Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

521쪽

alioquin enim phosphorum in clausis vasis nullo modo posse aut generari, aut destillari. XXII.

Methode de traiter les morsi ires des animauxenrages, et de la vipere; sui vie d' uia precis fur la pustule maligne. Par M. EN AUGProsei leur dia Cours d'Accouchements des Elats de Bourgo me, Pensionnaire de r Academie des Sciences, Aris et Belles Letires de Dijon, etc. et par M. CHAUSSIER, Profesteur d'Anatomie des Dais de Bourgogne, Pensionnaire de r Academie de Dijon, Ast cie regni cole de P Acad. R. de hir. de Paris, des Acad. R. des Sc de Nisnes, Tou-louse, Monipellier, Corres . de la Soc. R. de Med. de Paris, etc. a Dijon, Ch eZ A. M. Delay. MDCCLXXXV. I a. pag. 27S. Dedicatio, index et discursus praeliminaris P ε6 Methodus tractandi morsus animalium rabiosomna et viperae, subiuncta breui commentatione de pustula maligna , auctoribus Cli

rocereS ducatus Burgundimo, praeter alia docu-x menta curae sanitatis publicae, hic enarrata, etiam Cn. Auctoribus huius libri id demandarunt ossicium. ut succincta scriptione ciues instruerent, qua ratione morsus istos dignoscere et iisdem moderi possent; eui instituto simile a praesectis regio-

522쪽

nis Bearnensis hoc ipso anno, nuper in litteris publicis nos legisse meminimus. Ac praesentem quidem quod librum attinet, eum perspicuitate et concinnitate dictionis aeque ac remediorum praeseruptorum simplicitate iisque utendi consiliis se com-

P. I. mendare omnino satemur. Praemissis quibusdam generalioribus de morbis brutorum et de cautioni P. II. bus in eorum tractatione adhibendis, transitus se P. IS- ad rabiem in genere, et tum speciatim caninam, P. 27- signa eiusdem, modum Communicationis, et sym-P- 33- plomata morsum sequentia; inde ad medelam, quae, etsi interna auxilia non prorsus excludit, tamen ab externiS quam maxime exspectanda est, et a Cli.

Auctoribus in abstersione vulneris, applicatione causticorum actualium vel potentialium, ac deinde largiore diutiusque sustentata suppuratione poni-P- 37- tur. Inter caustica enumerant butyrum antimonii, oleum vitrioli, lapidem causticum et huic simile lixivium saponariorum a CIq. MEDERER Pro positum, lapidem infernalem, et remedium extemporaneum ex aequalibus partibus calcis vivae et sa- ponis parandum: mercurialia vero et arsenicalia

P. 44- plane reiiciunt. Exacte dein modum tractandi vulnera, et quid pro diuersa eorum indole agi

P Hoporteat, describunt; sic v. c. vicinitas vasis e iusdam maioris maximam circumspectionem inca

sticis, et iis nonnisi lenioribus, requirit, aut solum in irritantibus, v. c. puluere cantharidum cum dige-P. 69. stiuis remixto subsisti iubet; cranio denudato os radendum et admoto caustico exsoliatio iuuanda p. 72. est; interiora oris si vulnerata sunt, ferrum can-P- TS, dens applicandum; oculi superficies saliua animalis xabidi conspurcata, penicillo butyro antimonii impraegnato leniter tangenda, sed protinus iterum decocton Synta a de rabie canina. Fribam, I783. 8.

523쪽

decocto mucilaginoso aut aqua rosarum cum gummi arabico et guttis aliquot laudant liquidi s YDEΝ Η ΑΜ 1 eluenda Remedia interna, specifica quadam vi agen-p Tutia, plane negant: opus tamen est iisdem remediis, quae in aliis vulneribus locum habent, dum ipsa

adeo venae sectione, euacuantibus primarum vi Tum cet. Aegris temperamenti sensilioris conducunt insusum soliorum aurantiorum et antispasmodica, e. c. pului S DO VERI vel EHRMANNI; robustioribus insusum sambuci et guttae aliquot lignorum volatilium alcatinorum, v. C. lilii PARACELAT vel enu de Luce. Bella donnae tamen aliquam aditentionem deberi largiuntur tamquam narcotico : p, 8 illam tamen nonnisi in minori dosi et in forma decocti tentandam suadent. Idem remedium in momsis pecoribus commendant, sed non neglectis auxiliis externis, utpote solis, quibus tuto fidi possit p. 87. omnia haec dein succinctis positionibus repe p. 39.

