirasse,cum cruci affixisse, tande que arces dc oppida occupasse, ac tenuissς , asseruit, pugnam sibi grauissimam si ibornauit, Sardiniam inquam sic rebellasse deducens. Nonne milites conspirant' Noniac ipsi perimunt, crucifigunt, arripiunt, rctinenti Non igitur Sardi. Qui etsi permittant, non comittunti, quod si dandum: non inde rebellionis nota inurenda Sardinia: ita enim Prouinciae aliae, nobilitatis, & magnificentiae claritatu pristantes, possent haud aegre huiusmodi notis astrari. At nil dandum. Quippe rebellio in verum ac legitimum tendit dominum: quando nam x pridomini Carthaginienses 3 Vnde num Sat-dmiam legitime possedere 3 Post Thespiadas,ut lupra ollansum est, libertate pacifica Sardi potiti sunt, & ad tyrannicum Carthaginensium usque dominium, quod legerimus, tibi 1 Thespiadibus ipsis indui tam, libertatis gratiam conservarunt. Hispania polo soloq; fidelis, apud Eutropium lib.
defecisse perhibetur, iis verbis . Quare ometes fere Hispania ad eum cipionem videlicctὶ νηο imo transierunt. Notat Henricus hunc locum lic. Tum vero omnes propd Hispania populi inquiι ιι rvr ad finem histr. huius talltu d Roma--s defcierunt. Ioannes Stadius in Iulium Florum ad lib. 2. cap. II. Eam, inquit, Torcius Cato sortitur eu; qui bilistis ab Empori s
exorsus, i ,tam citeriorem Hispaniam, qua rebella
verat, pacavit. Rebellio isthaec non quidem ingloria, sed laudabilis commendatu r apud Florum, ibi in argumento, per haec verba;
Hispania aegre per χoci annos edomita est, ea virtus populι Illius, ea laborum toleroria fuit. I biq;
eisdem libro,& capite pagelis sub medium,
per haec verba: ferocissimas, er ad id temporis li
beras genter, des impatientes iugi, multo labor , nee incruentis ceνtaintubus seruire docuerunt.
Italia orbis decor, fidelitatis,Virtutum,&scientiarum t undissima parcns, altrixque atq; amplissima propagatrix , apud Eutropium, Liuium aliosque, desectrix interdit:
nec ex in ullum di dccus, nec inde quicquam inglorium nascitur. I um, inquit Eu
derunt. Hcnricus hic ait. Duius, o Polybius,
quarios , considamus Liuium, Salustium, Eutropium, lusimum Horum alios' scriptores, bc prouinciales, & urbicas crebrcrrimas,apud co, deprcheiadcinus detcctioncs, nihil infami ς, nihil dedecoris interentes. carthaginienses in uasores illeges,obtentores iniqui; posscssores tandem Sardiniae perinfesti, ad desectionem calcaria perhibe-tcs, tali sese dignantur obsequio,quod emeriti.bardinia tamen cuctis prudontia ductis, apert desectionis, si delectio iuris crat, notam vitat; Respublica equidem libera , a Thespiis, inquam, legitimis hexis ac R iiabus libertate donata,vnde traducto iurc potita, hocccq; v cudi non impos, i ranno aeque reniti polorat, & ob Iistere. Animaduertendum : Dinurum milites pissidiales,qui extinctis Carthaginensibus, Insulam tenuere. non quidem tibi sed iplinaei Sardini ἔ communitati innuis te. Enimvero Iolentici, Balarsiq; apud Historicos cxploratam strenuitarum , tam exili militum manui,tam imbelle tantq, inermirer cessisi se nec Verosinutu,neq; credibile iudicandues L Erat tunc aeui Sardinia adcolopulosa,
ut ad bellum aptissimorum incolatu IOCO.nu mei u m satis cxcederet: hol umque alias atq: alias animum vi sq; is cartilaginenses ipsos,qu S toties effugarunt, pugnaquc fregere, inuentinus apud Hii loricos cclc-bratos. Obtinuerunt igitur,& tenucrunt
initi res pro.Saruiniensibus Insulam , quo Romanis prodirurire compcrtili int. Tunc enim orto inter cos, bardoiq; dissidio, pulsi Sardini et italiam petiere uti nimirum de patria male meriti, ad quam sese coniurre, ob rem sic praue gestam, nullatenus ausi, fatiso:su si ext crorum tibi gratiam quaesitarunt. Hoc temporis interstitio, Sardi pristina libertate potiti, iura magistratusq; sanciunt shostilesq; aducrsus minas, di arma sic muniunt, tutantur,oppugnant.
