장음표시 사용
571쪽
test Quae enim domus tam stabilis, quae thm fima mina est, quae non odiis atque dissidiis funditiis possit evertit ex quo qu-15 tum boni sit in amicitia judicari potest. Agrigentinum quidem,
doctum quendam virum, carminibus Graecis vaticinatum ferunt, quae in rerum natur totoque mundo constarent, quaeque moverentur, ea contrahere amicitiam, dissipare discordisia atque equidem omnes mortales Mintelligunt Wre probant. Itaque, si 20quando aliquod ossicium extitit amici in periculis aut adeundis, aut communicandis, quis est, qui id non maximis serat laudiabus qui clamores tota cavea nuper in hospitiais amici mei,
Μ Ρacuvii, nova fabula, cum ignorante rege, uter eorum esset
Orestes, Ῥylades Orestem se esse diceret, ut pro illo necaretur; 25 Orestes autem, ita ut erat, orestem se esse perseveraret stantes plaudebant in re ficta quid arbitramur in vera fuisse facturos facile indicabat ipsa natura vim suam cum homines, quod facere ipsi non possent, id recte fieri in altero judicarent. Hactenus mihi videor, de amicitia quid sentirem, potuisse dicere: fiqua
50praeterea sunt, credo autem esse multa, ab iis, si videbitur, qui ita disputant, quaeritote. Fann. Nos autem a te potios quanquam etiam ab istis saepe quaesivi, laudivi, non invitus equidem sed aliud quoddam expetimus filum orationis tuae. o. Tum in
os id diceres, Fanni, si nuper in hortis Scipionis, .m est de R 85publica disputatum, inuisses, qualis tum patronus justitiae fuit Contra accuratam orationem Philit ann. Facile id quidem frui, justitiam justissimo viro defendere Se . Quid amicitiam nonne facile ei, qui ob eam summa fide, constantia, justitiaque
servatam, maximam gloriam ceperit
VIII. I. I. Vim hoc quidem est asserre quid enim refert, quam rogatione cogatis cogitis cert studiis enim generorum, praesertim in re bona, cum dissicile est, tum ne aequum quidem
obsistere. Saepissimo igitur mihi de amicitia cogitanti maxime illud consideralidum videri solet, num propter imbecillitatem ab que inopiam desiderata sit amicitia ut dandis recipiendisque m ritis, quod quisque minus per se ipse posset, id acciperet ab alio,
vicissimque redderet an esset hoc quidem proprium amicitiae, sed antiquior, ii dchrior, magis hiatura ipsa profecta alis causa ι10amor enim ex quo amicitia nominata princeps est ad benev lentiam conjungendam; nam utilitates quidem etiam ab iis percipiuntur saepe, qui simulatione amicitiae coluntur,is observa tur causa temporis. In amicitia autem nihil fictum, nihil fim latum; bc quidquid in ea est. id est verumis voluntarium 15Quapropter a natura mihi videtur potius, quam ab indigenti. orta amicitia, opplicatione magis animi cum quodam sensu amandi, quam cogitatione, quantum illa res utilitatis esset habitura. Quod quidem quale sit, etiam in bestiis quibusdam anumadverti potest quae ex senato ita amant ad quoddam te μ
572쪽
. ab eis ita amantur, ut facile earum sensus appareat quod inso mine multo est evidentius primum ex ea caritate, quae est inter natos 3 parentes, quae dirimi nisi detestabili scelere noni test deinde, sim similis sensus extitit amoris, si aliquem nacti sumus, cujus cum moribus, natura congruamus, quod in eo
quasi lumen aliquod probitatisis virtutis perspicere videamur; 25 hicii est enim amabilius virtute, nihil quod magis alliciat ad
