Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

481쪽

xum superficialia; tertia penis, testis et pelvis absorb entia; quarta denique extremitatum superiorum superficialia vasa lymphatica demonstrat atque indica

XIII. ED. SANDI FORT Exercitationes academicae. Liber secundus. Lugd. Batauorum. apud S. et I. Luchimans, P. v. d. Eyli et D. Vygb. X78S q. p/gg. I 6 O. tab aen. 8. Indesessus atque diligentissimus harum exercitationum Auctor rursus nuperiores suas animad- Versiones cum erudito communicat orbe, et non possumus hoc rariores obseruationes conscribendi consilium et studium non laudare.

Scripsit ideo in hoc secundo libro de mutatio- p. 1 nibus, quas ossa cranii in hydrocephalo subire solent, de Craniis praeter modum crastis, de singulari ossis frontis ex fungo durae matris degeneratione, de concretione plenaria cranii, omnium vertebrarum colli duarumque superiorum dorsi, de maxilla inferiori, in latere dextro, cum cranio firmiter comcreta, aliaque simili vitio, in opposito latere, laborante, de cephalopharyngeo musculo, alioque supernumerario in ceruice viso e. s. p. Et merentur certe hae obseruationes rariores nominari, etsi optassemus, ut Cl. Auctor breuiori sermone inenarratione obseruatorum usus esset. Quaedam obseruationes maioris esse momentiet utilitatis nobis visae sunt, easque ideo cum les i-bus nostris communicabimus. Obseruauit in cada-p. 6i vere viri tres distinctos asperae arteriae ramOS, quo rum duorum dextrorum alter adscendebat et pulmonis Partem superiorem. petebat. In neonato in- P sant.

482쪽

sante plenariam pulmonis dextri cum pleura concretionem et ter foramen Ouale cordis in adultis apertum conspexiti hinc apud Auctorem Cl. nata est suspicio, num a natiuitate clausum iterum ape-

p. 8 6. riri atque vi disrumpi potuerit Z In fistuloso pectoris

ulcere vel derivare iubet materiam morbosam, vel p. 96. .sterni trepanationem insti tuere suadet. Refert quoque de hydrope peritonaei siue de collecta aqua inter peritonaeum et crassum telae cellulosae membranam in foemina, quae spatio octo annorum mille' omnium minime libras aquae paracentesi repetita perdiderat.

p. Io 9. His subiunctae sunt aliae obseruationes de ischuria lethali ex prostatae scirrho, de ani atresia, de

qua UAN P APPENDOR P nuper erudite scripsit, de

calculis rarioris figurae, de forficula viva naribus excussa, et id genus aliis. XIV. TORB. BERGMAN Commentationes e quarto nouoruin Regiae scientiarum Societatis Upsalien sis actorum tomo excerptae. VPsal. ap. I. Edman. IT 82- q Prima barum commentationum de eaussa si agiliblatis serri frigidi p. si - 6 a. et tertia de ferro et stanno igne commixtis, p. I 29 - 1 36. tertio iam volumini opusculorum physicorum et che micorum Immortalis Viri inserta lectoribus iamdudum innotuere. Supersunt igitur tantummodo inter has ambas mediae meditationes de systemate fossilium naturali. p. 63 - 128. Primo agit de corporibus natura ibbus generatim, qUae in organica et non organica, illa

in animalia et vegetabilia, haec in solida, liquida et

fluida

483쪽

fluida dispescit, atque ulterius definit. Praecepta

in systemate condendo obseruanda: In corporibus organicis criteria colligenda esse in forma externa; in non organicis hanc pendere a rebus multiplici

modo variantibus, intrinseca indole manente eadem ; variare texturam, cohaerentiae gradum, magnitudinem, colorem, externam formam, alia; praeserendam ergo e ste methodum, qua interna indoles et compositio nudetur, non tamen negligendas esse dotes physicas , e. g. duritiei gradum, grauitatem specificam, magnetis imperium ete. experimentis chemicis opus e ste, igne explorandum esse corpus, V. g. ope tubi serruminatorii humidam; tamen viam in istis scrutiniis esse tutiorem. Huic unam iam rectissime distribuisse mineralia in salia, terra', metalla et phlogistica; classium harum notae, et dissiciles non raro limites. Quae heterogenea mech nice commixta et coalita ratione visibili fouent, petrae vel saxa audiunt. Quomodo genera et species

determinanda sint: insignes in eo labore dissicultates. Salia simplicia, duplicia, triplicia, quadruplicia, analogica. Terrae primitiuae cum suis notis et derivativae, in quibus illae intimius inter se conneyae sunt. Siderum adhuc inter metalla sui generis, quod tamen non esse nisi ferrum phosphori acido inquinatum nostra aetate demonstratum est. Salia ex acidis, quorum tantummodo viginti cognita esse supponit b. Au r exacta per alculia sat ratione orta sexaginta essiciunt species duplices; quatuor terrae primitiuae cum zo acidis So acida duplicia terrena; tabula i storum salium. Formulae, quibus species terrarum derivativarum et saxorum oculo sistuntur. Postremo de varietatibus, ex criteriis superficiariis determinandis. Hai fenus sectio prior: Nunc sectio commentationis posterior, quae praecepta denominandorum fossilium tradit;

