Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

301쪽

instar suxus inseruire magnesium, quum facile vitrescat, e/Sque, quae illud vehant, bonum exhibere

chalybem. Experimenta Cl. GAHNII et SCHEELII circa aci-p. I93. dum phosphori in ostibus, ungulis, cornubus animalium ia in nouit quidem MACQUE RUS , attamon ab illo tempore inulta circa illud innotuerunt noUa. Ro UELLE secundum SCHE ELIU Μ cornu cerui ustum

in acido nitri soluit, et solutioni admiscuit acidum vitrioli, ut hoc terram calcaream ab acido phosphori et nitri secernat et in seleniten mutet. Missionein examinat, an acidum vitriolicum in ipsa praedominetur ope solutionis oslsum in acido nitri, aut an calx nitrata adhuc supersit ope acidi vitrioli. Calx nitrata caeterum svrupum violarum semper tingebat colore viridi, solutio vero ossium animalium in acido nitri efficiebat colorem rubrum. Liquorem leni tantummodo calore destillabat, et maisam remanentem

cum aqua in pultis formam redigebat, liquorem limpidum ab ipsa decantabat et cum duodecuplo spiritus vini comuiticebat, qui acidum phosphori praecipitabat, quod consistentia restiae Ialapae recens paratae gaudebat, post candefactionem vero repentinam formam vitri crystallini acquirebat. Ebur, Oculi cancrorum et mater perlarum vi Kaliquid huius acidi exhibuere. - DE ΜORVLAU, MARET et DURANDE solo acido vitriolico ipsum ex assibus calcinatis extraxerunt. - Cl. CRELLIVS hOMacidum ope salis alcatini volatilis a terra calcarea in ossibus vel cornuhus animalium , ipsisque humani. Oilsibus secernere docuit. - BERNIARDI eXperimen ta Interpretis nostri coniecturam confirmarunt, ouorum testas quoque hoc acidum continere. PSBoui LLON ipsum e spinis piscium obtinuit. Secundum BARTHOLET aqua calcis urinae recenti admitia

praecipitatum essicit, quod multum huius acidi exhibet. Sed P R. a U S ae inultis experimentis probauit, acidum

302쪽

acidum phosphori, quod ex ossibus animalium vel sale fusibili urinae obtinetur, nequaquam esse purum,

id quod solummodo de illo dici poste, quod per de

liquescentiam ipsius phosphori paratur.

p. qOq. Etsi articulus Gar cum adnotationibus et commentariis Interprotis multas paginas tomi praecedentis expleret, maximamque eius partem constitueret; δttamen multa supererant ad notanda, quae in articulo, sor, collegit, ipsique adiecit. Quum tot tamque clare inter se discrepantibus substantiis tribuatur nomen aeris, de illa eam definitionem ponit, ut sit iubstantia fluida, inuisibilis, grauis, elastica, calore

rarefacienda et frigore condensanda, in vase vitreo bene obturato asseruanda, nec ullo frigoris gradu in materiam visibilem fluidam aut solidam congelanda. Quibus notis omnino omnes aeris species a luce, igne, materia electrica et magnetica et vaporibus fa- . cile discernuntur. Nonne vero acidum salis depulogisticatum quoque pro aeris factitii specie haberi debet, etsi visibilis et colore fauo sit tinctum' Nullo enim gelu, sicuti vapor, in liquorem cogi potest,

sed potius elaterem retinet. Varias aeris species in duas dispescit classes, in respirabiles seu veri aeris species, quo aerem ammo phaeristina et gas depis Uliasticatinu refert; et irrespirabiles seu mephititis, quae nec respirationi inseruiunt, nec flammam alunt. Has vero in duos ordines diuidit, in combussibiles, uti gas inflammabile, si Anticum et astati ut U9latiis, et illas, quae combustionis sunt expertes, quae vero vel aqua solui possunt, uti aer fixus seu ggr me pestia

eum MACQUERI, gas acidum nitrosum, muriatior M.

