장음표시 사용
141쪽
, didici. parum placebat eas discere, quippe qua ad
tovium re . doctu sum . Uiu ferire, praesidia
i agitare nihil metuere, usi rurpem famam mmem, statem juxta pari, humi requiescere; eodem tem p re inopiam, laborem tolerare. His ego praceptis Antilites hortabor meque idos arte colam, me opulen- te neque gloriam meam laborem illorumfaciam. Hoc est utile hoc civile imperiam. Nam sues, cum tute per mosiitiem agas, exercitumsupplicio cogere, hoc est dominum, non imperatorem et se Hac, at
talia majores vestri faciundo , seque , rem quo publicam celebravere. nobilita , freti, ipsa
labi mitti moribus , nos illorum amulos contemnit; Oomn honores, non ex merito sed quasi debitos, vobis repetit. Ceterum homines si perbissumi pro cui errant. Majores eorum omnia, qua licebat, iii is reliquere, divitia , imagines memoriam sit praeclaram virtutem non reliquere neque pote rant. Ea sola neque datur dono , neque accipitur. Sordidum me in incultis moribus aiunt quia patrum scite convivium exorno, aequo histrionem ul-
lum . neque pluris pretii coquum , quam isticum, habeo quae mihi lubet consileri , irites. Nam ex parente me ex alii, an tu viru ita ac cepi munditia mulieribus , iris laborem conve- re , omnibusque bonis oportereptu gloria, quam divitiarum esse arma , non se pelletfilem . decorie in ergo , quod juvat , quod carum astumant, i semperfaciant ament, potent ubi adolescentiam habuere, ibi senectutem agant, in con
vivit , dediti entri, O turpissuma parti corporis si dorem , pulυerem , ct alia talia relinquant nobi , quibus ilia epulo jucundiora sunt. Verum non ira est. Nam ubis sagitii dedecoravere turr
142쪽
ri SALLUSTII rigismi viri bonorum rami ereptum eunt. Ita
injusti sume luxuria ignavia, pessuma artes,
iliis , qui coluere eas, nihil officiunt, rej innoxiae cladi sunt. Nunc equoniam i is , suantum mores
mei, non illorum agitia poscebant, re pondi, pauc
de rep. loquar. Primum omnium de Numidia bonum habete animum uirites. Nam quae ad hoc tempus Iugurtham tutata sunt, omnia removisis, at aritiam, imperitiam superbiam. Dein exercit; ibi est locorum ciens , sed meheri ut mali strenuu3, quam felix. Nam una pars ejus avaritia, aut temeritate ducum attrita uamobrem Or.quibiis militaris atm e Z adnitimini mecum cape fit remp. neque quemquam ex calamitate aliorum , aut imperatorum superbia metu ceperit
Egomet in agmine, in proeli consultor idem, sociu pericliti Obiscum a ero meque is que uomnibOrebi juxta geram. Et profecti, diis ivantibus om)ua matura sunt, victori , rad. ,
lau. qua si dubia , aut procul essent, tamen omnis honos reip. subυenire decet. Etenim nemo ignavia immortalis a ius meque quis quam parens libera , tit aterniforent, optavit magis, uti boni bonetque
vitam exigerent. Plura dicerem, uirites, si timidi, virtutem υerba adderent. Nam renuo abunde dictum puto.
