장음표시 사용
721쪽
duarum habentem, quae longa: &omnis syllaba diphthongo scripta , longa est. Anxia illa de syllabarum
quantitate, vel alias discet, vel non eget scemina, quod magis puto. Observabit institutor, quemadmodum
loquetur , vitiaque tum sermonis . tum linguae sedulo repurgabit , ne haerere linat Ostendet rationem cur vel soloecifixum castigarit, vel barbarismum, vel vitiosam pronuntiati nem. Admonebit ut vitet, ne iterum idem peccet: si rursus eodem relabatur, admoncat prioris errati.
Habeat librum chartaceum ma-jυsculum, in quo manu sua annotet, tum verba , si qua inter legendum 8raves auctores inciderunt, vel utilia usui quotidiano, vel rara, vel elegantia: tum loquendi formulas aringulas, venustas, lepidas, eruditas: tum sententias graves, faceras, acu tas, urbanas, lallas: dc historias ex quibus exemplum vitae suae possit petere. Advertet etiam . ubi, diquemadmodum grammaticorum se ventur praecepta, ubi negligantur.
Nam ars grammatica ex usu auctorum nata est; ideo hic est arti praeserendus, quum discrepant. AIS tamen necessaria est, quae recte & emendate loqui ex observatione d let. Auctores in quibus versabitur,
ii erunt, qui pariter Ec linguam dc
mores excolant atque instituant ,
quique non modo bene scire doceant, sed bene vivere. Hujuine modi sunt, Cicero , Seneca, Plutarchi opera, quae sunt a variis versa, aliquot Platonis
dialogi, prauertim qui ad rempublicam gubernandam spectant, Hieronν- mi episesae, dc quaedam ingustini o. pera, Erasmi insiiurio Principis, Enchiridion, Paraphrases , dc alia eius permulta pietati utilia; Thomae Mori Io a. Historiam poterit leviter cognoscere ex Iustiην, dc ex L. Plora, dc Valerio Maximo. Inter haec
omnia. dc quum surgit e lecto . ecquum it cubitum , aliquid quotidie
ex Niso testamen o legat. Sunt di Chrsiani poctae, quos jucundum fructu olamque erit legere, velinPradentitis, Sidunius, Paulinus, μυιor, Proher, Puvencus, qui multis in locis possint cum quovis veterum cerIare, elegantia carminis di. co: nam rebus tanto sunt superi
res, quantum bosa malis praestant, dc humanis divina. Quum hos leget , habeat M ocabulariiam GIinae lixis guae, Cadi num scilicet aut Peroιιum, ad quem recurrat haerens in Latinae
voce. Hanc puto esse rudem studiorum delineationem: exactiora tem .pus admonebit, dc prudentia tua. inveniet.
722쪽
decim characteribus literarum erant Contenti, a b ede fgi Im nostr tu. Adiecta est B. quae sormam lit rae, vim aspirationis haberet. X, I,&z, peregrinae sunt; q& hnon necessariae. Nam e , ρ & eundem sonum reddunt. X ad pingendi modum compendium facit pro es vel gs; pro neci & legs, scribitur nex& lex. T ad sonum Graecarum vocum eX-primendum est necessaria. Laco τοῦ et, veteres duplex scribebant : ur, pro patrio, patrisso. Dividuntur litem in Vocales &
Ad vocales adliciunt 3 Graecum, medium inter i & u. Nam a Latinum respondet ου Graecorum diphthongo. Vocales autem sunt dictae, quod singulae per se syllabam di sonum perfectum saciant, ut Eoa , Io, urit. Consonantes , quod persectum se. num, nisi cum vocali junctae, non
Mutae vocantur, quod earum so-
nus obtusius, quam aliarum conse-nantium, seriat aures.
