De varia lectione adagij bamma Sardiniakon tinctura Sardiniaca dissertatio. Auctore D. Joanne Paulo Nurra Caralitano J.C. patriæ ecclesiæ canonico

31쪽

propter moluptatem , tum propter earnis maliis em ἰπocatur autem y fim , usitato nomine , hoc falsa' mentum, SA DE Glandibus porro ad mare satis thynnos singuescere docet Polybius apud Athenaeum ib. T. Pag. 3Oa. cap. XIV. magisque ad rem nostram apposite Strabo lib. 3. pag. Ioo. ye scuntur thynni) glande querna , qua ad ma enascitur bumilis plaia , sed praegrandem generam

fm tum : Haec arbor etiam ιn terra frequens nascitur per Hi paniam magna radice, ut quercu

perfecta, sed humilir ipsa fruticis insar a sirpe surgit , tantum autem fert fructus , ut post maturitatem littus maris intra , extraque columnas oppleatur eo alluite eiecto : semper tamen minor inis venitur , qua sntra columnas nascitur . Polybius

tradit hanc glandem ab Hispanis etiam in Latium que mitti, nisi fortὸ Sardinia etiam eam generet , ου micina loca . Caeterum tbnus quantumagis ad columnas accedunt tanto sunt tenuiores desectu nutrimenti. Ferturque hoc animal prope temram in mari degere, re glande delectari , atque admodum pinguescere : cumque glandium copia n sc1tur, multos etiam nasci thynnos Constat aurem glandibus f de quibus Strabo) Sardiniam assivere , quamvis ipse paulum haesitasse videatur , ut vel inde pateat ad eius lutora thynnos copiosius evocari.

32쪽

Sed iam ad purpuras redeundum, a quia bus digressi sumus. Nec tamen longe ab instituti nostri ratione id factum putes , thynni enim, qui nobis diverticulum fecere , mn solum glandibus, sed etiam purpuris delectantur ι a quibus per oram Sardiniae maritimam alliciuntur. Quod luculenter evincunt aurea Strabonis verba lib. F. pag. m. II 6. ammine, quem ipse viderim, hactenus observata, cuius gravissimi Auctoris sunt quae sequuntur :

tantum sectatur thynnus , sed π T TUUREM

per terram , ab extero marι inque ad Siciliam.

Iam vero perlustratum est , totum id spatium , quod interiacet ab extero mari usque . ad Siciliam , in sensu penitioris antiquitatis, nomen Sardoi maris implevisse , ut multis probat laudatus Holstentus in operis Geographici Notis ad Ortelium pag. I 69. & in alijs ad Stephanum Byzantium voce Σαρδω. At ne ieiune prorsus haec pertransiisse videar, addo praetermistim ab eo Polybii locum lib. I. editionis Casauboni pag. 43. ubi agens de Lilybaeo Siciliae promontorio , inquit: inis δ' se

33쪽

bernum oecasum , ae mare Africum , Sarriumque Hildit nomine Lilybaeum. En tibi Sardoum p lagus , quod Sardonium vocat Herodotus , ad Siciliam usque productum. Neque his adversantur , quae reponi possent de amplitudine Tyrrheni maris, quod ad Hispaniam protendunt magni viri Antonius Augustinus aialog. 3. Antiq. num m. pag. 86. &dialog. T. pag. 2o3. editionis Romanae , &Laurentius Pignorius Origin. PataU. caP. I. Pag. I 2. multis allegatis Auctoribus , quibus addere possem Aeticum Cosmographum , &Latinum Pacatum , qui Tyrrhenum mare Uocant totum illud, quod Hispaniam alluit ab Oriente . Procopius in Vandalicis lib. I. agens de Insulis Gaulo , & Melita, scribit : Κδριατι-

κου te Τυρρηνικον πέλαγος διορίζουσιν . Adriaticum,

π Tyrrhenum pelagus diserminant . Et longEante illos Dionysius Perieg. U. 2o I. Tyrrhenum mare ad Africam extendit, cuius vesti- giis inhaerent ipsius Enarrator Eustathius, Avienus, & Priscianus. Baleares quoque In- .sulas, seu Gymnesias in eodem mari constituit Stephanus Byetantius voce Γυ σίω sequutus Lycophronem in Alexandra , cuius versus

adduxit, quorum sententiae subscribit Tretetes antiquus Lucophronis Scholiastes. Consonat eisdem Auctoribus Appianus Alexandrinus lib.