tunturi

De morsu viperae. Sola venenata specieS re- P. I I

ptilium indigena est Coluber berus L. et is quidem

rarior circa Diuiodunum, frequentior in montosis regionibus, prope Cabillonum et Matisconem. Praemisia descriptione eiusdem enarrantur essectus P. Ios morsuS eiusdem, quos mortiferos esse Nostri cum Cl. FONTANA ' negant, et postmodum de ratio-p. III ne medendi iisdem agitur, quorsum cauteria, ligatura, ablutio vulneris, alcati volatilis externus et internus usus spectant: taxatur abusus sudorisero-P. 13o. rum, neglecto usu remediorum topicorum. Postea de aliarum speeterum colubri, minus quidem suspectarum, morsibus eosque tractandi modo, sin3 libus principiis innixo, agitur: tum de Cura animalium domesticorum demorsorum, ac subiungun-

n opuscosi scientifici, Flor. 1783. 8.

524쪽

p. I 39. fur monita quaedam circa abusum alcatium volatullum in deliquiis animi, ubi etiam casus funesti e

sectus aceti WESTENDO RUII modo concentrati

enarratur, quod gangraenam lethalem oris et saucium produxerat. Tandem, ut in priori tractatu, si imma dictorum in compendio exhibetur, formulae que medicamentorum subiunguntur. P. I s I. Pustula maligna seu furunculi species regionibus depressioribus et humidioribus ducatus Burgundiae aeque ac aliis Galliae prouinciis versuS meridiem sitis communis morbus est, in quibus pee0ra, praesertim verveces, saepe morbo quodam acuto, anthracibus stipato, corripiuntur; morbus noster etiam non nisi eos homines aggreditur, qui animalia eiusmodi aut earum partes tractant, ideo-P 37 que omnino contagio diuersimode suscepto adscribendus est. Caro eiusmodi animalium comesta iam inflammationem ventriculi subito lethalem, iam febres malignas, iam carbunculos in diuersis corporis partibus, in gangraenam transeuntes, produzit. Optimo praecauetur morbus noster munditiei, abluendo partes, quae conspurcatae suerunt sanguine inficiente, aqua cum sapone vel aceto commistacet.

p, 384 Si vero hoc n lectum fuerit, intra et vel 36 horas prima periodus morbi absoluitur, dum nimiruma resorpta agrimonia cutis leuiter prurit, in vesiculam exiguam, primo pellucidam, postmodum bru-nescentis coloris mutatur, quae fricata rumpitur 'et unam vel duas sustulas seri rubelli landi t. In secunda vero perio' o tuberculum durum renitens nascitur, mobile, planum, magnitudine lentis, indolens, colore cutis parum mutata, redeunte pru ritu cum caloris sensu, intumescente circumcirca

areola, qui tamen tumor, phlyctaenis obsitus, non' dum superficiem transgreditur; tunc tuberculum οφntrale gangraenosum, suscum, durissimum, in

sensile

525쪽

sensile redditur. Huius periodi duratio diuersa est: ab aliquot horis ad plures dies. Tertia periodus

contextum cellulosum in consensum vocat, tumore

increscente magisque gangraenoso reddito; tota vicinia interdum ad remotiores usque partes insκ- 'tur ac tenditur: haec periodus in subiectis alias sanis quarto vel quinto die separatione partis gangrenosae per laudabilem inflammationem terminatur, in debilibus autem et cacochymicis subito inperiodum quartam transit, quae sphacetum breui lethalem sistit. Sola inflammatio morbum tollit, idque saepe sola, absque ullis remediis, interdum p I9s duodecim demum vel quindecim diebus, quum in

aliis subiectis idem spatio octodecim vel vigintiquatuor horarum omnes quatuor periodos percur rat. Differt morbus ratione constitutionis cet.

