De morbis internis, Lib. II

761쪽

DE MORB. INTERNI smagnis doloribus sudores commoti cohiberi d bent, ut etiam qui 3 resoluto corporis habitu disefluunt. In sudoribus remissis neque satis fluentibu; melius est aquam guttatim cadere, quam tenuiter δc parcE corpus madefacere.

A qua frigidus est sudor,niturae infirmitate i cru

dis humoribus,ut ante dictum est, arguens. g Habitus corporis colli quatio abit in sudores: suci eorum vero in venis per deiectiones,aut urinas.

Diapas nata Graeci vocat,quae ad si idores inspeciguntur, ut Alipasmata, quae inunguntur, magisque cohibendis sudoribus. Diapasinata ex materia refrigerante dc adstringente, ut est rosarum siccam puluis, terra Samia,Cimolia,creta, alume scissile, plumbum exust gypsum lotum,mala punica. Haec singula comixta,vel per se subtiliter trita corpori asperguntur,vel astringente oleo commixta inungatur. Ad y sinistram mammam,d totum Ventrem reis

media adhibenda sunt, ac subinde mutanda sunt. Caeterum ubi tumor praeter natura in hypochon-drii adstringentibus abstinere oportet,viendumq; pane ex rosaceo:subacto Alioqui farina volatiue ex aqua,vel rosiaceo subacta hypochonditis impones. Ati remedia,quae sudores cohibet, fugere oportet.

9 Ab his enim partibus sudores essivunt copiosiores.

Aetius cataplasmatis restigerantibus sinistram mammam dc totum ventrem coprehendit: smegmatibus vero aut diapasmatibus,id est, puluistulis, collum,thoracem,sas,inguina conspergit. Corpus quoque ventilandum est, atque leuandum stragulis. Possumus succo plantaginis, portulacae & sim

762쪽

L. I B E R II. lium media corporis irrigare: uniuersum corpus ceratis ex oleo adstringente inungere. Paulus. resistentem sudorem criticum, aut remissum, fotu, quiete,calido clysteresorbilationibus,

somno denique adiuuat. Sudores ab animi molestia,conuulsione & sim, libus,extremitatum ligatura, fotu extremorum,Vestimentis laneis compescit. In summa nullus sudor vi exprimendus est.Sed ubi natura eam excretionem molitur,tum quidem adiuuanda est. Certissit ina indiciu salutaris sudoris e pulsu colliges, qui magnus δί undosus esse debet, u quidem sudor salutaris futurus est: ac praeter caetera animaduerte, quae sudoris causa extiterit. Si enim praeter naturam est, qualis est dolor animi, molestia, conuulsio, interior inflammatio, &similia: si idor quidem resoluit corpus, no leuat:itaque cohibendus est. Contra vero si naturae victoria est, pulsus magnus erit Mundosus, neque tum

sudor cohibendus:sed si resistit,incitandus, dum incipiat pulsus languescere. Signa prognostica, e quubus prisagias sudorem, iam ante descripta sunt cap.

de febre ardente. Sudor qui grauiter olet, putridam, corruptamque materiam ostendit. Suspectus est, qui non soluit sebrem, qui non minuit symptomata, qui alio die, quam cratico,existit.

De morbo RGio.

E Vjhv in febribus morbus regius I ante

diem septimii accidit, malum, inquit Hippocrates. Tum scriptum ab eodem primo de morbis popularibus, multos seruatos quibus die

763쪽

DE MORB. INTERNIS quarto morbus regius accidisset,& lib.de rat. victus acutorum.Morbus regius ante septimum si i cum horrore,salus: si sine norrore, mors.Quae quia pugnare videntur, meminisse oportet morbu regium ante septimum fere exitiosum, 3 nisi sequatur excretio,qualis est fluor sanguinis e naribus, alui pro fluuium,urina multa,sudor,vomitus,& similia.

1 Non enim ante diem septimum bilem iudicatorie efferri potis est,inquit Gale .comment. in eum Hippo er. locum. Adde quod etiamsi fiat post septimum, periculo non vacat, ut si sit ab obstructione, inflammatione, vel scirrho. 2 Horror enim aut rigor sequuturam indicant ex

cretionem.

3 Sie Hippocrates sent. Q. se&1.lib. I. Epid. seruatos multos ante diem septimum commemorat, quod alia eopiosa excretio esset eosequuta. Nam ante septem dies alij quoq; sunt critici, in quibus omnimoda fieri potest excretio, sed non solius bilis in cutem. Haec enim sola depulsio ad crisim non sufficit ante septimum.

