Ad Spinozae opera posthuma

21쪽

elsi, tametsi immo post sive-sive I); deinde post quod et quandoquidem, denique post quicunque et quantus

cunque, nam nolim in postremi usum Comicorum agnoscere): in omnibus his sententiis fere indistincte nunc Indicativus modus nunc Coniunctivus adhibetur, tamen ita, ut Coniunctivi usus longe praevaleat.

tur retinebunt. Ep. XXXV: Sive possideret esset redigemur ' , ita ut dubitari possit, num recte L. in loco, de quo pag. egimus, Tract. ol. VI, 6 fiet V in fieret ' mutaverit.

1 Huic voculae haud raro apud nostrum adiungitur quod quasi per abundantiam, ita ut fere Batavismum herei dat in Latinum

Sermonem irrepSisse SuSpiceris. Cuius struCturae, quae interdum interpretes male habuisse videtur, notavi haec exempla:

Eth. III, ais des. 1: sive ea sit innata, sive quod ipsa sive denique quod V etqSeqq. Eth. IV, 1 Schol. o sive eae naturalem Corporis Constitutionem sive quod eiusdem agendi, V tqSeqq. Ep. XLIII o sive istam legem Dei iuris formam ab ipso Deo accepisse statuam sive quod ipsam Concipiam, ' tqseqq. Similiter vel quod ponitur, praecedente si et nisi. Eth. II, 9 schol in fine is nisi imaginatio qui alati iuncta sit ideae vel quod perCipit, ' tqSeqq. Cf. etiam Eth. IV, o ove quod cogatur ' et p. LXXV: si bonum a Deo tamquam Iudice accipiamus, e quod ex neCeSSitate,' etqseqq. ut legitur in exemplo a Gerhardito edito praeterea Cf. p. XLIII. Deinde eodem modo sed quod V legitur de int. m. 67: Si existentia rei non sit aeterna veritas, sed quod necesSitas pendeat, et SeqC Tract. ol. VI, 22: Quodsi nec hoc fecerit, sed quod Consilium, V tqseqq. VIII, 36: si eadem non fuerit probata, sed

quod numeruS,V tqSeqq. Denique huc spectat Eth. I, et schol et o Si Deus decreViSSet, hoc est ut aliud de natura voluisSet, ' tqSeqq.

Iure igitur an refutasse videtur tom. II, praef. p. VI), quae de p. XLIII disputavit Martinea in libro A Stud of Spi-

22쪽

Neque aliter in singulis vocabulis usurpandis se gessit scriptor, quippe qui ut tantum ea CompleCtar, quae unaquaque fere pagina occurrunt prae pro propter idque in sententiis positivis amet adhibere, ComiCorum, Opinor Usum imitatus Contra, dum etiam in his recentiorem potissimum Latinitatem SeCtatur, apprime cum verbo Coniunctum pro imprimis, iuxta Pro Secundum, absque pro sine adhibeat; qui idem cum infantum, e confra, extrinsecus adieCtive discunque adverbialiter, hucusque medius pro dimidium proferat denique qui quoad Cum ACC pro quod alitiane ad et nullibi pro nusquam, suspectissimae Latinitatis voce S, aSSim SUTPCt. Porro, sicut iam in superioribus nonnulla rariora notari possunt, ita in vocibus eligendis Spinoetam interdum elegantiae uidam studuisse deprehendimus

tritis vocabulis inusitata et longius arcessita inserit. Itaque praecipue in epistulis, scilicet in quibus potissimum talibus deliciis locus esset, hic illi locutione eXquisitiores, flosculos, ut aiunt, voces denique raras et absconditas, immo semel vel bi.απαξ λεγομενα, quae dicuntur, intersparsa invenias. Si auCtor e CO-miCorum Sermone mutuatus CSSO Videtur se dissolvere, saepiuscule, denuo Eth. III, 7, Schol. e Sensu, quo Graeci e usurpant, emerarius pro fortuitus ad recentiores autem scriptores referenda sunt ostendiculum, in procinctu, in antecessum, adinvenire, Specialim, animi fetis, epistolium, noviter, quorum poStrema in

23쪽

integra Latinitate vere Constituere VidentUr. Ne non lusui cuidam verborum interdum indulget; CX. gr. de int. m. 57 ) verae ac merae Cf. Plin. Ep. VIII, 24, 2); TraCt. Pol VI, 26 ar umenti S- formentis VII, 2 uno actu et ictu. Denique semel atque iterum auctor orationi locum poeta quodam Citatum apte interponere Cit, Sive tecte ad omnibus nota verba alludens, sive integrum VerSUm referens. Quorum omnium frequentissimum est Ovidianum illud ,video meliora proboque , t SC q. ,

quem locum in deliciis habuisse apparet quem ter in Ethica, deinde in Epistulis quoque citavit. Cui adde eiusdem scriptoris Ana. II, 9, , qui locus Eth III, 3I, Coroll. et Ana. III, 4, 7, qui Tract. Pol X, 5 Citatur; porro Ciceronis locus Celeber de gloria appetenda pro Archia i), qui citatur Eth. III, def. aff. 44 ad quem alluditur Eth. IV, 2, schol. Taciteum illud de

vulgo Ann. I, 29), quod legitur Eth. IV, 4, Chol ;

verba Horatii Sat. I, I, 4 ,, O UaCem DelaSSare valent Fabium V), quae recurrunt ep. LXXVI. Quodsi quis Xemplum desiderat, quo Omnia, quae enumeravimus, apte illustrari OSSint perlegat CX gr. epistulam XXVIII, ab editoribus Batavis cautogrRI In laudando tractatu de in t em utor numeris, qui in editione Bruderiana exhibentur. Nam etsi omni auctoritate carere et a r. nonnumquam satis infeliciter appicti esse videntur, tamen in locis designandis vel investigandis tantum commodi tantumque Compendii afferunt, ut aegre eos in recentiore editione desideres; immo, ut etiam Ethicae scholia paullo ampliora, praefationeS, appendiCeS, denique Epistulas quoque simili modo distinctas iure optaveris.

24쪽

pho editam. In qua etsi pleraque simpliCiter et inornate perscripta sunt, utpote in epistula ad familiarem data, tamen oratio non omni artificio caret, sed interdum leni quadam et fere hilari elegantia splendescit, Cum haud raro Xquisitius verbum vel locutio OCCurrat, semel vel bis usus verborum appareat, immo in fine verba Vergiliana se classique immittit habenas V repetantur et ad dictum quoddam Terentii Andr. 45 ,, omnis res iam est in vado ' alludatur. Quae Cum ita sint, tamen et de his omnibus valent ea, quae de socordia Spinogae et neglegentia in Scribendo, qualescumque fuerunt, in superioribus

monuimus. Noli ea, quae hactenus numeravimus liberius scribendi genus, varietatem SermoniS, JOS-

Culorum usum elegantiae Studium Spinogae tamquam propria imputare, quae omnia aeque in amicorum et aequalium scripta Cadant. Immo ne singulae quidem voces et locutiones, quas in praecedentibus perlustravimus, uni philosopho nostro vindicandae sunt. Sic, quae de ablativo gerundi pro Part. Praef., de Coniunctionibus quod, sive-Sive OtC. Cum Oniunctivo potissimum adhibitis, de vocibus absque e Contra, UXta, UCUSqUe, Prae, quoad annotaVimUS, Omnino quadrant in epistulas amicorum, in quibus haec et alia huiusmodi passim CCurrunt. )I Consultius visum est, ne inquisitio rei per se satis levis in immodicum Cresceret, disceptationem intra fines operum Posthumorum Cohibere. Tamen monendum est X. r. apud BaConem Complura ex iis, quae notaVimuS, X. r. bSque, Contra, quoad

25쪽

I3 Quod autem ad vocum absconditarum usum et elegantiae studium attinet, Cum talia plerumque pro persona Scriptori variare soleant, ita parcius quidem apud schirnhausen, V. VelthuySen, Burgh, alios ap- Parent, quamquam ne apud illos quidem plane absunt; contra Oldenburgius vi sibi hac in re satis facere potuisse videtur et, ut illorum temporum Sermono utamur, multi paraSangis pinOZam Superat, Cum invocabulis rarissimis et doctissimis promendis, tum in laudando vel etiam obscurius alludendo ad hos vel illos Latinorum scriptorum locos, interdum satis remotos I)noviter, ablativum gerundii loco art. Praef., utrum in rogationibus simplicibus, alia passim inveniri. 1 Inter alia haec tamquam rariora vel exquisitiora notari possunt fortassis Ep. ); erigiare Ep. III); obgannire, expectorare Ep. VII); redhostimentum, tui genii et ingenii vir Ep. XI) emictim Ep. XXXI); propalare Ep. LXI); sumaminare, vilescere Ep. LXXVII);