sulphureum, fluoris mineratis, et, si ullum datur, gas acetofum vel solutionem in aqua respuunt, quo per tinent gas nitrosum et aer Phlogificatus. Spatii penuria nobi S non permittit, caetera, quae Noster in hoc articulo tradit, adscribere, e. g. BERGMAΝΝΙ sententiam de generatione et ortu variarum aeris

303쪽

specierum, illam ACHAR DII de aere inflaininabili, suique ipsius probationes de natura acida aeris fixi peculiari. Multis itidem hunc tonium locupletavit articulis nouis, quae in opere gallico deficiunt, quorsum in

na; tip. 73O color purpureus e lichene Toccellae et pa- rella. Tomum quartum constituunt tituli sub litteris Pili inde usque ad See comprehensi.

Experimenta ili. com. DE SI CRINGEN circa J ω- p. 3.tinum tunc temporiS nondum orant typis expressa, attamen ex amicorum relationibus iam hic adducit

Noster, illum id ipsum mallea bile reddidiste post depurationem ab Omnibus inquinamentis serri. Platinum tunc in laminas et sila redigi potest, seque tenaciorem praestat auro. Minime Vero ex auro et ferro est compositum, cum haec variis rationibus inter se mixta nullam exhibuerunt materiam, . quae plativo similis fuit. Purissimuin platinum magnete non vltra attrahitUr. Quando in consectione mercurii dulcis inter mi-P. 2O3.scendum mercurium sublimatum corrosiuum cum

mercurio vivo additum suit aliquid aquae, vitrum, quod sublimationi miscetae inseruit, non flatim ab initio sublimationis obturari debet, sed tunc demum, quando unanis humiditas evaporata est. - Ad sublimationem mercurii dulcis minor caloris gradus requiritur, illo, quem mercurii corrosiui sublimatio poscit. Ignis iusto validior sublimatum reddit nigrum, uti WiLSON notauit, nec sine addito sale

304쪽

communi iteratae sublimationes id reddere possunt

albuni. Verosimile est, hanc nigredinem mercurio erudo cum dulci intime mixto ortum debere. ΜACQUE RUs existimat, residuum, quod facta sublimatione in fundo vitri superest fixum, eise terrestre quid; sed secundum DEAUΜΕ et C RELLIUM multo magis est crocus martiri Saepe vero illud fuisse ve

ram calcem mercurii, WEI GELIUS adnotauit.

Iam ZWEL FERUS commendauit methodum depu-xaudi mercurium dulcem ab omni inquinamento cum mercurio corrosiuo, qui no repetitis quidem sublunationibus penitus secerni potest, ope edulcorationis cum aqua feruida. Cui vero illa, quam B EAU-ME suadet, praeferenda est, ut loco aquae puradsumatur lolutio salis antinoniaci in multa aqua, quia liuius Ope mercurius corrosiuus facillime soluitur. Sane optandum foret, ut in omnibus dispensatoriis haecce edulcoratio mercurii dulcis, qui usui interno destinatus est, praescriberetur pharmacopoeis l) Confectionem huius medicamenti iuxta SCHEELIUM via humida hic quoque adducit Cl. LEON HARDI. Commentationes de salibus, eorumque diuersis speciebus maximam huius tomi partem explent, et nimis operosus longusque labor esset, si omnes ac singulas, quibus auxit hosce articulos, in comperidium redigere vellemus adnotationes et supple-

inenta.