terim, Annonis supplico locus, ad mare proculdubio prope Calarim mil. x. nostri Marae conspectu creditur, & absque fiuctuatione fruiatur. Vocant incolae locum
100쪽
cumluinc,ubi Anno crucifixus et , Ruu-que Anni, corruptoq; V urern est enim iuglim quoddam iuxta mare, portumque Sanctae Luriae;quem turris excubialis tuetur, sutur-νenuraxianus appellitata. Siquidem non procul 1 portu noraci uiri fuit, cuius adhuc extant rudera, inclusiceq; montis vertice quodani aliud: a quo monte, scutum, noraclia ipsum nomen alatu it,cie Anm; ratio est;quia
Dcut in uiso ipso de Vanm, aflixus est: ita&illo, qui prope littus erat Noracio sepultus est Anno unde tibi aeternum comparans
nonis, hucusque vocitatur Videro milector, qualis & quanta vctu statum sit dimitas, quam neq; temporum, casuumue potueri t vis eradere; quin adhuc rei vestigium retinens,lς si, iamcisi nominis etrmon, sublatibulo corruptel* , cunctis polieris, conseruarit. Ho que, quot, qualesque per illa campestria Calaritana, mrtiter atq; strenue gestas res t quot bella, quot arma , ducesq; quales, bc quantae victoriς Cruoris cilatio
Romani ad Sardiniam, armis obtinendam totis viribus incumbentes nonnihil offlicti, genuino cedunt astus led neque tepescunt Sardi; quin recens molestiis hostes assiciant, conflicten Net vincuntur ramea Romanis Sardi, ut Bardi alimum elogio
se sarine. De hoc Sempro. dubitamus.
SArdi egregie sese gerentes, suum lartiter
ius tutantur; tuendaq: pro legitima libertate, viro neruos', adeo conserunt,& contendunt, ut Caius Licinius Uanus, Sc Publius Cornelius I cntulus, Romani Consules ardiniam potentissima classe impctentes, nonnisi incassum tempus obtriuerint, varioque mare, terramq; studio verrerint. et siti, ait Bardi, ci ci oti contra sardi v I di
Romani hoc anno contra Sardos T. Malium Torquatum expediuerc;deuictos imperio subegere. Bis enim i pse Sardiniam armis inuasit,ut ex Liuio 3. Dec. lib3.patet ijs verbis, a d eam rem missus es T. Mandιus Torquatas , qui bis consul cresem; Derat, sub Idiraiq. tu Continatis Sardos. Oilod ipse hoc aiano
in Sardiniam destinatus extiteri si inulti scribunt: reteri Hicronymus salualduiensis in sua Chronologia. Neque vitate ius iugit id quod Volterranus Db. o. bcribis dicens.
dis in fossis triumphasse. Ido a Fran. Robo tello dictum ipsum non latet, quod Metellus bardos, di s 'orsos primus vicerit; 1M hic nos verius Obscruainus. Mcteilus enim anno r710. costat bardos quadam euaraoccasione vicisse. Luicit Manlius omnes littorales Sardinia urbes . Campaniam C laritanam , Sc Arborensem, ut e Scriptorum dictis elicimus, & firmamus. Iolenses autem,&Ilienses inaccessibiles insulae partes, ta loca tenentes, inexpugnabiles perstirere; corumq; strenuitaShollinus Qrmida bilis. Haccede Manlii victoria, Caius Veli itis Paterculus in historia Romana lib. a.ait.
perii ii eum. Id ipsum Franciscus Rober tellus Vtinensis,de vita, & victu populi Romani,tom i. ωl. Iao scriptis consi nat. Ba di noster, fidelissimus, ac veracissimus tem
Hoc ipso met anno Roma pace, quieteque potita Iani Gemini clausit portam, Maruliusque ingressus est lauriger, atque Magnia ficus triumphator. De pace, Ianiq; Ianuae
clausura sic latur Orosius lib. 6. Hoc annopo νta Iam cum tot ci sest; quia nu quam/olem anno bellum erati quad sub Num ι solum Pompilio
Parcat Orosius errato deiectionis anno. noenim isthoc, scd subdito desectio: Iani auteortae cl. luito,paxq3 Roinae, hoc proculduio contigit anno.. Eutropius hac de re cla