Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

261쪽

i. C.

Cryptogamiae mysterium detectum, Amitore

Consideras Cl. Auctor in linc diatribe inprimis fructificationis plantarum Cryptoga- micarum partes et quamuis recentissima HKDw1Gi1 obseruata, saltim in muscis, saepe contrarium demonstrant, tamen adhuc multa alia memorabilia et notatu digna in eadem leguntur. Postquam igitur demonstrare conatus est, in plantis crypto-gamicis antheras haud necessarias esse, neque pulverem in capsis lycopodii, polytrichi et aliorum muscorum Contentum pollinis munere fungi, ad Iungermannias progreditur, in quibus e in par- p si

tem, quam SCHMIE DE LIVS Corollae nomine in

signivit, pro parte mascula habet, quam ex substantia corticali oriri, atque serpentinis et succosis Vasculis ornari monet. Sub hae parte mascula reconditur globulus siue pars seminea, quae ex R a medul-

262쪽

P. IS. medullari nascitur substantia. Sic quoque in Duilificatione et umbellata siue conica, et stellata

Marchantiarum obseruauit membranam aliquam fuscam, et vesiculas, quae masculae partis loco sunt, atque Oxiaria, in quibus semina offenduntur, quae a nonnulli S pro antherarum puluere sunt habita. Foliola, quae in calyci formibus foliorum P. 28. caui S animaduertuntur, alius generis semina vocat, quae nouas possint facile procreare plantaS, quemadmodum variis obseruationibus comprobat se

sibi persuades

p. 3 Q. Grana, quae ex tuberculis Blasiae proueniunt, semina sunt, puncta autem siue corpuscula illa nigro virescentia, quae soliis insident, pro foliorum gemmis agnoscit. In Anthocerote

vagina externa partem masculinam constituere videtur.

P. 32. Deinde muscorum partes fructificationis perscrutatur, atque Calyptram Corticalem, vasculosam, et sueco plenam masculam partem nominat, atque experimentis institutis suam opinionem confirmare annititur. POlytrichi, nimirum communis, nonnullaS capsulas, quas pro veris seminum capsis habet, quasque semina continere dicit, calyptris pilosis orbavit, atque cognouit capsulas calyptris orbatas interiisse, capsulas vero Calyptris ornatas incrementum laetum cepisse. Quamuis autem ex his concludat, calyptram esse partem fructificationis masculam, tamen illa experimenta in multis aliis muscis instituta nihil aliud fortasse probant, quam calyptram defendere et munire capsulas, ne exsiccent, intimamque esse coniunctionem operculum inter et calyptram, p. I. qua deleta vig0r capsularum pereat. Uerum enimvero nobis illa placuerunt, quae Cl. Auctor de perichaelio Polytrichorum et Hypnorum habet,

263쪽

quod in prima musci iuuentute cum Calyptra Connexum putat, atque de interna Calyptra, quam

MEES E et LEERS iam obseruauerant, proponit.

Flores stellatos siue rosulas Polytrichi eom- p 6 I. munis, qui mense Martio et Aprili conspiciuntur,

atque ex squamis variis, luteis clauis atque fusi- formibus corporibus componuntur, hermaPhroditos agnoscit atque arbitratur luteis clavis auram seminalem contineri, corpuscula fusi- formia vero esse semina singularis naturae. Idem

de Miniorum rosulis sibi persuadet, quae similem propemodum habent structuram et partes. Pul- p. 67. vis Lyco odii non pollen antherarum est, sed semina constituit, quia in aqua non intumescit, seminis formam habet atque aliae partes fructificationis adsunt, nimirum membranae quaedam, quae ex corticali substantia originem ducentes capsam loco antherae circumdant. Filicibus autem inuolucra siue Velamenta p. 76. quaedam data sunt, quae ab initio alba, sensim magis hisca, succis copiosioribus repleta, ex vasis serpentinis constantia atque tempore coitus splendentia ex corticali substantia prodeunt, at ille in 'sculinas partes fructificationis constituunt, cum Contrario femininae partes ex medullari substantia

originem ducant, atque illis subiiciantur. Quae P 97- inuolucra in variis Poly odii', As senilis, Adiantis et aliis filicibus varia notat atque quoque de seminum numero, varia figura et colore multa egregie et accurate commemorat. Sic quoqu*

rumque partes dilucidat, partesque fructificationis distinguit. Mox enarrat quaedam experimen' P Io9 ta, quae cum filicibus instituit, quibus apparebat, collectiones capsularum inuolucro remoto int ri-