Liquidae autem , quod subjectae
mutis cursum orationis minus remo rentur, & vocalem brevem praece dentem non necessario faciant longam G1aidae etiam dici possunt, qua
ratione liquidam vocem dicimus, quod earum frequentia orationem non modo minus Ianguidam, quam mutae , sed etiam grandiorem di s nantiorem reddat: ut Virg. 8. AEneid. - Raaco krepuerunt cornua canis. Lucan. lib. I. Pompejana ream clauserunt Agra Mi
Quam ob caussam reor easdiem etiam semivocalis appellatas, quasi medio inter mutas & vocales isno. Duae vocales, quoties in unam sellabam coalescunt, diphibongum esticiunt ; ut aes, Eurus, aula, foetus rest enim diphthongus duarum vocalium in una syllaba sonus. In hac tamen vocalium conjunctione , I ec υ ambiguam vim habent : nam cum prior in vocalem. sequentem incumbit, viin consona tis induit, ut in Duo , Venur, δε-
autem inter dum vocales inte jecta. pro duplici consonante acciapitur , ut in uis, Uriovis.
723쪽
Sunt di es, ae duplicas, ae & κ de quihus superius est dicthim. Ut e lueris syllabae, ita e Silabis
pedes, e pedibus fiunt versus. Hic , ordo naturae pol cere videtur, ut primum de syllabis, mox de pedibus, ultimo loco de versu dia Catur: verum ordo resolutionis hoc loco mihi videtur commodior, quam compositionis. Quare a versu incipientes , eum in tua membra resolvemus. Verseus inde dictus videtur, quod, cum cursus orationis ad certum numerum syllabarum venerit, iterum alium ordimur: ut, virga Optima quaeque dies miseris mortalibus aevi Prima fugit. ---Is ex pedibus componitur. sic,
Hane dimensionem versuum per pedes vulgo scansonem appellant;
eamque commode, ad captum puerorum, in sinistrae manus algitos colaocant. Genus versus maxime vulgatum est, quod a materia Heroicum, a numero pedum Hexamurum dicunt. Pedes, unde versus Componuntur,
dissyllabi sunt quatuor. 'rrhichius. e duabus brevibus . ut Deus, NUS Maeus, e duabus longis, ut Har-
iambus , e brevi di longa, ut D
Choreus, e longa ta brevi, ut a
Trium syllabarum octo. Tri, ac s. e tribus brev,bus, ut
Mosessus, e tribus longis , ut se
vibus, ut omnibus, . v v An uestus, ex duabus brevibus et longa, ut homines, vu- Bacchius , e brevi & duabus longis, ut pareries, v Antibacchius, e duabus longis ecbrevi, ut mentiris, --v
teri pedes oratoribus quam poetis sunt usitatiores: praeter Pr celeumatieum , e quatuor brevibus, qui loco Dactyli vel Baapaeflli interdum ponitur , Choriambum, ex Ch reo & Lambo compositum , qui sui generi. carmen Choriambitum facit. Animadvertendum, non omnes pedes supra enumeratos in omnium Carminum genera convenire. sed alios aliis este familiares. Hexamuerversus, qui dc Heroicus vocatur, re cipit in quatuor primis locis Dact. vel Spond. vel filos , vel mixtos, in quinto raro Spondaeum . in sexto raro Da iam Ennius. At tuba urribili sevita turatantara dixit. Virg. L. AEneid. Luctantes ventos tempestaressuε s ..ras Imperio premit. -- a
Idem, I. AEneid. Musa mihi caussas memora, suo numine Les. Idem s
724쪽
ovid. I . Metamorphia Logas in angustum qua clauditur Heia I spontus. Virg. 2. Geor. V. 69. Inseritur vero ex faetu nucis arbutus horrida,
D seriles platari malos gessere valen-
lervandae sunt in versibus dimetiendis figurae. Nam ultima superioris dictionis vocalis a prima sequentis eliditur. Ovid. I. Fast. admovere oculis distaηιia Adera a stris sAEtheraque ingenio supposu/re με. Item, in cum sua voeali eliditur: ut Ovid. r. Fast. Et mortem N nomes Druso Germania fecit. Item , in versu 'permetro , qui una syllaba justo est longior, ultima
vocalis versus, aut m cum sua voca.
li , a prima vocali sequentis versus eliditur.
aeut dulcis musi Vulcano decoquit Fa-
o foliis undam rapidi despumat aheri.