Collabascere Ep. LXXIX). Quod autem attinet ad locos ex scriptoribus petitos, fere nulla eius exstat epistula, quin aliquid docti et absconditi insit, quod

interdum tam longe arcessitum est, ut ex gr. Veterem interpretem

Belgicum prorsus fugerit. Notavi: Ep. I quasi per transennam Cic.

de Orat. I 16 a longum vale Verg. Eclog. III 79); Ep. VII pax perennat Ovid. Fast. I, 21) Ep. XIV, ut sentire quae velis etqSeqq. Tacit. Hist. I, ); Ep. XXIX malorum Ilias Cic. ad Att. VIII, 11, 3); Ep. XXXI, rumpe moras Verg. Aen. IV, 569); Ep. LXXIV satis agimur duraque, eiqseqq. Seneca Oed. 985).

Quam parum feliciter autem in his Versioni Belgicae interdum re Cesserit, optime cognosci potest ex Ep. XXXI: Rumpe igitur moras, ne scindi tibi penulam patiaris. ' Quae locutio, ex Cic. ad Att. XIII, 33 petita, tamen satis obscura est, nisi SenSum et metaphoram loci, ad quem alluditur, recordaris. Quo faCtum eSt, ut eam si reddiderit Vers. Belg. hworstet an door dit marren heen enlij niet dat dege regenmantel gesCheur Wordi. V

26쪽

Ι4 Ouae Cum ita sint, statuendum esse videtur, ut paullatim ex illis minutiis emergamuS, SpinOZam fere eodem sermone et dicendi genere USU OSSO, qu amicos eius et aequales Latinitate scilicet illa et elocutione, quae tum temporis plerisque CommuniS fuisse apparet, Cum in literarum republica, quicquid maioris esset momenti, a quoque Latine perscriberetur et omnium studiorum omniumque disciplinarum receptaCulum et Commune quasi domicilium esset lingua Latina.

Statuendum deinde philosopho in Latine scribendo neque melius neque peiUS COSSiSSe, quam PleriSque Ceteris, et, si iam idenburgius Xquisitius et uberius, . Velthuysen purius scripsiSSe apparent, at neminem alium X amicis video, quem in hac re iure

Etsi igitur hactenus vi de Spinogae proprio dicendi

genero Sermo esse potest et in Latine scribendo philosophus vi supra aequales sese Xtollit, noli tamen hanc parvam laudem esse putare tantam enim apparet fuisse illorum temporum scientiam et peritiam linguae Latinae, ut etiam in turba delituisse non minima laus it. Etenim, quod ad ipsam Latinitatem attinet, etsi purior non evasit lingua, quae a tot hominibus fere Cuiusque Conditionis adhiberetur, quaeque tot OvaS re et Conceptus in se recipere et aptis vocabulis in-Struere deberet, at Contra negari non potest linguam si et auctiorem et magis variatam eXstitisse et nactam

27쪽

Ι5 esse libertatem novam et quadam elegantia non Carentem, ad quam recte ministrandam, si non profunda, at satis ampla scientia et imprimis ipsorum auCtorum haud vulgaris notitia, immo lectio Continuata et

interior Consuetudo omnin OPUS OSSCt. Scriptore autem, quamquam eorum Cotora Virtute pro Cuiusque natura variant, tamen fere Omnes in o Consentiunt, atque hunc vel maXimum laudis titulum exhibent, quod ipsum ingenium pSamque indolem linguae Latinae tam reCte intellexerunt, penitus persenserunt, dein sollicite respeXerunt Coluerunt Ue.

Quo factum est, ut primum in ipsis Conceptibus Cogitationibusque formandis et deducendis nativa illa linguae Latinae luciditas et acute distinguendi Con-Suetudo ne non severior ordo haud parum effecisse putanda sint. Deinde in sententiis eiungendis CriptoreS, licet grammatices elementa non nimis anXio UrRVO-rint et interdum iis aliquid exciderit, quod diligenti Orem censuram vi effugiat, tamen ubique Colorem, ut aiunt, Latinum prae se ferunt et intimam OSSOntiam linguae, ut ita dicam, in scriptis suis fideliter ConSerVaro noverunt quippe qui Latine et cogitente Scribant, hoc est pure et Castigate; qui vim ip-Sam nativam vocabulorum persentientes modo rebus Propria nomina imponere sciant, alias metaphoram recte instituere, feliciter promovere, eleganter absolvere valeant qui per antitheses, paronomaSiRS, reliquas figuras orationem apte distinguere Ciant;