484쪽

nomina absurda et vanam ostentationem redolentia tollenda, falsa eradicanda: Optima, quae Compositionem vel dotem essentialem indigitant, toleranda, si meliora substitui nequeunt, quae suggerendo latiorem innuunt sensum, obliteranda, si meliora synonyma usu firmata prostent, quae suggerendo angustiorem inuoluunt sensum; si emphatica non dentur, ea praestant, quae nihil certi significant: Classes et genera uno designanda vocabulo corpora, quorum principia proxima adhuc latent, simplicioribus potissimum primitivis, ea, quorum compositio constat, derivativis insignienda nominibus: Fossilia, quae tria aut plura continent principia, nominibus triuialibus insignienda. XV.

i. e.

Litterae de Sicilia et insula Maltae a Com. de

BoRcii ad C. de N. scriptae ann. 1777, Lan quam supplementum itineris a BRYDoso in Siciliam et Maliam instituti et descripti, una cum mappa geographica Aetnae, Siciliae veteriS et nouae, et a I aliis iconibus. August. Taurin. 8. apud Fratr. ReyardS. I 78 a. TOm. I. p. 236. TOm. II. P. ASO. BRYDONUΜ neque satis diu inter Siculos vixisse,

neque naturalis scientiae studio imbutum satis fuisse, ut aequum et rectum eius semper esse possit iudicium; in eius igitur erroribus expungendis potissimum versatur Illustr. Auctor Nostrum non est omnia hic enarrare, quae ipsi obiicit; quae naturalem beatissimae insulae historiam spectant, tantummodo

485쪽

modo recensituri, et ex undecim, quas scripsit, epistolis extracturi. Primae litterae p. I - Io. dissicultates itineris a Neapoli in Siciliam instituendi commemorant. Litt. II. p. II - I . iter Illustriss . Auff. ipsum

referunt.

Litt. III. p. IS - 2 o. de vento scirocco, omni anni tempore infestante: Calabria, stirpium omnis generis feracissima, ast inculta. Litt. IV. P. zo - 24. pergunt in narrandis itineris satis. Lith. V. p. 2 3 - 7. eadem narratio continuatur: Tophus, valde Porosus, a maris undis depositus,

olim iam ad exstruendas Paesti aedes adhibitus. Pascua sertilissima huic urbi vicina ultra roo bulatos feminini sexus alunt, qui urbi Metropoli utriusque Siciliae largissimam butyri et casei penum praebent; in hortis eius adhuc aluntur famosae iam ouidii tempore rosae, quae bis in anno florent; aliae plantae hic inquilinae, non satis tamen definitae; Asphodelus luteus, Cactus Opuntia: A bitumine quum deduxisset Ill. Auctor lumen, quod mare noctu saepius sparsit, primo debuerat demonstrare istiusmodi bituminis in mari praesentiam.

Litt. VI. p. 48 - aduentum Messinae, et magnificam istam urbem delineant. Plantae circa Messinam sponte crescentes, satis obiter determinatae; inter has frequentissima est Melongena, solani species: Binis milliaribus a Messina distae vena lithanthracum, uti quidem Ili'. Auctori videtur, nondum maturorum, qui in usuin adhibeantur: Quomodo lapides molares forma usui adaptata

eruantur.

Liti. VII. p. 63 - 79. ad Cataneam procedit Ill.