Hujuscemodi oratiotae habita Marius posta quam plebis animos arrectos videt, propere commeatu, stipendi , armis alii lue utilibus navis onerat cum his A. Manlium legatum proficisca iubet. Ipse interea milites scribere non morem I -jorum, neque ex cla libus sed ut chi usque ubi ierat, capite censos pleros lue. Id factum alii inpia bonorum , alii per ambitionem consulis nu- morabant, quod ab eo gen 're celebratus, auctus-
143쪽
e erat, de homini potentiana quae renti egentis mus quisque opportu Nilumus, cui neque suarae quippe quae nulla sunt Omnia cum pre-:o honesta videntur. Igitur Marius cum aliquan- majore numero, quani decretum erat, in Astiani prosectus, paucis diebus ticam advehitur. xercitus ci traditur a P. Rutilio legato. Nam Metellus conspectum Marii fugerat; ne videret ea, litiae audita animus tolerare nequiverat. Sed con- sui, expletis legionibus, cohortibu que auxiliariis in agrum fertilem praedio ullum pron 2iscitur. Omnia ibi capta militibus donat dein calles la d oppida natura S viris parum munita aggreditur proelia uilla, ceteriun alia levia aliis locis facere. Interim novi u lites sine metu purae ades e videre fugientis capi, aut occidi for-siuinum o semove tuti linium: armis libertatem , patriam parentes lue , d alia omnia tegi. gloriani, at 'ue divitias qucri. Sic brevi spatior ovi veteresque coaluere M virtus omnium ae tralis a. At reges ubi de adventu Marii cognoverunt, udis in locos dissiciles abeunt. Ita Iugurthae placuerat, speranti, mox et sus os hostis invadi poste Romanos , sicut plerosque remoto metu laxius, licentiusque futuros. Metellus interea Romam profectus, contra spem suam Laetissumis ani-
is excipitur , plebi, patribusque, postquam in-idia decesserat, juxta catus. Sed Marius impie, prudenterque sitorum , 5 hostium res pari tendere cognoscere quid boni utrisque, aut contra esset explorare itinera regum consilia, ocinsidias eorum antevenire nihil apud se remis sum, neque apud illos titum pati. Itaque mae ulos, Iugurtham, ex sociis nostiis predas agen
s se aggresilius in itinere suderat. sumque
144쪽
tig SALLUSTII regena haud procul ab oppido Cirta armis exue rat. Quae poli quam gloriosa niodo , aeque belli patrandi cognovit, latuit urbis, quae viris, aut co pro hostibus 5 advorsum se opportuniis imae erant, singulas circumvenire ita Iugurtham i praesidiis nudatum , si ea pateretur, aut pratcertaturum. Nam Bocchus nuncios saepe ad eum miserat, vel lepc puli Rom. amicitiam, ne quid ab se hostile timeret. Id simulaveritne , quo imprO- visus gravior accederet, an mobilitate ingenii: cena atque be blam mutare scilitus, parum exploratum eli. Sed consul, uti statuerat, oppida, callellaqueis ita adire partim vi, alia metu, aut pr.Emia ostentando, avellere ab hostibus. Ac primo mediocria gerebat, existumans Iugurtham ob suos tutandos in manus venturum. Sed ubi illum
procul abesse , maliis negotiis intentum accepit: majora , c magis aspera aggredi tempus visu naest. Erat inter ingentis solitudines oppidum ignum , atque valens, nomine C l conditor Iercules Libys memorati alui Lius ci
apud Iugurtham immunes, levi imperio, ilfidelisi imi habebantur muniti advorsum hostes non moenibus modo, carmis atque citis, verum etiam multo magis locorum asperitate. Nam praeter oppido propinqua , alia omnia vasta cinculta , egentia aquae, infesta serpentibus quarum vi , sicut omnium ferarum , inopia cibi acrior: ad hoc, natura serpentium ipsa perniciosa, sit ma gis , quam alia re accenditur. jus potiundi Ma et tum maxuma cupido invaserat, cum propter usum belli, tum quia res aspera videbatur m Metellus oppidum Thalam magna gloria ceperat, haud dissimiliter situm , munitumque nisi quod apud Thalam non longe a moenibiis aliquot fon
145쪽
ci ant. Capselases uita modo atque ea intra op-dum jugi aqua , cetera pluvia utebantur. Id ibi-i in omni Africa, quae procul a mare ΠΙ- trullius agebari eo facilius tolerabatur, quia Numi- ae plerumque lacte, ferina carne vescebantur, neque salem, neque alia gulae irritamenta quae- ebunt Cibus illis a ivorsum famem, sitim, iron lubidini, neque luxuriae erat. Igitur consul, iamnibus exploratis, credo diis fretus, nam con-ra tantas difficultates consilio satis providere non 'oterat quippe etiam frumenti tropia tentaba, quod Numidae pabulo pecoris magis, quam o, student, α, quodcumque natum fuerat,
