장음표시 사용
541쪽
a. Nisa pro Orabare intersereres. An mea ulla ita telari M. R. Stem. Malii. Sed mirios. d. olim nisim o in Morisaeo Merfectet; πιι eae uar quam lectionem admisit C. Smili ci etiam viti; ad pano laetissvehementior videtur, di magis placeo neque satis apporata diei videtur aeua re, ne interrogatione dixi eis tria aliquo madb.
542쪽
544쪽
AD T. Ο ΜΡΟΝΙUΜ ATTICU Μ PRAEFATIO.L ' TITE, Ii quid et aluero curamve levasso, uae nune te coquit se versat in pectore a, Ecquid erit pretiι Licet enim versibus iisdem mihi affari te, Attice, quibus affatur Flaminium, Ille vir haud magni cum re,sed enus fisi
quanquam cerib, scio, non, ut Flaminium, Sollicitari te, Nil se noctesque diesque: novi enim moderationem animi tui, sequitatem teque non cognomen solum Athenis deportasse, sed humanitatem 4ru-lo dentiam intelligo: tamen te suspicor iisdem rebus, quibus m apsum interdum gravius commoVeri; quarum consolatio & major est, in in aliud tempus differenda. Nunc autem mihi visum est de senectute aliquid ad te conscribere hoc enim onere, quod mihi commune tecum est, aut jam urgentis, aut certe adven-l 5
tantis senectutis, Wis, meipsum levari volo; etsi te quidem id modice ac sapienter, sicut omnia, ω ferre,in laturum esse certe scio. Sed mihi, cum de senectute aliquid vellem scribere,
tu occurrebas dignus eo munere, quo uterque nostrum commu
niter uteretur mihi quidem ita jucunda hujus libri confectio2ofuit, ut non modo omnes absterserit senectutis molestias, sed en fecerit mollem etiam ciucundam senectutem; nunquam igitur satis laudari digne poterit philosephia, cui qui pareat, omne tempus aetatis sine molestia possit degere. Sed de caeterisin diximus multa, saepe dicemus hunc librum de senectute ad te25 misimus omnem autem sermonem tribuimus non Tithono, ut Aristo Chius parum enim esset auctoritatis in fabula sed Μ. Catoni seni, quo majorem auctoritatis haberet oratio, rapud quem Laelium M Scipionem facimus admirantes, quod is tam facile senectutem ferat, iisque eum respondentem; qui si eruditiusso
videbitur disputare, qu1m consuevit ipse in suis libris, attribuito Graecis literis, quarum constat eum perstudiosum fuisse in se.
545쪽
nectute Sed quid opus est plura iam enim ipsius Catonis
sermo explicabit nostram omnem de seninute sententiam. II. Scip. Saepenumero mirari soleo cum hoc C. Laelio, tum
caeterarum rerum tuam excellentem, . Cato, perfect amque sa-
sentiam, tum vel maxime, quod nunquam senectutem tibi gravem esse senserim; quae plerisqne senibus sic odiosa est, ut onus se AEtna gravius dicant sustinere. Cato. Rem haud sane dissicilem, Scipio, Laeli, admirari videmini; quibus enim nilui opis est in ipsis ad bene beateque vivendum, iis omnis gravis est areas; qui autem omnia bona a seipsis petunt, iis nihil potest malum videri, quod naturi necessitas afferat quo in genere in primis
10 est senectus: quam, ut adipiscantur, Omnes optant, eandem a
cusant adeptam tanta inest inconstantia stultitiae atque perve sitas obrepere aiunt eam citius quam putassent. aerimum quis coegit eos falsum putare qui enim citius adolescentiae senectus, quam pueritiae adolescentia obrepit deinde qui mineis gravis 15 iis senectus, si octingentesimum annum agerent, quὲm octogesimum praeterita enim aetas, quamvis longa, cum eaeuxisset, nulla consolatione permulcere posset stultam senectutem. Quocirca si sapientiam meam admirari soletis quae utinam digna esset opinione vestra, nostroque cognomine in hoc sumus sapientes, quod
20 naturam optimam ducem, tanquam deum, sequimur, eiques remus a qua non verisimile est, cum caeterae partes aetatis bene descriptae sint, extremum actum, tanquam ab inerti poeta esse neglectum sed tamen necesse fuit esse aliquid extremum, Sc tanquam arborum baccis, terraeque frugibus maturitate tempestiva,
