Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

511쪽

esse, ut ad salis armoniaci praeparationem impendi possint. Interi in tamen relicta fungorum frustula, quae a primo lixium solui non poterant, noua lixi vii affusione prorsus demum soluebantur, ita ut omnis mixtio prae se seri et pultis speciem, quae postea, cum in sole exsiccaretur, in masiam abiit

Aliam huius pultis, cuius supra mentionem se p 3σε cimus, partem sub continua agitatione calefecit, et per horam leniter coxit, ita tamen, ut, quid humidi sub ipsa coctione consumta esset, id noua semper aquae seruentis affusione resarciretur. Sed nequidem per coctionem hi fungi in massam transparentem redigi potuerunt, sed massa, hoc modo obtenta, colorem habebat magis suscum, quam ea, quae prius calore solari arida lac fa erat. Utraque autem massa, tum ea, quae sine igne, tum ea, quae ignis Ope parata erat, propter eam, quam adhuz tenebat duritiem, ab aqua non solui, ideoque ut sapo adhiberi nondum potuit. Accidit interim, ubaliam adhuc pultem superstitem haberet, quam sibi eo Consilio parauerat, ut experiretur, an illa saponis

liquidi vice sungi posset: quare huic pulti, quae

xe ipsa ad usum non inepta erat, parem portionem saponis communis admiscebat, mixtum postea siccabat, et massam inde accipiebat, quae, secundum experimenta a se instituta, in linteis purgandis egregii usus erat. Nr. II.

Iidem illi iungi siccati aeque ac recentes in lixi P. 3 Iivio solui poterant, quae tamen solutio citius adhuc Perficiebatur, si fungi antea in puluerem redacti essent. Pars quaedam istorum fungorum ad suam solutionem opus habebat ηἱ lixivii, ad parandam massam Ne. I, et masia illa siccata ii ponderabat,

512쪽

libra lixmii requiratur, massa autem eysiccata, I etlm ponderet. Sed si haec massa exsiccata rursus solui debet et in massam pultae eam mutari, ad eius solutionem alterum tantum lixivit opus est ita ut ad huius massae libram requirantur lixivii duae libbrae, antequam illa perfectam solutionem subit. p. 32. Sapo liquidus, qui ex oleo seminum brassicae Napi, et ex lixivio caustico paratus erat, quique secundum suam naturam nunquam ita siccari potest,

ut corpus duriam atque compatium exinde oriatur,

inibat coniunctionem cum praedicta massa ex pirorum fungis confecta, et eiusmodi postea nanciscebatur duritiem; ut ad instar saponis communis, cultro posset in frustula secari. Nr. IlI Fungi. qui ex pruno domestica desumti erant, maximam habebant cum pirorum fungis similitudinem; ab iisque non nisi in eo differebant i quod colore luteo satiori tin Hii, et in sua externa superficie lineis rubris notati erant. Trat labantur autem hi fungi eodem modo, ac in pirorum fungis factum erat; edebant eundem sub praeparatione Odorem volatilem, et adiectu sapone communi, referebant massam saponaceam, quae fere in omnibus similis erat ei, quam sub Ni . II. laudauimus: in hoc uno tamen ab )lla discedebat, quod colorem magis adhuc lutescentem habebat. Nr. IV. Qui autem in malis deprehenduntur crescentes fungi, quique in pergrandem saepe molem succrescere solent, ii sub labore cum praedicio lixivio instituto, odorem quidem istum volatilem prodere solebant, attamen ab isto lixivio neque solui, neque in seponaceam massam redigi poterant.

B0letus suaveolens LiΝr:. assiciebatur quidem ab lixivio isto, attamen ob fibras, quas a natura habet ligneas, non plane soluebatur; neque remi Atus eum lixivio ostendebat odorem volatili-xTinos uni et

513쪽

sed ex horum commixtione adiectoque sapone communi oriebatur massa, quae post siccationem eiusmodi assumebat duritiem, ut quam dissicillime ab aqua emolliri, ideo Que vili ac ne vix quidem ad instar saponis posset adhiberi. Ni . U. Fungi reliqui, ut Agaricus came fris, Lycoper-don bouisa, et qui vegetant in arborum fruncis putrescentibus, quique inter Agaricos referuntur, si- mulatque remiscebantur cum lixivio, odorem quidem spirabant volatilem, attamen, cum ab isto lixivio ex parte tantum dissolui potuerint, ad saponis usuria plane inepti inueniebantur. ixiuii memorati cona positio, quo usus est Cl p. 33 Auctor in suis tentaminibus, haec est: addebat nimirum singulae cinerum clauellator. librae, libram aquae frigidae, quam postea iterum solutione peracta, ab relista impuritatibus per decantationem liberabat. Nunc calcis vivae tres librae supers debantur libris decem aquae, et sub exstinflionis suae initium commiscebantur cum sedecim libris supradictae solutionis ciner clauel l. haec inuicetri commixta sedulo sub extinctionis negotio agitabantur tam diu, donec liquor iste refrixerat, ubi demum ab iis impuritatibus, quae sponte fundum petierant, separabatur. Ad horum fungorum solutionem etiam illud lixi uiuim adhiberi potest, quo saponarii vulgo uti solent. Caeterum non dubium est Cl. Auctori, quin praeter illos memoratos fungos, alii quoque ad saponis praeparationem adhiberi hincque maximam utilitatem in oeconomicis rebus habere possint: quum autem Ipsi nondum esset mn gis ex aliis arboribus potiundi occasio, progredi amplius non potuit in hisce tentaminibus.