Alioqui naturae infirmitas ostenditur, grauis intemperies, aut obstructio hepatis,eiusdem inflammatio , aut sciretius. Quod si initio morbi natura concidit exigua spes reliqua est. Post septimum diem vero,si quidem criticus est, salutaris est.

Post septimum significare sedorem scripsit Hip

pocrates lib.de 4 Iudicationibus.

In febribus enim ardentibus sinquit Hippocrates lib. de IudicationibusJ si posterius septimo die regius accidat morbus, indicium est sublati sudoris, & solutae

febri S.

Si igitur post septimum morbus regius fit, &criticus est, expectanda salus: multo magis, si qua excretio critica coniuncta est unde leuetur natura,

764쪽

LIBER II. minuatur febris,eiusque symptomata. εVerum aliquando & morbus regius fit,& sequitur excretio, & mori contingit. Ita Hermippus in Epidemiis cum a morbo regio abundὸ excreuiset

per aluum, mortuus est.

Phanagoret seruus tertio die auriginosius nihil e

creuit, mortuus est.

Heraclides & alij permulti sexto die auriginosi seruati sunt: quibus sequuta per vesicam purgatio,

turbata aluus est, vel profluxit sanguis e naribus. Praeter remedia, quae proprio capite de morbo regio descripta sunt,conueniunt,balnea dulcia,vnctiones ex oleo chamaemelino,anethino,irino, aut cui rosmarinus incoctus sit.' Potiones,quae aperiant,rarefaciant,moueant se, dores,quaeque partim capite de variolis,partim capite de stidoribus deseripta reperiuntur. Atque ubi extincta febris est, liberior usus est aperientium. Oculis conueniunt fotus ex aqua tepida, in qua lammitas Aniculi, flores chamaemeli, anethi, roLmarini efferbuerint. Atque eadem aqua, & facies,& corpus uniuersum ablui potest. Oxysacchara,Granatorum siccus cum modico melle albo, vel si charo oculis inungitur. Errhi a

imperantur.

Ablutio faciei ex aceto albo tepido.Errhinorum usus in balneis ex aceto acerrimo scyllitico, succo nasturtij,maioranae,betae niculi, rosmarini. Et ter0 momentum in lacte muliebri dissolutum. De di seluta 3 appetentia. Λ Ρpetentiae ideo consiliendum est,quia longio- inedia vires dispereunt. Itaque quantiun

765쪽

DE MORB. INTERNI smorbus patitur,curandum ut aeger aliquid appetat. Neque omnino denegandum est, quod aeger appetit , etiam sit non ita morbo conuenire Videatur. Scriptum enim est: ab Hippocrate aph.38.lib. 2.Parum deterior potus aut cibus, &c. quod ea quae

cum volupi te assumuntur, ventriculus amplexetur auidius,& facilius concoquat.1 Distatuitur appetentia,& cibi fastidium ingeneratur a vitiosis humoribus, quos imbibit ventriculus. Ad hanc quoque causam accedit virtutis imbecillitas, quae praesertim calidam sequitur intemperiem.

Atquc interim coguntur uti clysteribus, * qui nutriant, ubi nimium deiecta appetentia, nihil ao sumit aeger,aut omnia revomit. Similiter & cibum non sentientibus,& cardiacis, iuscula caponu, pullastrorum cum modico saccharo, hordeatum &amygdalogala.

E Gale .hb s. Method. ait iniectos clysteres non asce rire adieiunum intestinum,& tenue vix pertingere. Primo de facultatibus naturalibus addit nihil nutrire posse, nisi quod concoctionss loca praeterierit. Arabes eotraria sunt in opinione.Αgnoscit tamen Galenus lib.3. de natural . facultatib.in intestinis vim coquendi, & ab his per me raicas hepar aliquanao attrahere contendit. Sic lib. 6. de sympto m. causis clysteres vomitu reiici posse asseuerat. Vnde coni at alimentum his quoque posse suppeditari. Clyster ita imperabitur.y.decocti calonis cum lactuc. portulacu & acetos. alterati lib. g. vel Ib.I. cchat.rosati, vel violati J.I.Vitellos ovorum duorum . clyster. Iniiciatur ante somnum,Vel quo tempOre aeger cibum capessere solebat, sed repurgata prius su1stacibus per alium clysterem aluo.