25 quasi vietumis caducum quod ferendum est molliter sapienti quid enim est aliud gigantum more bellare cum diis, nisi naturae repugnaretra ..H. Atqui, Cato, gratissimum nobis, ut etiam pro Scipione pollicear feceris, si, quoniam speramusj olumus quidem certe senes fieri, multo ante a te didicerimus, quibus facil-30 lime rationibus ingravescentem aetatem serre possimus Cato F ciam vero, Laeli; lmesertim si utrique vestrum, ut dicis, gratum futurum est Scip. V olumus sane, nisi molestum est tibi, Cato, tanquam aliquam viam longam confeceris, quam nobis quoque ingrediendum sit, istuc, quo pervenisti, videre quale sit. III. Cato Faciam, ut potero, Laeli; saepe enim interfui querelis meorum aequalium, spares autem Cum paribus, Veteri r
verbio, facillime congregantuq quae C. Salinator, quae Sp. Albinus, homines Consulares, nostri fere aequales, deplorare solebant: tum ub voluptatibus carerent, sine quibus vitam nullam putarent tum quod spernerentur ab iis, a quibus essent coli soliti; qui mihi non id videbantur accusare, quod esset aecusandum; nam si id culpa senectutis accideret, eadem mihi usu evenirent, retia quisque omnibus majoribus natu quorum ego multorum OP
546쪽
novi senectutem me querela qui seis libidinum ineulis lax Iotos esse non molest serrent, nec a suis despicerentur sed omniabum istiusmodi querelarum in moribus est culpa, non in aetate moderati enim, nec dissiciles, nec inhumani senes tolerabilem agunt senectutem. Importunitas autem Minhumanitas omni aetate molesta est GL Est, ut dicis, Cato; sed fortasse dixerit Iaquispiam tibi propter opesin copiariis dignitatem tuam, toler biliorem senectutem videri id autem non posse multis contingere. Cato. Est isthuc quidem, Laeli, aliquid sed nequaquam in isto sunt omnia ut Themistocles fertur riphio cuidam in jurgiua spondisse, eum ille dixisset, non eum sua, sed patriae gloria splet Maadorem assecutum: Nee hercule, inquit, si ego Seriphius essem. nobilis nec tu, si Atheniensis esses, clarus unquam fuisses quod eodem modo de senectute potest dici. meque enim in summa inopia levis esse senectus potest, ne sapienti quidem nec insipienti etiam in summa copia non gravis Aptissima omnino sunt, Sci 5
pio,in Laeli, arma senectutis, artes exercitationesque Virtutum quae in omni aetate cultae, cum multum diuque vixeris, mirificos esserunt fructus, non solum quia nunquam deserunt, ne in extremo quidem tempore aetatis, quanquam id maximum est, verum etiam quia conscientia bene ctae vitae, multorumque benes h sorum recordatio, jucundissima est. -
IV. Ego Q. aximum,fum, qui Tarentum recepit dolescens
ita dilexi senem, ut aequalem erat enim in illo viro comitate cordita gravitas nec senectus mores mutaverat; quanquineum c lere coepi non admodun grandem natu, sed tamen jam aetate provectum anno enim post Consul primum fuerat, quam ego na actus sum cumque eo quartum Consule adolescentulus miles pro
fectus sum ad Capuam, quintoque anno post ad Tarentum Quaestor deinde milis, quadriennio post factus sum Praetor quem magistratum gessi Consulibus Tuditano MCethego, cum quidem ille admodam senex suasor legis Cinciae de donis, muneribus Io
fuit Mic bellum gerebat ut adolescens, cum plane grandis esset Annibalem juveniliter exultantem patientia sua molli bat de quo praeclare familiaris noster Ennius: Unus qui nobis cunctando resituit r-: Non nebat enim rumores ante sed rem, Is Ergo virique viri nunc gloria clarere, Tarentum vero, qua vigilantia, quo consilio recepit, cum quiadem, me audiente Salinatori, qui amisi oppido fugeret in Neem, glorianti atque ita dicenti, Μea opera, Q. Fabi, Tarentum recepisti, Certe,Inquit ridens nam, nisi tu amisisses, ego nunquam 2ο recepissem. Nec vero in armis praestantior, quam in toga qui
