De morbis internis, Lib. II

751쪽

DE MORB. IN TE RNIs reprimit, & siiccescere non sinit.1 Non enim lingua colorem mutat ratione aliquoisi humorum, nisi ij aut ventriculo contineantur, aut prae

vehementi calore fusi, atque in spiritum veth, in sublue

me ferantur. Comment.in sent. I . sect.s.libr.6.Epid. 3 Qua a verendum est, ne fumorum istorum in cerebrum raptus phrenitidem committat.

Alioqui butyrum recens pius ex aqua rosicea ablues, cui deinde saccharum commiscebis. Quod si sola ariditas, cerato rosaceo liquidiore utitor.

Saccharu candu retentum ore humectat & dete

get. Paulus Cel sese consentit, & rosaceum con corporatum melli plurimum comendat. Sumachincoquatur mulsa,hinc scabritiem detergebis. Pr na damascena & sebesten incocta aqua rosacea humectando conueniunt, & reprimendo, succus portulacae,eiusque folia ac reliquae id genus herbae prius enumeratae cap. de siti. Archigenes fale Indo utebatur: nos saccharo cado . Avicennas bacculo rusci, aut salicis deterget: oleo amygdalino cum modico saccharo optimo humectat & deterget. Quod si oleu odiosum est, lacte amygdalino utendum erit. Sed aliquando profundius stabrities inhaesit: cancrum vulgus appellat: Tum Chirurgo uti oportet,qui depressa lingua instrumentum ad' id conueniens profundius immittat atque detergeat,ex quo gargarismis utendu est aquae hordei aut ptisanae bene praeparatae δ. . sacchari violati,facchari candi ana τ s. vet.

Hoc gargarismate colluendum os: vel linteo aspero de nurso lingua infricanda: ut si cochleari, aut instrumentos conuenienti abradatur,mox abluatur.

752쪽

. hordei mundati I I. tragacanth. alb sem. cydoniorum,sem.maluae, liquiritiae recentis mundatae succi eiusdem ana I.ς Fiat decoctio in aqua purissima adiu.ς In expressone dissolue penidiorum I. a. Fiat gargarismus, quo tepido utatur. Alius. V. sacchari candi, tragacanth.esb. gummi arabici ana psylij, cydoniorum, portulacae ana 3. L conseruae violarum I. LVniantur omnia: deinde dissoluta intulepi violati quantitate sufficienti, gargarismum faciunt contra scabritiem arteriae,totiusque oris interioris. Collum vero,qua maxime parte venae sunt& arteriae, illinatur subinde hoc

unguento.

olei violati siepius toti in aqua violarum I.2. butyri recentis iapius loti ex aqua rosarum I.L Fiat unguentum . Vulgus utitur J foliis linguae canis, quae collo circumponit, aliisque herbis plurimis. Frequens quoque illi est aqua caprifolii & uno-

glossi, similiter & omphacio aliquando utitur. D cumbere oportet in 6 alterum latus. Supinis & ore hianti, celerius lingua exarescit. Sternutationes linguam humectant, quia violento motu e vicinis partibus humidis humiditas in os exprimitur.

1 Haec parum iuuant sic admota. Addit interdum vulgus animalcula millepeda vocata,quia fort*sse scriptum est a Dioscoride ea lita cum melle anginis remedio esse. 6 Nam per supinos decubitus vena caua & aorta aristeria incalescunt impensius: unde nimietas caliditatis, linguae siccitatis & asperitatis parenS. Oris enim hiatus madorem, seu saltuosum hum rem absumit.

753쪽

DE MORB. INTERNI sTe dolore capitis in febribM.

S dolore capitis iam multa dicta sunt, quae

in hunc locum referri possunt. Peculiariter, in capitis doloribus, qui cum febre per initia inuadunt, prima aut secunda remissione I sanguinem mittito, si vires dc caetera permittunt. Ve rum priusquam de phlebotomia decernas, videndum ne dolor hic propter adstricta aluum, aut vapores Ventris, non quia λ materia in capite est, e citetur. Hic enim, quod ad dolorem attinet, phle

botomia necessaria non est, sed clyster sufficit: ut si post septimii diem dolor primum inuasit linguis quidem detrahendus non est: sed aluus liberaliter

mouenda est, vel pharmaco mediocri, vel rhabarbaro catholico,vel clystere acrius ulo. Quod si nec clysteri quidem, aut pharmaco concedit dolor, cucurbitula occipitio , vel ceruici defigenda est: sine vulnere quide, si tantum vapor est causa: cum vulnere, si qua materia capite continetur.

1 Dolor capitis febris sympto ma non semper curationem ad sese trahit. Etenim in crisi, ne naturae motus in terturbetur,eo etiam infestante, nihil mol iendum. Scopis tam eii assentientibus si sanguis sit mittendus, interna primum secanda, si plethora adest: sin minus, externa: dein vena frontis . Nam posteriora capistisdolenti vena in fronte secta iuuat, aphor.68. lib. . Denique ex arteria si res postulat: quanquam ista particularium capitis venarum pertusio haud ita sit frequens , ut prima ad librum superiorem exercitatione diXimus. 2 Materiar in capite contentae indicia ex rubentibus oculis & facie, pulsu magno in temporibus, produn

tur.

Veteres raso capillitio aspersionibus plurimum

754쪽

LIBER II. 18 utebantur, & ex alto infusis liquoribus in eas partes capitis, qua per futuras anteriores humor in caput descenderet. Vtebantur sere Oxyrhodino,ros ceo cum aceti modico, si quidem calidior febris, tal1sque aeris conditio. Frigidiore vero corporis habitu, & hyeme,chamaemelino cu aceti quinta parte, quod prope fiet,si 5.2. aceti,olei ι.I. commisteas.Sed nunc fere an collematis, seu frontalibus utimur,quae frontem &tempora comprehendant ex eadem materia. Vel. 2 olei rosarum I. a. olei communis,vel chama

melinia AEstate frigidis atque ubi seruentior

febris est: ubi vem mitior febris, nec coelum seruet, modo tepidis,modb calidis utendum est. Aliquam do proximae mixturae seccum polygoni commiscenmus, nonnunquam capita papaueris in oleis elix mus aestate, M vehementiori febre: alioqui serpit lum, mentham, betonicam, salutam, anethum, peucedanum, & similia. Perseuerante dolore cataplasmata fingenda sunt. U. farinae hordei M. 2. malaxentur cum succis foeniculi, & 3 olei rosiaceiana quantum si1fficit. Fiat cataplasma,quod in totam frontem dc tempora evendatur. Quod autem &subinde remedia commutari, priusquam nimidm incalescant,quodque olea nec rancida, nec grauius ψlentia, nec salsa esse oporteat, iam .pe dictum est.

3 Efficacius erit eataplasina, si olei rosacei loco papa

uerinum adieceris.

. Cornelius Celsus 4 rosas in aceto macerat,sescia in eo aceto madefacta maceratas rosas inuolait:

755쪽

DE MORB. INTERNI sfronti, & temporibus apponit, saepe innovat: alioqui lana in eo aceto inculcata vim remedij conse uat, quod de in aliis remediis fieri potest, ne celerius incalescant, saepiusque commutanda sunt.. Ad huius imitationem similia fiunt ex lactucare. centi, portulac. seminibus frigidis, semine papaueris, floribus violar. & nympheae, singulis parum contusis, R

rario e panno exceptis.

Alij pane ex psylij & similium succo subacto ca

taplaunata fingunt. Nonnulli eandem micam p nis cum foliis hyoscyami conterunt, Vel papaueris recentis, deinde Oxyr dino commiscent. Abst, nendum vero assidua potatione , collutione immodica , luce, calore, colloquiis, ingratis odoribus & vaporosis, clamoribus, strepitu, & vehemeti animi motu. Avicennas & Arabes hac irriga

tione utuntur.

V. florum chamaemeli M.f.surseris,uiolarum, rosiarum an .I. g. Fiat decoctio: materia saeculo eracipiatur, qui subinde madefactus in decocto ex prumatur, deinde fronti ac temporibus apprimatur. Neoteticorum sermulse simi. olei rosarum g g. olei violaru & lactis mulieris ana 5.2. aceti albi 5. r. panniculus in ea mixtinra inculcatus applicetur fronti & temporibus. Aliud.

aquae rosiarum & damasci ana S.I. aquae ne-

nuptiaris I. g. misce, similiter viete. Vitis capreoli & folia concisa, tela inuoluta, dc imposita dolorem sedant,&λmnum conciliant: similiter & reliqua materia,quae refrigerat. Viden-

