De morbis internis, Lib. II

731쪽

DEMOR B. INΤΕRNI sPotiones frigidiuscular,solidiora alimenta non ita frigida,sed subtepida imperetur. Epithemata ex farina hordeacea,quam subiges e succo lactucae,ox, lidissemperuiui & similium. Portulaca per se contusa stomacho, & hypochondriis utiliter apponitur. Alioqui. .cerae elotae I.3.olei rosati similiter loti la.1. Luquefiant in vase duplici. Liquefacta refrigescant.Wbi refrixerint, ex aqua frigidissima, lactucae succo, vel portulacae siubigantur.Fiat cerotum. Inungatur venter, hypochondria & partes, unde primum hectica nata est. PAlioqui linteolum subinde inculcatum,omphacio,lactucae,inlybi, semperuiui, atque eiusmodi refrigerantium succo, hypochondriis & thoraci ap

ponemus.

Verum in horum omnium usu animaduertenduerialia quide refrigerare dc humectar alia siccare. Humectantibus utemur,si sui profluuium non est: tum enim siccantibus utendum est simul, et o dc refrigerantibus.

2o Ea praecipue, quae adstringunt, declinanda sunt, quia respirationi obsunt. Et ut tutior sit refrigerantium Vsus,oleu amygdal .dulc.vel etiam liliaeeti comiscetur.

Denique quia breui tempore admota remedia incalescunt,subinde commutare oportet. Praeterea artes spirales non sine noxa diutius perferunt re- erantia, sed inde dyspnoea nascitur : omnia it que temperare oportet. Olea conueniunt M de n nuptiare,de salbcibus,cucurbita,papauere, violis,rosis, cydoniis, eadem seruata distinctione in usi1s cantium & humectantium.Supra omnia aer com

732쪽

LIBER II. 47 ponendus est .qui si teperatus, alterari non debet: si calidior,ut aestate, refrigerandus eo modo,quo capite de aestu dicemus. Hyeme iam frigidior, quo tempore leuirer alterari debet,non tam igne,maxime e prunis, quam leui flamma, aut vapore aquae calidae.

21 His oleis thorax antrorsum & retrorsum illinendus. Spina quoque cerato ante praucripto inungenda.

In ratione alimentorum consideranda est virtus. Nutriemus enim pro ratione virium acte vaccino , a quo recens butyrum extractum sit, ψ lacte asinae:aut si nutriendum,quam alterandum magis, lacte muliebri. Bubulum plurimum nutrit, sed ratione butyri nocere potest.

lx Asininum lac omni lacte humidius,& nulla acrimonia infectinn.Hipp. . acutor.

Caprillum quoque usui esse potest. Sugi debet,

ut ante diximus,vel recetissime mulctum bini. Plurimum nutrit panis saepius lotus in aqua, deinde ex lacte recens mulcto comeditur. Plurimum laud tur aqua hordei, in qua cancrorum caro detractis testaceis coxerit. hordei mundati I.Ι. cancrorum excorticatorum I.2.bulliant in m.2.aquae,dum dissiliat hordeu. Oportet ante excorticatos cancros prius diligenter ablui, ut omnem foeditatem odoris deponane, deinde coqui. Potionum eiusmodi cancrorum mundatorum singulae unciae singulis lib. aquae hordei incoqui debent. z3 Similia ex cap. de phthisi repeti possunt. In instaurando hordeata, in quibus etiam

733쪽

DE MORB. INTERNI svitellus oui dissoluatur. Aliquando quoque,vir frigeres, semen portulacae, lactucae & similla concoquuntur. 13 Vel hoe paretiir destillatum . . decoct. caponis iuuenis,armi vitul. alterator. cum lastox alid bu glosrbo γrag. portui. scariot .semimb. frigid maiorib. florib. violar.bu glosi nymph.R. 6. micam panis unius albis. in lacte infus.limae. praepalat.& in lacteiulas1b L. coxarum ranar. I. 3. Ponantur omnia in alembico: destillentur in diplomate,seu balneo Mariae. Hoc destillato utatur sat-pe cum saccharo pauco. Nutriet plenius, si testudo adii

ciatur.