diligendum quippe com propter virtutemin probitatem eos etiam, quos nunquam Vidimus, quodam modo diligamus. Quis est, qui C. Fabricii, Μ. Curii non cum caritate aliqua &am volentia memoriam usurpet, quos nunquam viderit quis autem soest, qui Tarquinium Superbum, qui Sp. Cassium, Sp. Μaelium non oderit Cum duobus ducibus de imperio in Italia decert
tum Ρyrrho mannibale ab altero, propter probitatem ejus, non nimis alienos animos habemus alterum propter crudelitatem semper haec civitas oderit. 85 IX. Quod si tanta vis probitatis est, ut eam vel in eis, quos nunquam vidimus, vel, quod majus est, in hoste etiam diligamus, quid mirum, si animi hominum moveantur, citi eorum, quibuscum conjuncti esse possunt, virtutemin bonitatem perspicere videantur t anquata confirmatur amorin beneficio accepto, studio per 5'pecto & consuetudine adjuncta quibus rebus ad illum primum motum animi amoris adhibitis, admirabilis quaedam exardescit benevolentiae magnitudo; quam si qui putant ab imbecillitate proficisci, ut sit, per quem quisque assequatur, quoddesideret, humilem sane relinquunt,in minime generosum, ut ita dica ortum amulo Citiae, quam ex inopia atque indigentia natam volunt quod si ita esset, ut quisque minimum in se esse arbitraretur, ita ad amicitiam esset aptissimus; quod longe secus est ut enim quisque sibi plurimum confidit, is quisque maxime virtute 8 sapientia sic munitus est, ut nullo egeat, suaque omnia in seipso posta judi-IScet, ita in amicitiis expetendis colendisque maxime excellit Quid enim Africanus indigens mei Μinim hercle ac ne ego quidem illius: 4 ego admiratione quadam virtutis ejus, ille vicissim opinione fortasse nonnulla, quam de meis moribus hahebat, me dilexit auxit benevolentiam consuetudo. Sed qua 2 quam utilitates multae in magnae consecutae dunt, non sunt tamen ab eam spe causae diligendi prosectar Ut enim benefici liberalesque sumus, mon ut exigamus gratiam neque enim beneficium doeneramur sed natura propensi ad liberalitatem sumus. sic amicitiant ii spe mercedis adducti. 4 25 quod omnis ejus fructus in ipso amore inest, expetendam putamus. Ab iis, qui pecudum ritu ad voluptatem omnia referunt, long dissentimus nec mirum nihil enim altum, nihil magnifi- eum ac divinum suspicere possunt, qui suas omnes cogitationes abjecerunt in rem tam humilem umque contemptam quamo, so
573쪽
rem hos quidemab hoc sermone removeamus ipsa autem,
telligamus, natura gigni sensum diligendi, & benevolentiae camtatem, facta significatione probitatis quam qui appetaverunt, amplicant seseis proprius admovent, ut Mus ejus, quem diligere 35 coeperunt, fruantur, moribus sintque pares in amores Maequales, propensioresque ad bene merendum, qu- ad reposce dum Atque haec inter eos fit honesta certatio sic mutilitates
ex amicitia maximae capientur: 8 erit ejus ortus a natura, quam
ab imbecillitate, ω gravior, verior; nam si utilitas amicitias 40conglutinaret, eadem commutata dissolveret; sed quia natura mutari non potest, idcirco verae amicitiae sempitemae sunt. Ο tum quidem amicitiae videtis, nisi quid ad haec forte vultis. Fann. Tu vero perge, Laeli pro hoc enim, qui minor est natu meo jure respondeo. Scaev. Recte tu quidem quamobrem audiamus.