Virg. Io. AEneid. v. 8 . Sternitur infelix alieno vulnere, comtumque
Item syllabae plures in unam Coll. Iescunt Virg. I AEneid. ius ob noxam N furias Aiacis Oilei. Ovid. 6. Fast. Notus amor Phaedrae, nota est inoxia raesei. Virg. s. aeneid.
- auin protinus omnia Perlegerent oculis Lucan. lib. q. F. 2I 6.ctaque suat multo non deerit valuere μηguis. Martiat. lib. 2. Epig. I. us saepe tibi tota denarius ares. Idem, lib. y Epig. lo . Denariis tamen hanc non emo, Basese, tribus. Vim. 4. Georg. Seu lento fuerin3 alvearia vimine sexta. Buchan. in Franciscan. Dum Papa omnipotens capitoli immo. bile saxum coler, imperiamquε pater taleatus habebit.
Est praeterea quaedam licentia poetica, non illa quidem penitus rejicienda, ut qua usi sunt Poetae doctissimi , sed non permittenda tit nibus, donec sint firmiori judicio,& seri hendi exercitatione aliquam facultatem. sint conlequuti : Culus Reneris sunt haec; Quod vocalem auediphthongum longam non elidunt sed ancipitem faciunt: ut, Virg. I. IEncid. v. m. Infulae Ionio in magno, quas dira Co
rito Idem, I. Eneid. Tune ille AEneas, quem Dardanio ι
Anchisae alma Venus Phragii genuit Simoenis ris ad undam pD. id Epist. Penelop.
O utinam tunc eam Lacedaen Mincla
725쪽
Aut cum syllaba solvitur in duas: ut, Terrai frugiferat, pro terrae frugiferae; Mettieo Fufetita, pro Mettio Fufetio. Quintil. lib. I. cap. P. exEnnio. Seneca in Troade, ver. 824. Misi infestos Troiae ruinis. Interim stllaba adjicitur: ut,
Juven. Sar. IO. Romanus, Graiusque , ac Baslaν usinduperator. Lucret. lib. I. V. 8 .
viamque Indugredi sciteris pro ingredi. Ennius apuit Gell. lib. 2. cap. 4. Constis indu foro, pro in foro. Interim in omnibus caesuris syllisba brevis pro longa ponitur: ut, Virg. 4. Aneid. - pecudumque reclusis Pectoribus isitans spirantia conssulit
Idem, Eclog. Io. Omnia vincit amor, nos cedamus
Idem. 3. Eneid. Dona Lehiu auro gravia sctoque elephanto.
Idem, Eclog. 6. Ille latus niveum molli fultus bacin-
Haec licentia videtur durior in aliis versuum generibus. Si alius lib. . Silv. . Fortis Hersis Erato labores Disser.
D. Biliaris. Ullabae accidunt tempora & uri. Longa syllaba duo habet tempora, brevis unum. Tempus esim nihil aliud est, quam mora in bllaba
proferenda, quam musici vocis tractu, aut in lirumcnti percuuione Io giore vel breviore metiuntur. Cognoscitur autem syllabae quantitas, aut exemplis . aut regulis 2 exem pia e doctorum Poetarum scriptis petenda sunt.
sit haec. Vocalis, etsi natura sit brevis, tamen politione fit longa, sequentibus eam aut duabus consonan tabus , aut una duplice, in eadem cum vocali syllaba: ut est, sust, nex. vox, aut diversis, ut altis, partis, gaza, major : aut in diversis dictio. nibus . modo altera saltem consonans adhaereat vocali. ut, Iuven. Sat. IO. Orandum est, ut At mens sana incorpore ano . . In hoc versu, ut, μι, in , syllabae breves, propter consonantes sequentes, pro longis habentur.