ria continet, a Io. I AC PLANE R. M. D. et P. P. Omnem

514쪽

omnem omnino Cl. Aus 'r meretur laudem, quod experimentis tam diligenter a se institutis, huius pigmenti coerulei naturam curatius definire annititur, quam adhuc factum strat. Sed cum statim sese ad ipsius disquisitionem accingat, neqUe DOS Varia illa experimenta, quae cum illo pigmento su D cepit, neque diuersas illas explorandi rationes, quibus usus est, ut legare possimus, satius esse duximus indicasse tantum horum experimentorum sum- P. 39. mam Igitur e narati S experimentis sequitur: pigmentum coeruleum in omnibus fere cum Inisgo conuenire, attamen nihil ferrei in ipsius compositionem intrare, sed colorem citrinum illum, quem passim sub laboribus chemicis prodidit, eum ess ab lixivio alcatino repetendum. ComponituΓ autem, e magnesia: e magna et phlogisti et olei spinsoris empyreumatici portione; e sale alcatino, et e materia coeruleo tingente. Praedicta materia colorifica in omni particula pigmenti illius, nacti ex Isatide tinctoria, praesens est, et ratione caeterarum

partium sese habet ut i : 8o: volatilis quidem est in igne, attamen ab eo destrui nequit: et deniquo constat ex phlogisto libero cum alcati coniuncto, quod potest cum spiritu nitri extrahi, a quo spiritu etiam illud pigmentum coeruleum aeque ac Indi-go destrui potest.

Nunc alia sequuntur experimenta, quae cirea praeparationem huius pigmenti coerulei per se

mentationem versantur: ex quorum Omnium experimentorum ph0enomenorumque inter se facta Comparatione omnino apparet, Isatidem tinctoriam fermentationis ope in sequentes sibique dissimiles partes fuisse dissolutam. Et primum quidem in partem cor utram quae sequentes habuit proprietates : I Non potuit neque in aqua nec aci

dis debilioribus, neque lixiviis alcatinis solui: a

515쪽

Continetur haec pars in plantae succo; eius enim solidae partes nihil cserulei habent: 3 per mistionem non generatur, sed euoluitur tantum; Meius quantitas ab anni tempestatibus et a climate dependet, cuius rei testis est melioris plantae prouentus in Provincia, aliisque regionibus calidioribus. Deinde in partem ei trinam fermentatione hans plan P 42- tam dissoluit, quae a coerulea parte in hisce rebus distabat: i) in aqua solubilis erat: 2 partem CD -ruleam in sinu suo continebat; quae utraque mista, colorem viridem foliorum constituebant, uniuntur autem mediante sale ammoniaco naturali. 3 Oleum, p- 43 quod continebat haec pars ν videbatur fermentati onis vi ex hac parte citrina fuisse euolutum. ψ)Caetera folia deinceps repente abibant in putredinem.

Etiam per infusionem cum aqua calida experimenta cum hac planta instituit, in eaque destillationiS vim expertus est. Insundebantur herbae is asidis duae librae libris quadraginta aquae, ubi infusum hoc modo enatum colorem olivarium habebat, et singulari odore quodam praeditum erat: interim tamen praedii ha hac aquae quantitate, memoratae Plantae portio, nondum potuit plane ab omnibus colorificis partibus liberari. Infusum hoc modo paratum et cum viginti libris aquae calcis remixtum, duplex exhibuit praecipitati genus, quorum alterum, habens luteum colorem, quinquaginta grana,

alterum vero coeruleum, quod, quantum fieri PQq

tuit, ab isto citrino separabatur, semiunciam fere

siccatum ponderauit.

Ex succo, quem, expressione peracta, duae li-p brae huius plantae dederunt, extracti sicci perin-

spissationem obtinuit 3jjj. 9ii g, ex cuius singula drachma rursus partium gummosarum grana quadra ginta, resinosarum autem grana sedecim accepit.