. Inter titulos, quos frustra in gallico opere quaeres, praecipue hic adnotandum est aridum fatis dophlogistica n. Cl. SCHEELIUS hoc primus par3ro detexit, eiusque inuentum multis phaenomenis in chemia affert lucem. Si acidi salis concentrati tres partes ab una parte magnesii pulueri fati per retortam vitream in balneo areoae destillantur, acidum sal tydephlogisticulum in vas recipiens transit sub serina

vaporis citrini. Iuncturae. vasorum tantummodo

305쪽

piens aliquid aquae contineat. Hoc toties mutatur, quoties repletum est vapore. Quo facto statim obtu-

Tatuta. Idan C Vero methodum eo modo adhuc cor.

xigi poste, ut destillatio instituatur ope apparatus pneumatico-chemici aqua repleti, sicuti aliarum aeris factitii ipecierum, propria experientia edocti sumus; tali modo vapores pulmonibus perniciosissimos facilius euitare possumus). In hoc processu magnesium ob maiorem assinitatem phlogiston acidi salis attrahit, et hoc dephlogisticatum efficit, quod nunc vaporis, vel potius aeris, forma in vas recipiens transit. -- Acidum hoc dephlogisticatum dissicilius aquae nubit.

Obturamenta vitrorum e ligno subere mox corrodit et navos reddit. Colorem plantarum et florum, et chartae succo heliotropii tinctae breui tempore aufert, eumque in album mutat. Ignis in ipso statim exstinguitur, insecta moriuntur. Olea ex prella et animalium pinguedines in tenacem condensantur inaffam. color vitrioli martis viridis in rubrum mutatur, cinnabaris superficies colore albo tingitur et destruitur. Nam acidum phlogisticatum eum et argentum vivum statim in mercurium corros tuum soluit. Alcalina salia in eadem mutat salia neutra, ut acidum

vulgare salis communis; id quod cum terris quoque accidit absorbentibus. Omnia metalla soluit, illaquo ipsa, quibuscum vulgare acidum salis sine

praeparatione nullam init combinationem. Aurum inox soluit, et alcati volatile hac ex solutione aurum fulminans praecipitat. Quam luculentissime nunc naturam aquae regis eiusque essectus in aurum

perspicere possumus. Terra ponderosa, itidem a scis SELIO detecta, P. 773 nouum hic essicit articulum. Qiload qualitate. et relationes ab omnibus aliis differt terris alcatinis. In magnesio eam primus inuenit SCHE ELE, quem posi-ςa GAHNrUs docuit, quod ipsa partem essiciat constitutivam spathi ponderosi, quam Μ ARGORAS IS Cau

caream

306쪽

uaream falso credidit. Cl. LEON HARDI hic methodum SCHEELII et BERS MANNI tradit terram hanc

ab acido vitriolico in spatho ponderoso separandi, cui

vero optimo iure illam WIE GLEBII praeserimus , relationes terrae purae ad acidum aereum et vitriolicum, qualitates terrae ponderosae ustae, salia media, quae cum acidis mineralibus et vegetabilibus exhibet, et assinitates varias secundum BERGMANNUM prolixius exponit. Tomus quintus tandem titulos sub littera Sei inde usque Z. indicatos complectitur. Ad confectionem tartari emetici MACQUE RUxpulverem Atarotis suinere iubet, quo medicamentum obtineatur semper sibi quoad effectus et vires aequale. ΗΘ EP FNERUS, qui multa eXperimenta circa optimam praeparationem tartari emetici instituit, perhibet, illum, qui ex vitro antimonii paratus sit, validiorem, viliorique pretio conficiendum esse. At Cl. LEON HARDI hic experimenta illa pertractat, et argumentis HOE PENERI de maioribus viribus emeticis medicamenti secundum ipsius praescriptionem p rati se non conuictum eise confiteotur. Merito monet, respectu tam heroicorum medicamento una, quale tartaruS emeticuS esi, cuiusque certam et consti tutam dosin medici tam chemiae gnari quam ignari praetcribere iolent, nullam mutationem in praescriptione praeparationis moliendam, sed potius morem a longo tempore solitum seruan. dum esse, ne medici minus cauti periculum subeant, damnum inferre, quod alias minus fecerint. Vnicam tantummodo antimonii liubcturam refert HAC .ER Us, scilicet istria risutam. Plura adiecit InterpreS noster, earuntque praeparationem et differentiam. Tistatara antimouit nigra, heu mineralis amara, viribuS et effectu tartarisatam superat, quum maiorem vehat copiam sulphuris antimonialis. T ctura