Vocalis natura brevis, sequente muta dc liquida , non est necessario longa: dicimus enim,
Tembrae & tenebrae. Ovid. Epist. Deianirae. Hercule supposito Mera fulsit Atlas. Virg. 8. AEneid. Electra, ut Gras perhibent, Atlan
726쪽
Vocalis ante vocassem in Latinis dictionibus est brevis: ut Deus. EXCIPE, aer: ut
Lucan. lib. I. . Dum Ierra fruum, terramque
levabit is, o longi volaeni Tuana labores. Et Dius, ut
Romam saturi , quid dia poemata
Ho, cum non habet r , primam habet longam, ut Martiat. lib. I 2. Epig 2 Die mihi si fias tu leo, qualis eris Alias brevem, ut Ovid. 2. Metamorph. Pars feri potulfe negat Genitivi pronominum meuntium in ius e item nomina similiter declinata penultimam h bcnt Commuis nem 3 praeter asterius, quod penultimam semper habet brevem , Ec lius, quod genitivi penultimam semper habet longam, ut i l . Virg. I. IEneid. Unius ob noxam. ' furias Macis Oilei. Idem, I. aeneid. Navibus infandum s amissis unius obiram Prodimur
Idem, 6. AEneid..uae regio Anchiseen ' quis haber i eas p Illius ergo
Ovid. t. Trist. Eleg. q. Cum sebii illius trisissima noctis imis
Item genitivi & dativi quintaede.
clinationis penultimam habent Ion
Non radiistis, nequa lacida tela diei
EXC. Hidei, spei, rra, quanquam in hoc Lucretius rei facit longam. Genitivus primae declinationis , eum diphthongus ae in ri solvitur. penultimam habet longam, ut Virg. 3. AEneid. v. 3sq. Aulai in medio libabant poeula Baeui. Ehea primam habet longam , obe
Virg. 2. Eclog. Eheu quid volui misero mihi ' .. . Mart. lib. 4. Epig. s r. Ohe, jam satis est, tae libelle. Horat. lib. l. Sat. s- Huc appelle e trecensos inseris obe
Γ Iphthongus omnis Ionsa est: Ise sequente vocali fit brevis; Virg. 7. AEneid. Sit libas duris agitur . sudibusque meustis.
Ovid. Ia. Metamorph. Raptaturque comis per Nim nova nupta praeben .
. QUARTA REGULA ΡRaeterita dissyllaba priorem ha
bent longam , ut Uirg. 8. Eclog. Ut vidi, ut perii, ut me malas abs
EXC. Dedi, tuti, bibi, sui, Adi, fri. QUINTA REGULA.Mpina dissyllaba habent priorem
727쪽
Horat. lib. I. Sat. s. Lusum it Maecenas , dormitam ego Viigiliusque. EX C. Dιtam , fatum, satum, ratum, itum , quisum, litum cisam, a cleo Dum, a sno, ratum, a rustin compositis.
DΕrivata naturam sequuntur originis, ut Leto, legam, lege, legerem, prima brevi, legi, legeram . 'legerim, legif- siem, legero, legisse, prima longa. EX C. Lucerna , laterna, tegula, regula, cum paucis aliis , quae usus docebit Mart. in Apophor. 6 I. Dux laterna viae clausis feror aurea flammis Et tuta es gremio parva lacerna
SEPTIMA REGULA.ΡRaepositiones in compositione
servant quantitatem quam sto tum habebant, ut Aiso, adamo, d
EX C. Pro in compositis interim brevis est, ut in profiteor. profugus, profugo , proci cor, morio , profari, procella, protervus, ronepos, profa - .us . profestus. Communem habent primam syIIabam, procuro , profundo , propella, ropago. Di & se praepositiones inseparabi- es, longae sunt, Virg. 7. AEneid. V. M. Diditur hie subito Trojaxa per uini
V in secessu longo locus: insula podi
primam corripiunt. Reliquae praepositiones sere eorrispiuntur. Aperis ab ad potius quam ab a compositum videri potest. Refert autem pro interest, non a praepositione re, sed a nomine re, componi arbitror, quia priorem habet longama
Composita a verbis secundae conis jugationis, qualia sunt Iiquefactus , tepefactus , secundam habent
communem 2 Caetera, quae CX Co
ruptis, aut ex corrupto & integro componuntur, si prior pars in e vel in i exeat, eam vocalem corripiunt: ut raresco, caussiduus, nefas , nefasus EX C. Nequicquam & pri is, quae primam , venescus 6c meridiaes, quae secundam producunt: quotidie secundam habet communem, tibicen lon-
MEdiae verborum syllabam ex comjugationibus Cognosciamur. De uuimis ollabis. ULtima cujusque verius est com
, A in sη... A in fine brevis est: ut Virg. t. AEneid.