Si a syncope metus est, siquid etiam vini gra

cordialia appellantur. Iustula carnium permittuntur,sed alterari oportet hordeo mundato,concocto oleribus, quae refrigerant & humectant, lactuca, portulaca, scariola,&c. Permittitur in potu aqua,in qua aliquid facchari ditatutum sit . a J Vinum granatorum similiter dulcoratum. In viribus infirmis, expressionibus, colatillis,distillatis, instauratibus miendum erit. Si a profluuio alui metus est, aqua ho dei paretur ex hordeo torrefacto, similiter cla hordeatum. Quibus addi possunt gummi arabicu, multum torrefactu m, & alia eiusmodi,quae sine calore alaum supprimunt. Auenatum loco hordeati ad tempus comodum est . Etenim fluxiones alui sup-ἴrimit. Sed dum symptomatibus consillimus, febris

abenda ratio, & ad huius remedia tempestiue m. deundum est. Caseus recens sine sale paulo firmioribus conueni ut vocata gelatina minus firmis. Vbnum dilutum bene contra syncopem facit & lap-ssim virium. Cibus duabus horis ante balneum

734쪽

LIBER II. Simperari debet,aut paulo post balneum. In balneo non est exprimendus sudor. Madidus enim vapor satis. Summatim in usu balnei, ad vires diligenter

nimaduertere oportet. Multa,uuae ad hanc febrem pertinent,ex commentariis de fanitate tuenda,Methodo medendi, Libello de marcore colliges.

24 Vt rossae, nymphea, aurum quod quam vim eorri conserat, peritiores viderintὶ unicornis cornu, sapphyr. hyacynth. smaragd. uniones, san tala,terra sigillata: quae vel in zulapiis, vel conditis,vel Opiatis exhibentur. 11 Vinum item album, tenue, o ligophorum, optime dilutum: quo tamen nisi vires reclament, abstinendum.16 S alubre est statim ante cibum aquam hordei samere ad partium humectationem, Ut ipsum alimentum facilius agglutinetur. Exemplo id fit cemetariorum,qui parietes prius aqua aspergut, quam aut calce,aut cemen. o,aut gyps incrus ecit.

Defebre ex cruditate.

Ebris i haec fere debilis, sed periculo non

E caret. Desperatio esst, cum vel ventriculi, vel hepatis inflammatio accesserit, in qua quantus, qualis, quo loco intus crudus humor est, considerandum . Aliquando enim , cum sanguis utilis plurimus sit, cruditas exigua est. Contes rursus, nonnunquam plurima cruditas est, exiguus v ro sanguis reliquus. Humor crudus aliquando frugidior est, aliquando ad coctum succu accedit propitas. Cruditas aliquando in primis venis,nonnunquam toto corpore aceruata est. Cruditatis in ventre dc primis Venis signa sunt, nausea, ructus, vellicatio, ac tormenta ventris, frequens borborisinus,

hypochondri, tumor atque a inflatio.

735쪽

DE MORB. INTERNI si De hac Gal. lib. . Sanitatis tuendae,&comment.m sent.3i. sests.lib.6. id. 1 Cruditas enim plurima & flatu lentus spiritus in

cnis me saraicis continentur.

Alimenta sere in status commutantur, ob caloris ventriculi imbecillitatem. Cruditatis totius corpo ris signa sunt urinae tenues, aquosae, leuiter tinctae, diuulsi , conturbatae,nonnunquam cum 3 sedimemti asperitate, calor faciei pallidus,aut alius quam rubens,ut liuidus & plumbeus, totius corporis moles subtumida,pulsus inaequalis,obscurus,paruuS. Adiicienda fiunt, quae ad coniecturam adhibentur ex

anteacta vita, otium, crapula, intempestiua exercitia, immoderata venus,& alia elusimodi,quae crudi- ratis coniecturam augent. Vocatus itaque ad eum,

qui cum cruditate febricitat, ad haec omnia animaduerte:& si quide ad haec omnia, ut malum faciei colorem, urinatum cruditatem, pulsivum inaequalitatem de paruitate, accesserit etiam totius cota foris grauitas, tarditas, motus mentis & sensuum hebetudo, de remediis cogitandum non est, & de morte praenunciandum: multo magis, si qua subsit inflammatio ventriculi, vel hepatis. Illic enim &crudorum succorum plenitudo est, & vires admodum infirmae, ue a quibus & syncope,& mors expectanda est. Si vAb omnia leuia sunt,de remediis ita

statuendum. 3 Debilis enim eator & materiae contumacia laeuem Csse vetant,aequalemque hypostasin. A flatu,& imperfecta assimilatione. Ex cap. 1 libr.de curand. ratione per sanguinis mis-

uonem.