Auff., excurrit in laudes Canonici RE ΜPERO, eumque contra BRYDON11 iudicium defendit: Hortus

486쪽

Monachorum ordinis S. Benedicti Cataneae habi

tantium in laua colitur. Liti. VIII. p. 8o -- LII. iter Ill. Auct. Catanea in montem Aetnam ipsum describunt. Mox an is portas Cataneae lauae in zendii anno 1669 grassati,

per longitudinem is milliarium, per latitudinem

3o extensae, et nonnunquam ultra qo pollices profundae, superincumbentes alteri strato lauae duarioris et vetustioris crassiori, sensim tamen fati centes et rimas agentes, in quibus muscorum et lichenum semina germinare possint; cum laua incendii anno 1766 obtingentis prorsus adhuc nuda sit; Illux incendii 1669 pollicis unius et dimidias lineae, laua IS 36 pollicum quatuor, laua I spollicum sex, laua I 329pollieum octo, et laua IIS 7 pollicum duodecim altitudine humo contecta est;

centum igitur annos vix sussicere, ut laua unius

pollicis altitudine humo tegatur; in promontorio Cataneae septem diuersa lauae strata inuenta esse, singula humo trium pollicum Crassitie segregata, Aetnam igitur iam ante hos 96oo, et si assumas, partem lauae ipsius defatiscentem humo sese mi

ctare coepisse. Diuisio regionum Aetnae in Pede- montanam, torridam , sylvosam et niueam: Prior dispescitur in habitatam, ab urbe Catanea usque ad Masca Luetia extensam, et laua anni 1669 Contectam, et cultam, terram scilicet Monipelli ery exfertilissimis totius terrarum orbis; altera sterilissima abit in tractum laustrum, a Nicolosi ad primum Vsque monachorum ordinis S. Benedisti monasterium procedentem, et in tractum scoriarum duo milliaria comprehendentem; tertia diuidi potest in tractum arbustorum, a scoriis incipientem, et duo fere milliaria comprehendentem, ef in tractum quercuum ad antrum caprarum VSque Proten-

487쪽

laim; quarta denique regio in tractum proprie niveum, ab isto antro ad basin montis, qui craterem includit, progredientem, et tractum glacialem, aut montem, cui Crater inclusus est, ipsum, cortice glaciali compasso obductum. Plantae singularum harum regionum, exCepto lauarum tractu, qui omni stirpe caret. Regio niualis tragacanthum alit. Varietas lauarum in aliis atque aliis regionibus, si superficiem spectes, et quae ex ea fluunt, si in modum nascendi inquiras, consectaria: Multiplex ex materiis inspersis varietas: Comparatio montis Rosio et montis Baldo, utrius quo ex scoriis conflati: Discrimen inter montes ex materiis ex vulcano eiectis accumulatis natos et inter eos, qui ex laua ipsa conflati sunt. Cavernae in laua exsculptae. Turris philosophi, quam ab Empedocis

aedificat in esse nonnulli somniant: De definienda barometri ope montium altitudine; methodus, qua Ill. Aure in metienda Aetnae et variarum eius regionum altitudine supra superficiem maris usus est, iunctis simul obseruationibus thermo metricis: erat autem altitudo mercurii in barometro, quum in apice montis constitutum esset, aequalis I7 pollia cibus et lineae viai, quum in maris superficie poneretur, Vta 27 pollicibus, et ossi, cum dimidia lineiS. I itf. IX. p. IIa -- I3o. describunt naturao producta in Aetna, tum vulcanica, tum non Vul Canica, tum mineralia, tum vegetabilia, tum animalia. Continet mons plumbi cupri quo mineraS, et ferrum undequaque dispersum; silices, quos flumen Niso secum vehit, non raro auri miculis nitent; habet mons vitriolum serri perinde ac cupri ferax, schistos alumine foetos, et aetitas aluminis adeo crystalli Sintus ornatas; scaturilliat ex UO aquae

vitriolicae, sulphureae, ferruginosae; inuonias in

488쪽

eo strata gypsi multiplici varietate spectabilis; circa

Iaci- reale in laua vetusta χeolithos elegantis candoris, fibris, ex quibus compingitur, radiorum iamorem decurrentibus; schoerios nigros opaCOS, parallelepipeda depressa angulis oppositis truncatis reserentes, prope Cataldo crystallos sulphuris natiui arsenico ut plurimum inquinati; abundat porro mons bituminis, si naphtham ipsam excipiaS, genere omni gagates etiam reperitur, et in littore succini triplex genus; vitrum vulcanicum, Lipariensi tamen minus perfectum, lauis ipsis innatus amiantus, raro osta fossilia. Stirpes Aetnae, ut tamen plures exactius definitas optes. Litt. X. P. I 3I -- IS 3. reliquam Siciliam per- gwtur Ill Auct Fluvius Symmete, in cuius ostio multum succini colligitur, Cataneae in variaS ωrmas fabricandum. Duo milliaribus ab origine fluvii An sei planta papyri, quam Ill. Auct. hic depi'Ham dedit, ex radicibus aeque ac seminibuS Pro paganda. Plantae aliae circa Syracusas nascentes, lapidicinae, tophum ex testaceis comminutis, arena et argilla coagmentatum subministrantes, in ipsa Cataneae urbe ad exstruendos muros adhibitum, ceteroquin adeo mollem, ut cultro radi queat: Nitri etiam magna copia heic conficitur.