264쪽

P. II 2. re neque semina matura offerre. Semen silicum eadem ratione inflammabile est, quemadmodum

P. II S. semen Lycopodii. Neque florem Equiseti omisit,

quem diligenter examinauit atque putat externam scutorum atque Capsularum seminalium membra, P. Iaz- nam masculam esse partem. Denique de Chara,

Marsilea, Pilularia et Isoete pauca adiungit. P. I et . In Lichenibus quoque fassumit medullosam

substantiam semina formare, corticalem vero et externam superiorem laminam succo plenam se

P. 1as. Elificationem exercere. Similem substantiam duplicem, medullarem aliam, aliam corticalem in Fuco, Vlua, Tremella, Conserua et Bysio quoque supponit. Fere eadem ratione explicat exemplo Lycoperdi stellati fructificationem in fungis.

P. III. Denique collegit nonnullis propositionibus libelli sui summam, quarum praeci ptiae et principales sic se habent: in plantis crypto gami Cis, Uti

in persei his, sexum locum habere; omneS earundem veros flores seu partes Duffificationis utriusque esse sexus, itaque flores hermaphroditos; hasce plantas cryptoga micas non habere pollen, sed loco eius algis e. g. Iungermanni iS, et Marchantiis esse masculos sacculos, muscis Calyptras, filicibus inuolucra, fungis membranas, plantaS-que crypto gamicas habere semina vera neque vanum aliquem puluerem tempuS, quod hucusque in muscis et reliquis plantis crypto gamicis in- florescentiae tempus iudicauimus, esse seminationis et lavinis tempus; denique magis per semina, quam ulla alia ratione etiam plerasque plantas cryptogamicas una hac ratione servavi. Quod etiam acriter contra eos defendit, qui plantas cryptoga- micas cum P0lypis comparant, autumantes per gemmas

265쪽

gemmas propagationem fieri. Atque haec sunto pauca ex Pluribus, primae lineae ex libro lectu dignissimo, qui praeter indagationem plantarum

cryptogam Carum multas alias egregias annDtationeS continet. De eo verum dubitamus, quod p- 3 Cl. Auctor sperat, hoc suo inustiato genera et O dines Linnea nos atque totum systema cryptogumicum multas mutationes eXpertura esse. VI. CHRISTIANI FRlDERICI LUD IGii, epistola ad FRIDERICUΜ ANDREAM GALLISCI IV Μ. M. D.

De sexu muscorum detecta. Lipsiae. Lite. ris Brettkopsiis. 1778. 8. x Plag

ubiungimus hanc gratulatoriam diatri ben, in quippe quae in historia botanica literaria notatu digna sit, quum in ea, et testibus oculatis, et

ipsius Auctoris experientia demonstretur, KΟS L. REVTERUM, Virum Clarissimum, neque primum, neque recte muscorum sexum detexisse. Etenimiam anno 177 . aut ITIS. HED IGIVS, botan eus oculatissimus, M. D. Chemia laeti, semineos et masculos flores muscorum detexit, ideo me KOEOMEvTERO, qui anno I 776. obseruationes suas imstituere coepit, prius. Detexit item HEDwIGIVS VeraS muscorum antheras, iisque adposita fila succulenta articulata, ut et pistillum: at luo plurimos ex muscorum familia dioecios, pauciores monomcios, paucissimos hermaphroditos inuenit. Tempore igitur antecedunt AEn IGII obseruata, atque analogiae cum reliquis plantis melius respondent: nos autem de iis ipsis, quae Cl. HED I G1VS

ipse iam ouulgauit, dicemus paullo inserius plura.

