장음표시 사용
41쪽
29 non nisi perfunctori tractaverint, haeCeXhibet , , Sed si verum omnino dicendum sit, doctore hujus scientiae praecipui sunt Poetae et Historici in quibus ad vivum depingi et dissecari solet, uomodo Affectus eXCitandi sunt et accendendi Quomodo leniendi et sopiendi λ V et seqq. Itaque non fortuna quaedam sed res ipsa et argumentum, quod sibi tractandum proposuerat philosophus, eum ad poeta tamquam ad optimos peritissimosque magistros deduXisse putanda Sunt.
Qui autem factum sit, ut praeter Cetero ComiCum Romanum tam Ximie dileXisse et fovisse appareat noster, optime e vita ipsa philosophi Xplicatur. Etenim teste Meinsma l. l. p. p. 34 Seqq. a Uit methodus docendi, quam adhibuit magisteri. d. Enden, ut Comoedias Terentii nimirum ad interiorem Onsuetudinem linguae Latinae Contrahendam, perdiSCendas discipulis traderet, deinde in Cena agendas Curaret. I Immo ipsis iis annis, quibus Spinoeta disciplinae v. d. Ende interfuisse et magistri Contubernalis fuisse traditur, incidit, ut in publicam Scenam prodirent duae fabulae Terentii sc Andria d. 16 et d. 7 m. Ian. 657 et Eunuchus d. I et . 22, m.
Mai. 638, idque partes agentibus discipulis v. d. Enden.
Quae res quantos XCitaverit hominum rumorOSNURntamque CCenderit offensionem, perlegat quis apud Meinsma, qui nullus dubitat, quin illis spectaculis
1 Conferatur insuper einSma l. l. P. O 2.
42쪽
3O et ipse Spinoga interfuerit. Itaque his omnibus satis Commode Xplicari posse Confido, Cur Terentii potissimum verSus tam pertinaciter memoriae nostri inhaesisse videantur. I)Fieri tamen potest, ut etiam altera CAUSA ACCOS Serit, quae fortuitam illam, quam CASUS Xterni UnXerant, notitiam quodammodo sanXerit et in arctiorem quandam et interiorem amicitiam Coalescere fecerit. Etenim
in comici fabulis perlustrandi facere non POSSUm, quin admirer, quam egregie interdum γνωμαι illae vel Sententiae, quibus poeta orationem distinXerit et CXOrnRVerit, Conveniant et quadrent cum ipsa philosophi doctrina de hominum moribus deque vita recte
Longum est omnia persequi. Relegat tamen quis CX. gr. OCUm, quem Supra laudavimus e Adelphis
a Notandum, quod in catalogo librorum Spinorae, quem novissime edidit . . . reudentha in libro die Lebensgeschichte SpinOZa. p. p. 16oseqq. cum Taciti, Livii, Sallustii, Curtii opera, item Plautus, Vergilius, Ovidius, Seneca Martialis, Ciceronis et
Plinii Secundi epistulae, Petronius quoque, ne non liber ΡhraSeSVirgilianae et Horatianae ' occurrant, desideratur tamen Terentii
Unde confirmatur opinio, omnia illa, quae ex Terentio desumta notaVimus, revera Spinora menti inde ab adulescentia tam penitus inhaesisse, ut ille ex sola memoria, nullo subsidio adhibito, integra poetae verba depromere et scriptis suis inserere valuerit. Tamen vide, quae de illius catalogi lacunis et omnino de cautione, quae adhibenda est, dum ex librorum catalogo de philosophi scientia et lectionibus coniecturam facimus, post einsma egregie admonuit reudentha l. l. p. 288.
43쪽
, Μea si est ratio et sic animum induco meum: Malo coactus qui suum ossicium facit, Dum id rescitum iri credit, tantisper pavet: Si sperat fore Clam, rursum ad ingenium redit.
-Ille quem beneficio adiungas ex animo facit, Studet par referre, praesens absensque idem erit. Hoc patriumst, potius consuefacere filium Sua sponte recte facere quam alieno metu V et Seqq.