uitii legis in loca munita contulerant ager au- em aridus, frugum vacuus ea tempestate: nams statis extremum erat tamen pro rei copia satis 'rovidenter exornat pecus omne, quod superio-ibus diebus pra da fuerat, equitibus auxiliariis
endum attribuit A. Manlium legatum cum cotibus expeditis ad oppidum Laiis, ubi stipentum, commeatum locaverat, ire jubet dici lue se prς labundum post paucos dies eodem venturum. Sic incepto suo occultat, pergit adsu- nen Tanaim. Ceterum in itinere quotidie pecus xercitui per centurias, item turmas aequaliter du tribuerat: , ex coriis utres ut fierent, curabat: muli tropiam frumenti lenite ignaris o-:bus , parare , quae mox usui forent deniqueo die, cum ad flumen ventum est, maxuma is utrium effecta. Ibi castris levi naunimento po-itis, milites cibum capere, atque, ut simul cum accas solis egrederentur, paratos esse jubet: nnibus sarcinis abiectis, aqua modo seque, u-nent Onerare Dein , postquam tempus visum, albis egreditu nocte inque totam itinere facto
146쪽
s ina, ab Capsa non amplius lutina millium inter vallo ibique, quam occulti Tum potest , cum omnibus copiis opperitur. Sed, ubi dies cepit de Numidae, nihil hoibleiae tuetues, muli oppi do egre :li repente omnem equitatum, cum his veloci ilunios pedites cursi tendere ad Capsam, portas obsidere jubet: deinde ipse intentu, propere sequi, neque milites praedari inere quae post lqu8m oppidani cognovete reos trepidae, metus in Isens, malum improvisum,ad hoc pars civium extra moenia in hostium potestate, coegere,ut deditionem facerent. Ceterum Oppidum incensum tNumidae puberes intersecti, alii omnes veniana dati praed a nil ibus divisa. Id facinus contra ic belli non avaritia, neque scelere consulis admis sum sed quia locus Iugurthae opportanus , nobi aditu dictacilis genus hominu ni mobile, infidum,
ante neque benisicio, neque metu coercitum IPostquan an tam rem sinii stiis ullo suoru in incommodo patravit, D c clarus antea
major, atque clarior haberi coepit. Omnia non a bene consulta in virtutem trahebantur Militei modesto imperio habiti, simul: locupletes, caelum serre Numida magis, filiam Orcal in timeres postremo socii, atque hostes credere. illi aut mentem divinam este, aut deorum nuzL cuncta portendi. Sed consul, ubi ea res bene eve
aii , ad alia oppida pergit pauca , repugnanti bit Numidis, capit plui , deletia propter Capsen
sivina miserias , igni corrupit luctu , atque a d Omnia completRur. Denique multis locis potitus ac plerisque exercitu incruento, aliam rem ag igreditur, non eadem alberitate, qua casse:
147쪽
rictum haud secus dissicilem. Namque haud longe flumine Mulucha, quod lugurthae Bocciatque regnum disjungebat, erat inter ceteram planitiem mons saxeus , mediocri castello satis patens, immensum edittis, uno perangusto aditu relicto nam omnia natura, velut opere, atque consulto, praeceps Quem locum Marius, quod ibi regis thesauri erant, summa vi capere intendit sed ea res forte, quam consilio melius gesta. Nam castello virorum, atque armorum satis magna vis, S frumenti,4 fons aquae aggeribus, tur- .ibusque , d aliis machinationibus locus impo
anus. Iter castellanor in angustum admodum, iurimque praecisum. Vineae cum ingenti periculo frustra agebantur nam cum ea pauli processerant, igni, aut lapidibus corrumpebantur Milites neque pro opere consistere, propter iniquitatem loci neque inter vineas sine periculo administrare : Optum iis quisque cadere, aut sauciati, ceteris metus augeri. At Marius, multis diebus, o laboribus consumtis anxius trahere cum animo suo, Omitteret ne inceptuni, quoniam frustra erat, an fortunam opperiretur, qua saepe prospere usus fuerat. Quae cum multos dies, noctesque aestuans agitaret, sorte quidam Ligus, ex cohortibus at
iliariis miles gregarius, castris aquatum egressus, tau procul ab latere castelli, quod advorsiuna
proeliantibus erat animadvertit inter saxa repentes c achleas: quarum cum unam, atque alteram, dein
plures peteret, studio legundi paullatim prope adsunamum montis egressias est. Ubi postquam solitudinem intellexit more humanae cupidinis ignara visundi animum vortit. Et forte in eo loco grandis ilex coaluerat inter saxa, paullulum modo tona, dum nexa atque aucta in altitudinem, quo cuncta
148쪽
i1 SALLVsae IIcuncta gignentium natura sert cujus ramis in do , modo eminentibus saxis nisus Ligus, castelli planitiem perscribit quod cuncti Numidae in itenti proeliantibus aderant. Exploratis omnibus, quae mox usui fore ducebat, eodem regreditur, Ton temere, ut ascenderat, sed tentans omnia, bc circumspicietis. Itaque Marium propere adit: acta edocet hortatur, ab ea parte, qua ipse descenderat, castellum tentet pollicetur sese itine iis periculique licem Marius cum Ligure pro