266쪽

Conamen mappae generalis medicamentorum simplicium secundum assinitateS virium naturalium, noua methodo geographica dispositorum, Audiore GEORG. CHRIST PH. V URTHM. D. CUM tub. aen. Argentorat, I 778. q.

su in tibus sociorum Bauer et Treuitet. pagg. 22 I. Prima pars huius libri agit de praestantia methodi geographicae in delineandis corporum naturalium assinitatibus, quam speciminis inauguralis loco in Argentina Academia iam defendit; se-CUnda vero pars mappam ipsam per principia sua illustratam sistit, in qua potissimum theoria enucleatura Nostro, unde totum de medicamentorum asinitatibus systema tam sanae rationi, filiam eXperientiae consentaneum erui et haec scientia incertiorem aliquem ordinem redigi queat. Praemissis variis veterum ac recentiorum naturae scrutatorum tentaminibus de scala et nexu naturae, de methodo naturali, de systemate naturae cet. ad methodum aliquam detegendam

Cl. Auctor animum adstrinxit, qua singuli hi diversissimi nexus non amplius in scala quadam stematica, sed in decu sationibus potius in natura ipsa dictitatis omni luce depingi et per singulos asinitatum gradus delineari postent, et inuenisse quandam credit, quae ni Optima, tamen reliquis omnibus praestare, et ad hanc scientiam commodissime gratissimeque applicari posse videtur putat methodum mappalem, cuius specimen in adiecta tabula, materiae medicae assinitates exhibente, proposuit CL Auctor. Est metho-

267쪽

dus, quae mapparum geographi Carum tramitem et constructionem exactissime consequitur, quae regnorum loco, genera, urbium autem, species delineat, assinitates per vicinitatem, istarumquo , gradus per varias huius distantias designat. Cuius praestantia antequam fusius demonstretur, in ha-Henus usi tatas methodos, num nimirum inter eas iam aeque utiles sint, ac Nostri methodus, inquiritur, ne omnis nouitatis suspicio atque studium

a se remoueatur.

Perquisitis ergo plurimis hactenus cognitis p. I 2. methodis, in quibius omnibus assinitates corporum vel plane neglectae, vel, Uti Nostro videtur, non satis accommodate sunt propositae, suae ipsius nouae limethodi praestantiam uberius persequitur. Ac primum quidem est ea simpsicior, minus p. I s.

prae ceteris implicita, nez tot linearum interventu eget: Secundo gratior acceptiorque, indosurgit Lei fori aspechus. Tertio nexus eiusdem substantiste cum pluribus aliis generibus qui antedictis methodis non nisi Cum nimia rerum complicasione sisti potui sient) commodissime designat,

eat mi istis interponendo. Quarto Corpora, quae caracteres plurium generum participant, non cum singulis hisce aequo gradu conueniunt si ordinem naturalem itaque pressiori pede secuturi sumuς, etiam hi gradus erunt determinandi, quod nulli autem iterum, praeter mappalem, methodo

datur, tam commode abSque verborum ambage sensui exhibere. Quinis corporum varias mixtiones, pro uti hae innotuere, non rationi per longas dissertationes et vastum verborum apparatum d

monstrat, sed sensibus ipsis gratissime quasi depingit. Atque illud ipsunx, ultimo loco positum,

268쪽

hanc methodum aliis potissimum praestantiorem

reddere arbitratur. Omnia omnino corpora ex iisdem principiis sunt constata et eadem germina lavent in fribus naturae regnis. Haec sunt elementa, quae, ut imde totus orbis conderetur, creauit Summum Numen et ex quibus, licet quadruplicis modo generis, tamen per diuersissimas coniunctiones tam admirandum varietatum spectaculum nobis elaborauit. Constans ergo animalia, plantae et mineralia eadem materia elementisque; disterunt sola, qua composita deprehenduntur, horum propo tione. Quam ut experimenta dilucidarent, diu chemici tentarunt, nequaquam autem artem do- texere illius disserentias uno eodemque intuitu

sensibus exhibendi, qua solis oculis, seposito omni ratiocinio, omnes illae in suo nexu conspici, diiudicari et cuique experimento chemico iterum applicari possent: hunc defectum, autem luculentissime supplet, uti Noster ratur, mappalis theoria, omnes istas per solum locum indigitans.

Pone enim quatuor elementa ad quatuor plagas cardinales, uti in geographicis versus Orientem, occidentem cet. Cum corpora proportione disserant, quaedam plus terrae. alia plus aquae cet. in se ut contineant, necesse est: itaque ubi plus temrae corpori inest, admoue Proprius terrae, ubi plus aquae, aquae o. s. P. Omnium in genere corporum in rerum natura ostendendorum disserentiam in sola ipsorum elementorum proportione esse positam ratur Noster et eandem sententiam de medicamentis fota

xe cogitur, ut et de eorundem virtute in sola ipsorum

269쪽

xum mixtione latente. Quae Nostro ergo plus terrae fouere videntur, versus plagam terrestrem ponit, quae plUS aquae, Versus eam e. s. p. Ita per distantiam relativam a quavis plaga elementa, eorum proportionem insimulque rationem, ex

qua hi enectus medicati elucescunt, designat; ita, si notum est principium acre irritare, ex simplici huius tabulae aspectu mox elucet, in quonam gradu, 'u0dque genus hoz praestet, pro sua nimirum ab eodem distantia cet. Has simplices elementorum vires denuo ratiocinium in compositas

coniungat, sic si aliquod genus pari interuallo

duabus plagis, acri et terrestri sit interiectum, Concludas ad vim intermediam inter aequam roborantem ac irritantem e. s. p. Quod nimirum in mappa sua quodlibet genus compositam vim gerat, ex quatuor elementaribus quidem conflatam, sed ad eam eo magis accedentem, cui propiuS ad' scriptum: ut ita primo intuitu ad omnes virium eombinationes ex sola distantia a quatuor plagis cardinalibus concludere possis, nec vastisiima medicamentorum sarrago memoriam amplius sua

mole molestet. Mappa itaque haec generalis medicamentorum simplicium in icone est addita Progrediamur nunc ad alteram partem. Ua- P. II. xiis praemissis do principio actionis medicamentOrum, de applicatione ad corpus humanum, in qua ad id io'norasiam et indiuiduorum mixtiones est respiciendum, experientia Probatur, ira edi p. 46.

camenta non nisi relative agere. Hoc apparet ex diuersitate effectuum pro diuersitate cor porum Variantium, remediorum e. gr. laxantium, emeticorum, mercurialium cet. Relatiuos P. 48 P0rro aequo modo esse est ectus per totum naturae ambitum assentiuntur quaecunque ceteroqui corPOra

270쪽

corpora naturalia. Quae enim aliis animalibus in esta, eadem aliis vicissim plane sunt proficua. Homines purgat helleborus albus, brutis est idem venenum. Aqua bibitur ab omnibus lubenter et hydrophobici eam anxie reformidant cet.

p. si . In sectione altera principiorum disquisitionem, ex quibus medicaminum verae diiudicari queant assinitates, Noster tradit. Haec sunt classificatio ex ordine naturali, GALENI pringi pium, criteria ex sapore atque odore, obseruationum fides, adminiculaque ex chemia.

p. 6 . Quibu8 perpensis nec ubique laudatis probatisque ad sectionem tertiam progreditur Noster et assinitates virium naturalium latere probat in sola

mixtionum cognatione et hoc variarum mixtionum principio Nostri mappae nititur constructio. p. 73. Iam de sensu chemico Noster agit. Mixtionem Uero naturalem appellat, quae sensibus nostris percipitur, dum pharmaca non analytice per partes et ingredientia seorsim considerata, sed in concreto et compositione, qualia quaecunque in pharmacopoliis asseruantur, rimatur et proportionem relativam quatuor elementorum, in quocunque medicamento integro obtunentem, nulli S nec verbis, nec experimentis determinandam, sed sensibus omnino dignoscendam et sua hac methodo exprimendam credit. Haec est, de qua semper in huius tractationis decursu est locuturus Cl. Auctor, designans proportionem quatuor elementorum, inter pharmaca relativam, composita vis, ex qua zunque tali oriunda et quam chemiam antea appellauerat, ex illa facili ratiocinio deducenda erit, nunquam licet verborum descriptionem admittat. Prior semper posterioris est