516쪽

Reliquum extractum cum aeri liberiori exponeretur, in tantum attrahebat ad se ex aere humidit,tem, ut rursus deliquesceret. Easdem etiam pamtes constitutivas plantae, quas narrauimus, enasci

vidit, cum hanc plantam suae ipsius euolutioni per sermentationem permiserit; imo cum hac ipsa herba recenti institutae destillationes eum docuerunt, se in plantae analysi non errasse, sed Omnia accur te detexisse. P. q9. Quare nunc se ad ultimam sectionem accingit Cl. Auctor, in qua quaedam ab eo exponuntur de praeparatione pigmenti illius coerulei. Non solum terrae metallicae id habent praecipui, ut sese per aleat i phlogisticatum patiantur ex acidis Coeruleo colore praecipitari, verum etiam huic principio coeruleo magnesia eodem modo praebere potest basin, cui adhaerescere possit. Terra is alidis tinctoriae, quae calcinata et in oleo vitrioli soluta erat, etiam exhibuit praecipitatum Coeruleum cum alcati phlogisticato, imo ex magnesia in Oleo vitrioli soluta coeruleum Berotinense obtinuit. Interim tamen notari meretur, quod solutio magnesiae tamdiu tantum demittat praecipitatum coeruleum per

affusum alcati phlogisticatum, quam diu odor perdurare solet hepaticus, qui inter praecipitationem enascitur: id quod probare videtur, magnesiam ipsam nihil ad producendum colorem coeruleum

eonserre, sed contineri istud principium coloriis eum in alcati phlogisticato. Si pigmentum coeruleum illud, quod ex vitis

viniferae sarmentis in carbonem ustis, deinde in igne cum alcati coniunctis, et tandem acidi vitrioli ope praecipitatione obtinetur, c cuius inuentionis gloria b. D . 3 Acon1 debetur, in in oleo vitrioli solvitur, perdit illico colorem suum vividum et fuscum

Golorem adiciscit. At nullo modo actum est de suo

517쪽

suo colore coeruleo, ut IACOBI statuere annisus

est, sed extemplo ille redit, modo si acidum illud vitrioli cum aqua diluatur, imo postea quoque potest, secundum Cl. Auctoris experientiam. ad lintea lanamque tingendam adhiberi. Ostendit etiam p. frhac occasione Cl. Auctor, vitim vini seram non uni,

cum ligni genus esse , ex quo pigmentum illud parari possit, sed idem etiam obtineri ex quocunque alio aut molli aut duro ligno in carbonem usto et simili modo, ut supra dictum est, fractato. Etiam ex solo alcati phlogisticato potest illud coeruleum per acidum vitrioli deiici: quo in processu odor quoque hepaticus, de quo supra retulimus, percipitur. Caetera pigmenta coerulea omnia, quippe quae P. S*sunt artificialia, ex olei vitrioli interuentu colorem suum perdunt, et vel gris eum vel fuscum Colorem assumunt: at longe aliter se res habet in Indigo et pigmento illo, quod ex Isatide tinctoria obtinetur; haec enim propterea, quod ab ipsa natura producta sunt, reluctantur oleo vitrioli, suumque colorem naturalem retinent. Ex his igitur Cl. Auctor sequi putat, principium illud colorificum nihil

aliud esse, quam phlogiston, aut terra, aut sale, aut a quocunque at lo corpore exceptum; diuersis ius denique congregatis argumentis probare annititur, COeruleum colorem esse phlogisto proprium.

UΙ. Eiusdem A foris di siquistis fontis muriati p. s 3

ei, staturientis ar radicem montis S Cyriaci pr0pe Geram inter Emordiam et pagum mchheimen sum. Exacte primum descripto regionis situ, et ferrarum genere, ex quo hic sons prorumpit. methodum nobis ac rationem exhibet, qua usus est in huius aquae exploratione. In qua explorandi methodo ingenue fatemur, nihil posse inueniri, quod de-Κk a side-

518쪽

sideretur. Continentur autem in huius aquae memsura quaque medicinali: Selenititis i* gr. Salis amari iἶ gr. Magnesiae ἱ gr. Salis muriatici gr. Cum autem sub evaporationis negotio non solum portio salis amari, sed etiam portio quaedam magnesiae destructa fuerit, sequitur inde, huius aquas

mensuram re ipsa, virorumque Corporum paul maiorem copiam continuisse, quam supra indicatum fuit. Aere haec aqua prorsuS Caret elastico, attamen possidet vim leniter resoluendi et attenuandi, hincque egregie conducit in affectionibus pituitosis chronicis, propterea quod lenissime euacuat. Neque praeterea ob acidum muriaticum, quo gaudet haec aqua, eius usum non prorsus esse contemnendum putat in morbis rheumaticis, neque spernendam esse sorte vim huius aquae in resoluenda et euacuanda materie tophacea podagricorum, sed hisce in casibus periculum potius cum illa instituendum, praesertim cum Cl. SAUER obseruauerit, ab huius aquae p0tu saepe scabiem suis e productam.