34쪽

no ad borealem oceanum procurrunt, horum partem,

qua Orientem spectat incolunt Celta, qui nune Galli appellantur: ad oecasum mero sunt Iberi, γ' Celtiaberi a Tyrrheno simititer mari per inrculeas colum nas circumducti inque ad septentrionalem oceanum. Idemque Appianus in Praefatione Romanar. Ηistor. docuit : ab Ionio mari A seus Irarus incipit , rnis alter Iomus , pos quem es fretum Siculum , π inde Tyrrhenum mare inquemad columnas Herculeas . Atque hic in transitu rio. tandus accuratissimi alioquin viri Lucae Hol-s enij lapsus ue immerito enim Lycophronem TZetZem , ac Stephanum , ad quem notavit

loco nuper citato , erroris, ac ignorantiae in

rebus Geographicis amuit , quod Tyrrheni tmaris amplitudinem usque ad Hispaniam diselandant 3 cum tot tantisque aliis telli monijs comprobari videas , eadem fere de Sardo

mari , ac Tyrrheno veteres assirmalse . Nec vero iccirco existimandum , contraria invicem loquutos, recte enim, ut arbitror, in concor

diam hoc trahi possunt, quod Tyrrhena Sa diniensibus sunt assinia , ut e Strabone lib. I. pag Is 3. superius delibavi. Nil mirum itaque quod Tyrrhenum , Sardo umque pelagus apud priscos Auctores alternaverint, dum udrumque mare, seu potius unum , & idem , variis no mini

35쪽

minibus appellatum, longe , lateque diffusum perhibent: unde plures mihi de communi vestra tium Tyrrhenorum , ac Sardoae gentis Prisca origine blandiuntur coniecturae, quae non sunt huius loci. Illud in praesentia statuisse satis habeo , quod inter exterum mare , ac Siciliam medium tenet Sardinia, quod vel ex ipsa oculari Geographicarum Tabularum inspectione, etiam ijs, qui e primo limine haec studia sal taverint, Innotescit. Atque inde ineluctabile de Sardiniae purpura a Strabone indicata des mitur argumentum. Hoc idem suboluisse via detur Ausonio Epist. 3. ad Paulin. ubi Sar- doum mare Osriferum pontum appellat. Unde itidem lumen accedit Notitiae Utriusque i nperij, ubi sub Comite Sacrarum Largitionum non solum memoratur Procurator baphij Insularum Balearium, quamvis earum tincturae minus celebres sint, vixque alibi not e, Verum-

etiam Procurator baphii Syracusani in Sicilia, sub quo etiam Sardiniam comprehendi, existimo ; quemadmodum sub uno , eodemque Rationali Summarum olim constitutae fueru ut Sardinia , Sicilia , & Corsica : ob vicinitatem enim harum Insularum , unus omnibus sufficere putabatur, ut liquet ex eadem Notitia Imperii , recteque observat doctus Panci rotus in eius Commentariis lib. 2. cap. 3I. & ex plurribus

36쪽

ribus Codicis Theod. constitutionibus i. a. de susce & arca r. l. I. C. de pona. & auri inlat. l. F. C. de petit. ultra dat. Et de Sardinia n minatim fidem facit i. unita C. eommvn. Hi dumi. Quae constitutio, omisso principio Hist rico , repetita est, & interpolata a Triboniano

in Cod. Iustinianeo lib. 3. I. possession m sub tit.

38. communia utriurique sudiosa lataque a Constantino August. & inscripta Getulo Rationali trium Provinciarum , optato , & Paulino Coss. nimirum An. Dom. 334. Duplex autem huic legi in vulgato Ius L Cod. mendum haeret ,tiam Proculus pro Optato Cos. & Caetulus pro Gerulo Rationali perperam describuntur. Neutiquam vero ab officio Rationalis alienum erat munuS Purpurae Principis curandae, quod, ut alia mittam, perspicue probat Vetus inscriptio inter Gruterianas CCCCLXXIV. 4. ubi Rationalis Purpurirum fit mentio. Multis eandem purpuram encom ijs effert Suidas , & ne librariorum imperitiae tribui pollet , quod proclivi alias per metathesim mutatione e Sardianicis facerent Sardiniaca, ut nonnulli suspicantur , opportune occurrit,ac aperte definit, adagium Tincturae Sardoniciei ita eam vocat 3 ab Sardinia ortum duxilla, agens enim de hac Insula scribit: Σαμω ὀνῆγώπτου πορσυρυ διάφοροι , e ὀξύτα0 . e παροιμια

37쪽

Sardinia, rn qua nascuntur insignes, γ' acutissimae purpurae. Et proverbium Tinctura Sardonica pro rubra , ου purpurea. Latius id ipsum persequitur cum tincturae Cyzicenae meminit. Βάμμα