Relegat quis aio , hunc vel alium, quem Supra CitaVi, locum vel omnino quamvis Comici fabulam et facile, quid velim, percipiet nempe locos illos sive praecepta
moralia Continent, sive declamationes animi rerumhUmanarum Xpertissimi, sapientiae denique illa frustula, quae poeta sermonibus interpo Suit, nonnumquam quam proXime accedere ad ea, quae philosophus de natura humana et vita bene dirigenda tradiderit. Neque fortasse re propius Considerata St, quod adeo mireris. Ea enim est animi lenitas et temperantia, qua Comicus res humanas Contemplatus est, et pla-Cida aequanimitas, qua usus est in humanis affectibus depingendis ea porro est eius ars, quae, dum Varia hominum ingenia, studia, actiones variosque vitae Casus illustrare Conatur et reddere personae studet ConVenientia utque V sine ira et studio et quasi Obiective humanam naturam eiusque vires et imbecillitatem et varios affectus, quibus ConfliCtamVr, Pro' Ponit, ut vi mirandum sit, comici profanam et quaSi empiriCam sapientiam toties convenire cum placitis
44쪽
32 illius philosophi, qui res humana tamquam naturales
Sed haec, utcumque sese habent, missa facio. Quod autem praecipue in libro IV, et in affectuum definitionibus libri III, scilicet ubi auctor varia asseC- tuum genera enumerat, distinguit, illustrat, plurima indicia interioris illius Consuetudinis Cum Comico Contractae et vestigia reperiuntur, ne id quidem, perlectis iis, quae e Bacone attulimus, Ut Uam, opinor, mirum videbitur. Habet enim hoc Comoedia,
ut in hominibus in scenam proferendi aetRtUm, genCriS, fortunae, morum denique discrimina quam maXime distinCta et incorrupta servare laboret, immo ut talia urgeat nonnumquam, , fere Cum XCOSSU'' Ut
est apud Baconem, et, dum Singula perSona PraC- Cipuo cuidam et quasi unico vitio obnoXios et oboedientes effingere amat, variorum vitiorum vel ingeniorum tamquam eXempla vel typo proponere Studeat. Itaque a quidem in re comoedia satis convenit et ConSPirat Iam argumento, quod sibi in libro IV tractandum decreverat philosophus I)1 Simili modo in Tractatu Politico, cuius argumentum praecipue historias respicit, passim non tantum nominatim rerum CriptoreS laudantur, sed etiam interdum verba ipsa interiunguntur, nomine nullo adscripto. Quod imprimis in Tacito factum esse videtur. Ex quo unum locum deprehendisse videntur editores antiqui, qui eum Cursive nullo tamen nomine adposito, eXpreSSerunt SC VII, 21. Addi possunt VII, 7 is unde domum nihil praeter gratuitas CiCa-triCe referre poterunt ' quae Sunt verba ipsa Hermola apud Curtium Rufum VIII, 7. Porro VII, a se prehenSare manuS laCere
45쪽
Immo, ut plane dicam, quae Sentiam, non tantum vocabula et versus in suam rem facientes interdum a Comico mutuatus esse videtur philosophus, sed haud raro etiam res ipsas et argumenta fabularum respeXisse, ita ut hi illi non tam suae aetatis homines et instituta quam res antiquae ei ante oculos Versata esse et pro Xperientia, quae VOCatur, UiSSevideantur, unde ea, quae theoretice deduXisset, illustraret vel probaret. X. gr. Cum in EthiCa parasitorum mentio fit, Comoediae antiquae notissimam et fere sollemnem personam agnoSCere malim, quam nescio quos Spinora aequales. Quod idem valet demeretricibus, dummodo an vocem CCte et eo, quo Solent antiqui, usu, C. de mulierculis illis satis cultis et elegantibus interpreteri neque putes me Contendere Spinoetae temporibus omnino defuisse homines,
oscula et omnia servilia pro dominatione agere ' verba petita ex Tacito Hist. I, 36; deinde VII, 7: nempe quod in vulgo nihil modicum terrere, ni paveant, et quod plebs aut humiliter servit aut superbe dominatur ne ei veritas aut iudicium. V Cf. Tacit. An I, 29; ibidem: ubique veritas plerumque infringitur ab infensis vel obnoxiis. V cf. Tacit. Hist. Ι, . Denique VII, 9: et alia hujusmodi, quae quanto magis utilitati imagine teguntur, tanto ad infensius servitium erumpunt V Cf. Tacit. Ann. I, I. Praeterea complures singulae Voce notari poSSunt, qua ex Tacito vel Sallustio vel aliis . quoque scriptoribus hauserit et in Suum usum Converterit noster et omnino Tractatus oliticus, cuius argumentum styli genus liberius admittit et ornatius, eximium specimen et documentum praebet ad Cognoscendum, quam egregie antiquos scriptores noverit Spinoeta et quid ipse in Latine scribendo
46쪽
quibus aliorum mensas CirCumire studium erat, vel femina Corpore Suo quaeStum faCientes. I Porro cum philosophum tam fuse de superbo gentem deprehendimus, minime absonum erit, in his quoque vocabulum et Xemplum fere Classicum suspicari, Cilicet eius vitii, quod praecipue in antiquis illis civitatibus et antiqua illa vera libertate tamquam invidiosissimum reprehendi et Coerceri solebat. Ne non Cum nostrum toties de aparo verba faCientem invenio, notissimum et omnium frequentissimum
typum, quem antiqui Scriptores in exemplis vel de- Clamationibus moralibus praeter ceteros in deliciis habuisse videntur, deprehendisse mihi videor atque eo magis, Cum ego Eth. III, aff. def. 4 explic. de avaro illo, qui , , divitias in mare proiciat, ' quod antiquitatem plane redolet. Denique quam aperte nonnumquam PhilOSOPhUS, Praeterquam quod ipsa poetae verba attulit, etiam re ipSa antiqua respeXerit, optime intellegitur X Eth. IV app. C. 3 , , Ut pueri vel adoleSCenteS, qui parentum iurgia aequo animo ferre nequeunt, militatum Confugiunt, et incommoda belli et imperium tyrannidis ira, domesticis commodis et paternisi Haud illepide Martinea l. l. animadvertit, pinoram non adeo multa verba facere de feminis pauca autem illa, quae de iis exhibet, talia esse, ut ampliora vix desideres Vide tamen, quam facile exCuSetur et explicetur haec reprehensio, si admittas Spinogam non tam aetatis suae quam comoediae antiquae persona et more intro
47쪽
admonitionibus eligunt. V Verba partim e Terentii Adelph. v. 383 petita sunt, et facile etiam argumentum quoddam Comicum agnoscaS; quod autem ad rem ipsam attinet, Conferantur X. r. interpreteSad Terent Phorm. S. 243, qui docent Consuetudinem hanc , militatum Confugiendi ' fuisse aetatis Diado- Chorum quem morem Menander et per Menandrum Terentius in comoedias suas introduXerit. )Atque hae sunt, quae de Spinoetae Latinitate et Sermonis genere disputanda habui. De stylo autem proprie dicto si iam in fine dissertationis ea, quae
hactenus sparsim interiecta vel suCCinctius XpreSSa Sunt, Comprehendere et in uno Conspectu proponere
liceat, hae sunto a Scribit Spinoga simplici et
1 Dubitari potest X. gr. de Eth. IV, 45, Chol a se odoribuSet ludis exercitatoriis, ' quamquam et hic potius res antiquas quam Spinora aequales designari Crediderim. et Quod de eius scribendi genere iudicium tulerunt diti. d.
