장음표시 사용
81쪽
persona nunquam proprie res icit, sed ex consequenti, quando conditispersona adauget quanti-- tatem res,vel iniuria. Quo sit,ut maior iniuria sit magistratum,quam priuatum percutere. Vt has autem propositiones iuri nostro adaptemus ,scire oportet iuridicialem causam eam esse,in qua aquis iniqui natura ramij, au aena ratio contis tur. Ouodapertes at iurisconsultus dices, boni & squi notitiam profitemur, squu ab iniquo separantes, licitum ab illicito discornentes,bonos non solum metu paenarum. Verum praemiorum quoq; eli hortatione efficere cupientes. Vuod dicere,nihil aliud ent, quam is fitiam,vt nos seuprafecimus in commutaliuam, sdistributivam diuidere. Omnis enim'pram, set pana ratio, ad lintributivam pertinet, aequi vero, iniqui natum,ad cotractus, s commutationes attinet, de quibus to tanti ue,actam innume rabilibus iurisconsultorum libris agitur. Caterum praemiorum narumssiilua latis ima eLt,des qsa novo Iea nonnusia drcemus. I unc et mi tum,atque alterum di tributiva exempliου proponamus. Iulianus iurisconsultus in. l. o. f. de lib.
62bu cutissime ita scripsit.Si ita scriptu sit, si filius
82쪽
si filius mihi natus fuerit, ex besse horres csto: ex reliqua parte VXor mea haeres esto, si vero filia nata fuerit ex triente haeres esto: ex reliqua parte uxor haeres esto. Si filius & filia nati essent:dicendu est assem distribue duesse in septe partes: ut ex his filius quatuor,Vxor duas, filia una parte habeat. Ita enim secundum voluntate testantis filius altero tanto amplius habebit,quam vXomitem VXOr altero tanto amplius habebit,quam filia. Cui
distributionis ratio ex superioribus aperti maent. In hac en secie iustitiam constituit testatoris voluntas, quam pro lege ad unguem seruari una constituunt. Voluntatem autem testantis eam esse constat' ίt mater duplum habeat adfliam olim vero duplum habeat ad matrem. Si tu es filia nati sint, minimos numeros qua-rere oportet secundum eos partiri. Sunt autem
in hac hypothes minimi numeri, unum filia, duo matris, quatuor iiij. Aut simul omnes collecti
septem efficiunt. Miserum exemplum est in l D. Is de leg. AIs,inquit, qui sola triginta reli querat Titio triginta legauit, Seio viginti,Mquio dece. Massurius Sabinus probatTitium quindecti .Seiu decem,Msuiu quinq; cosecuturos.
83쪽
Ad quam formam s mille alia causefacile dis
sent roponi, nullosnegotio in eis recta distributio constitui. In commutatiua multo aliter se res h bet. Debitum enim inde consurgis,quod resfuit ab Z alteropossessa ergo nulli habito meritorum, ersonarum resectu, oportet unicuique tantu referri, quantu ipse contulerat,m Ῥerbi causa. cuintius atque Sulpitius cum societatemirent ters quinque habebat,mutuo Sulpitius unum uiantis dedit, υnde duo hicplura, qua ille habet' exigit iustitia commilua,ut uintius Sulpitis,quo uuentreddat, quodque mutuo acceyerat, soluat, nulla personarum qualitatriam coditione aestimata. Ea natione, quod inter quoscuns lege,aut more cotractus celebratur, commutatiua iuntitia non debet mariami. Si Sempronius Titio seruum verit,quinquaginta aestimatum aureis, quinquaginta aureos reddere Titium Sempronio aqvu est. Auod stilli pro mauci 'equo, stridomo e plus exiga qua iustu aestimatione res lea iniuste agit, nec minus ille,siblioripi rem,quam aequu est,emat. Hic enim est sinis mutatiua iustitis,ut in emptionibus, venditionibus,permutationibus, caterim contractibus,qualitas omninoseruetur. deso utillia in arbi-
84쪽
in arbitrio rei oris. Melius,aequius in Mutia. ut inter bonos bene agier oportet, de sine fraudatione. Ea etiam in contracti γ.uti ne propter te,fidem ue tua captus, fraudatusue
