장음표시 사용
161쪽
ineextitudinem et calamitates tinctorum non raroniti praua atque inepta calce, quale exemplum Cl. Auctor allegati Suadet igitur, ut et lapides, ex quibus coquitur, et calcem ipsam explorent tinctores, antequam suis tineturis adhibeant. Ipsum calcis per absorptum ex aere ambiente aerem fixum in Cretam reditum essicere, ut tinctus sit longe durabilior. Lixiuium saponariorum notabilem calcis portionem sibi iunctam seruare, quae ad condensandum saponem multum faciat, dum spatulis agitatum et conquassatum cum oleo aerem fixum imbibat, et, si sapo aut aqua frigida, aut vini spiritu
soluatur, se manifestet; salem tartari cum oleis non nisi dissicillime in saponem solidum concrescere: al- ealia ut consolidescant, nihil essicere, nisi aerem fixum; dum olea rancescant, a em fixum inhalare monstrant tamen alia experimenta, restitui pristinae bonitati posse subministrato ipsis aere fixo .
Appendix huius commentationis enarrat casum P. 2os.
artificis, qui tibialia lanea sulphuris fumo dealbaturus denigrari et corrumpi vidit; vitium istud quidem emendatum fuit, lauando ea in aqua aut vitrioli acido, aut Lita aluminis in aqua solutionuacidulata, sed cum manifesto mollitiei detrimento; detexit Cl. Auctor, ob angustiam loci et totum operandi modum sulphur eum in finem accensum non libere ardere, non igitur vaporis acidi specie, sed plurimum certe florum sulphuris ad instar eleuatum a lanae poris recipi , qui saponi commixti sordidos illos colores essiciant; cessante causa cessauit etiam effectus. Inuestigatio mediorum, quibus nitri et salis cu- P. zo .linaris acidum cum magnesia combinari intime, et salia regularia et pormanentia obtineri possint, lecta
coram Academia Scientiarum regia anno I78o et
178 I. Primo enarrat Cl. Auctor, quid alii iam fecerint :
162쪽
cerint: sumsit ille sal amarum pellucidissimum, aqua
solutum iterum in crystallos coegit, ex his primas et pulcherrimas elegit, et inlutas aqua cum tartari sale aqua pariter soluto, nullo adhibito calore externo confudit; praecipitata sic, tum a calcarea terra, tum ab omni pinguedine, quae redactioni in crystallos obstat, purae terrae, adhue humidae, nitri acidum adfudit, terra saturatum evaporando reliquit primo a superstite adhucdum alcati nitrum vulgκre, post ea crystalli speciem, minus tamen persectam, tandem, quicquid etiam tentaret, massam salinam informem, flavescentem, facile deliquescentem; crystallos illas minus perfectas denuo aqua distillata soluendo obtinuit elegantissimas clarisiimas crystallos, prismata tetraedra reserenteS, ad
3-4 lineas longas, ne in humido quidem loco humescentes, sed potius essiores centes, exColores, Praeter amaritiem refrigerantes; causam, cur magnesianitrata alias deliquescat, latere in terra calcarea, qua magnesia rarissime careat. Vt haberet magnesiam, acido salis soluendam, ex sale amaro opo lixivit ex lada his panica parati praecipitare tentauit principio tamen liquor commixtus non turbabatur procul dubio propter magnam aeris fixi sodae adhaerentis copiam, quae magnesiam praecipitatum denuo soluit , et praecipitatae tandem terrae supernatans liquor evaporando maiorem semper terrae
copiam adhuc in fundum dimisit; pars tamen magnesiae salitas non destructa in lixivio remansit. qua
salem amarum saepius inquinatum esse constat; cubos illa mentiebatur, si rhomboidea latera excipias quae offerebant crystalli, in aere neque soliditatis, neque claritatis aliquam iacturam facientes quales etiam saturando salis communis acidum in gnosia, inspissando, et massam refrigerio consolidescentem iterato soluendo acquisiuit. Ut magnesia
163쪽
tanto certius pura ex sale amaro praecipitetur, iubet parcam tantummodo alcati copiam addi, et ad summu in dimidiam salis amari adhibiti partem praecipitarii terram etiam, postquam quidem elota, sed dum adhuc madida est, solui. Quod ex salis sontibus Monimo notensibus allatum sit sub nomine salis marini calcarei sal, non esse nisi magnesiam salinam, omni nota cum ea conuenienS, quam terra calcarea cum salis et nitri acido gignit; salia deliquescere semper, et vix in crystalli speciem