Oribasius alicam,triticum,far,furfurta, paneS co quit,& decos' a infundit nutriendo,dc stercora duriora excludendo. Meliusque fuerit, priusquam nu-

766쪽

LIBER II.

trientem clysterem iniicias,alio clystere intestinum repurgare, ac quantum fieri potest, & paulatim &in profundum nutriens clyster infundatur. latius ova confracta in ptisans cremore,aut aliacae micit vacuo intestino, hoc est, bene repurgato veteri stercore. Nunc vitellum oui in hordeato, lacte amygdalino, iure carnium dissolvemus. Potus

sit 3 ivlepus rosatus, distillatum: sed quia dulcia

sunt, quarta pars vici granatorum adiici debet.G latina cum eodem vino, vel granis acidi granati, granatum quoque acidulum, cum modico sacch ro exhibeatur. Iulepus factus ex sticco depurato c . preoloru vitis. Syrupus de agresta cum aqua cocta frigida In conualescentibus Laepe humor aliquis r liquus est imb1bitus ventriculo, unde deiecta appetentia.Eos scripsit Hippoc.egere vacuatione.

3 Huius aulapi j duo aut tria cochlearia breuibus in- , reruallis sine aqua sunt assumenda.Vt. U.etulapi j rosati I. 1. suces granatoru ι.I. comisce:capiatur per interualla. Vacuatio olim ex hiera: nunc ex rhabarbaro. Optimum fuerit vacuans medicamentum imper

re ex decocto eorum, quae detergent, & maxime cicerum rubrorum, absynthij, hordei & similium. Cinamomum aceto scyllitico maceratur:estur ma

tutino.

Incidit aliquando febricitatibus vomitus stipe fluus. Remedia ex lib.priore, cap.de cholera mombo & vomitu petenda sunt. Quinetiam incidunt haemorrhagia,singultus, sincope,quorum remedia propriis capitibus descripta reperias,habita semper ratione canis,seu febris copulatae. Interim si aluus durior fuerit,mollienda clysteribus,ex iis, quae par-

767쪽

DE MORBO INTERNIS tim ardorem attemperent, remolliant, &, si fuerit opus, aliquid ivabant. De profluentis alui remeadiis , tremore cordis dc cardiaca febre abunde ante ductum est.

DE EXANTHEM A TIBUS,

PAPULIS, UARIO LI s& Μorbillis. i. Riticae sunt i interdum eiusmodi papulae ΑΘ in synochis putridis. Atque alias quidem. ubi appetet morbi solutio, circa labia tam

vim & nares existunt: in aliis febribus a corruptorum seccoru colluvie x toto fere corpore, aut plurimis partibus erumpunt. In pestilenti constitutione & maligno genere febrium ulcerantur, saniem reddunt, & naturam carbunculi imitantur. Nonnunquam celeriter resiccantur dc concidunt. Deteriores aliis quae vel interna occupant, vel foris A. ciem.Plures deteriores paucioribus, maiores mino ribus, diutius perseuerantes iis, quae celerius decidunt, malae quoq; pruriginosae & ardentes, quaeq;sent 3 cu fluore alui, aut frequeti vomitu. Etenim melius est Ucaluum adstringi, multo magis ubi apparuerint,aut mediocrite solui.

1 Pustulae siue eruptiones, quaesorum instar in cute exilium ivnde Graecis nominantud Abribus praesertim malignis & pestilentibus superueniunt, ut co stat ex sent. 11. sect 3. libr.3. Epid. Variolae vero minutae vulgo appellatur, in quibus cutis tantum deturpatur, δίquae neque Deda ulcera, neque arthritidas inducunt, ut lues venerea inferre eius generis morbos consuςuit. Morbilli sunt rubri paucitate materiae a variolis diaincti. De generatione papularum istiusmodi paulo post disseritur.

a Itaque

768쪽

LIBER . II. Q

x Itaq; ait Hippocrates in Coacis animaduersionis.

Quibus in febribus exanthemata erumpunt per corpus uniuer

sum, lethala,suonpurulentin abscessu fiat. 3 Metus est enim lethali dysenteriae ex acris humoris in aluum diadoche & effusione.

Vbi igitur apparent in febribus, recognoscenda sunt, quae praecesserunt signa. Virtus consideranda praecessit coctio, si virtus robusta, si febris leuior, facilior spiratio, caetera quoque meliora facta sunt , salutares papulas iudicabis, alioqui exitiosas. Nonnullis sub mortem & in morte certis partibus excitantur, Vulgus purpuram rubras id genus maculas appellat. Variolas aliquando febricula praec dit, idque melius est, quam consequi. Fiuntque ea omnia naturae motu, quae quod Vel copia grauat, vel qualitate laedit, extra propellit. Atq; aliquando