736쪽

LIBE R II. 'Phlebotomia in hac febre 6 nunquam imperanda, nisi color faciei leuiter rubeat, pulsus sit mediocriter magnus & vehemens,nec ita inaequalis, inqquoque melius colorentur. Hic enim coniicimus frugi sanguinem superiorem esse cruditate. Itaque aperiatur basilica angusto foramine, ac 7 modica quantitate sanguis detrahatur. Exibit primum sanguis tenuis, stibalbidus: at simulatq; coeperit fluere magis rubens,vena claudatur. Neque 3 tamen perpetuo expectanda est sanguinis mutatio. Sed int rim dum exit sanguis,uires e pulsu & aliis recogno- .scendae sunt . A phlebotomia imperanda mulsa,in

qua aliquid origani, hytapi & similium coxerit:&,

si quide humor crassior est, oxymelite uti oportebit. Decumbant molli lecto, aere temperato, dormiant &. vigilent utrunque mediocriter, victus in-c1dat & attenuet. Sed aduertendum in usii mulse& mellitorum. Aliquando enim acrimonia 9 moulis aluus irritatundiarrhaea sequitur:quae si perseuerat, hominem praecipitat. Itaque si inde metus est,

vel bene cocta mulsia, ptisanae cremore Vtendum est. In usu attenuantium & incidentiu tum alimentorum,tum 'medicamentorum, denique omnium, quae vel intro sumuntur, vel foris admouentur, vitanda sunt omnia, quae nimis calfaciunt.Etenim febrem augen humores crudos comouent, deliciunt vires, syncopen accelerat & mortem. Haec igitur omnia non longe a medio recedant. Frictionibus Ainunctionibus opus est. Atq; haec quidem omnia, 1. ut cruditas concoquatur.Aspero ita*, linteo crura,brachia, spina deinceps oriune perfricetur deo sum versus, ridum incalescant. Postea vero oleo GS

737쪽

DE MORB. INTERNIS dulci non salso, non rancido, alioqui butyro receti

eaedem partesinungantur. Hyeme etia chamaem

lino,anethino & similibus,quae leniter quidem calfaciunt & digerunt . Sed perpetuo ad pulsum anumaduertenta est:qui si minor,obscurior, magis imaequalis fieri videatur,omnino viribus consulenta. Vinum dilutum propinadum, mica panis ex Vino, hordeacum,lac amygdalam,omnia quidem exigua quantitate, sed non ita magnis interuallis repetita. Alioqui si constant vites, tenuis victus conuenit, &per interualla.Leue catharticu phlegmagogum,Vbi iam apparet aliquod signum coctionis. Maioribus pharmacis abstinedum. Intempestiuis enim maioribus remediis vel necantur aegri, vel in periculum

coniiciutu unde vix possint reuocari. Animadue te orgo ad vires It ex pulsu,ad coctionem ex urinis.

Urinaru hic fere ordo est. Vbi expectatur sidus, e eunt initio crudae &aquosie, posteaiedimentum ponunt crassum, diuulsum & asperu.Conturbatur, sed coturbatae sedimentu ponunt,celerius quidem,

si quide melius habet coctio: tardius, si non ita b

ne sedimentum. Deinde melius fit, propius accedens ad album,laeue Sc aequale. Is Melius procedere morbo, iam non sedimentum, sed sebiimmemtum,vel nebula in media urina osteditur.Cum iam appetit persecta coctio, neque sedimentu, neq3sublimam elum, sed tantum nebula in summo urinae attollitur: atq; ita urinae ad natura redeunt, simusque aeger ad pristina valetudinem. Videndu quoque, ne te fallat urinae conturbatio. Perturbatur 6 rina, vel quia calor natiuus iam cruda concoquit:

vel quia extinguitur. Vtrumq; distingues ex pulsu,

738쪽

LIBER II. 3o Etenim si pulsus, quam ante, melior, coctio coepta est. Si vero minor, obscurior, magissique inaequalis, mors in propinquo est. Suffocatur calor multitudine materiae: deinde quia humor crassus vias intercipit,multaeq; obstructiones fiunt.Clysteres,ubi r sistit aluus,acriusculi infundantur. Alioqui,si a viibus metus est, remittenda sunt caetera remedia ad tempus,& tantum viribus considendum est.Vbi omnia mediocria sunt,mediocriter temperanda omnia, ac toto decursu morbi faciei color, urinae coru

mutatio, & pulsius diligentissime considerada sunt.