aegrorum, ita ut in aliis inflammationi, in aliis erysipelati, in aliis oedemati, in aliis denique gan raenae propius accedat; in cacochymicis etiam verus interdum anthr x in vicinia vel ipsa parte affecta superuenit; periculosus sere semper grauidis aut partui proximis. Differt porro ratione situs; peri P. zor. culosissimus in collo et pectore; numero, magnitudine, anni tempore. Expositis dein signis, quibus ab aliis morbis dignoscitur, ad curationem az- cedunt Cli. Auctores. In primo morbi initio di p. a Py. scissa vesicula humor educendus est, et causti Cum modice stimulans, v. c. butyrum antimonii vel spi- Ρ- az ritus salis ope globuli ex linteo carpto consecti, imponendum, formataque eschara digestiuis utendum. Sin vero morbus hic n qn cedens ad periodum segundam transierit, scarificationibus opus est posteaque repetitis causticis haecque excipientibus digestiuis, adiunctis, si necessitas postulat, remediis internis. Sin gangraena altius iam progressa suerit, incisiones Profundiores, epithemata discutientia cet. et prae-ς sertim

526쪽

sertim eamphora requiruntur. In ultima domum periodo butyro antimonii aliud causticum, commodissimo lapis infernalis vel spiritus salis, substitui debet, adiunctis epithematibus ex cortice peruuia- 38 no et spiritu vini camphorato cet. Regiminis r mediorumque internorum usus ex consideration oeorum, quae iam adduximus, satis patet: ad vomitum, si opus fuerit, ciendum tartaruS emeticus cuiuis alii remedio praestat; alcati volatili Cll. Auctores sub initium morbi in senibus et subiectis phlegmaticis cum fructu usi sunt: sed in gangrae ita decocti corticis peruuiani cum acido vitriolico summus usus est. P 43- Hac medendi methodo recensisa, alias enarrant Cli. Auctores aliis sollemnes, v. c. ignem actualem l Oeo cauteriorum, epispastica ex regno vegetabilicet. Mergurialium tamen usum, uti in prioribus 3 tractationibus, reprobant. Inde, quibus remedii Sabuti soleant, docent: exstirpatione, emollientibus, Venae semono, purgantibus; et sic subiunius iterum propositorum epitome et remediorum so

mulis, toti libxo finem imponunt XXIII.

i. e.

De politia medica, siue de re medica commodis reipublicae adaptanda, oratio habita, ab

Triplicem haec oratio dom, elegans atque di serta listet commendationem, et a solennibu'

527쪽

natalitiis Celsissimi Principis, cui submisse gratulatur, et ab auspiciis, quibus munus Professoris medicinae practicae in Collegio Carolino illustri clementissime sibi demandatum aggressus est Cl. Au-P- 9.ctor, et denique propter materiae dignitatem, gravitatem et praestantiam. Iustis laudum encomtis praedicat atque celebrat Cl. Auctor in prooemio Celsissimi Principis merita in rempublicam, patriam, iciueS OmneS, praeprimiS vero viros eruditos, et in uniuersam rem litterariam, quibus felicitati omnium ac singulorum optime consuluit, atque sua indulgentia, Clementia et cura efficere voluit, ut omnes

et singuli in suis ditionibus non solum vivant, sed

etiam bene vivant. Salutis autem publicae quum sanitas et remedia hanc concernentia praecipuam partem constituant, eiusque conseruandae munificem

tia Serenissimi Principis inseruiat, non meliorem dicendi no stro iudicio materiam seligere Cl. Auctor potuit, quam hanc, cuius summam paucis indicabimus. Tribus autem partibus consilio suo satisfacere p. studuit, quarum altera declarat, rem medicam optime constitutam reipublicae vere esse proscuam. Igitur obiectiones refutat, quasi absque medicis respubli-P cae feliciores sint; sed haec obiectio tangit imper,

tOS medicos, quae autem arti ipsi minime aduersatur. Neque seruilis medicorum conditio apud Romanos atro Carbone medicos notare potest, quip'Pe quae non ad omnes pertinet, quod egregiis scriptis dossissimi viri demonstrare studuerunt, neque artem medicam tangit incertitudo et contradictio, quae et in alias doctrinas cadunt. His breuiter resutv p tis, propius ad argumentum, accedit Cl. Auctor declarando, fortunam, felicitatem ac amplitudinem re-xumpublicarum ex copia sanorum ciuium pendero. Respublica aegris repleta aegrotare videtur. Res

medica ad prudentiam politicam spectat, freque

528쪽

tiae ciuium prospicit, regiones populosiores reddit, atque multiplicando genus humanum simul doconseruando illo cogitat. Curam eorum gerit. qui P. 2I- nondum nati sunt, aeque ac viventium, ibilit ster