tanta viiij multitudo, ut natura nequeat excludere.& papulis quidem scateat tota cutis, dc pulmones, guttur, intestina, parte , interiores eodem malo vitientur.Fit aliquando, ut quae iam foras exierant, intro recurrat imbecillitate naturae, Vere plurimum prae copia, Autumno magis vitio humorum, caelo dc constitutione calida & humida, infantibus ac pueris, post etiam adolescentibus, ratius iuuenibus& viris, rarissime senibus excitantur. Arabes ad 4 menstruum sanguinem partem causiae reserunt, qui potis corporis inhaesit, & robore naturae aliquando excluditur. Alioqui ad ea, quae prius, copiam vitiumque Languinis,referenda causa est. Sed

a copia fere rubent, nisi cum iam corrupta materia est. A vitio repraesentant colorem succi redundatis.

Causam hanc Arabes protulerunt,quod hic mosebus velut congenitus videatur, quςm pauci, vel proph

769쪽

DE MOR . INTERNI s

nulli possint effugere.Non tamen dubio caret ista ratio. Nam si Variolae & morbilli causiam habeant a retentione reliquiarum mensti ut sanguinis in corporis poris cur mulieres, quibus supprimuntur menses, istiusnodi

morbis non descedantur Θ Adhaec non omnes hoe laborant affectu, crim tamen in omnium poris nonnihil mε- strui sanguinis relinquatur. Ideoq; erecetioribus non- nulli causam ad aerem transtulerunt:

Minus periculosis,quae rubent, aut albicant,quaeque extant in superficie corporis. Magis periculosae, quae flavae, violaceae, liuidae, nigrae, quaeque sanie

virulenta sordent, aut latent in corpore. Perniciem adserunt,quae intro redeunt, nisi cita suo proluvies exeat.Periculum est, cum magnit

do febris, sitis vehemens, aestus, dyspnoea, iactatio corporis,dysenteri urinae mal nigrae, animi des quia & alia eiusmodi lethalia coniuncta sunt. Sunt qui paulo ante quam erumpat papulae, veluti Epi-leptici concidunt. Vbi enim naturae impetus superiora appetit, alias hoc accidens commouet, alias graues eapitis dolores, quo tempore summa dissi cultas anhelitus aliquata fit,densatur sputu, F pruriunt nares, facies rubet, fulgor oculis praetenditur, vox raucescit, o fluunt lachrymae, pulsatio in spina,dolor in doris, territatio in semesis, corpus veluti aculeis configitur, exiguae notae quasi capita acuum, aut milh magnitudin rubent, quae paulatim inaUgentur, & numero crescunt, apparent fere Primo,secundo aut tertio die post febriculam.Me-Ijus est cito apparere,celeriter augeri & maturari.

1 Ab incensis vaporibus caput petentibus. 6 Liquata scilicet in cerebro materia vi caloris, & ia

oculos prolabente.

γ' - Hinc enim roboris naturae certa significatio sit,

770쪽

atque etiam materiae facilitatis.

Alij anginosi,quod plurimum est: nonnulli dysentetici,quida etiam jncope moriuntur. 8 Mombillos magis biliosos esse volunt: Variolas magis

sanguinem. t Propterea morbilli citius, variolae tardius erumpunt. Ex his sanies sex illis nihil profunditur humoris. Curatio.

Apparent sere exanthemata intra diem tertium. Primo itaque aut secundo die ' sanguis detrahemdus est,sic enim melius transpirat corpus. Putredinis causa intercipitur,leuatur natura, & si quid viiij reliquum est,celeriusin silerficiem corporis repurgatur : alioqui periculum est,ne ex magna putred, ne ardentissima sequatur febris, & natura oppressa multitudine, vel nihil exponat in sirperficiem, vel tantum partem viiij : quae si per imbecillitatem naturae, quae nimium oppressa est, intro recurrit, suffocatur aeger, nisi beneficio naturae initio reu

cata materia vomitu, vel deiectione excludatur. . s Si plethoricum sit corpus,&metuatur,ne in effero illo materiae orgasmo fiat humorum in nobilem alia quam partem decubitus.

Tempestiue igitur detrahendus sanguis est ex i terna brachij. Verum ubi iam malum euasit in habitum corporis, periculosa est phlebotomia, quia videlicet, a superficie in medium corpus vitiosiam materiam reuocat. Caeterum perpetuum non est abstinere phlebotomia, cum iam papulae in superficie corporis extirerunt. Etenim fit aliquando praecopia viiij,ut & plurimum reliquum sit in corpore, Urgeat vehementer difficultas spirandi,vacis sit febrisquo tepor si nihil repugnat,vena secandaeste