Ad Spinozae opera posthuma

31쪽

Ι9 iure Censetur): wat elangli van te mogen Chr8veni die Tael, aer in opgebroch ben, n kan UE niet weygeren, o hei ander Latij of Francois is maerio verso e ke nocti des antwoorde in deselyge Taeli moge Ontlangen, also ic UE. meeninge aerheel et in versioni, en misschien in t Latij so ollaerniet en solide versiaen. V Quae verba in Ed PrinC. Si redduntur: , non reCuso, Si ea lingua, in qua eduCatu Sum, Cribere animus est, vel alia, modo Latina aut Gallica sit hoc vero responsum, ut eadem CXare lingua, peto, quia mentem tuam in ea bene, quod forte in lingua Latina non fieret, percipiebam. Verba Latina in qua educatus sum V et ut eadem eXares lingua ' quam parum CCurate exemplum Hollandicum referant, optime notavit et illustravit L. Superest monendum, simili soCordia verba ,so hetander Latij o Francois is V reddita esse per , vel alia, modo Latina aut Gallica sit V. Etenim sooanders V in vetustiore nostra lingua idem valet, quod Latine , siquidem V in quam rem Conferatur

Ned. oordenb. IV, p. 43I; ita ut haec fiat legitima

VerSio: non reCUSO, Si ea lingua, in qua educatus

sum vel potius es V scribere animus est, Siquidem Latina aut Gallica est ' Quae verba quantum H U- perioribus discrepent, neminem fugere UtO. Integra autem superest dissicultas in hoc, qualem

linguam Spinoga designaverit per illa verba in qua

educatus sum V. Ouam in rem ho rogatum velim Estne credibile Spinogam cogitationes sua et On-

32쪽

ceptus philosophicos Hispana vel Hebraica 1 vel

ulla alia nisi Latina lingua reCte et adaequate X-primere mentemque suam Xplicare et potuisse et voluisse Quae res quam parum sit verisimilis, facile omnes Sentient, qui ea reCordantur, quae Sp. Batave

de philosophia sua Conscripsit, in quibus fere Semper linguam Latinam subaudias, quique ipsi in elucubranda eius philosophia Xperti Sunt, quam penitus et intime tota illa doctrina cum ea lingua Cohaereat, per Uiu verba Conceptu primi Xprimendi

erant.

Deinde estne verisimile Spinogam revera Cogitasse de literis Hispanis, vel Portugaicis, vel HebraiCis mittendis ad mercatorem Dordracensem, prae Sertim ad eum, quem linguae Latinae saltem adeo peritum sciret, ut Principia Philos Cari perlegere valuisset λNisi fallor, alia subit suspicio et agnoscis SpinoZam merCatore, quem pro professione satis eruditum eXPertUS OSSet, Oniam petentem, Ut tamquam Viro docto ad virum doctum, Latine ad eum scribere sibi liceat, plane eodem Consilio, quo Cum pleriSque amicis Batavis, de Uries, L. Meyer v. VelthUySen, Burgh, literarum Commercium instituerat et vulgo

viri docti, etiam eiusdem nationis, inter o CommUnicasse videntUr.

1 Lan in dissertatione de Edd. et contextu Ethicae l. l. P. 3 innuit Spinogam linguam Hebraicam significasse.

33쪽

Iam, si placet, relege verba lyenbergilii sicuti ea

reddidimus , , non reCUSO, Si ea lingua, in qua edu- Catus es, Cribere S animus, siquidem Latina aut Gallica est hoc vero reSponsum, Ut eadem Xares

lingua, peto, quia mentem tuam in ea bene, quod forte in lingua Latina non fieret, percipiebam V. Vides etiam lyenbergi suspicatum esse per linguam illam, in qua educatus esset Spinoga, significari Latinam aut Gallicam et quidem eum praecipue de Latina Cogitasse, Cum in ulterioribus Gallicam iam neglegens de sola Latina agit atque disputat.