litatem, et arte obstetricia multi seruuntur, qui periissent, morbos epidemios et endemios limitibus circumscribit, atque medicina militaris saluti et P- 37 conseruationi militum prospicit. Pars altera explicat rei medicae deferatus Una cum causis. Primo loco agyrtas, imperitosque nominat medicos, quibus regiones devastantur. Ignoratio, stupiditas, egestas, quibus multi cinguntur medicinam aggredien-P 3 tes, aliam constituit causam. Defectus academiarum haud parum confert, et copia semieruditorum medicorum, quibus premitur respublica, eam P. 3 - fere supprimit. Pruritus nouas formulas proponendi, neglectus lectionum super formulas medicas concinnandas, dispensatoriorum, semiotices, obseruationes minus recte institutae , hypothesium studium nimium et grapso pyretos semidoctos inuadens, qui tanquam talpae coecutientes lucis radiis alios collustrare cupiunt, et encomta ephemeridum P 39- multos perdunt. Parte tertia de rem'diis agit, qui, bur defectus funt corrigendi. Curandum ante omnia est de legitimo doctorum et experientissimorura medicorum numero, de collegiis medicorum practicis, de explorandis ingeniis, quae admittenda sint

vel non. Loci, regionum, aeris, aquarum qualitas P S ratione morborum consideranda. Modus in educandis peruerse ut plurimum medicis aliam eamque grauem suppeditat eausam malae rei medicae. Academiarum reformatio, examina et dispusationes

P 9 frequentiores, institutio nouorum practicorum innoso conatis, ad normam Suecicae academiae, rei

tiones medicorum de obseruationibus ad comitia; transe

529쪽

transmittendae rei medicae emendandae multum conserunt. XXIV.C AII PLINII Secundi Naturalis historiae cum imterpretatione et notis integris IOΗ. ΗARDUINI, itemque cum Commentariis et adnotationibus HERMOLAI BARBARI, PINTIANI, RHENANI, GELENII, DALECHAMPII, SCALIGERI, SAL MASII, VOSSII, GRONOVII et Variorum, Vol.

V. recensuit varietatemque lectionis adiecit I. G. F. FRANZIUS. I ipf. impensis Guil.

ius operis Editor, etiam in hoc volumine pe sequutus est, atque curauit sedulo, ut et textus suae integritati restitutus una cum animaduersion, bus accurate recuderetur. Illud autem volumen

continet quatuor libros, videlicet XIV. XV. XUL et XVII. copiosa lectionis varietate ditatos atque ornatos. Quum autem multis de causis iisque gravissimis retardata sit huius voluminis impressio, in eo elaborabit Editor, ut reliqua volumina eo citius proditura sint, atque ut feliciter mox hoc opus non tantum finiatur, sed et necessarii indices reliqua quo additamenta nouum splendorem huic editioni conciliantia simul adiiciantur. XXV.

530쪽

i. e.

De hodierno medicinae practicae statu dubi

Agitur in hoc libello inprimis de iis, quae incre

mentis modicinae praeticae obsunt, nee non de iis, quae utilitatem medicinae, quae in omnes redundat, minuunt. Agyrtarum scilicet copia in uniuersa Germania tanta est, ut, si et utilitatem medici vere dotii aegris adferant, ei tamen ab his pars maxima detrahatur, priuilegio videlicet impune occidendi in pluribus terris fruentibus. Plurimum etiam noxae ipsi medici parum doeli medicinas practicae eiusque utilitati attulerunt, adeo ut doctissimi sagacissimique viri ab omnibus temporibus artem ipsam, ob indoctos artem exercentes, Odio grauissimo persequuti sint m. I9. Tali modo lapsae medicinae caussas Noster uberius persequitur. Primam ipsi leges ad valetudinem ciuium conseruandam spectantes aut imperfectae constituunt, aut non satis obseruatae. Obstetrices inprimis aniculaeque omneS pueris morbos mortesque ex neglecta aut nimia pura inducendo, medicos ab aegris arcendo, sua consilia medicorum consiliis immiscendo, cael. reipublicae admodum nocent. Multum etiam morborum verae medelae superstitio obest, quam clerici Duent, augent, SANCTO HUBERTO CertaS vires ad canis rabidi morsum, κRASΜo ad coligam, OTILIA E ad oculos, WENDELIN o ad boum morbos vires Oecultas tribuentes, eoque modo vulgum mira amantempesiime decipientes, nec non pomposia verba, quibus plurimi medicamentorum suorum vim magno Pere extollunt, quum tamen aut nihil, aut morbo non conuenientia iis praestentur. circumforanei etiam