VII. LAURENTIT CRELLII, M. D. et P. P.

P. 6o. Cum methodus ea, quae Cl. GAHN Vsus

erat ad phosphori salem ex ustis ossibus obtinendi, Cl. Auctori nimis longa et sinuosa videretur, Cogitabat de breuiori via, qua idem praestari poste Itaque hunc in finem, faciundum putauit, ut cum P, 6 alcati volatili experimenta institueret. Quare primum ossa calet nata et in palpabilem puluerem redacta excoxit in aqua destillata per longum temporis spatium: sed cum ea aqua parum tantum de sale terrestri solutum teneret, parum inde quoquo potuit ab addito sale ammoniaco et salis urinosi generari, et terrae praecipitari. Ex his itaque cuml bene perspiceret Cl. Auctor, aquam fore menstruum

519쪽

non satis aptum ad salis in ossibus consenti solutionem, decreuit in eius locum sufficere spiritum salis armoniaci aquosum, eoque, ad hosce labores peragendos, uti loco aquae. Suscepit hunc laborem in vase circulatorio bene clauso, ubi post digestionem per triginta sex horarum spatium protractam, ex mixtione hacce filirata et evaporata, haud exbguam salis urinosi crystallisati portionem nanciscebatur. Sed non idem Ipsi praestabat spiritus salis p.

ammoniaci causticus, qui cum ossibus puluerissetis eodem modo, ut iam distum est, tractatus, plano nullum exhibebat salem. Neque haec res melius succedebat, quum alcati volatili vitriolato ossa adderet pulueri sata, haecque inuicem per sex horas coqueret; qua interim occasione euincitur, phosphori acidum maiorem habere erga calcaream terram assinitatem, quam acidum vitriolicum.

Quanquam doctissas AHNIus huius salis 'ex os P. 63sibus ope acidi vitrioli parandi rationem dissuadet,

et quidem propterea, quod crustam seleniticam eam, quae statim enascitur et ossa inerustat, impedimento esse ait, quo minus acidum vitrioli in haec ossa vim suam exserere posset: tamen eam parandi rationem locum tuto habere posse Cl. Auctor perhibet, modo acidum vitriolicum, quo utimur ad hos labores, probe sit dilutum. Longe melius autem res procedit cum spiritu salis ammoniaci

Nunc transit Cl. Auctor ad ea experimenta,P quao cum sale phosphori, coniuncto cum metallorum calcibus, eo consilio instituit, ut experiretur, quales ex horum coniunctione et fusione essent mutationes suturae. Adiecit semper semi drachmae huius salis, granum Vnum calcis metallicas per alcati praecipitatae. Auri calx hoc modo co p. 6s.lorem sero rosaceum exhibuit; id quod argumento

520쪽

esse potest, solummodo aurum posse rubro colores tingere corpora. Alio experimento idem probavit, sed cum in eo vitrum nondum aequa, ter ω- sum deprehenderetur, idem denuo igni subiici batur, in quo vitro deinde non solum omnem colorem perditum, sed etiam per omne vitrum subtilissima auri grana dispersa vidit. Id cum curioso

modo eueniret, quaeritur hac occasione, num forte in hoc fortiori igne, phosphori sal potuisset phl

gistum subtilisit inum praebere ad auri reductionem. Magisterium auri rubrum, vel purpura mineralis colorem exhibuit sordidum incarnatum: Argentum colorem citrinum dilutum dedit; cuprum ex acido nitri praecipitatum, viridem; ferrum exsulis acido praecipitatum luteo suscum, et nicolum habebat colorem ex luteo fuscum, qui multo obscurior erat, quam si ad hoc experimen-P. 66- tum totidem de ferri croco sumtum sui siet. Magnesium ustulatum pulchrum repraesentabat et floridum colorem citrinum: singulare phaenomenon, propterea quod ἰ - ά et eo minus, totidem sal vitri certissime finxisset colore rubro prolandiore. Platinae calx, et calx antimonii per horam et eo amplius vehementissimo igni subiectae, propterea quod haec ne quidem cum phosphori sale prorsus fundi poterat, illa autem vitrum tantum opacum referebat, pro calcibus maxime refractariis habendae sunt. p. 67. Cum hoc phosphori sal neque fatiscat, neque humiditatem attrahat, illud forte posset adhiberip. 7O- ad porcellana Vasa pingenda. Ex vltimis denique experimentis, quae cum ferro et stanno et sale phosphori suscepit Cl. Auctor, egregie discimuS, haec metalla id praecipui habere, ut cum phospho ri sale coniunc fa, tunc demum phosphorum constituant, si iis aeris liberioris accessus c ced tur