756쪽

LIBER II. 1' dum tamen, ne nimium refrigeremus, ideoque &aceto, & aliis eiusmodi, sed illo maxime, interdictum est, ne quis, videlicet, solo Utatur. Nam praeterquam quod nimium refrigerat, neruis etiam inimicum est. Atque iis multo magis abstinendum

est in pueris, mollioribus corporibus, & callo seu gido. Avicennas in dolore capitis a sebre abstinet stiplicis refrigerantibus, quia timet ne inde materia compingatur, & crassescat nimium. Alioqui materia exprimatur, ubi catarrhus calidus est. Delitium in vigore sebrium multos prehendit ob capitis repletionem,inquit Galen. comment. insent.36. sech.3. lib. 6. Epidem. De eo maximopere sollicitum esse Medicum minime oportet, nisi se te metuat, ne in phrenitidem concedat, ut sere fit calidioribus in naturis,quae ingentiore febrium a dore exercentur. Quanquam vero saepius leue est sumptomatis id genus,huic tamen occurrere expedit, quia mente constare bonum. Si ergo a vaporibus acrioribus sursum latis fiat, sumenda & ad mouenda sunt,quae illorum ascensum prohibeant, tum quae discutiant. Qualia multa inuenias cap.de phrenitide libro primo. Si humores in vasis calidi huic malo materiam suggerant, secanda vena. Si iaces in intestinis restitantes, enemata subdenda. Discutient materiam capite contentam catelli exenterati, & calide appositi.

757쪽

DE MORB. INTERNI sve sisdore. Udor excretio est seros humoris per poros; corporis. Causas i habet,efficientem quu

idem calorem,materialem Vel vaporem et humiditatem. Vapor a calore, qui humores resoluit, deinde in superficiem corporis attollit, relaxat poros: sed vapor occursu cutis resistit, atque h1c in humorem couertitur, non aliter quam in aere plu-ina, in ollis coquinariis humore vapore sublato, si quid solidum opponitur. Humor vero eo modo materia est siidoribus,ut etiam urinis. Atque ut

in his aliquid etiam bilis emungitur, ita & in sudoribus tenuior bilis expurgatur. Sed venosum genus per urinas magis, habitus corporis per sudores expurgatur.Est cum calor externus attrahit humores, liquefacit, ac resoluit, quod in balneis & vaporatiis intelligitur. Aliquando etiam medicamenta quaedam partium tenuitate & calore humores liaquefaciunt, ac celetiter in habitum corporis pene-ἰtrant , secumque liquefactos humores rapiunt, Vm de sudor. Atque interim imbecillitate caloris natu

ui, ac prope ditatuta natura diffluit sudor, is que fere frigidus, ut in malignis febribus. Nonnumquam etiam prae copia humorum aut alimenti, sudor sit , de quo scriptum ab Hippocrate aptior. I. lib.q. Sudor multus a somnosa Em fine causia mania

festa coetu uti pluri cibosignificat. Quodsi non assumenti cibum hoc accidat deire oportet , quod indiget euacuatione. Et ex copia humorum perpetuus fere

sudor est in febrium generibus, quas typhodeis, &helodeis appellabam .

1 His causis duabus tertiam addere licet, ut corporis praeparationem, scilicet raritatem.

758쪽

LIBER II.

1 In his enim uruntur interna, & externa frigent. Frigidus etiam sudor elicitur prae caloris imbecillitate, propter quam calfieri non potuerit copiosior materia.

In febribus sudor est optimus, qui fit 3 die critico,praecedentibus signis coctionis,qualitate tepens' toto dissiuens corpore, substantia tenui, nullo gra ait odore, cum pessu bono & undoso, & a quo letiatur febris, aegerque incipit habere salubrilis:c5tra vero pessimus est ei contrarius. 4ubd si ante crisimaut accessionern fit,malus est. Etenim vi exernitur, exprimiturque Post crisim & accessionem fuso calore, laxato corpore, natura vincente salutaris est. Qui circa ceruicem tantum & thoracem, aut toto