Ex his omnis remedioru ratio colligitur. Et in hae febre, quae saepe incidit, nullum leue peccatum est. In summa clementer cum hac febre agere oportetic Galen.ibidem,& lib. . Sanitatis tuendae. Attamensi subflorida& subrubea faeies eluceat, quae indicio sit sanguinem laudabilem cruditate adhuc sua copia ex

perar inconcinnum non erit Venam secare.

2 Sanguinis mutatio expectatur, eum 'itiatus sanguis paucus , dc frugi multus: at si ille superet, minime. Item mutatio eadem ex lib. a. de vict. rat. in acutis expectanda in inflammationibus a secta vena non longε dissitis. .s Vt si maior eius copia adileiatur,aat si aeger diutius

utatur.

Io Materiae parte in halitus digesta. Ir sedenim eum artus abunde calidi videbuntur,me. tusque erit,iae ex ampla frictione lassitudines sequatur tum desistendum.12 Virtutis vitalis praeeipua in morbis ratio habenda. Arteriae pulsu se prodit. Itaq; salutis & mortis indicium securius ex pulsa,concoctionis ex urina,petitur. 3 Tunc enim fiant urinae similes sanorum, quae se- vimento carent.

739쪽

DE SYMPTOMATIS

FEBRIVM.

morbos,symptomata,triu sunt ge nerum:aut enim actiones laesae, aut excremetoru & euacuatom excessus, aut assectus corporu,seu mutu. - - tae eXistut qualitates.Primi generis

sunt,simnus,vigilia, deliriu, capitis dolor,syncope, sitis,deiecta appetentia, rigor: secundi, quor obstupatio, sudor, vomitus, haemorrhagia:ter iij, linguae stabrities, nigredo, icherus, & caetera id genus. L uiora sent interdu, & quae medicumitius debeant exercere:alias grauiora, & quibus maiore cum diligentia & sollicitudine,quam febribus ipsis,sit cos tendum. Dictum quidem est antea dei iis febrium accidentibus, quae ipsarum generationem necelsa

rio sequuntur, nec tamen curationem immutanti nunc ea traduntur, quae praeter comunem aliorum

sortem curatione ad sese trahunt, quod causaru vucem obtineant.De his fusilis. Gahlib.12.Methodi. De no Or vigilia.

ia' Omnus in febribus alius naturalis, alius

praeter naturam. Maxime λ naturalis est in declinationibus, tum totius morbi, tu pa ticularis accessionis. Praeter 3 naturam vero initiis accessionum, atq; ubi multus humor vitiosus acer uatus in capite.Sic enim vitium rapitur in medium

740쪽

L I B Ε R II. IIcorpus aborem facit, conuulsiones, timores, dc alia eiusmodi. Ideo striptum ab Hippocrate. In quo morbo semnus laborem facit, mortale: si vero imVat, non mortale. Laborem facit qui praeter natu ram est:iuuat,qui est naturalis. 'et Somnus & vigilia,vt animalis facultatis sunt sy1nplomata,explicatur. Natu talis mnus in febribus caulas arguit moderatas & utiles rat qui pr ter naturam est, contrarias, ut in Iethargi eis: medius est interdum, ut in temulentis , qui a naturali recedens,nondum tamen est praeter naturam,qualis in pueriS etiam cerni lux.2 Tunc enim semnus calorem alienum refrigerat &restinguit,& natiuum adauget. 3 Qui symptomatis aegrum auget ,materia in intimucorpus confluente,ex commentaLio in aptior. I.lib. M Q d funestum est ex Hippocrate aphor. 67 lib. . In febribus ex somnis timores, on so- , alum.

Bonus est inquit Hippocrates apho. Σ. lib. 2.) qui delirium seda intelligens malum, qui delirium facit. Ac rursus.Somnus atque Vigilia, utraque si modum excesserint, malum. Neq; enim omnino dor mire bonum, aut vigilare. Sed haec duo temperari debent, & maxime,ubi cruditas est. Somnus enim cocoquit:vigiliae vero digerunt,fusio calore in habitum corporis, atque ita repurgatis fiamosis excre

Habenda quoque morborum ratio. Est enim cum s non ita dormiendum est, sed quantum vires requirunt: quod in peste dicetur. Ac febres omnes somniculosas plenas esse periculo certum est : item quae peruigiles sunt.Vtriusque ergo accidentis causa inuestiganda est. In febr1bus 6 calor, siccitas,dolar, sere vigilias inferunt: hinc celeriter vires conci