Altera res, quae fere eodem Spectat, hae est. In assignandis versionibus Latinis illarum epistularum, quas olim ollandice Conscripta esse Constat, editores agani alias Spinogae ipsi, alias amicis eius tribuerunt. Qua in re fere unicam, Ut videtur normam, ad quam statuerunt versionem hanc vel illam a Spinoga aut ab amico factam esse, lemmata Latina, in margine Uersionis Belgicae CCurrentia, utSSe apparet quippe quae interpres Batavus e ipsius philo

sophi versionibus depromere et ConteXtui suo appingere operae pretium duXerit, Ontra O amiCorum interpretatione transscribere merito preverit.

Quae opinio prima sane fronte satis arridet vide tamen, quo editores perduXerit. CiliCet eo, ut Cum epistularum XL et L ipsum Corpus Spinogae vindicarent, tamen epistulae XL OXordium satis breve epistulaei ultimas sententias ab amiCo versas OXiStimarent. Similiter postquam omnes epistulas a BoXelio et ad

34쪽

Boxelium missas ab ipso Spinoga Latine versas esse perhibuerunt, unicam epist. II, quae est e brevissimis, tamquam ab amiCO OrSam XCipiunt. Quae omnia quam parum sint verisimilia et per Se et in auctore, quem satis recte et Commode et fortasse potissimum Latine scribentem deprehendimus, niCuique manifestum esse Confido.

Itaque, si iam Concedamus fieri potuisse , ut Spinoga CX. r. ab epistuli Blyenbergilii, prolixis et taedii plenis, Latine vertendis abhorruerit, ita ut post eius mortem hoc onus amicis incubuerit, at noli tibi fingere auctorem nostrum tam dissicile verba Congregantem, tamque laboriose Latinas sententias eXCludentem, Ut, Um Ummam operi ipse Confecisset, unam vel

duas lineas addere, Cilicet quod puncti temporis OPUS SSet, refugeret. )Atque haec hactenus. Iam si ea, quae in superioribus disputavimus, paucis repetere licet, haec Conati

I Ad ep. XLI haec annotat . o In Vers Belg. Latina Verba non afferuntur. Quod utrum ideo omissum sit, quod Spinorae autographon ollandicum haberent, an propter epistulae argumentum Satis perspicuum, non liquet.' - Omnino recte sese habent verba ultima, quippe quae alteram innuant Causam eamque magi internam, Cur interpres lemmata hic illic addere neglexerit scilicet quia ob epistulae perspicuitatem vix opus erat. Quam recte autem haec suspicatus sit and vel epp. LXII et LXVIII probare possunt, quas Latine conscriptas fuisse certo scimus nec tamen in iis vertendis Vers Belg. ulla exhibet lemmata nimirum quia simplicissimi sunt argumenti. Attamen quantopere haec, quae iam disputamus, Vim demonstrativam ratiocinii prioris, C lemmata addita aut omissa indicare versionem a Spinoga ipso aut ab amicis confectam, infringant, neminem fugere exiStimo.

35쪽

23 sumus efficere. Primum, vitia illa Conspicua, quae horum temporum homines prima fronte fortasse offendunt, socordiae magis quam ignorantiae peCiem prae Seferre, et in iis diiudicandis rationem habendam esse

temporum et rerum, Cum et illorum Saeculorum

homines talia minus curasse videantur, et Omnia illa inaccurate vel neglegenter Xpressa CCurrant in opere OStumo, Cuius editioni et ultimae emendationi auctor I S praeesse non potuerit. Cavendum igitur est, ne in iudicio de linguae Latinae peritia ferendo nimis huiusmodi vitiis tribuamus, praesertim Cum Satmulta Xstent indicia, unde efficiatur philosophum in lingua Latina haud mediocriter versatum fuiSSO. Immo haud temere affirmari potest, nostrum Latinam linguam adeo alluisse, ut, quae significare vellet, et reCte et Commode interdum, si res ita ferret, etiam eleganter eXplicare polleret Comparatis autem aequalium literis apparet eum, etsi vi supra turbam SeeXtollat, tamen neque inter ultimos delituisse et, ut verbo dicam , pinogam hac in re eundem fere gradum

eruditi homines vulgo obtinuisse existimandi sunt. Quod autem ad Latinitatem et sermoni genuS, UOd adhibuit Spinoeta, attinet, neque in his eum multum ab aequalibus discrepantem deprehendimuS, quippe qui usus sit Latinitate illa satis copiosa et variata

neque nimis arctis legibus astriCta, quae tun temporis inter viros doctos Communis fuisse videatur, ita ut fere vulgata vocari OSSit.