coire. Eo, quod posteriora salia tantopere concupiscunt aquam, et tantam eius copiam absorbent, non salia modo ex connubio magnesiae cum iisdem acidis nata, sed et tartarus vitriolatus aliaque aquae minus auida per ea, quemadmodum sal amarum per seleniten, salem ammoniarum secretum, et salem mirabilem Glauberi; magnesia salita per salem febrisugum Sylun crystallorum serma praecipitantur , neque, ex cuiuscunque mineralis acidi conn bio cum magnesia ortum sit, per ullum horum salium praecipitantur. Magnesia nitrata calci salitae mista hane in sua dirimit principia. Acidorum mineralium Proxime adfine magnesiae .esse salis culinaris acidum. Terrae etiam aluminaris cum nitri et salis communis acido impetrari, permanente crystallorum sorma, posse. e Tentamen de notis, quae gos pium ex aliis P, atque aliis mundi partibus allatum distinguunt, et de discrimine exinde promanante in V su, quem a tes faciunt, prRemio coronatum ab Academia Scientiarum regia anno i 78 . Primo de locis, in quibusgossypium nascitur, de diversitatibus lanae ex eo depromine, et do causa harum diuersitatum. ΡΟ-stulat certe gossypium coelum calidum, adeo uoselicissime ad 16 - 18 pedum altitudinem in planis ardentibus Stami, Sumttae, Agrae excrescit, et quod
164쪽
liis in oris pluma nudquam irrigatur solum, tene rimam optimamque exhibet lanκm; hinc discrimeniam intercedit inter gostypia regni Siamici et Mo-golensis, indica et persica; in calidissimis illis regionibus lana etiam pum eximio splendore et stupenda subtilitate saturatum atque in.rubedinem
vergentem flauorem habet coniunctum; quem qui 'dem colorem Cl. Auctor ab eadem causa deducit,
quae his in plagis et hominum cuti suum inurit
Pigmentum, et elegantioribus atque magis variis coloribus auium inficit plumas; calorem esse Prin cipium vitae, quo magis a septentrione ad mitius coelum descendas, eo vegetiorem et feraciorem in producendis tam animalibus, quam vegetabilibus,
esse naturam. Hominem colore obscuro relucen
tem persectissimum esse sui generis vix concedet Cl. Auctor , qui maius alborum Europaeorum. sivo animam, siue corpus spectes, robur prae tinctis illis a natura gentibus nouit. Bonitatis illas notas, debilistres tamen, inueniri adhuc in gossypio Acrae, Cypri et Alexandriae, filis tamen iam breuioribus et crassioribus conspicuo, quam quidem Bengalense, sed meliore, quam quidem Smyrnenso et Thesesalonicense, in quo rubor omnis penitus euanuiti Vtique coli, quemadmodum in Calabria aliis quo
regni Neapolitani partibus, ita etiam in insulis Si ciliae et Maltae gostypium, sed his in regionibus
Indiae indigenam arborem humi repere. Maltae ineolas magnam quoque extranei gossypti partem in fila trahere; in Sicilia tantummodo inter urbes Ema et Agrigentum abunde coli, et Septembri Ombrique meti; in aliis etiam aridis apricisquo eius insulae locis, in uniuerso littore ab Alicanto ad Passaro protracto, et in tractu quam maxime meridionali coli cum fructu posse. Colitur gostypium in Brasilia a Lusitanis et ad fluuium Maragnon, felicisio
165쪽
felicissime in Cayenna, abunde Surinami, annuum tamen, si liqua tenuiore magis oblonga, quam quidem Stainicum, lana crassiore quidem, quam in Sura tensi, multo subtiliore tamen, quam in tu cicis, et rubicunda; de diuersitate climatis in eadem ab aequatore distantia ex inaequali fluuiorum et montium directione, cuius exemplum praebent terrae fluuio Maragnon et Senegat appositae, ex sit uis et lacubus interiacentibus, quas caedi et exsiccari in Americae meridionalis parte gallica ad felicius colendum gossypium suadet Cl. Auctor. Bonitate inferius est gossypium, in insulis Martinicae, Guada lupae, S. Dominici lectum, reliquis in America cultis; modus, quo in his insulis seritur ac colitur; morbus, quo siliquae delabuntur, couturedi Chus; lama voracissima muscae fertilissimae in regionibus calidioribus insularum una nonnumquam
ii Oile integros devastat campos; in insula S. Dominici gossypium siliqua et granis, quae complectitur, magis oblongis, ceteris potius est. In Asia et Africa fructus gostypti raro hiat, nisi semen penitus maturuerit; in aliis regionibus pluuia saepius, ut serius dehiscat, essicit; in illis regionibus singuli fructus loculi tria,' in America quatuor ad septem semina complectuntur; lanam illam ex interi0re seminum compage exsudare atque essiores Cere. empestas pluuia non semen modo magis
infiteat lanae, sed colorem etiam huius et reliquam indolem deprauat. Aquae nunc in vegetationem influxum declarat Cl. Auctor et nimia vi et copia
irruentis noxas ex expansione vasorum nimia deducit maiorem lanae crassitiem, ex nimia ferri copia, quae cum ipsa ingreditur, sordidum eius colorem. Etiam ut in molendina a seminibus liberetur, siccitatem conducere; descriptio eius molen
166쪽
et consilia eius emendandi. Optimum goisypium Stamenis a Sinensibus fere omne ad fabricandas te las Nunhin adhiberi; eius et reliqui indies vix aliquid in Europam vehi, plurimam partem ab incolis ipsis texi; quicquid ipsis superest, in Europa ab
Heluetis, quos liberis illis Indiae gentibus satissimiles inuenit, in telas pulcherrimas, Moubsesine, compingi, quas artifices Rhotomagienses, gosiypio ab insula S. Dominici allata utentes, satis scito imitentur; post indiciam gossypium princeps ei se Cayennense, hoc bonitate sequi Dominicense, po ro bonitatis ordine seruato) Acrense, Cyprium,
Smyrnepse, et Thessalonicense. Linum et Cannabin, tanquam producta orae magis septentrionalis, maiore gaudere longitudine specifica, quam gosty pium;
Gossypium flauescens Americae aut coquendo cum lixiviis aut aeri exponendo facilius dealbari, quam Smyrnense. Flauedine morbosa facile exui posis lotione cum aqua saponis aut lixiviis alcatinis repetita, et postea exponendo in prato viridi aeris atque lucis efficaciae, nam a primis illis lotionibus saturatius tinctum redit; serrum enim, abs quo color dependet, praecipitatur, et tum, quum aeri exponitur gos ypium, ita soluitur aere fixo, quo atmosphaera noctu nunquam non est grauida, roris aqua distatuto, ut omnem colorem deponat. APpendix huius tentaminis aliquas Cl. Auctor theses ulterius illustrat, et aliorum testimoniis confirmat.
Genus gogypti eum speciebus botanice definitum,
cum aliqua synonymorum a LINNEo citatorum emendatione. Gossypium molucarum utrumquoa RVMPFIo recensitum ab omnibus LiNΝEx specimbus differre. Compendium eorum, quae P. NICOL
sox in sua insulae S. Dominici descriptione de eodem genere habet. Speciem quandam Cayennensem Gumat te) nondum adhuc memoratam esse dolet
167쪽
dolet Clari Auctor. Solum pingue messes gossypulargiores redderet indoli eius perquam nocere, in digo ferum poscere solum pingue, nunc igitur solo depauperato in insulis Americae gallicis minus laete succedere; sylliarum caesarum in his insulis nox e; gossypium bensat ense in his satis cito de-
e medicamentorum quor tam ad morbor variosa I vi, Ac KERMONNUS, Vir Clarissimus, haeo nobiscum communicauit.
Plura in medicina casu inuenta sunt, utilissim que subinde ab ignotis hominibus. Scabiem, modibum foedum, diuturnum, inprimis dum homines Vexat, qui plurimum inter se commercium habent, curandi methodum tutam, facilem, et quod maximum est, certam, alchemista quidam, cuius adeo nomen nos latet, inuenit. Omnis curatio in unguento consistit ex vitri oli albi et florum sulphuris partibbus aequalibus cum oleosa quadam substantia parato , qu0d' phimis, binis per diem vicibus, diligenter infricatur. Lauri b cestrum puluerem inuentor medio menti adiici iussit, quem tamen ad vim medim menti necessarium non vidi. Oleum baccarum lauri BUCHHOLTIUS, V. Cl. eligit, baccarum pulueris loco, sed hoc additamento medicamentum commodo
carere potest, quum, ubi hoc fit, essicaciae particula illi haud detrahatur. Primum adhibuit hoc unguentum I ASSERIIS, RCL chirurgus exercitus Regis Borussorum militaris, mirando hoc successu, ut insem morbo milites omnes, quorum curatio plurium mensium spatium requirebat, elapsis hebdomadibus duabus aut tria bus
168쪽
bus a morbo liberati penitus prodirent. Eandem
medicamenti essicaciam omni modo confirmatam vidit lil. scHMUCKERUS , eademque videre viri Clarissimi Buc KING, BUCH HOL Z , alii. Malos a
repulso ad internas partes scabioso veneno ab hoc unguento es lectus nemo hactenus vidit: omnes protinus a morbo, sine omni aduersa valetudine insequente, liberati sunt. Ego vero, qui medicinam in oppido exerceo, in quod opifices sedentarii plurimi, textores inpri, mis, ex uniuersa fere Germania confluunt, taedio summo diuturni admodum morbi et aliis facito Communicandi adsectus, hac curatione statim usus sum, hoc successu, ut insectos morbo praeterlvPss a medicamento primum adhibito vix tribus hebdomadibus perfecte sanarem, liberos a morbo, sed facile eo ob commercium nullo modo interdicendum, communes lectulos, Communia vasa Culinaria, lintea, cael. inficiendos omni modo prae seruarem. Methodum I ASSRni persecte sequutus puluerem simul omni die sumendum praecepi, exsulti puris floribus, antimonio crudo, et nitro depurato, ut morbidam materiam ab internis visceribus foras propellerem. Voto penitus respondit methodus. Pueri autem quidam quum omnem internorum medicamentorum usum respuerent, solum externum modicamentum adhibui, interne diaetam morbo comvenientem et diluentem potum praecepi. Successus idem fuit, nec ullum ab externo medicamento ii
Hoc modo aegrorum Copiam satis magnam a morbo foedo cito tutoque sanaui, pulueris tamen interni usum, si ullo modo fieri potuit, non neglexi. Inn V. Cl. vixi opus vermschre cururgisc4e Schris embana III. P S. IN
169쪽
In aegrorum hoc morbo adsectorum summa copia duo fuere, in quibus spe certa mea excidi. Puella sex annos nata hoc morbo, quo uniuersa familia laborauit, adfecta nullum in medicamenti usu or
dinem seruauit, unguentum mox adhibuit, mox, pro genio suo, omnem medicamentorum usumin
glexit. Ita aceidit, ut, quum praeterlapso sueto tempore, quod d curandum renutritur, illam conuenirem, sorores, diligentes magis in usu uriguen'ti, a morbo prorsus liberas, hanc vero puellam scabie adhuc adfectam, sed aridis papulis, nez admo dum copiosis inuenirem. Praecepi diligentiorem usum: sed iterum omnia neglexit, medicamentum saltim sine ordine adhibuit. Contagii vim medicamentum statim sustulit, translatus enim morbus ad alios, cum quibus vixit, amplius non est, sed morbum non penitus. Elapsis mensibus sex papulas
quaedam in manibus super aere, verum non Comtagiosae, manus autem unguentum thimidas, asperas, scissas, sed sine omni viceratione, reddidit Accidit subinde, ut hac methodo totum Corpus a seabie statim liberaretur, in pedibus autem Cruri' busque papulas pertinaciter residerenti Plantis, predum unguento adplicato, hae partes a morbo per secte liberatae sunt. Aegros vidi, qui unguentui ob foetorem ferro non poterant, alios habui, qui bus opificium , quod tractabant, unguenti usum in
terdicebat, Zonarios, in metallis poliendis frequenter occupatos, tinctores. His, ut plantis pedum unguentum infricarent, praecepi, eodem subitaneo certoque omni modo effectu. In tinctore tamen quod in , qui per plures annos morbo laborauerat, Protractiore usu unguenti, quod plantis adplicabatur,opUS erat. Locorum, quibus medicamentum adplicari consueuerat, tumor, rubor, scissurao, papulae residuae, non a morbida materia in his partibus
170쪽
praeclusa, sed ab unguenti vi irritante pendere via dentur quod facile ex eo probari potest, quod hoc
modo adfecti, sanata in corpore scabie, morbum in alios, cum quibus arctissime viuunt, non communicent. Opus hinc est, ut hoc modo adlam ab unguenti usu abstineant, manusque sotu detergente, emolliente, farinaceo, laueant. Satis frequentem morbum nrtieulorum albi tu mores constituunt, quorum curatio dissicilis admodum, saepius nullo modo possibilis est. Vidi chirurgos tales tumores feliciter subinde curasse muria, in quibus haleces seruantur, igne calefacta d, ligenter impolita. Plura saltim ab hoc medicamen to , quod iam PURMANNUS, chirurgus Vratista-uiensis quondam celebris, laudauerat ' . praestita in salutem aegrorum vidi, quam medicamenta surrimis laudibus ab hodiernis medicis decantata prae' stitere. Tales tumores nuper vidi in iuuene XX annorum, textore, extenuati admodum et ad tabem proni corporis habitus. Tumuit illi, sine omni externa caussa, alterum genu, cum dolore quodam. Adplicuere chirurgi, quos tumoris natura latuit, plus ima ex resoluentium, emollientium, maturantiunt classe, sed incassum. Uoratus demum ego, morbique natura perspecta, colophonii externum usum tentaui a chirurgis Batavis, v AN Lisae '' aliisque summis laudibus Ornatum. Omnia ex eorum consilio diligenter peracta sunt, sed spe, quam eonceperam, excidi. Minui quidem tumor primis, dum adplicaretur medicamentum, temporibus, visus est, sed increuit postea patellam partesque in