EX C. Imperativos primae Conjungationis; ut ama. Ablativos prismae declinationis, ut, Horat. lib. I. Sat. P. Ibam forte via sacra.-Item, numeri nomina indeclin bilia, ut virga
728쪽
Virg. 3. AEneid. V. 3PI. Tritima capisum faetus enixa Iacebaι. Manilius tamen hanc syllabam saepe facit brevem.
Item, ora, ultra, confra, citra, frustra, infra, intra , circa, praeterea, uterea, aurea, postea, quae interdum corripiuntur: ut, Horat. lib. I. Sat. I. auos ultra citraque nequis conssere
Ovid. Fast. lib. I. Postea mirabar , cur non sine litibus
E in Me. E in fine brevis est, ut, ovid. Trist. lib. 4. Heg. I patre dixit, sudium quid in sile tentas pE X C. Ablativos quintae declinationis , ut fide, spe, re ; item fame snam fames anticuis fuit quintae declinationis , di pluralia in e , ut
Item , imperativos secundae conis jugationis ἱ ut doce, mone. Item, adverbia ab adjectivis secundae declinationis facta, ut sancte, sanctis e. Bene tamen & male ultimas habent breves , ferme dc fere longas , ut Iuvenal. Sat. ω Mobilis N varia est ferme nain
cim scelus admittant Item, monosyllaba , me, te, se, is,e, di no prohibendi, longa sunt. I in me. I in fine longum est , ut domini,
servi. Communem habent ultimam, --
hi, tibi, flbi, ari, ubi, ibi, ec ab eis
Graecorum dativi 8c vocativi sunt breves 1 ut Stat. in Achiil. Palladi listoreae celebrabat Scyros bo
Sed dativi interim Latinis produ
Catuli. uatis adest Thetidi, qualis comordia
O in fine commune est, ut amo, quomodo.
Item voces gerundii in do, quanquam vim ablativi habeant , ut Virg. Eclog. 8.Frigiatis in pratis earuando rumpitar
Tibull. lib. 3. EIeg. 6. Aufer se' irae meam pariter medicanda
Dativi & ablativi producunt o 3 item adeo, ideo, falso, & eo, eum similibus: modo dc imo brevem 2mper habent ultimam. Monosyllaba omnia producuntur ut δε, δεν, pro.
U in fine semper Iongum est ι ut
cereu, gelu.B, D, T. B, D, T, corripiuntur, ut ab ,
In C finita longa sunt , ut dic, due. EX C. Fae, nec di donec, brevias hic pronomen anceps. L is sine. L breve est; ut nihil. EXC. Ses, sal, ec nil, quae Iomga sunt. X xx O M
729쪽
N breve est; ut nomen, nume . EXC. Ren, splen, oen , quin, μηan, non, & Graeca multa , ut NIan, Paean, naeeten , Salamin, Delphis, Pandion, Actaeon, & similia. Item, accusativos primae declinationis a nominativis in as ec es , ut AEnean, Anchisen.
R in fine brevis est , cum quavis
vocali ; ut vir, uxor. EX C. Par, impar, compar, Nariar, far , ver, cur, fure di quaedam Graeca tertiae declinationis, ut aer,
In as longa sunt, ut aetas. ΕXC. accusativos Graecos tertiae declinationis Latinorum ut Troadas: & nominativos is mini generis, ut Pallas.