PrinC., qui tractatum de int. m. o testibus e solo et Conceptibus iam multos ante annos Conscriptum ' pronuntiaverunt SC in quo multa obscura, rudia adhuc et impolita CCurrunt; ' Contra traCt. Pol laudaverunt, in quo essent Stylus Clarus et CCuratae Cogitationes; ' hae omnia magis utriusque operi argumentum quam ipsum Stylum respicere videntur. Etenim ne in tractatu quidem desint em. auctoris solitam luciditatem et perspicuitatem desiderari existimo, dummodo ratio habeatur ponderis operis profundarumque meditationum V. Igitur si iam tractatus ille interdum dissicilior intellectu exstiterit, vix est, quod miremur, scilicet in opere, quod uno tenore, perpetua et non interrupta ratiocinatione Compositum sit, neque hac in re provocandum est ad Ethicam, cuius prolixiorem ordinem V ipse auctor saepius profeSSuS St. In traCt. ol argumentum multo facilius sibi tractandum propo-
48쪽
presso et directo illo scribendi genere, quod Convenit auctori, qui argumento unice intentus rem suam agere neque lectorem obleCtamentis detinere studet, quique ideo brevitati et perspicuitati Cetera omnia postponere Constituit. Brevitati se studere et ipse disertis verbis passim Confessus est et implicite innuit, dum methodi mathematiCae proliXitatem Con queritur. Itaque tylo aliquatenus Concitatiore scribit, semper instans sibi et ad eventum festinans et in ipsis digressionibus haud raro sese CorripienS. Perspicuitatem autem et rerum lucidum ordinem, Uae tamen neque ConCeptuum profunditatem neque subtilitatem excludant, principes et primarias nostri virtute fuisse, nemo, puto, negabit et omnium minime is, qui in quovis loco intricatiore perpendendo, postquam semel sensus ei illuXit, verborum ordinem et OnnOXionem, quantum rerum gravitas admiserit, lucidissimam esse Comperit. Quantum porro Operae auctor dederit, ut sententiam suam lectori
quam planissime Xprimeret, vel inde elucet, quod haud raro in iungendo loco quodam dissiciliore vel
ratiocinio maioris momenti deducendo, Cum Semel sibi satisfecisset et optimam et, ut ita diCam adaequatam redactionem invenisse sibi visus esset, hanCServare et retinere et, Cum opus esset, etiam alibi
fuerat scriptor, ita ut et res phae et conceptus multo lenius procedant et auctori in exornanda oratione magis sibi indulgere licuerit. De qua re f. quae Supra pag. 33 notaVimuS.
49쪽
tamquam sollemnem et unicam formulam adhibere
Hinc oratio eius Xsistit impleX, inornata, ingenua, quae, dum delicia et artificia minime sectatur, tamen habet suam propriam et, ut ita diCam, nudam et tersam elegantiam, quae hic illi eXquisitiore antithesi vel feliciore verbo splendescit, alibi leni urbanitate et lepore temperatur quae interdum admirabilem illam serenitatem respirat et placidam aequitatem; denique, quae semel vel bis argumento ipso verba rapiente, ad praeClaram sublimitatem exsurgit.
50쪽
In dissertatione, ad quam in parte priore saepius leC-torem relegavimus, de editionibus et ConteXtu Ethicae, v. l. an paullo fusius egit de fide, quae habenda est editoribus primis in Ethicae et omnino operum
Posthumorum teXtu Constituendo Verba autem viri acutissimi huc fere redeunt Cum pS RUCtor, prRematura morte abreptus, operibus suis edendis prae-OSSe non potuerit, mirum non esse, quod in editione ab amicis confecta nonnulla aut ab ipso auctore neglegentius Xpressa, aut ab editoribus male intellecta vel socordius procurata Xhibentur et tamen
hanc socordiam XCusandam OSSO Cum propter MSS.
parum nitidam condicionem tum ob Editionis Principis Stinationem, quae intra eundem, quo obiisset phi-lOSophus, annum in lucem prodierit. Quae cum ita sint, interdum Coniecturis locum esse ad indaganda et eruenda ea, quae ipse auctor, si fata voluiSSent, editurus fuiSSOt. Hae v. l. and qui, quae argumenti Commendaverat, re probavit, florilegium subneCten locorum,