δι οροι e ἐξυσαὐ . Βουλεται ρ- δηλα- , ἴνα μή σε πληγὰρ ἐνμψω. Id est. Tinctura oricena. Im puram deformitatem Attici sic motant . Si alte rum promerbium. Tinctura Sardiniaca. Prone te

rubrum faciam. Idem es , ac si dixisset, ne te cruore rubrum faciam. Sardinia enim es Infula maxima Italiae micina , in qua praefantes , ta' acutissimae purpurae nascuntur . Vult igitur signo care, ne tibi plagas insigam . Graeca huius Au- Miris perperam de Sardianica tinctura eXpOnunt editi libri mihi inspecti, cum longe alia sit mens Suidae , quod & Talpae viderent, si posteriora verba prioribus conferre Possent : ut inde etiam deprehendas, nullo negotio , simile mendum alijs Scriptoribus incubare ; quemadmodum penes Iulium Pob

lucem lib. I. cap. q. λι- Σαρδψον linum Sardia num extat,pro Sardiniano. Habent etiam Plutarchi codices Σαρμου γελαπα Sardianum risium, qui

38쪽

tamen ad Lydiae Sardos nequaquam spectat. 'Apud Varinum Phavorinum itidem BΣαρδιιπιων Tinctura Sardiantea legitur, quamvis

Vir apprime eruditus a nostra sententia stetisse videatur , nam primo loco illam exponens, Sardiniae purpuras Valde commendat, & ti cturam ipsius Insulae rubram , & purpuream vocat. E' regione vero in altera opinione recensenda , demisse de Sardianicis tincturis sensit, quae τἀρρὰ cάμματα, rufa tinctura dunta Xat, non autem purpureae nominantur. Quae omnia exequitur sub una , eademque Sardianica tincturae appellatione . Atque id est, quod principio dicebam : ratione potius , qua Iro . fluctuante pugnantium, immo repugnantium lectionum auctoritate huic liti finem imponen- .dum. Emendatiorem spero novissimam Suidae editionem, quam nondum mihi videre contigit. Magis castigate hoc in Proverbio Apostolius editionis Lugdun. Batav. I 6J3. pag. 36.

Hoc est. Tiuctura Sardivisca. Tro eo quod est, ne te in ruborem dem : maxima exivi Insula Sam

linia prope Italiam , in qua dimersae purpurae , π

39쪽

as udicatur , ite tibi plagas infligam. Hare Apo Ilus , neutiquam immorandus, quod Sardiniacam tinc uram dixerit , quam Sardonicam appellat Suidas . Nam Sardinia Insula nonia solum vocatur Σαρδω , &-, undE fiunt Σαρδώος , Σαμώνιος, ψ Σαρδο ως Sarvius, Sardonius,& Sardonicus Auctore Stephano Byzantio in Σαρδὼ , verumetiam Σαρδώδεα , & si minus frequenter , Graecε dicta , ut liquet ex Proco

sio de Bello Vandal. ac Theodoreto lib. 2.

istor. Eccles cap. I a. S. Athanasius Epis . ad

SAE DINIAE Dscopus. Quibus pariter accensendi Aristophanes, Clemens AlexandrinuS, Hesychius , aliique apud quos haec tinctura

non Sardonica , sed Griniaca nuncupatur . Nam gentile nomen Σαμπρ Sardiniacus non aliunde, nisi a voce Σα --α Sardinia derivatur,

sicuti firmeniacus ab Armenia, atque id genus alia. Non audiendus proinde Cluverius inta sua Sardinia antiq. pag. 486. qui binis duntaxat nominibus &Σαρδων plaudit, & inani prorsus interpretatione s absit verbo invidia j locum Diodori Siculi , in cuius Graeco

textu lib. I I. pag. 47I. editionis Hanoviae I 6o . extat vox Σαρδοπία, deformavit : cum alias ex antiquissimis Romanorum in ea Insul

40쪽

commereijs annonae loeupletandae eausa , & δpriscis scederibus , atque pactionibus inter eoseciem Romanos , & Carthaginienses initis s de quibus multa Polybius plurimum lucis Di

doro eo loci accedat. Verum ut eo gradum revocem unde discesti , pari ratione olim , n pretio habita Sara diniana tapeta , de quibus Togatorum sapientissimus Varro in Hercule Socratico apud Ninnium Marcellum de Genere Vestimentor. pag. 339.& 342. Quem locum alias vexatissimum , omnium primus pro Sardiniae purpura obsedivavit praestanti vir doctrina Isaacus Casau- bonus in Animadvers. ad Athenaeum lib. I. cap. 9. pag. 98. ac integrae lectioni sic restituit :Cubo in SARD INIANIS tapetibus inter ebl

vias , is purpurea amicula. Apud Nonium vero haec mendose prostant: Cubo in Sardinimnis tapetibus chlamida , sed purpurea amicula

Nec plaudere possum Ortelio V. C. in Τh

sauro Geograpn. Voce Sardes , ubi novum. vulnus inflixit Varroni , cum pro Sardinianis, tapeta Sardiana subroganda censuit , at pe peram, & omnium librorum adversante nde. Scite Casaubonus in hoc litterarum genere edecumatus auctor ad tuendam Sardiniae pudipuram Varronem advocavit , cuius sententiam nedum ex hactenus dictis, verumetiam D a e pri-