sim . Atque hac quid satis de hac mntitia diuisione: in quod deproportio in Pometrica, sArithmetica hac occasione dissutari solet, reliqua sis huius virtutispartitiones ion ent cur referamus,qua a multis,isphilosophis,siurisconsultissium tradita inter fretiquos a Corasio deiuris
Ex quibus omnibus ad explicationem deueniendu 8 esset tin causaSid Tomponius. .de minortitem siquaritur5quemadmodum. f. locati uti ut s Vlpianus asserunt,inpretio emptionis venditionis naturaliter licere contrahentibin se circumuenire. VuodFortunissiste dis in re aturitatim ne utriusis iuris datis. I .colu, ae
. rvt quemadmodum in emendo, endendo naturaliter concessum est,quod uris sit, minoris emere, quodsminoris sit uris vendere mimiacem circumuenire. Circumuentio ergo debet esse pecudum licentia natunale quaest i pluris vendatur Baqueintestigendum ent, non licet natum
85쪽
liter e circuuenire sed licet ,se circumuenire naturaliter,iam,circuuetione natunal absilfraude dolove. Aliter inteiligit Didacus a Couarruvias retheologorum, ac iuristeritoru doctrina considerans,quod iustu retium rerum nequaquam comit inpuncto indiuiduo sedis mediocritate quadam, quae latitudinem habet per gradus,est enim cuiusqueretpretium triplex:supremum,infimum medium. Nec potest accidere rem aliquam ita pracis evalere centum t nec valeat plus aec minus, valet namque pretio medio centum, Pretiosu' mo centum s quinque,infimo non ista quiVs, atque in hoc triplicipretio,iniquitatem negat posse
consistere. Quomodo affrmat intelligedum quod
in pradictis iuribuae dicitur dicere naturaliter contrahentibus in pretio emptionis, s menditionis se circuuenire, modo ea deceptio, inina latitudinem iustipretj,s eius mediocritatem contingat, abo- qui licere nonposse naturaliter,neque talia legeprolari. Gelluris onsultorum responsa,ad mutuam, tacitams contrahentium indulgentiam pertinere ait,qtu condonare videtur,ob naturam cotractus modicam tisionem. Siquidem impedirentur commenta semper exacta illare 1 aequalitis rei
86쪽
anxie, crupulose consideranda.Aliter quoque rem istam explicat Domini, Soto lib. Qis iunt. Ο'iur. q. a. art. I. dicenssensum illorum iurium non esse, ut caeteriputant, intra latitudinem iustipr ty,quia intra hos carceres nullum habet locum deceptis,neque ulla mus ent remissione,cum tota latitudo iusta sit. Sed intelligendum citra dimidium iusti pretij, s ideo ait naturaliter, quia humanum ingenium acri avidum in culpa ent. I reiicere,illic non ent idem,quod me culpa sed impune inhumano foro. Vuorum omnium sententia Ario Pineto non placent,qui bonis nationi ου, et authoritatibin interpretatur, naturaliter defliuregentium, in primaparte. c.Lnumenta. l. a. C. de rescind. vendi. Legitime autem fieri posse
hanc interpretatione multis exemplis docent Onusius de iuris inte. aparte. c. Vocius libr. a. memorabi. . . S.I. Fontremo a Ionius o ensim m. La. C. de rescinduend. nume. Io. sex modis hunc nodum explicat eleganter. eisque de ea re hactenus. Nunc quando praeclarissimam omnium virtutum ivntitam ,suum cuique reddere
m rauimus,de iure,id est de arte qua id si pau
87쪽
λD LEGEM PRIMAM. D. De iure bono, adurite, licito, Cr illicito. LIBER QvARTvs
NI AMut eleganter Celsus definit, ius est
ars boni,& aequi. Uaeam diffinitione adeo multis modis nostri . contorquent , ut singulas eorum sententias referre iugulas argumenta refellare,quasi dra capita esset amputare. Accursio- cca artem dest scietiam sinitam interpretantur. Aly artem idest hominis artistium,exponunt. Cosa, de iure ciuili in artem redden, artem, c ent collicitionem,ac mentiam ommu praceptorum boni, aquilatelligit:alij artopro exercitio, usurpant. Lomtuae Salimen, arte pro re Atare acieri rationcisim praceptione accipit:visensussit, ius est recita boni,s qui facieiapraeceptio. 2uod vero ad bonum, aequum at et Budaeus aequitatem intelligit, Lonotus aequum a bono differre existimat, vis ecies distat a genere Metti bonum, aequum dicitur,pro sola aequitate accipiendum doceri s bonum, maioris tantum declarationis causa ni, quoniam copula, sposita inter genus e speciemsimus ipsium per speciem restringeros declararesolet.Olciatus bonum ab quo, Accursu equutis eparauit. Zasius nos
88쪽
iubet intrepide tenere contrariam sententiam, interpretaturi us est ars bonis aquilisse regula iustitiae,ad temperametum comparata. Automus Vacca ius latum ciuile dis ire Celsiumputat: et
arte bonis aquildest aequitatis,sivsititia. Marius Salomonius dum pleniorem exsuis problema tibi 'bis interpretatione,quid causa est, uit, quod Vlpianus ive Celsus ius artem appellat, sno scientiam'de offrio,res orit, boni viri Celsus loquitur,quod in actioe versatura. ideo ius est ars, integra exercitim bonis aqui viri, veluti ortus dicitur ars boni homini philosophia ars sapientia studiosi,siniqui ars nequitia. enim deiurissultom hic agitur scietia,quae est,no ignorare quid quidleob' sicriptuprudeliumve thoritate digestu est,m qua cognitione nuta artificiiι requiritur, praetera, dualectiois e. sitaDuriscosutthidest boni,s aqui viri,in aequitate colenda cosistit, quanusio scripto e ola recta ratione cotinetur,s ingenio sapietis cocipitur,duce iustitia,atq na,
haec Marius. Ferrarius aut e Montanus bonu ab aquitate quodam odosepararevidetur, cum ait,
certe quoa bonisimus,ad nos quoq; Hudare solet, quo ero aequi,adalterutatum,id quo rariptae,
89쪽
iuctitia munus ect. Coras boni,s aequi,inquis,hoce Liustitia, et aequitatis, no verbis, aut literisDP conclusa iam mente, ac natione legisposita: hanc esse ait benigna iuris interpretatione, cui strictumius oppositusit. Muid refera, quod ob sturis sensibus, stenebricosis, Bart.hoc loco de materia copulativa disputat Z Quid eloquetia plena Taul.
yren.inuectiva coina idiotas mercatorci recense
quise aequitatis magistrospradicant, ais legissperitos cotenunt,dicetes,quo antper cauillationestuuid Alberici transcriba interpretatione ac comem meo certe rudi ingenio,ade exiloqua,
tortuosa,tat interpres egeas interpretes cuia illa Bal indocta,ne dicaturpem,assertio ereprehera da,quidum materia copuia intrarefentinat, illud quod minime decebat aletur: leges quasdam esse bouariaequa3 Sero minimciali s reperiri aequissimas, qua certe bona nosint. Dies me primum de iceres,quam haec mostm numenare, no dico superare. Egosic exintimo, agi hic no de iure publico, telpriuato,non de iure tricio,ves bonas donon de iure naturalines cisto: ham omniu enim partium, genus, est ipsum imperse siumptum,et vii seuprema omnia regulac denatum. Uuapropter am-
90쪽
stliori nos modo copideremus siquit icerepossi, qmus. Deu rio aliudquippia causam esse dedaris lega Cumi latores,non ad aliud adam itudine virtutis picere oportere,ut in mentes beati
efficiantumvel hi, quiphilosophiasupremis labris gustaruti no solum qui se bene intus insinuaru nodubitant. suo sit,ut id maxime legyiatoribu siit curandus quid modo futurisiunt, visensim iuriuitat bonu eat aquismedisseminent:quasi ciuerive ramioru expecttitioncive amarum metu obseruauerint, et coluerint in beata Repub.beatam
prorsis ais felice vita degant. Sunt aut bona duplicia:alia humana,diuina aliaeedenti a diuinis humana. Si qua vero ciuitas maiora suscepi mi- snona quot positare sin aut illis care viri I priua
rum,inquit,primum e Manitas orma sicadum, tertium vires adcursum, caeter φ corporis mo-
cernunt prudentiam sequuturi ua quide prudentia, diuinorum bonorum dux prima exi tit. Dei epostmente temperatus animi habitus. ει his duo9us,cum fortitudine mixtis, iustitia tertio emergit. Fortitudo quartum tensi locum, qua