quidem corpor sed exiguus, naturam languidam, vel copia grauatam significat. Deterior tum est,ubi in supernis tantum partibus.Nam si tum natura infirma est,syncopem denunciat: quod si etiam frigi dus est, iam syncope est. Alioqui si non ita infirmanatura est,partem,unde effluit sudor,grauatam copia coniicies, vel aliter affecta. Qua parte sudor, ibi morbus,inquit Hippocrates, aph. 38.li. .ut & hoc. Frigidi siudores cum acuta febre mortem, cum mitiore morbi longitudine significat, ex aph. 27.lib . Haec omnia in febribus distinguere oportet, ut intelligamus,qui sidor bonus, quiq; malus si qui reprimedus,& rursus quem excitare oporteat. Est &genus sudoris incogniti antiquis, qui paucis diebus homine resoluit,fere similis ei sudori,quem cardiacum dicebamus. Vocatur autem Anglicus,quia in Anglia anno millesimo quadringentesimo octuagesimo sexto populariter grassari coepit, quo correpti stomachi dc capitis aestuoso dolore cruciantur,

Hii iiij

759쪽

DE MORB. INTERNIS toto corpore sudorem foetidum effundunt, sitiunt, intra viginti quatuor horas animo deficiunt & mo .riuntur. De quo iam multa scripta sisnt. Sed qui eo tepore vixerunt, afferunt praecipua causam mortis, quod loco stare nequeant aegri, pedes, manusq; ad refrigerium iactent,ac suppresse sudore moriantur.3 Dies eriticos sudoribus dicatos expressit Gal. co m. in aptior. 36 lib. .

Nonnulli 'sudorem eiusmodi ad typhod ε sebrem

retulerunt, cum tamen ad pestilentem potius videatur referendus.In Anglia,unde nomen obtinuit,coepit grasse sati ob regionis illius humiditatem. Idem Germanos anno Is 28. in sestauit.

Itaque cautio fuit Anglis, ut qui interdiu corruperetur, 1 statim cum veste decumberet, foueret sudore:qui vero noctu,sese colligeret, bene cooperiret ut efflueret medicus sidor. Potu utatur,qui toperet sitim,cibo si carere potest bene estisin minus, fiugaliter utatur: nec se dimoueat lecto, nec iactet membra ad refrigerium.Est enim lethale,ut vix cetesimus quisque euadat:aut si qui evadunt,in morbum bis terque relabantur, & tandem concidant.

Haec ex Chronicis Anglia, quas scripsit Polydorus Virgilius.

1 Sic Aristoteles sect. r. Problemat.iubet aegros sebricitantes,potissimum cum sudores eruperint,contineri.

Sudores vero in febribus alias cohibere, alias excitare oportet. Critici, si quidem resistunt, excutari debent ac sere resistunt,vel quia copiosior materia est,uel qualitate crassi or de lentiorialioqui e

760쪽

L I B E R II. si terna causa est. Propterea consuetudo est, ut syru-pum acetostim cum ptisana,vel aqua hordei calida imperent: alioqui pl1sanam vel aquam hordei sia charo conditam. Atque haec calida imperentur, ut citius penetrent in corpus. In summa quaecunque vim habent aperiendi, nec adeo calefaciunt,mouendis sudoribus imper, ri debent. A tque ubi materia crassior est,minusque visciu

d decoctu hyssopi, thymi, pulegh & similium,vel

oxymeliti,vel strupo acetoso miscendum est. Verum in sudoribus etiam criticis 6 modus quidem esse debet,quemadmodum es in reliquis omnibus criticis excretionibus.

6 Critica excretio etsi sistenda non est,si tamen uberior fuerit, metu nimiae virium exolutionis, tuto sisti . tur: Nonnunquam enim natura suam semel molita euacuationem seipsam continere nequit, no secus,ac qui per decliue suum cursum instituerunt.

M odum vero tibi indicabit pulsus,qui per eiuLmodi excretiones vehemens & magnus. Quo igitur tempore talis permanet,nihil ab excretione tibi metuedum est: ubi vero coepit imminui & languescere, sistenda haec excretio est. Historia est apud Galenum libell.de usu respirationis. Imperitus quidam Medicus sudantem adolestentem in balneum deduxit,& extinxit,praeter modu citatis sudoribus. In P syncope copia grauante,Inflammationibus

Viscerum, principiis morborum acutorum sudores mali. Etenim naturae imbecillitate, non robore eia

fluunt. Ab animi quoq; molestia,conuulsionibus,