Consul iteriim, Sp. Carvilio collega quiescente, C. Flaminio Tribun pl. quoad potui aestitit, agrum Picentem Mallicum viritim contra Senatus auctoritatem dividenti Augurque cam esset,
547쪽
2s dicere ausus est, primis auspiciis ea geri, qua pro p. fatale ger
rentur: me contra me, ferrentur, contra auspicia ferri. Multa in
eo praeclara cognovi sed nihil est admirabilius, uti quomodo ille mortem, filii tulit, clari viri, 3 Consularis est in manibus laudatio quam cum legimus, quem philoisphum non consolemnimus Nec vero ille in luce modo, atque in oeulis civium magnus; sed intus domique praestantior qui sermo quae a cepta quanta notitia antiquitatis quae scientia juris inmite
multae etiam, ut in homine Romano, litem o ua memorii tenebat, non domestica solum, sed etiam extem bella cujus se s5mone ita tum cupide fruebar, quasi jam divinarem id, quod omnit, illi extincto fore unde dicerem neminem , V. Quorsum igitur haec tam multa demaximo quia profecto videtis, nefas esse dictu, miseram fuisse talem senectutem. Nec tamen omnes possunt esse Scipiones, aut Μaximi, ut urbium e pugnationes, ut pedestres navalesque pugnas, ut bella a se gesta, 5 ut triumphos recordentur est enim quiete, pure Meleganteractim aetatis placida ac lenis senectus qualem acceIrimus Platonis, qui uno Moctogesimo anno scribens mortuus est qualem Iseo tis, qui eum librum, quitanathenaicus inscribitur, quarto , nagesimo anno scripsisse dicitur, vixitque quinquennium postea: Io cujus magister Leontinus Gorgias centum, septem complevit annos; neque unquam in suo studio atque opere cessavit, qui, Cum ex eo quaereretur, cur tamdiu vellet esse in vita nihil' beo, inquit, quod incusem senectutem. raeclarum responsum, docto homine dignum sua enim vitia insipientes, suam cul-I5pam in senectutem conferunt quod non faciebat is, cujus modo
Sicutfortis equus, spatio qui saepe supremo Vicit ob id nunc senio confecti ' quiescit. -- ui fortis victoris senectuti comparat suam quem quidem 20 probe meminisse potestis. Anno enim undevicesimo post ejus momtem, hi Consules, T. Flaminius, M. Acilius facti sunt ille autem Caepione, & Philippo iterum Consule mortuus est; cum ego
quidem, δε LX annos natus, legem Voconiam voce magna &bonis lateribus suasissem. Annos I xx natus, tot enim vixit 1 2cinius ita ferebat duo, quae maxima putantur onera, paupertatem msenectutem, ut eis paene delectari videretur. Etenim, cum
contemplor animo, reperio quatuor causas, cur senectus misera sedeatur: unam, quod avocet a rebus gerendis alteram, quis co
pus faciat infirmius tertiam, quod privet omnibus fere voluptati-s0bus quartam, quod haud procul absit a morte Earum, si placet, causarum quanta quamque sit justa unaquaeque, Videamus.
VI A rebus gerendis senectus abstrahit. Quibus an iis, quae in juventute geruntur viribus Nullaene igitur res sunt seni-las, quae vel infirmis corporibus, animo tamen administrentur
548쪽
Nihil ergo agebat Q. Maximus nihil L. Paulus, pater tuus, Scipio, ore optimi viri, filii mei caeteri senes, a icii, Curii, s
rimcanii, cum remp. consilioOuctoritate defendebant, nihil agebant Ad App. Claudii senectutem accedebat etiam, ut caecus esset tamen is, cum sententia Senatus inclinaret ad pacem, & foedus faciendum cum Pyrrho, non dubitavit dicere illa, quae versibus persecutus est Ennius: oa voris mentes, recta quae sare solebant Antehae dementes sese flexere ' vis M. πω.
eteraque gravissime; motum enim vobis carmen est Qtamen
ipsius Appii extat oratio atque hanc ille egit septem, decem
annos post alterum Consulatum, cum inter duos Consulatus anni 15 decem interfuissent, Censorque ante Consulatum superiorem fuisset.
Ex quo intelligitur, Pyrrhi bello grandem sane fuisse: tamen sic a patribus accepimus Nihil igitur inerunt, qui in re gerenda versari senectutem negant smilesque sunt iis, qui gubematorem
an navigando agere nitul dicant, cum alii malos scandant, alii per2O foros cursent, alii sentinam exhauriant ille autem clavum tenens quietus sedeat in puppi Non facit ea, quae juvenes , at vero uuis majora, meliora facit Non viribus, aut velocitatibus, aut celeritate corporum res magnae geruntur; sed consilio, auctoritate, sententia quibus non modo non orbari, sed etiam augeri senectus25 solet nisi forte ego vobis, qui & miles, & Tribunus. Legatus, Consul versatus sum in vario genere bellorum, cessare nunc via deor, cum bella non gero. in Senatui quae sunt gerenda praescri- ,δε quomodo Carthagini male jam diu cogitanti bellum multo ante denuncio de qua vereri non ante desnam, quam illam Soexcisam esse cognovero: quam palmam utinam dii immortales tibi, Scipio, reservent, ut avi reliquias persequare; cujus a morte hic tertius Mificesimus est annus, sed memoriam illius viri excipientonines anni consequentes Anno ante me Censorem mortuus est, novem annis post meum Consulatum, cum Consul iterum, me 35 Consule, creatus esset Num igitur, si ad centesimum annum vixisset, senectutis eum suae poeniteret 8 nec enim excursione, nec saltu, nec eminiis hastis, aut cominus gladiis uteretur; sed con-slio, ratione, sententia quae nisi essent in senibus non summum . consilium majores nostri appellassent Senatum Apud Lacedae-40monios quidem ii, qui amplissimum magistratum gerunt, ut sunt, s etiam nominantur senes. Quod si legere, ut audere voletis extema, maximas resp. ab adolescentibus labefactatas, 1 senibus sustentatasin restitutas reperietis. Cedo, sus vestram re, tantam amyssis tam crιὸ sic enim per-45 contatur, ut est in Naevii ludo respondenturis alia, & haec inprimis,
Proveniebant oratires, novisulti adolescentuli.
Temeritas est videlicet florentis aetatis; ν--x lame&- cri. α
549쪽
VII. At memoria minuitur credo, nisi Eata exemisso si sis natura tardior Themistocles ninium imum nomina per ceperat num igitur censetis eum, cum aetate processisset, qui
Aristides esset, Lysimachum salutare istitum Equidem tum m
3 do eos novi, qui sunt; sed eorum patres etiam, di avos nee si pulchra legens vereor, quod aiunt, ne memoriam erdam his enim ipsis legendis redeo in memoriam mortuorum nec eris quemquam senum audiri obsitiun quo loco thesaurum obruisset: omnia, quae curant, meminerunt; 'adimonia minisum; qui
10 sibi, quibus ipsi debeant. Quid Iurisconsuri quid ει fiere quid Augures quid nilosophi senes quam multa memineminit
manent ingenia senibus, modo permaneat studium, Cindustriae nec ea solum in clarisin honoratis ris, sed in via etiam pistata Qquieta Sophocles ad summam senectutem tragoema fecit: 15qui propter studium cum rem familiarem negligere videretur,4 filiis in judicium vocatus est ut, quemadmodum nostro more male rem gerentibus patribus bonis interdici Met, se viam, quasi desipientem, a re familiari removerent judicea. Tum senex dicitur eam fabulam, quam in manibus nabebat, Me pruria ἡ20 scripserat, indipum Colonem fecitasse judicibus, quatita tis,
num illud carmen desipientis videretur quo recitato, sententiis judicum est liberatus. Num igitur hunc, num Homeriam, inmHesiodum, num Simonidem, num Stesichorum, nullaa, quos ante dixi, Isocratem, Gorgiam, num philosephorum princ es, D25thagoram Democritum, num Platonem, num Xenocratem, num postea Zenonem, Cleanthem, aut eum, quem vos etiam Romae
vidistis, Diogenem Stoicum coegit in suis studiis obmutescererim nectust an non in omnibus iis studiorum agitatio vitae aequalis fuit Age, ut ista divina studia omittamus, possum nominam ex 80agro Sabino rusticos Romanos vicinos & familiares meos, mabus absentibus, nunquam fere ulla in agro majora opera tan non serendis, non percipiendis, non condendis fructabus quanquam in illis minus hoc mirum nemo enim est tam senex, qui se annum non putet posse vivere sed iidem elaborant in eis, quae sciunt 35 nihil omnino ad se pertinere. Serit arbores, quae alteri βαλνομα.
ut ait Statius noster in Synephebis. Nec vero distiset auristi,
quamvis senex, quaerenti, cui serat, resendere Das in---libus, qui me non accipere modo haec a 'oribus orierauit, sed 40etiam posteris prodere.
VIII. Μelius Caecilius de sene alteri seculo prosInciente, quam illud idem: AEdepolsenectus,si nihil idquam a d isti
portes tecum, cum advenis unum Hsat es, God diu vivendo nuisa, quae non volt, idest.
550쪽
Et multa fortasse, quae vult atque in ea quidem, quae non Vult, saepe etiam adolestentia incurrit. Illud vero idem Caecilius vitiosas: Tum quiann in semcts hoc depure resiserrimum,
Sentire ea aetate sese odiosum alteri. Ioiucundum potias, quam odiosum ut enim adolescentibus bona indole praeditis sapientes senes delectantur, laviorque fit eorum senectus, quia juventute colunturin diliguntur; sic adolescentes senum praeceptis gaudent, quibus ad virtutum studia ducuntur; nec minus intelligo me vobis, quam vos mihi esse juciindos. Sed is videtis, ut senectus non modo languida atque iners non sit, verum etiam sit operosa, semper agens aliquid & moliens tale
scilicet, quale cujusque studium in superiore vita fuit. Quid, quod tim addi cum aliqvid ut Solonem versibus aloriantem videmus, qui se quotidie aliquid addiscentem senem neri dicit: 20 ut ego feci, qui Graecas literas senex didici quas quidem sic avid arripui, quasi diutumam sitim explere cupiens, ut ea ipsa
mihi nota essent, quibus me nunc exemplis uti videtis: quod eam secisse S ratem in fidibus audirem, vellem equidem
I illud discebant enim fidibus antiqui sed in literis certe elis 25ravi.
IX. Nec nunc quidem vires desidero adolescentis is enim erat locus alter de vitiis senectutis non plus quam adolescens tauri, aut elephanti desiderabam quod est, eo decet uti quicquid agas, agere pro viribus. Quae enim vox potest esse comtemptior, quammilonis Crotoniatae t qui, cum jam senex esset, allistasque se in curriculo exercentes videret, adspexisse lacertos
suos dicitur, illacrymansque dixisse, At hi quidem jam mortui
sunt Non vero tam isti, quam tu ipse nugator; neque enim ex te unquam es nobilitatus, sed ex lateribus, lacertis tuis. Nihil Sext. Mius tale, nihil multis annis ante T. Coruncanius, Ionihil modo . Crassus ii quibus jura civibus praescribebantur; quorum usque ad extremum spiritum est provecta prudentia. rator metuo ne languescat senectute est enim munus ejus non imgenii solum, sed laterum etiam mvirium. omnino canorum iulud in voce splendescit etiam nescio quo pacto in senectute quod is equidem adhuc non amisi, ω videtis annos sed tamen est decorus sermo senis, quiet in remissus, facitque persaepe ipsa sibi audientiam diserti senis compta, mitis oratio quod si ipse exequi nequeas, possis tamen Scipioni meeiperes Laelio. Quid enim est jucundius senectute stipata studiis juventutis Anne eas20
quidem vires senectuti relinquemus, ut adolescentulo, doceat, instituat, ad onine ossicii munus instruat quo quidem opere
quid potest esse praeclarius 8mihi vero Cn. Ρ. Scipiones,
avi tui duo, L. I illuc P. Africanus, comitatu nobilium juvenum fortunati videbantur: ne ulli bonarum amburi tuin v