In es producunt ultimas; ut ruin es, mones. Item, paries, per . aries, abies, locuples, Ec Ceres. EX C. Reliqua quibus genitivi crescunt; ut miles, Myes, eques. Item, Graeca nominativi pluralis. ut Troades: & neutra singularis numeri , ut cacoethes dc es verbum, ecreus praepositionem.
In is brevem habent ultimam; ut finis, funis. EX C. Pluralia inis, dominis, bonis, quo, vobis, vιs, nomen & verbum, cum compositis, ut quidvis. Item, secundas personas verborum quartae conjugationis; ut siis , audio: di secundas personas subjunctivorum, ut posm, velis, nolis: ec quae
habent in genitivo iris vel his, ut glis , lis, Samnis. Item, in secundis personis singularibus futuri subiunetivi , ut diseris, miscaeris, is est ambiguum.
os longum est; ut dos, mos. EX C. Os, ossis, o os, impos ic Graeca quaedam neutri generis, ut Chaos: eriam masculini di ioeminini, ut Atticos, Delos, Iliose di genitivos Graecos, ut Pallados.
Us breve est, ut tem VI, Nutas. EX C. Monosyllaba, ut 'F, rus, mus e & foeminina quae Cretcunt ingenitivis ; ut irius , tellus. Itemgen. sing. n . a C. dc u . plur.
quartae declinationis, ut fructus, iasus.
Graeca in 1s brevia sunt, ut Ca-
ACcidunt ic syllabis tori tres ν
acutus, qui eas attollit, ut δε--- οῦ gravis, qui deprimit, ut in syllabis mi & niue circumsexus , qui& tollit & deprimit, ut vis. Sed Corruptus pronuntiandi usus sere MCutum cum Circumflexo confundit.
flonosyllaba omnia attolluntur,1VI. & quae longa natura sunt, Cir
cum flectuntur, ut lass, fraus . EX C. Tres particulas, quae vo cantur Encliticae , quod accentum praecedentis dictionis ad se retrahant, ac sic terantur, tanquam pars ejus essent. Hae enim, non secus atque in una dictione, adjectione syllabae,
mutant accentum ἰ ut corpora , corporaque, sic, homines, homineisue in Virg
730쪽
tectumque, laremque. Armaque Aoc umque canem , Cressamque pharetram.
SECUNDA REGULA.IN disyllabis , penultima habet
accentum ; ut in bύλ. - , rarus, punis.
REGULA TERTIA. IN polysyllabis, e tribus ultimis
una semper attollitur, nec ultima unquam. Si in polylyllabis penultima longa sit , ea attollitur, ut Romanus, μη sco. Si penultima brevis fit, quae eam praecedit , attollitur , ut Dominus, Virginus , Virgilii , cororibus, ch-pori. Haee est vera accentuum ratio ,
cui qui plura adjiciunt, mihi videmtur timuisse , ne haec pars absque magistri opera comprehendi posset, ideoque rem per se facilem objectis tenebris) obscurare voluisse. Eorum errorem vir doctissimus Tullus Statiter satis luculenter in libro De ea istingua Latinae redarguit.
I. T,E Hexametro Hereseo dictum est moeri us: ei solet plerumque adjungi Pentameter Elegiacus.
Catull. uin tu animum obfirmas, arque imhinc te usique reducis
Et Diis invitis desinis esse miser p
Ovid. Epist. Laodam. Mittit, optat amans quo mittiturire , salarem A reis 2Emonio Laodamia Ciro. Tibuli. Eleg. q. lib. 2. ver. 8.Quam mallem in gelidis montibus esse
lapis. Ibid. ver. IV. Naufraga quam vasti tuaderet unda
Quidam sic metiri volunt, II. Sapphicus hendecasyllabus pen
Catuli. Otium Catulle tibi molestam est. Horata lib. 2. Od. V . Otium Divos rogat in parenti
Prosus A aeo III. Phaleucius hendecasyllaburpentameter.
Catuli. Suoi dono lepidam novum libellam, Arida modo pumice expolitum pCorneli, ribi: namque tu solebas , Meas esse aliquid putare nugas. I V. Glyconius , sive choriambicus trimeter.