307쪽

mra antimonii genuina ΜANGOLDI e sulphure aurato cum tinctura antimonii acri digesto parata cum illa conuenit, multum continet sulphur antimonii. Tinctura antimonii saponata sCHULY11 vix aliquid sulphuris antimonii vehit, et nil, nisi solutio saponis intinctura tartari est. Tinctura vero antimonii saponata I A Co si seu sulphur avitimonii auratum liquidum solutionem efficit huius sulphuris in concentrata tinctura antimonii acri. Facile vero rancida evadit, sicuti omnes tincturae saponaceae, et sulpitur temporis mora ex illa deiicitur. Tinctura antimonii ae HEDE-NII. quam BASILIUS VALENT 1ΝUS iamiam cognovit, est solutio terrae foliatae tartari aliquot particulis sulphureis antimonii nupta. Tinctura antimonii

acris, quae iuxta DEHNII praescriptionem optimo parata, nullas continet regulinas partes antimonii, et mere conuenit cum tinctura metallorum seu tartari. Sapo themicus seu riactura chalina veneris et

antimonii, iuniperinus DipPEL 11, itidem est tinctura antimonii tartarisata cum oleo Iuniperi imbuta. TTuctura antimonii H UXHAΜi est solutio vitri autimonii vinosa nec praecedentibus analoga. Cui vero solutio tartari emetici extemporanea in vino dulci longe praeferenda est, quum temporis tractu vires mutet et praecipitatum deponat. Acidum Tartari purum simili modo omisit MAC- p. 66J. QUER Us inter articulos generaliores, quapropter Interpres illud proprio adiecit titulo. Quid nomine acidi tartari vulgo intelligatur explicat, eius praeparationem secundum SCHE EO UM , qui primus acidum tartari purum parare docuit tradit, aetiologiam processiis et varias relationes huius acidi ad alia corpora fusius exponit. Salia neutra, et neutra, quae conflituit acidum tartari, eiusque effectus in metalla saliaque, quae cum ipsis ossicit, metallica seeundum

RET ZIUΜ et PAE CREΝ, amnitatesque secundum BERGΜANNUΜ recitat. Hoc vero aciduin tartari

308쪽

nil nisi acidum sacchari esse maiori copia phlogisti

modificatum. vii HERMAS TAEDT probauit, Nostro illo tempore adhuc latuit. Quum vero soli articuli generaliores indicari poterant ordine alphabetico, in largissima illa rerum ac verborum copia omnino necesse erat, ut indices adiicerentur. Quos ipse Noster componit, eosque remo sexto locupletissimos elaborauit. Labor, quam maxime sane taediosus et operosust Antea vero, praeter nonnullos in prioribus tomis omissos articulos, methodum adhuc indicat, p. I , qua totum opus serie connexa ordineque systematico perlegi possit. Indices quatuor construxit, scilicet vocum gusticarum, latinarum, rerum et scriptorum et obfervam um chemicorum. Recentissimas obseruationes et detecta, quae tum temporis, quum opus in lucem ederet, nondum nota erant, sparsim indici reali inseruit, quia haec omnia peculiaribus supplementis eolliget et in lucem edet. Sane nunc chemia nostra de opere gloriari potest. quali paucae aliae scientiae gaudenti

XXVIII.

i. e.