36쪽

24 Quodsi quis rogat, num omnino nihil sit, quod philosopho nostro tamquam proprium vindicandum sit, hoc habeo, quod ei respondeam, quod orationi Spinogae saltem aliquatenus peculiare quoddam et

proprium decus asserat et idem denuo moneat, quanto melius ille et interius, quam nonnullis visum est, Latinos auctores noverit. Etenim in Ethica passim voces vel integrae quoque sententiae inveniuntur, qua CXTerentio Comico mutuatus esse et in Uum USU VOT-tisse videtur philosophus. Qui loci et tam frequenter OCCurrunt et tam intime cum ipso ConteXtu cohaerente ConneX sunt, quippe qui plerumque interpreteSeffugisse videantur, ut nolim de flosculis cogitare a magistro traditis, neque de versibus illis vulgatis, qui

Unicuique in ore esse solent, sed ut potius de interiore notitia et continuata lectione, immo de Ximio quodam faVOre, UO Omicum proseCuius Sit, Cogitandum eSSe

PraeCipua apponam. Conferatur, si placet Eth. IV, 45, Chol. 2: mea haec est ratio et si animum induXi meum ' Eth. III, praef. , mea haec e Soratio, )Cum loco, qui legitur Terent. Adelph. 68

,,Μea Si est ratio et si animum induco meum Malo coactus qui suom ossicium facit, 7o. Dum id rescitum iri credit, tantisper paVet; Si Sperat fore Clani, rursum ad ingenium redit.

Vides ipsa poetae verba servato metro apud OS-trum CCUrrere ne mon verSus quarti pars prior

37쪽

25 Eth. III, aff. def. 48, Xpl. ambitiosu autem modo spere fore clam in nulla re sibi temperabit ' pars autem

posterior Eth. V, I, Chol. at Contra Si Crederent, mente Cum Orpore interire, ad in entum redirent repetitUr. SeCundum exemplum sit X Eunucho, X σι illa Gnathonis parasiti, quam utpote longiorem totam OX- Scribere vi opus est tamen ea, quae in no Stram rem faciunt, apponam 232 Di immortales, homini homo quid praestat Stulto

intellegenSQuid interest y 247 Hoc novomst aucupium ego adeo an primus inveni

viam.

Est genus hominum, qui esse primo Se omnium

rerum volunt, Nec sunt 234. A. Scitum hercle hominem hic homine prorsus X stultis insano facit. 262 seCtari iusSi,

Si potis est, tamquam philosophorum habent disciplinae e ipsis Vocabula, parasiti ita ut Gnathonici vocentur.'

Cum his versibus comparentur Eth. IV, 7, Chol. hut inde Concludam praestabilius esse ignorare quam Scire vel quod fruto infelli ens in moderandis affectibus nihil intersit ' Eth. IV, I, Chol. se ΓRtia . . . .

38쪽

26 mercatura Seu aucupium potius quam gratia plerumque est , ubi vo illa satis rara transversum egit interpretem Batavum, de qua re f. and l. l. p. 8; porro Eth. IV, 7, Chol. ,, et eorum tantummodo praesentia delectari, qui animo eius impotenti morem gerunt et ex fullo insanum faciunt ' denique Eth. IV, ZPP. 25 , , qui reliquo Consilio aut re iuvare Cupit, ut simul summo fruantur bono, is apprime studebit, eorum sibi amorem Conciliare, non autem eos in admirationem traducere, ut disciplina ei ipso habeas pocabulum V 1 Celeber ille locus, quem attulerunt editores ditionis Principis aliique ad Xplicandum, CU RUCtor nomen Suum operi praefigi noluerit. Postremo Citetur locus, qui legitur Heaut 96I:

Ubi te vidi animo esse omisso et suavia in praesentia Quae essent, prima habere neque Consulere in longitudinem V et Seqq.