Litt. XI. p. IS 3 - 236. Maliam complectuntur, et amplissime describunt. Plantae adhuc aliquae ad littus Siculum crescentes. In caverna S. Pauli pr0pe VAletiam bolus calcarea, quae miraculi ad instar febres trucidare fertur, scredat, quisquiS VO'

gnes effectus Ill. etiam Aui . vidit. Abundat Malia testaceis omnis generis in lapides conuersis, aliis in marmoris speciem, aliis in achatem, materiis cor tice lapideo obductis, lapidibus etiam, quos ser pentum oculos vulgo vocant: Habet etiam insula

489쪽

alabastrum pellucidum, etc. alabastritas, vestigia pyritae et minerarum ferri. Plantae huic insulae inquilinae. Voluminis IIdi initium faciunt litterae XII. P. 3 - I . in quibus Ill. Auct. fertiliorem Malia insulam GOZeto adumbrat, angusto freto a Malta se iunctam et huic subiectam. Solum quamuiS merecalcareum et testaceis resertum sit, gossypium, sia

charum, frumentorum et leguminum varia geners,

aliaeque proh dolori sat obiter dictae stirpes laete in

eo succrescunt; inter has milii species, ab incolis Guigui lira adpellata, qua panem conspergere, di e qua Oleum extorquere incolas reseri Ill. Auctor. In vicina exili insula nascitur cynomorium, hic depictum, a propinqua Malia fungus Melitensis vulgo nuncupatum: Insula GOZZo corporibus petrefactis plena, ipse, ex quo struuntur aedes, tophus calcareus mollis. Alabastrites eximie flavus, atque

undulatus. Mons ex arena nigra et micante con

flatus, quam auri feracem aliquando putarUnt. Litt. XIII. p. 16-47. discessum ab insula Gozaeo et alterum Siciliae littus, praesertim memorabilia Agrigenti, describunt: Stirpes in hoc littore multo frequentiores, quam quidem in orientali inter has eminent herba turca seu herniaria ab Ill. Auct dicta, Nerium oleander, et Cactus cur semper Ficus Opuntia. Salis ossicinae, piscatio co-xalliorum et Thynni, quae Trepani fit; alabastra et

marmora in eius montibus occurrentia.

Litt. XIV. p. 47 - 6s. Panormus describitur. Litt. XV. p. 66 -- II . eadem descriptio comtinuatur De male dispositis corporum naturalium collectionibus amare conqueritur Ill. Auff. Recenset et seminas, et viros eruditos, a quibus tamen

ars salutaris secundum sana principia tractata, physica, chemia, historia naturalis parui aestimantur.

490쪽

Hortus famen catholicus adhuc superest, qui tum temporis duodecim fere plantarum millia alebat. Caverna S. Rosaliae, stalassitis elegantissimis re

ferta.

Litt. XVI. p. IIT - Ι3 o. in enarrandis huius urbis memorabilibus pergit Ill Auctor. Liti XVII. p. I 3ο - ISS. discessum eius Panormo Commemorant, et aliquas adhuc Siciliae urbes cum insulis aeoliis et littore Salernitano depingunt: Solum Panormitanum testaceis petrefactis scatet. Obseruationes thermo metricae in hae urbe a nati e DE LA TORRE institutae per quatuor primos anni mensisS.

Litd XVIII p is' - I9 . in describendis reliquis Siciliae, praesertim mediae, urbibuS versantur. Prope urbem Aci, ruderibus antiquae Xiphonias

superstrustam, scopuli ex lapide obsidiano sue nitro vulcanico conflati. Lacus Pallica, cuius aquae sulphureae, quamuis frigidae, in nonnullis locis bullire continuo videntur. Salis fodinae Siculae Prope Castro - giouani penitus neglectae. Litti XIX. p. 19 - 2o8. fluuio S monteSquct Siculos describuist, vel potius denominant, ita tamen, ut horum altitudo baro metro mensurata sit definita. Liti XX. p. 2o' - 238. de ingenio, moribus,

eruditione, lingua, artibus, re rustica, mereatu-xa incolarum agunt. Murex tritonius gemmae ad

instar sculptus Artificium marmor tingendi et pingendi, quod Ill. A uc f. prolixe tradit. Libellus denique adiunctus docet artem, ex foliis aloes persoliatae et viscosae, melius adhuc ex soliis agaues americanae fila conficiendi. XVI.