- X. Lae Audite ergo, optimi viri, ea quae saepissime inter me Scipionem de amicitia disserebantur; quanquam ille quidem nihil dissicilius esse dicebat, quam amicitiam usque ad extremum
vitae permanere: nam, vel ut non idem expediret utrique, incus dere saepe vel ut de rep. non idem sentirent mutari etiam mores hominum saepe dicebat, alios adversis rebus, alios aetate ingravescente atque eariun rerum exemplum ex similitudine capiebat ineuntis aetatis, quod summi puerorum amores saepe una cum prietexta ponerentur; sin autem ad adolescentiam perduxis. Iosent, dirimi tamen interdum contentione vel uxoriae conditi
nis, vel commodi alicujus, quod idem adipisci uterque non posset; quod si qui longius in amicitia provecti essent, tamen saepe labefactari, si in honoris contentionem incidissent pestem enim majorem esse nullam in amicitiis, quam in plerisque I5cuniae cupiditatem, in optimis quibusque honoris certamen gloriae; ex quo inimicitias, maximas saepe inter amicissimos extitisse magna etiam dissidia, iterumque justa nasci, curii aliquid ab amicis, quod rectum non esset, postularetur ut aut libudinis ministri, aut adjutores essent ad injuriam quod qui re-20cusarent, quamvis honeste id facerent, jus tamen amicitiae des rere arguerentur ab iis, quibus obsequi nollent: illos autem, qui quidvis ab amico auderent postulare, postulatione ipsa profiteri,
omnia se amici causa esse facturos eorum querela inveteratas
non modo familiaritates extingui solere. sed etiam odia gigni 25 sempiterna. Haec ita multa quasi fata impendere amicitiis, ut omnia subterfugere non modo sapientiae, sed etiam felicitatis diaceret ibi videri. O
XI. Quamobrem id primum videamus, si placet, quatenus amor in amicitia progredi debeat; num, si Coriolanus habuit micos, ferre contra patriam arma illi cum Coriolano debuere trium Viscellinum antici regnum appetentcm, num Sp. oelium debuerunt uvare Ti. quidem Gracchum remp. Vexantem, a Qu-
574쪽
minerim aequalibuscius amicis dereliin1m videbam At C. Blosius Cumanus, Mipes similiae vestrae, Scaevola, cum ad me, qui aderam Laenati, Rupilio Consulibus in consilio, deprec tum venisset, hanc, ut sibi ignoscerem, causam afferebat, quod tanti Tib. Gracchum fecisset, ut, quidquid ille vellet, fibi iaculo endum putaret. Tum ego, aliamne, si te in Capitolium faces ferre vellet Nunquam, inquit, voluisset id quidem Sed si viiluisset Ρaruissem. Videtis quam nefaria vox; hercle ita fecit, vel plus etiam quam dixit; non enim paruit ille M. Gramini temeritati, sed praefuit nee se comitem illius furoris, sed dis-I5cem praebuit Itaque hac amentia, quaestione nova perterritus, in fiam profugit, ad hostes se contulit, poenas reip. graves justasque persinit. Nulla est igitur excusatio peccati, si amici caus1 Peccaveris; nam cum conciliatrix amicitiae virtutis opinio fuerit, dissicile est amicitiam manere, si ii virtute defeceris. Quod si 20 rectum statuerimus, vel concedere amicis quidquid velint, vel
impetrare ab iis quidquid velimus, perfecta quidem sapientia sumus, fi nihil habeat res vitii: sed loquimur de iis amicis, qui
ante oculos sunt, quos videmus, aut de quibus memoriam accepimus, aut quos novit vita communis; ex hoc numero nobis 25
exempla sumenda sunt, meorum quidem maximε, qui ad sapia entiam proxime accedunt sidemus Ρapum Emilium C. Lusicino familiarem fuisse sic a patribus accepimus bis un, o sules, in collegas in censura rumin cum iis Minter se comjunctissimos fuisse Μ. Curium, in T. Coruncanium, memoriae 30 proditiini est; igitur ne suspicari quidem possumus, quemquam horum ab amico quippiam contendisse, quod contra fidem, contra jusjurandum, contra remp. esset; nam hoc quidem in talibus virisqvid auinet dicere' si contendisset, scio impetraturum non fuisse; cum tali sandusiimi viri fuerint aevi autem nefas sit, tale ali-85 quid in faee Letogatum, rogare. At ver, Lib. Gracchum s
quebantur C. Carbo, C. Cato, minimus tum quidem Caius fiater, nunc idem acerrimus. XII. Haec igitur lex in amicitia sanciatur, ut neque rogemus Im turpes, nec faciamus rogati; turpis enim excusario est 3:mmime accipienda, cum in caeteris peccatis, tum si quis contrammp. se amici causa fecisse fateatur. Etenim eo loco, Fanni, Scaevola, locati sumus, ut nos longe prospicere oporteat fu sturos casus resp. deflexit enim jam aliquantulum de spatio cu risuloque consuetudo maior Tib. Gracchus regnum occu-Pare conatus est, vel regnavit is quidem paucos menses Numquid simile pop. R. andierat, aut viderat Hunc etiam post mortem secuti amici, propinqui, quid in Ρ. Nasicam Scipionem IO
effecerint, sine lacrymis non queo dicere; nam Carbonem qu quo modo potuimus, propter recentem poenam ib. Gracchi s
575쪽
libet augurari serpit deinde res, quae proclivius adie clam, 15 cum semel coepit, labitur. Videtis in tabellaciam ante quanta sit facta labes, primo Gabinia lege, biennio autem post, Cassia. Videre jam videor populum a Senatu disjunmam, multitu-inque arbitrio res maximas agi plures enim dicent, quemadmodum haec fiant, quam quemadmodum his resistatur Quorsum 20haec quia sine sociis nemo quidquam tale conatur. Praecipie
dum est igitur bonis, ut, si in ejusmodi amicitias ignari casu aluquo inciderint, ne existiment, ita se alligatos, ut ab amicis magna aliqua re in remp. peccantibus non discedant improbis autem poena statuenda est: nec vero minor iis, qui secuti erunt alteriun,
25 quam iis, qui ipsi fuerint impietatis duces. Quis clarior in Gra ei Themistocle quis potentior quicum imperator bellari
fico servitute Graeciam liberasset, propterque invidiam in eralium pulsus esset, ingratae patriae injuriam non tulit, quam ferre debuit; fecit idem, quod xx annis ante apud nos fecerat Coriolanus: his 30adjutor contra patriam inventus est nemo ivroue mortem fiuuterque conscivit; quare talis improborum con fio non modδ excusatione amicitiae tegenda non est, sed potius omni supplicio vindicanda ut ne quis sibi concessum putet amicum, es bellum patriae inferentem, sequi; quod quidem, ut res coepit ire, haud 35 scio, an aliquando futurum sit mihi autem non minori curae est, qualis respub post mortem meam futura sit, quam qualis
hodie sit. XIII. Haec igitur prima lex amicitiae sanciatur, ut ab amicis
honesta petamus, amicorum causa honesta faciamus ne expectemus quidem, dum rogemur studium semper adsit, cunctatio absit: consilium vero dare gaudeamus libere plurimum in amia citia amicorum bene suadentium valeat auctoritas eaque Ἀωhibeatur ad monendum non modo aperte, sed etiam acriter, si
res postulabit; adhibitae pareatur. Nam quibusdam, quos audio sapientes habitos in Graecia, placuisse opinor mirabilia qua dam: sed nihil est quod illi non persequantur suis argutiis:
10partim fugiendas esse nimias amicitias, ne necesse sit, uniun -- citum esse pro pluribus satis superque esse sibi suarum cuique rerum alienis nimis implicari molestum esse continodissimum esso, quam laxissimas habenas habere amicitiae quas vel add
Cas, cum velis, vel remittas caput enim esse ad beate vivendum
15 securitatem; qua frui non possit animus, si tanquam parturiat unus pro pluribus. Alios ais a dicere aiunt multo etiam im humanius, quem locum breviter perstrinxi paulo ante praesidii alumentique causa, non benevolentiae, neque caritatis, amicitias esse expetendas: itaque ut quisque minimum firmitatis habe 20 minimumque virium, ita amicitias appetere maxime: ex eo fieri, ut mulierculae magis amicitiarum praesidia quaerant, quam viri;& inopes, quam ut Ira calamitosi, quam ii, qui putentur
576쪽
beati praeclaram sapientiam Solem enim e mundo tollere videntur, qui amicitiam e vita tollunt: qua a diis immortalibus nihil melius habemus, nihil jucundius: quae est enim ista secu-25ritas specie quidem blanda, sed Te se multis locis repudiatida;
neqve enim tonsentaneum, ullam honestam rem agionemve,
ne solicitus sis, aut non suscipere, aut susceptam deponere quod si curamfugimus, virtus fugienda est; quae necesse est, ut cum alia qua cura res sibi contrarias aspernetur atque oderit; ut bonitas m solitiam, temperantia libidinem, ignaviam fortitudo. Itaque videas rebus injustis justos maxime dolere, imbecillibus fortes, flagitiosis modestos. Ergo hoc proprium est animi bene constituti, & laetari bonis rebus, Ac dolere contrariis. Quamobrem si cadit in sapie tem animi dolor, qui profecto cadit, nisi ex ejus animo exstir-85
parumhumanitatem arbitremur, quae causa est, cur amicitiam funditus tollamus e vita, ne aliquas propter eam suscipiamus m
lestia. Quid enim interest, motu animi sublato, non dico inter hominem 3 pecudem, sed inter hominem c saxum, aut truncum, aut quidvis generis ejusdem neque enim sunt isti audiendi, loqui virtutem duram, inuasi ferream esse volunt, quae quidem est cum muris in rebus, tum in amicitia, tenera atque tractabulis: utra bonis amici quasi dissundantur,rae incommodis contrahantur. Quamobrem angor iste, qui pro amico saepe capiendus est,
non tantum valet, ut tollat e vita amicitiam; non plus, quam ut 45 virtutes, qui nonnullas curasin molestias asserunt, repudientur.
XIV. Cum autem contrahat amicitiam, ut supra dixi, si qua Isgnificatio virtutis eluceat, ad quam se similis animus applicet adjungat id cum contingit, amor exoriatur necesse est; quid enim tam absurdum, quam delectari multis inanibus rebus, ut honore, ut gloria, ut aedificio, ut vestitu cultuque corporis; animo autem virtute praedito eo, qui vel amare, vel, ut ita ducam, redamare possit, non admodsi delectarit nihil est enim remuneratione benevolentiae, nihil vicissitudine studiorum ossici
rumque jucundius. Quod si etiam illud addimus, quod recte addi potest, nihil esse, quod ad se rem ullam itin inscia Qt-4NIO
trahat, qu m ad amicitiam similitudo: concedetur profecto v rum esse, ut bonos boni diligant, adsciscantque sibi quasi propinquitate conjunctos atque natura nihil est enim appetentius similium sui, nihil rapacius, quam natura Quamobrem hoc quiadem, Fanni, QScaevola, constat, ut opinor, bonis inter bonos I 5 quasi necessariam benevolentiam esse; qui est amicitiae sons natura constitutus sed eadem bonitas etiam ad multitudinem pertinet; non est enim inhumana virtus, neque immunis, neque superba: quae etiam populos universos tueri, eisque optim consulere so Ieat: quod non faceret profecto, si a caritate vulgi abhorreretilla
Atque etiam mihi quidem videntur, qui utilitatis causa finguau
577쪽
amicitias, amabilissimum nodum amicitiae tollere non enim tam utilitas parta per amicum, quam amici amor ipse delectat etiamque illud sit, quod ab amico est profectum. jucundum, si latim
25 studio est profectum tantumque abest, ut amicitiae rupte indigentiam colantur, ut ii, qui opibus, copiis, maximeque vim tute praediti, in qua plurimum est praesidii, minima alteri u i digeat. liberalissimi sint & beneficentissimi. Atque haud scio, an ne opus sit quidem, nihil linquam omnino deesse an is. so Ubi enim studia nostra viguissent, si nunquam consilio, nunquam opera nostra, nec domi, nec militiae Scipio eguisset non igitur utilitiatem amicitia, sed utilitas amicitiam consecuta est. XV. Non ergo erunt homines deliciis dissiuentes audiendi, si quando de amicitia, quam nec usu, nec ratione habent cognitam, disputabunt. Nam quis est, pro deum fidem atque hominumiqui velit, ut neque diligat quenquam, nec ipse ab ullo diligatur,
circumfluere omnibus copiis, atque omnium rerum abunda
tia viveret haec enim est tyrannorum vita in qua nimirum nulla fides, nulla caritas, nulla stabilis benevolentiae potest esse fiducia omnia semper suspecta atque solicita nullus locus amicitiae quis enim, aut eum diligat, quem metuite, aut eum a quo Iose metui putat Coluntur tamen simulatione duntaxat ad tempus; quod si sorte, ut fit plerumque, ceciderint, tum interio . tur, quam fuerint inopes amicorum; quod Tarquinium dixisse ferunt tum exulantem, se intellexisse, quos fidos amicos habuisset, quos insidos, cum jam neutris gratiam referre posset quan-I5quam miror, illa superbia Mimportunitate, si quenquam habere
potuit. Atque ut hujus, quem dixi, mores veros amicos parare non potuero; sic multorum opes praepotentium excludunt amicitias rideles non enim solum ipsa fortuna caeca est, sed eos etiam plerumque essicit caecos, quos complexa est Itaque efferuntur
20 illi fere fastidio & contumacia neque quidquam insipiente fori nato intolerabilius fieri potest. Atque hoc quidem videre licet,
eos, qui antea commodis fuerunt moribus, imperio, potestate, prosperis rebus immutari, spernique ab iis veteres amicitias, i dulgeri novis Quid autem stultius, quam, cum plurimum C 25 piis, facultatibus, opibus possint, caetera Parare, quae Parant pecunia, equos, famulos, Vestem egregiam, vasa pretiosa amia Cos non parare, optimam c pulcherrimam vitae, ut ita dicam, supellectilem etenim aetera cum parant, cui parent, nesciunt,
ne cujus causa laborent ejus enim est istorum quidque, qui 30vincit viribus amicitiarum sua cuique permanet stabilisin certa possessio ut etiam si illa maneant, quae sunt qua dona fortunae, tamen vita inculi di deserta ab amicis, non possit esse jucunda.. Sed haec hactenus. XVI. Constituendi autem sunt, qui sint in amicitia fines, ouasi termini diligendis de quibus tres video sententias ferri;
578쪽
quamam nullam probo unam, ut eodem modo erga amicum Liam simus, quo erga nosmetips, alteram, ut nestra in amicoahensvolentia risorum erga nos benevolentiae pariter aequauiter sque respondeat tertiam, ut, quanti quisque seipsum facit, tanti fiat ab amicis. marum trium sententiarum nulli prorsus assim tior nec enim illa prima vera est, ut, quemadmodum in se quisque, sic in amicum sit animatus quam multa enim, quae nostra causa nunquam faceremus, facimus causa amicorum i IO precari ab indigno supplicare tum acerbius in aliquem invehi, insectarique vehementias: quae in nostris rebus non satis hon ste, in amicorum fiunt honestissime minaeque res sunt, in quia bus de sui commodis viri boni multa detrahunt, detrahique pMtiuntur, ut iis amici potius, quam ipsi fruantur Altera se Istentia est, quae definit amicitiam paribus ossiciis ac voluntatibus; hoc quidem est nimis exiguein exiliter ad calculos vocare amia Citiam, ut par sit ratio acceptorumis datorum. mitior mihi,
affluentior videtur esse vera amicitia: nec observare restricta, ne plus reddat, um acςeperit; neque enim verendum est, nego quid excidat, aut ne quid in terram defluat, aut ne plus aequo
quid in amic1tiam congeratur Tertius vero ille finis deterrumus, ut, quanti quisque se ipse faciat, tanti fiat ab amicis saepe enim in quibusdam aut animus abjectior est, aut spes amplifica da fortiinae fractior; non est igitur amici, talem esse in eum,25 qualis ille in se est sed potius enitiis esticere, ut amici jacet
tem animis excitet, inducatque spem cogitationemque meti
rem Asius igitur finis verae amicitiae constituendus est, si prius, quid maxime reprehendere Scipio solitus fit, edixero. Neg bat ullam vocem inimiciorem amicitiae potuisse reperiri, quamsorius qui dixisset, ita amare oportere, ut si aliquando esset os rus nec vero se adduci posse, ut hoc, quemadmodam putaretur, a Biante esse dictum crederet, qui sapiens habitus esset unus septem, sed impuri cujusdam, aut ambitiosi, aut omnia ad suam potentiam revocantis esse sententiam. Quonam enim modo85 quisquam amicus esse poterit, cui se putabit inimicum esse posse quinetiam necesse erit cupere, optare; ut quam saepissima peccet amicus, quo plures det sibi tanquam ansas ad reprehendendum: rursum autem recte iactis, commodisque amicorum necesse erit angi, dolere, invidere: quare hoc quidem praecein oltum, cujuscunque est, ad tollendam amicitiam valet. Illud potitis praecipiendum fuit, ut eam diligentiam adhiberemus in amicitiis
comparandis, ut nequando amare inciperemus eum, quem alia
quando odisse possemus; quinetiam si minus felices diligendo fuissemus, serendum id Scipio potius, quivi inimicitiarum tem-65 pus cogitandum putabati
579쪽
XVU. His igitur finibus utendum arbitror, ut eum emendatimores amicorum sint, tum sit inter eos omnium rerum, consili Tum voluntatum, sine ulla exceptione, communitas ut etiam, si
qua fortuna acciderit, ut minus justae amicorum voluntates ad με vandae sint, in quibus eorum aut caput agatur, aut fama, deesianandum sit de vill, modo ne summa turpitudo sequatur est enim quatenus amicitiae dari venia possit, ne vero negligenda est fama; nec mediocre telum ad res gerendas existimare oportet benev lentiam civium D quam blanditiis c assentando colligere turpe Io est virtus, quam sequitur caritas, minime repudianda est. Sed saepe etenim redeo ad Scipionem, cujus omnis sermo erat de .
micitia, querebatur, qudd omnibus in rebus homines diligentiores e sent; ut,caprassovesquot quisqvehaberet, dicereposset amicosquos haberet, non posset dicere: in illis quidem parandis avi re15 curam, in amicis eligendis negligentes esse; nec habere quasi signa quaedam & notas, quibus eos, qui ad amicitiam essent idon judicarent. Sunt igitur firmi, & stabiles, e constantes eligendi: cujus generis est magna penuria & judicare dissicile est sane nisi expertum experiendum autem est in ipsa amicitia ita praecurrit 20 amicitia judicium, tollitque experiendi potestatem. Est igitur prudentis sustinere, ut currum, sic impetum benevolentiae quo utamur, quasi equis tentatis, sic amicitiis, aliqua parte periclitatis moribus amicorum. Quidam saepe in parva pecunia perspiciu
tur, quam sint leves quidam, quos parva movere non Poem 25 cognoscuntur in magna si vero erunt aliqui reperti, qui pec niam praeferre amicitiae sordidum existiment: ubi eos inveni mus, qui honores, magistratus, imperia, potestates, opes ami- Citiae non anteponent ut, cum ex altera parte proposita haec sint, ex alter jus amicitiae, non multo illa malint imbecillassenim natura est ad contemnendam potentiam quam etiam si neglecta amicitia consecuti sunt, obscuratum iri se arbitrantur, quia non me magna causa sit neglecta amicitia. Itaque verae
amicitiae dissicillime reperiuntur in iis, qui honoribus reque puMica versantur Ubi enim istum invenias, qui honorem amitas 5 anteponat suo Quid haec ut omittam, quam graves quam difficiles plerisque videntur calamitatum societate. ad quas non est facit inventus, qui descendat. Quanqukm Ennius recte,
Amicus certu in re incerticernitur:
tamen haec duo levitatis, infirmitatis plerosque convincunt; 4oaut si in bonis rebus contemnunt, aut in malis deserunt. XVIII. Qui igitur utraque in re gravem, constantem, stabulem se in amicitia praestiterit, hunc ex maxime raro hominum genere judicare debemus, paene divino. Firmamentum a tem stabilitatis constantiaeque est ejus, quam in amicitia quaerist
mus, fides. Nihil enim est stabile, quod inndum est. Simplicem praeterea, conmiune is consentientem, Qqui rebus sib
580쪽
aem moveatur, eligi par est quae omnia pertinent ad fidelit tem neque enim fidum potest esse multiplex ingenium, omtu sim neque verb, qui non iisdem rebus movetur, naturaque eonsentit, aut fidus aut stabilis potest esse. Addendum eodem Ioest, ut ne criminibus aut inferendis delectetur, aut credat oblatis: quae omnia pertinent ad eam, quam jamdudum tracto, consta fiam. Ita ni verum illud, quod initio dixi, Amicitiam, nisi inter bonos esse non posse. Est enim boni viri, quem eundem sapientem licet dicere, haec duo tenere in amicitia primum, ne quid is fictum sit, neve simulatum aperte enim vel odisse magis ingenui est, quam fronte occultare sententiam deinde, non solum ab aliquo allatas criminationes repellere, sed ne ipsum quidem esse suspiciosum, semper aliquid existimantem ab amico esse violatiini. Accedat huc suavitas quaedam oportet sermonum atque --,2o haudquaquam mediocre condimentum amicitiae. Tristitia autem Be in onini re severitas, habet illa quidem gravitatem sed amicitia remissior esse debet, & liberio is dulcior, ad omnem comit rem facilitatemque proclivior.
XIX. Existit autem hoc loco quaedam quaestio subdissicilis:
numquando amici novi, digni amicitia, veteribus sint anteponendi, ut equis vetulis teneros anteponere solemus. Indignat mine dubitatio non enim esse debent amicitiarum, sicut aliarum rerum, satietates Veterrima quaeque ut ea vina, quae vetus statem ferunt esse debent suavissima verumque illud est, quod dicitur, multos modios salis simul edendos esse, ut amicitiae munus expletum sit novitates autem, si spem asserunt, ut tanquata tale bis non fallacibus fructus appareat, non sunt illae quidem repudia dae vetustas tamen loco suo conservanda maxima est enim visio vetustatis 3 consuetudinis. Quin ipso equo, cujus modo menti nem feci, si nulla res impediat, nemo est, qui non eo, quo eo suevit, libentius utatur, quam intractat, novo. Nec vero in hoc, quod est animal, sed in iis etiarii, quae sunt inanimata, consuetudo valet; cum locis ipsis delectemur montuosis etiamin sylvestribus, inIs quibus diutius commorati sumus Sed maximum est in amicitia, superiorem parem esse inferiori saepe enim excellentiae quaedam sunt, qualis erat Scipionis in nostro, ut ita dicam, grege. Nunquhm se ille Philo, nunquam Rupilio, nunquam Μummio anteposuit, nunquam inferioris ordinis amicis Q. vero viximum fratrem,so egregium virum, omnino sibi nequaquam parem, quod is anteibat aetate, tanquam superiorem colebat suosque omnes per se esse ampliores volebat. Quod faciendum imitandumque est omnibus ut, si quam praestantiam virtutis, ingenii, sortunae consecuti sunt, impe fiant eam suis, communicentque cum proximis ut, si parentibus25 nati sint humilibus, si propinquos habeant imbecilliores vel animo, Vel fortuna, eorum augeant opes, eisque honori sint dignitati usin fabulis, qui aliquandiu propter iolorationem redire