Commentationes medicae in sanorum aequo ac aegrotorum usus publicatae. Hoc potissmum fuit vo ENii, libelli huius auctori , propositum, ut seruandae secundae valitudinis praecepta lectoribus suis daret, simulque euen- tu , quibus neglectus eorundum ansam praeberet, aCeurate doscriberet, ac praeterea, utut nullas medendi rationes, nec remediorum sermulas, diaetetica ta-

309쪽

men auxilia aegrotis variis profutura commendaret, rectamque eorum adhibendorum methodum ipsis cognitam redderet. Non ergo noua, prorsuSque inaudita sunt, quae hoc volumine continentur, placita , neque tamen adeo trita et in vulgus nota, ut

iisdem denuo diuulgandis supersedere Auctor potuisset, quorum quippe repetitam lectionem potius multis perutilem futuram censeamus, quae sit variis prae- conceptis opinionibus diluendis, euellendisque admodum idonea. Laudabimus quaedam summa libri capita, ut, quibus potissmum argumentis illustrandis Auctor operam dederit, quodammodo

pateat. Quum aer, quo nemo carere possit, nullibi pu- p. a I. rus inueniatur, sed maiorem mox, mox minorem portionem alienarum particularum admixtam habeat, qua minus aptuS ad respirationem, cael. reddatur, necesse omnino est, ut, qui sui corporis curam

habere velit, eum studiose vitet, qui valde diues impuritatibus sit, aut caussas reinouere studeat, quibus aer salubris in eum verti possit, qui sanitati noxius habeatur. Hinc calore nimio elastica virtute orbatus, aut putridis, salinis, aliisque exhalationibus humano corpori haud proficuis diues, aut terrestris materiei plenus, cael. aer, si prorsus vitari nequid mutandus et in salubrem conuertendus est, ut noxiOS effectus producere queat nullos. Hic ipse autetusnis variis obtineri artificiis potest, quae, quali sint, breuiter Auctor declarauit. suumque sermonem idoneis argumentis stabilivit. De potulentorum calidorum, infusi theae et ca P. I a Tisae inprimis, noxiis tu humanum corpus essectibus varia Auctor testimonia profert, colligitque, matutinum calidi potus usum ad diluendam siccam muci-laginem, quae in faucibus, internoque ore se tempore nocturno accumulauit, quodammodo concedendum, Feruersam autem consuetudinem, post V a meri-

310쪽

. meridiem infusum casseao, et aliquot ante coenam horas insusum theae, caet. bibendi, omnino interdicendam est e. 169. Aluina obstructio quemadmodum a variis, iisque vel magis. vel minus grauibuβ, caussis produci potest, ita etiam aliis mox, mox aliis mediis tollitur, quae caussis illis remouendis vere aptae sunt; horum autem auxiliorum varia, quibus potissimum sani homines ad aluum liberam seruandam conferre possint, diaetetica sunt, quorsum corporis motu3, aptu S Ciborum delectius, potus, caet. pertinent, quae ipsis medicis auxiliis quandoque praestant, et proinde hic descripta et studiose lectoribus commendata

sunt. 2 Oa. Sanguinis per vasa arteriosa et venosa circuitus

qualis in sano homine sit, quanquam cognitum satis est atque perspectum, breuem tamen Auctor huius ipsius fluxus adumbrationem exhibuit, et praeterea nonnullas alias animales actiones, velut ciborum inventriculum iter, cael. ita descripsit, ut ab iis etiam, qui ab arte medica plane alieni sint, facile intelligi queant. Quare onmino non dubitamus, fore, ut, quibus dieatus hic libellus est, utilis admodum atque proficuus esis possit.

XXIX. Apisori simi de Tartaro Antimoniali, qUOS

Praei Doct. CHRIST. WoLLlN, Med. Reg. et Med. Pros Ord. pro Gradu Doctoris vel tilandos exhibet Io. HARDTΜAN - d. 2IDec. i 782. Lundae. q. plagg. a. Tartarus antimonialis ex pulueris Algarothi via c.

cum cremori S tartari unc. S in vase vitreo coquendo paratur s. III.); laudatur ad lentam et viscidam materiam, in ventriculo inuectuantem nauseamque mouzu-