missa ejus os ni usu ex praesentibus misit quorum , uti cilita .ulae in Guna erat , m dinacilem, aut facilem renUID LP ere C animus
tamen paullulum arrectus. Itaque ex copia tubicinum, cornicinum, quinque numero quam velocisium os delegit, sicum his, praesidio qui rent, quattuor centuriones inanisque Liguri La Iere jubet: ei negotio proxumum diem siluit. Sed ubi ex praecepto tempus visum; a ratis , compositisque omnibus, ad locum peCeterum illi, qui centur i, praedocta ab
que pedibus nudis, uti pr saxa facilius foret super terga gladii 5 scuta v aum ea Numidica, ex coriis , ponderis gratia: mulac ostensa quo lenius streperent. Igitui grediens Ligus , saxa in siritiae vetustate racii caeminebant aaqueis vinciebat, quibus allevati milites facilius adscenderent interdum timidos ii solentia itineris levare manu ubi paullo asperior adscensus erat, singulos prae se inermos mittere dein ipse cum illo quae dubia ni i
sui videbantur, illi inll. sardi ac a pius ea i
dem adscendens, ac descendens, dein statim digre idiens, ceteris audaciam addere. Igitur diu, mul l
149쪽
BELLVM vovRTHINI M. tiamque fatigati, tandem in castellum perveniunt esertum ab ea parte quod omnes, sicut aliis die bus advorsum hostes aderant. Marius, ubi ex nuncias, quae Ligus egerat, cognovit, quamquam toto die intentos proelio Numidas habuerat, tum vero cohortatus milites,&ipse extra vineas egressis, testudine acta succedere,, simul hostem to
'aciatis, sagittariisque, tunditoribus eminus mi α, pe antea vineis Romanorum subveri s item incensis, non castelli moenibus sese tutabantur sed pro muro dies, noctesque
ciam obiectare, militibus nostris Iugurthae servi tium minati secundis rebus feroces ih. Interim,
Romam omnibus , hostibusque proelio intentis ''qVς glotia atque imperio his,
alias pro salute certantibus, repente a tergo tria canere ac primo mulieres, pueri, qui visum
Proceiserant, fugere, deinde ui qui hii
proxumua erat, postremo clurcii armati, inermes que. 1iod ubi accidit, eo acrius Romani instate, tundere, ac pleros luetant animodo sauciarecem super occisiorum corpora vadere, avidi illo riae certantes murum pecere neque quemquam Omnium praeda morari. Sic forte correcta Mari temeritas , gloriam exculpa invenit. Ceterum
dum ea res geritur, L. Sulla quaestor eum in i
equitatu in castia venit, quod, ut ex Latio, socias cogeret, Romae relictus erat. Sed quonia nos tanti um res adnaonuit: idoneum visum est denaettura cultuque ejus paucis dicere. Neque ui
locutus videtur. Igitu Sulla gentis patriciae nO- 1 bilis
150쪽
bilis filii, familia prope jam exstincla maiorum
ignavia, lirieris Graecis, atque Latinis juxta atque doctissume eruditus, animo ingenti, cupidus voluptatum , sed lotiae cupidior otio luxurioso esse tamen ab negotiis numquam voluptas remorata, nisi quod de uxore potuit honestius consuli: facundus callidus, d amicitia facilis ad simulanda negotia altitudo ingenii incredibilis: multarum
rerum, ac maxume pecuniae largitor atque illi, felicissumo omnium ante civilem victoriam, nun
quam super industriam fortuna fuit multique dubitavere, fortior, an selicior esset. Nam postea quae fecerit, incertum habeo, pudeat magis, an pigeat disserere. Igitur Sulla uti supra dictum est, postquam in Africam , atque in castra Marii cum equitatu venit, rudis anteae ignarus belli, sollertissumus omnium in paucis tempestatibus factus est. Ad hoc milites benigne appellare multis O-gantibus, aliis per se ipse dares, beneficia invitus accipere sed ea pi operant iuri quam aes mutuum, reddere, ipse ab nullo repetere magis id labor re, ut illi quam plurimi deberent: oca atque seria cum humillimis agere. In operibus, in agmine, atque ad vigilias multus adeste neque interim, quod ambitio prava solet, consulis, aut cujusquam boni famam ardere tantummodo neque consilio, neque manu priorem alium pati pleros lue
antevenite. Quibus rebus d artibus brevi Ma
rio , militibusque cariniimus factus. At Iugurtha postquam oppidum Capsam, aliosque locos in nitos, ibi utilis , simulac magnam pecuniam amiserat ad Bocchum nuncios mittit, quam primum in Numidiam copias adduceret proelii faciundi tempus adesse. Quem ubi cunctari accepit, dubium belli atoue pacis rationes trahere: