Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

331쪽

oriundis inter se mixtis et summam explosionem producentibus oriri.

Theoria pulverila pyrii ex nitro, tartari sole et p. 33s.fit pisi re parati, quem explosiuum mi pulvero vocant. Hic puluis explosionem maximam inducit, si in cochleari carbonum calori exponitur. Explicantur iterum omnia ex misceta aeris dephlogisticati nitros cum aere inflammabili sulphuris. Auri fulminantis tkestris. Explicantur et huius P. 3 in phaenomena, antehac tam dissicilia explicatu, ex aere depulogisticato cum inflammabili aere mixto. Transitus ad obseruationes quassem eis circa O co p. 346. nomiam naturae tu regno vegetabili. Mirum admodum est, plantarum genera varia in aere omni modo sicco, in exustis sole petris, laete procrescere et admodum succulenta esse. Laetus hic prouentus aliter explicari nequit, nisi statuamus, plantas alimenti

magnam partem ex aere attrahere, aerem nempe

ipsum, quem digerunt, phlogistonque, quod sibi adsimilant. . Defenditur nouis argumentiS eXperimentisque, plantas noctu aerem mephiticum exhalare. De magnetica vi et magnete a nificiali. Magnetem artificialem til. vir ex magnetis puluere cum caseo in pultem redacto coufecit, naturalem magnetem vi sua longe superantem. Increuit vis, si serritimatura adi iceretur. In animalem Oeconomiam magnes nullum penitus influxum habere videtur.

De platini vi magnetica et de modo platinum esu. P ἄλε- mis reddendi, ab Illustris . Comite de s I CRINGENirmento Vidit Ill. vir, plurimas platini particula. a

magnete magi S minusue attrahi, et veros magnetes consi tuere. Caeterae particulae, magneticae Vi non subditae, aut verum aurum, aut arenulaS retulerunt.

Liquauit caeterum Ill. vir platinum ignis electrici Ope, ut alia metalla, quod et, ut alia metalla, hos modo tractata, verum ignem emisit.

332쪽

33.' Noua methodus spatirim ab aere vacuum proru-

tendi. Nititur methodus Ill. viri experimento PoNTANAE, quo constat, carboneS Viu OS, in mercurio vitio exstinctos, octu plam paene aeris communis partem ingurgitare. Aniliam pia eumaticam conficiendi modum uberius docet iconibus illustratum. Alteri tomo haec insunt: De neris iue si Missionii untura, optima eum Ibi vendi methodo, de eum inspirandi modo, methodopκοillani exploraudi abbreuinta. Ipse Ill. vir hunc aerem saepe eum summa ευφοροος inspirauit, eundemque aerem, qui XIV. inspirationibus pulmones transierat, praestantiorem adhuc communi aere inuenit.

omnes, qui hunc aerem inspirarunt, se summe iucundum in thorace sensu in , quasi thorax vacuus esset, persentire dixerunt. Adhibuit etiam STOLLIUS, V. Ill. eundem aerem in asthmate diuturno feliciter. Multum etiam hunc aerem valere ad epidem iaς ex exhalationibus atmosphaerae putridis aliisque oriundas, ad morbos putridos ipsos, admodum probabile est Opus autem est, ut copia nmagnam talis aeris aegrotantes devorent. Sussicere

putat Ill. Auctor, si omni die quinque aut sex vasa

aeris Iso pollices cubicos continentia devorentur.

Λugenda etiam dosis est, idemque aer tam diu inspiraudus, donec, quoad qualitatem, atmosphaeric par sit 'optimus aer dephlogisticatus ex nitro sat forti igne fuso, et copiosissimus, par paene, eX mer curio praecipitato rubro obtinetur. Satis bonus e iam is est, qui ex plantis succulentis obtinetur. Describitur uberius methodus aerem dephlogisticatum ex nitro et mercurio praecipitato rubro obtinendi, quam descriptionem et tabula aenea illustrat. Optima methodus aerem dephlogisticatum inspirandi ea est, qua hic aer in globoso vase contentus tubuli ope hoc modo per os inspiratur, ut os lagena ex resina ela Rica

333쪽

elastica facta exacte circumdet. Exactis experimentis constitit dephlogisticati aeris eandem partem asino quater inspirari posse, priusquam aeriS atmosphaerici qualitates acquirat. Vita animalium in aere dephlogisticato septies Hi ultra longius producitur, quam in communi aere. Hoc experimenta in auiabus instituta Ill. virum docuere. Adnexa est operi descriptio methodi abbreviatae p. 9 aerem dephlogisti atum explorandi, quae Vero excerpi non patitur. Obseruationes circa microscopii usum. Materia- p. 12O. rum aquosarum guttulae micros copio solari subditae facile funduntur et in aere dissipantur. Haec omnia non accidunt, si guttulis lamina vitrea tenuissima im

De originibus et natura materiae viridis Priem P. I a Dyanae, conferatae fonti uultis, nec non tremellae generibus, ut et de aquae in aerem dephlogisticatuiu mutatione. Viderat PRIE STLEYUs, in communi, inprimis fontana aqua soli exposita viridem materiam Oriri, dephlogisticati aeris sontem uberrimum. Hanc materiem PRIE STLEYUS pro vegetabili habuit, I Ν-GENHO USI US vero copiosissimis experimentis didicit, eam in initiis vere animalem esse, nempe eK infectis constare primum in aqua separatim fluctuantibus, postea vero mucosae cuiusdam materiae Op conglutinatis et tunc magis viridibus. Multum autem Origines huius materiei accelerantur, si aquao pars plantae ad corruptionem prona, aut adeo an malis quaedam particula adiicitur, ita ut vere asseriqueat, hanc materiem corruptionis filiam essς. Concludit all. Auctor, viridem materiem a solis insectis pendere, cum quibus infinita paene tentamina instituit. Haec insecta dephlogisticati aeris copiam admodum largam largiuntur, quod Cl. FONTANA primum detexit. Cocta aqua meraca talem viridem colorem nunquam dedit, natus vero est, dum materiae

334쪽

riae ad putredinem pronae in ea' macerarentur, sed lente, nec tam copiose. Concluditur inde, veterum de generatione aequivoca doctrinam omnibus argumentis adeo destitutam non esse. P. I 83. Vberius haec materia viridescens quoad varias et singulares suas formas pertractatur. Puncta subinde format nucleum referentia, ex insectorum maiori

congerie. Ex his punctis insecta copiose descend

runt, conum referentia. Formantur copiosius in aqua mucilaginosas parteS plures continente.

Vim insignem materiei viridescentis esse ad aerem dephlogisti catum producendum Ill. Auctor in

libro: Ex eriments et Fou meguabsis, probauerat. Ipsam autem aquam huius materiei ope in aerem dephlogisti catum mutari Ill. vir nunc docet, aut saltim materiam in aqua contentam. Dedit enim cocta aqua, cui viridis materiae quid iniectum erat , aeris

dephlogisticati stupendam quantitatem. Viridis haec materies, ubi in putredinem transiit, aerem dedit fixum et phlogisticatum, post, cessante putredine, perfecte dephlogisti catum.

Hanc vero materiam viridescentem regno vegetabili adscribendam non emo, plura instituta experimenta docent, nec aeris dephlogisticati euolutio probat, hanc materiem vegetabili regno adscribendam esse; plantae enim variae eodem modo tractatae, quo viridis materies, aerem mephiticum, fixum,

Phlogisticum dederunt. Dephlogisticatus semper euasit aer, si piantae aquae inditae in ea putresce

rent.

P. 228. Transitus ab his omnibus ad obseruationes est circa naturam et structuram Conseruae riuularis et Tremellae Nostoc institutas. Obseruationes cum no- Conserua nodosa institutae sunt. Constat haec conserua tubis coloris expertibus et stupendo numero ii sectorum viridium, supra descriptorum. Hinc Origines conseruarum a materia viridi Prienteyana

335쪽

derivantur. -- Tremella Nostoc , dum plane si cata in aqua soli exponitur, aeris dephlogisticati insignem quantitatem edit. Multum , quoad origines suas, cum conserva riuulari similitudinem habet. Chemico examini subditae conferuR riuularis et tre- mella Nostoc, eadem perfecte largiuntur. De steris marini fabi tutis gradu cum acre P a 37- oris maritimis et terrestri comparato, ex litteris ad Illo

quondam PRINGI E anno 178O datis. Suspicatus erat Ill. e RiNGLL ex copiosis phthisicorum in aere marino cunationibu S, aquarum magnas collectiones ad animalium sanitatem conseruandam eaten US COI ferre , quatenuS aerem depurent. Puriorem omnimodo terrestri marinum aerem inuenit, in terrestri

et is purior fuit, qui in arborum vicinia fuerat colis lectus. Purior generatim aer est frigore durante, phlogisticatur admodum aer si calore hybernis mensibus subinde ingruqnte. Obfer tiones vltei lares circa regni vegetabilis iup.28 I. regnum animale influxum, ex praelectione in consessu societatis Regiae Londinensis anno Ι782. habita. Duplici modo plantae in regnum animale agunt, materiam phlogisticain, ceu alimentum suuna, resorbendo, et suininam copiam aeris dephlogisticati eralia laudo, hinc aeris atmosphaerici salubritatem conseruando. Confirmantur plurimis nouis eXperimentis Ill iri obseruationes de plantis aerem dephl0gi-flicturin in Iolis calore exhalantibus a Cll. viris

PRI ES TITY et CA VALLO negatae.

De Asterentia celeritatis, qua calor varia metosis p 3--

penetrat. Calor metalla hac serie penetrat: argentum, Cuprum, aurum, stannum, ferrum, chalybem, plumbUm. De metallis floram in concipientibus. In metallis P. Si . terrum et chalybs in uere dephlogisticato flammam facillime concipiunt propagantque. Facile etiam incum flammam concipit, cuprum Vpro, stannum

336쪽

at plumbum facile flammam non concipiunt, nec in aere dephlogisticato propagant. Obseruationes quaedam circa aquae, a re fixo, acia dis variis et otiis substantiis in Fra Datae, Nim plantarum et solis caloris ope arrem GPhlogisticatum producenaei. Experimenta copiosissima recensentur vix in epitomen redigenda, theoriam Cl' SENNERIER. partim confirmantia, partim infirmantia IOANNIS uan B REI A ad I ΝGENHOUsi UΜ epistola de disserentia eorum, qune in explorati9nibur c9mmunirneris refultant, ab aquae disserentia derivanda, et de destillato aqua ad hunc nem adhibe uiua. Varius semper euentus, subinde admodum a consueto recedens fuit, ob aquam fontanam variam. Varius pariter semper euentus fuit, quod tabulae additae docent aeris, ope pluuiae et fontanae aquae explorati. Epistola Cl sENNEui ER ad INGENHOU-sIUM. Continet varia Nostri obseruationes de aeris dephlogisticati originibus concernentia, a SEΝ-NEBIER probata. . Obsenustiones INGENHoUS II in epistolam pro cedentem , adteolis obseruatiouibus quibusdam ulterioribus de virtutibus agrege, acre 'o i myra uata . Concernunt obseruationes de aquae aere fixo impraegnatae virtutibus mutationem talis aquae in aerem

dephlogisticatum, si solis calor accedit. Tabularum explicatio libro adiecta est. In his

una vivis coloribus elegantissime distin sta est, mutationes successitias materiae viridis rari EST LEYANAE exhibeus.

337쪽

33s XXXIV.

Memoire fur Petobli sement des ecoles de me decine pratique si former dans us principaux bo-pitaux civio de la France a Pinstar de celle de Viennepour perfectionner Dari de la Me-

i. e.

De scholis medico- practicis in principibus nos conitis ciuilibus Galliae ad modum scholarum Vindobonensium instruendis, auctore Cl' uRI Z. In varia8 regiones, ut scientiae medicae in iis statum cognosceret, peregrinatus est Cl. Auctor, in hoc libro Gallis itineris sui medici rationem redditurus. Vindobonensem inprimis scholam medicinae praeticae talem expertus est, ut parem illi in universo Galliae regno ullam nesciat, inprimis quoad utilitatem, quae in ciues inde redundat. Quae in itineribus suis, inprimis Vindobonae, didicit anno 178Ι, cum societate Regia medica Parisina Cl. vir communicauit, eaque, quae in hOGlibro de scholis medico practicis in Gallia instruendis leguntur, dicto anno iam cum dicta societato

communicata sunt.

Nos comia autem ciuilia plurima licet in permultis Germaniae urbibus instructa sint, in plurimis

aut quoad valetudinis aegrorum curam, aut quoadvsum ad medicos iuniores in praxeos exercitio confirmandos, varie delinquitur. Ad haec omnia vero in nos conatis Vindobonensibus Augustissimae quondam Imperatricis, MARIAL T H LR Esi A R, iussu diligenter respicitur.

338쪽

Hispanicum No contium scholaque in eo clim-ca a Cl* viro maxime laudatur. Vt medicinae practi eae tyro eo perfectius instruatur, Ox infinita aegrorum paene copia ii eliguntur, qui maximam attentionem in medendo requirunt. Primum a STOLLI Θ viro Ill. aegrorum generalis quoque dio cura geritur, eaque peracta transitus ad aegros singulari attentione

dignos est. Eligunt in his tyrones sibi, quorum curam sub auspiciis Ill. STOLLII speciatim gerant. Insistitur inprimis in exacta morbi caussaeque, quae eum produxit, diagnosi, simulque quae ad salutem

aut mortem praesagienda in conferant, diligenter ex-Fenduntur, demum medicinae, diaeta, cael. morbo maxime accommodata praescribuntur. Omnia, quae aegris accidunt, diligenter in aduersariis notantur, Praecepta vero omnia ab Ill. STOLLIO aut probantur, aut reformantur, nullo ad viliuS aut maius medicamentorum pretium respectu habito. hoc inprimis in lanens L nos comio clinico, laudabili profecto instituto, laxamus, quod medicamenta vilioris pretii tantum aegris praescribere liceat: licet enim vilioris pretii medicinis efficacia sumina saepe denegari nequeat, Certum tamen est, complures dari morbos, in quibus nostrates medicinae euporis aeque non sum. ciunt: si vero tyroni talium medicinarum praescribendarum facultas in nos comio non data est , facile haec in consuetudinem transeunt, aegris saepe su-nesiam ipsique ex tyrone medico praelii vix fe

Aegri, qui morbis diuturnis et sanatu dissicilibus

laborant, ad quos sanandos cum nouis aut incertae essicaciae medicamentis experimenta instituuntur. subinde a tyronibus examinantur, ut et hi sciant,

quid medicamentis praestitum fuerit. . . . .