Ad quem alluditur Eth. IV, 6, prop. serCTU CUPi' ditate, quae in praesentia Suave Sunt, OerCeri

potest ' quique ipsis verbis adhibetur Eth. V app. 3O , , ad quod accedit, quod e affectu id primum

habeamus, quod in praesenti suave est ' ita ut Onfidenter in ultimo loco , in praesentia ' OStitURS. Ne desunt minora. Sic Eth. IV, 34 schol in loco male habito , , nam si homines animo impotenteSReque omnes superbirent, nullius rei ipsos puderet,

I Cf. etiam Traci Pol. VIII, 3 is ita ut civitas sive respublicae eadem habeat vocabulum V.

39쪽

27 ne ipsi quicquam metuerent, quo vinCulis Coniungi ConStringique possent' aperte alludit auctor ad

Adelph. 4:

, quem neque pudet Quicquam ne metuit quemquam neque legem Putat Tenere se ullam.

deinde Eth. III, 2, Chol. , , qui praeterea ContraritSaffectibus conflictantur, quid velint, nesciunt; qui autem nullo, facili momento huc atque illuc pelluntur ' Cf. etiam Traci Theol. Pol praef.); ubi Citatur VCrSUS notus X Andria 66:, dum in dubiost animus, paulo momento huc vel illuc inpellitur.

Porro haud paucae sunt locutiones breviores vel vocabula, quae e Terentio mutuatus est OSter CX. gr. Eth. V app. 28 opera mutua fra fere,

cf. Phormio 267 III, aff. def. 48 Xpl. et quo SE PEΥ- fas nescias, Cf. Heaut 946; V app. 29 se maenisice erre, Cf. eaut . O7 Ι, 33, Chol et animum ad cog ifandum instituere, Cf. Phormio 24O IV app. 3 militatum confugere f. Adelph. 383 IV app. 4 et V, 4I, Chol. ex sua libidine moderari, Cf. Heaut 256 III, 23, schol et III, aff. def. II laetitia solida Cf. Andr 647 IV, O, Schol. recte nosse, Cf. Andr. O. Neque dubito, qui supersint, quae me fugerint. )

1 Ex Tract. Pol addi possunt VII, 11, nervos intendere SUOS, cf. Eun. Ia; VII, o nam inscitia est contra stimulos calces mittere, cf. Phormio 7 7 et imprimis VII, 7: unde est, ut duo Cum idem

40쪽

Quae autem attuli . sufficere videntur, quippe quae

satis Clare, Credo, vinCant, vi Cogitandum esse de flosculis, de locutionibus, quas noster vel a magistro didicerat vel ab alio acceperat, sed de domesticis auctoris nostri Copiis, Comparatis nimirum e Continua lectione et intima illa antiqui scriptoris Consuetudine, quae fere sponte verba et locutiones suggereret, hic illic vel integros versus in mentem CVOCATCt.

Iam si quis miretur, qui factum sit, ut in opere Severo, quale est Ethica, ad poetae potissimum versus et sententias alludatur, is audiat Eaconem in libro illo de Augmentis Scientiarum lib. VII, C. . In quo Criptor in adumbranda doctrina de Cultura animi, OStquam questus est partem de Characteribus Ingeniorum sive Dispositionum a plerisque Criptoribus Ethicis neglectam vel praetermissam esse, harum rerum Studiosos

relegat ad astrologos, ad poetas heroiCOS, SatiriCOS, tragiCOS, OmiCOS), PUd UOS , Sparguntur bique

simulachra ingeniorum, liCet fere Cum XCeSSu et

Praeter modum veritatis A longe optima hujustra Ctatus suppelle et sylva peti debet ab Historicis prudentioribus. V Nec non ad doctrinam de affectibus et perturbationibus pergens, spretis iam Aristotelis et Stoicorum dissertationibus, quippe quae has res

faciunt, saepe dicamus, hoc licet impune facere huic illi non licet, non quod dissimilis res sit, sed qui facit ' ubi fere ad verbum repetitur Adelph. 23:isDuo quom idem faciunt, saepe ut possis dicere Hoc licet inpune facere huic, illi non licet', Non quo dissimilis res sit, sed quo is qui facit.V