28쪽

Ι6 denique qui digitis et auribus Callentes sententias Concinne instruere, aequabiliter produCere , o Stremo finem numerose cadentem imponere perdidicerint ). Atque hic credo, locus est, ubi de disciplina, quae in talibus permultum valere solet, breviter mentio fiat. Disciplina enim et institutio cum in comparanda verborum Copia et in constituenda et supplenda

illa Latinitate, de quibus supra egimUS , quam Plurimum effecisse Xistimanda est, tum ad XCitandam et promovendam curam illam et studium pure, nitide, eleganter scribendi. Neque multum, Utin erraveriS, Si nonnunquam apud nostrum amicosque eius ipsos fiOSCulos, quos illorum temporum magistri discipulis inCulcare solebant, ipsa sententiarum ornamenta et Conformationes, ipsos denique locos e scriptoribus petitos, quos Chola Communes reddiderat, deprehendere et agnoscere tibi videaris. Stet igitur ludo literario integra sua gratia honorque, quoniam atmulta e iis, quae supra enumeravimus, laudaVimVS quoque, tamquam legitima pars ad scholam referendae SSO APPATOnt.1 Exempla exquisitae vel etiam optima Latinitatis ex philosophi

operibus proferre, et odiosum est neque opus SS Confido. Liceat tantum unam et alteram vocem notare, quam reCtiSSime

adhibuit noster, cuius tamen usus vel paullo subtilior significatio nescio an hun illumve interpretum effugerit. Ex gr. fabula in comoedia)de int. m. 8a Eth. IV, 9 schol. pascere, de int. m. o adeo

in valde Eth. III, 18 schol. 1 lex in condicio Eth. III, 39;

minu per litote pro non Eth. IV, praef. gaudere in frui Eth. III,3 a V, 35 et a Tract. Pol VI, 29 IX, O et 3.

29쪽

Ι7 Quam egregiam autem Spinoga in domo F. A. v. d. Enden nactus sit institutionem Cholasticam, et apud alios philosophi biographos videre est et imprimis apud Meinsma. Qui Cum in libro , Spinoga n qnKring. V de celeberrimi illius magistri vita moribusque

ageret, praecipue de ita praeClaro ingenio, raracloCtrina, ne non de eius felici vereque liberali discipulorum institutione multa et luCulentissima enarravit, ad quae lectorem delegatum velim. Unum tantume eius copiis apponere et in usum noStrum Conferre liceat. Etenim Cum non desint, qui imperitiam linguae Latinae, quam in philosopho nostro agnOSCeresibi videantur, per satis breve tempus, quo CCtionibus magistri interfuerit, XCusare Studeant, Operae pretium videtur haec monere. Si apud Meinsma Q. p. p. 38 et 5 tempora recte ComputamuS, SpinOZaper quattuor vel quinque annos magistro v. d. Endenoperam dedisse existimandus est. Quod spatium, etSi nostrorum hominum opinioni brevius fortasse videtur,

tamen illis temporibus, praesertim in tam egregii magistri domo, satis superque fuisse apparet. Perlege enim, quae de amico quodam Spinogae, iderico KerCkrinck optimae sane spei adulescente, Xhibet

Meinsma P p. 38 Seqq. Qui nulla alia, nisi quae

in inferioribus scholis acquiritur, scientia inStrUCtUS, duobus modo annis post satis eruditus academiam Lugdunensem adiit '; porro de quo amicus Andreas Frisius publicum tulit testimonium huiuSmodi , , nam

qui est, quin admiretur, quod tu, postquam duode-

30쪽

Ι8 viginti annos natus ad elementa linguae Latinae ac Cessisti, patio duorum annorum ad tam intimam notitiam linguae Latinae et elementorum GraeCae PrOVO Ctu es, ut non tantum illam emendate scribere et loqui, sed etiam hanc aliquatenus intellegere Valens V. I)Oui locus satis memorabilis est, Cum et optime illustret Communem illorum temporum propaedeUSin gradumque eruditionis, ad quem studiosi iuvenes provehi solerent, et praeterea omnia, quae de egregiis profectibus duce v. d. Enclen faciendis eXhibentur, ad Spinogam, neque illum vulgaris ingenii adulescentem, quique per spatium altero tanto maius magistro adfuerat, tute, Credo, applicari OSSint. Restat unum et alterum, quod quodammodo facit ad illustrandam Spinogae peritiam Latine scribendi ideoque paucis memorandum videtur Ouorum prius

est locus ille saepe agitatus, qui legitur in epistula ad lyenbergii XIX: , ik ens lite et, dat i in de