Optat Cl. Auctor, ut in hac practica schola et pathologiae theoreticae praelectiones instituantur, ut

plus temporis pathologicis praelectionibuν impunda

339쪽

tur, ut theoreticae medicinae professor, dum studiosis morborum symptomata, signa, effectus tradit, omnia sua dicta coram aegrorum te sto ex exemplis confirmet, ut demum talis schola in Parisino quodam nos cornio instruatur.

XXXV.

ΜOYSII CACCI ANIMICI PALCANI de VIta EUSTA CHII ZANOTTI Commentarius. Bononiae

Huius libri paucissima exemplaria edita sunt, neque ea Vn illam venalia. prostiterunt. Non igitur inutile quid facturos nos arbitrati sumus, si eundem commentariis nostris insereremus; praesertim cum et singulari elega tia conscriptus sit, et magna doctrinae copia redundet, adeoque dignissimus sit, qui in eruditorum manus veniat. Doclorum hominum praeconia litteris consignare vetus adeo consuetudo est, neque solum usitata, verum etiam quotidiana, Vt mirum esse debeat quem quam reperiri, qui id factum vituperet, ac sententia sua homines ingenio, et maximarum rerum s ientia abundantes laudatione spoliet. Ac si qui alios ornari nolunt, aut essent ipsi litterarum rudes, aut alaudis cupiditate remotissimi, ferri commodius possent, patientiu S quidem certe. Cum vero hi et in iisdem studiis versentur, in quibus illi vixerunt, neGadeo leuis sint animi, et lucem splendoremque fugientiS, Ut gloriam repudient, videant, ne, si quod volunt, non probauerint, alienae virtutis hostes, et laudis inuidi, quod est turpissimum, existimentur, si probauerint, ne, contia quam Cupiunt, iaceant, et minus honestam mortis conditionem ipsi tibi relinquant. Nam quod aiunt se Galileo, aut Nemtolio, aut paucis, si forte, aliis laudationes, et in Onu- Tom. XXVII. Pars I L. Υ meu-

340쪽

mentorum elogia fore amplissima decreturos, cetexis non item, ne, si praemia virtutis peruulgentur cum multis, dignitatem amittant; primum id ipsuin superbum e si, praeter paucissimos illos, neminem putare dignum, quem laudent; deinde non intelli. sunt, eorum etiam, quibus honorum gradus pareS sunt, glorias interdum esse dispares. Itaque nemo est nostriam, qui se Caualerio, aut Gulielmino parem esse dicat, licet eumdem in Gymnasio locum occupet, quem illi tenuerunt, ac eosdem fere, quos illi, honorum gradus sit consecutus. Quod si ornamenta reliqua, ut per se clara: et magnifica sint, perinde tamen habeatur, atque eorum, qui illa acCeperunt, virtus est; quanto id in laudationibus apparat magis' quae alias in alios accommodari possunt, neque eaedem in plures conueniunt. Neque enim, si poetam esse dixero laude dignissimum, putandum

erit hunc continuo cum Homero ae Uari, ne tu ,

si imperatorem sortissimum se i ste affirmauero, erit metuendum , ne hic statim cum Caesare in virtutis Contentionem veniat. Quapropter qui de Eustachio Zanotio scribere ingredior, neque passus sum piu apud me quorumdam obtrectatorum , quam uniuer sae Ciuitatis vocem valere, et voluntatem, si qui obiiciat, non eum fuisse Lan otium, quem in Mathematicorum Ducibus et Principibus ponaS, HONcontendam; sed qui eos omnes inglorios, ignobilesque dimittat, quibus Principes hi praestiterunt, quantum ipsi praestiterint, sciet numquam: ut ad clariorem horum gloriam pertineat etiam alios laudari. Caeterum nos tantum Lan inito concedimuS, quantum neque ambitiosi, neque inuidi tribuere alteri debent. In quo tametsi difficile est iis satisfacere, qui Omnia ad viuum resecant, nec verb3 I Ume rant modo, sed tamquam appendunt; nos tamen, quid aequis rerum aestimatoribus videatur, non quid

morosi illi probaturi sint, intuebimur, neque Ver