장음표시 사용
561쪽
naturam, quam senibus emori quod idem cormngit adolescentibus, adversantes repugnante natura. Itaque adolescente mori sic mihi videntur, ut cum aquae multitudine Via stammae oppria mitur senes autem, sicut sua sponte, nulla adhibi vi con-5Osumptus ignis extinguitur; inuasi poma ex arboribu muta si sint, vi avelluntur; si matura cocta, decidunt sic vitam ad lescentibus vis aufert, senibus maturitas quae mihi quidem iam jucunda est, tali quo propius ad mortem accedam, quasi terram videre videar, aliquandoque in portum ex longa navigatione effe
XX omnium petatum certus est terminus senectutis autem nullus certus est terminus recteque in ea vivitur, quoad munus ossici exequiis tueri possis, tamen mortem contemnere, ex
quo fit, it animosior etiam Tenectus sit, quam adolescenti in fortior. Hoc illud est quod Pisistrato tyranno a Solone responsum est cum illi quaerenti, Qua tandem spe fretus, sibi tam a daciter obsisteret respondisse dicitur, Senectute. Sed vivendi
finis est optimus, cum integra mente caeterisque se bus, opus ipsa suum eadem, quae coagmentavit, natura distavit. Ut navem, 10 ut aedificium idem destruit facillime, qui construit sic homunem eadem Optime, quae conglutinavit, natura dissolvit jam omnis conglutinatio recens aegre, inveterata facile divellitur ita fit, ut illud breve vitae reliquum nec avide appetendum senibus, nec sine causa deserendum sit vetatqueFythagoras injussu imp ὶ5ratoris, id est dei, de praesidioin statione vitae decedere Sol ni cluidem sapientis elogium est, quo se negat velle suam mortem
dolore amicorum clamentis vacare : vult, credo, se esse carum
suis. Sed haud scio an melius Ennius:
Nemo me lacrymis decoret, neque funera fetu
20Non censet lugendam esse mortem, quam immortalitas consequatur. Iam sensus moriendi aliquis esse potest, isque ad exiguum tempus, pretessertim seni post mortem quidem sensus aut optandus, aut null' est Sed hoc meditatum ab adolescenti 25 debet esse, mortem ut negligamus sine qua meditatione, tramquilloesic animo nemo potest moriendum enim certe est &id incertum, an eo ipso die mortem igitur omnibus horis impendentem timens, qui poterit animo consistere de qua non ita longa disputatione opus esse videtur, cum recorderi non s 80lum Brutum, qui in liberanda patria est interfectus non duos Decios, qui ad voluntariam mortem cursum equorum incito
runt: non . Atilium, qui ad supplicium est profectus, ut fidem hosti datam conservaret non duos Scipiones, qui iter
Poenis vel corporibus suis obstruere voluerunt: non avum tuum
L. Paulum, qui morte luit collega in Cannensi ignominia te- 35 meritatem non Μ Μarcellum, cujus interitum ne crudelissimuν
562쪽
quidem hostis honore sepulturae carere passus est; sed legiones nostras, quod scripsi in Originibus, in eum saepe locum profectas
alacri animo Merecto, unde se nunquam redituras arbitrarentur.
Quod igitur adolescentes, wii quidem non soli im indocti, sed oetiam rustici contemnunt, id docti senes extimescent omnino, ut mihi quidem videtur, studiorum omnium satietas vitae facit satietatem. Sunt pueritiae certa studia num igitur ea desiderant adolescentes sunt ineuntis adolescentiae num ea constans jam requirit aetas, quae media dicitur sunt etiam hujus aetatis; nec se quidem quaeruntur a senectute sunt extrema quaedam studia senect utis ergo, ut superiorum aetatum studia occidunt, sic o cidunt etiam senectutis quod cum evenit, satietas vitae tempus
XXI. quidem non video, cur, quid ipse sentiam de morte, non audeam vobis dicere: quod eo melius mihi emere videor, quo ab ea propius absum. Ergo vestros patres, Ρ. Scipio, tuque, C. Laeli, viros clarissimos, mihique amicissimos, vivere arbitror, eam quidem vitam, quae est sola vita nominanda. Nam, dum sumus in his inclusi compagibus corporis, munere quodam necessitatis 3 gravi opere perfungimur est enim animus coelestis ex altissimo domicilio depressus quasi demersus in terram, locum divinae naturae aeternitatique contrarium. Sed credo eos ini- mortales sparsisse animos in corpora humana, ut essent, qui terras Iotuerentur, quique, coelestium ordinem contemplantes, imitarentur eum vitae modo atque constantia: nec me solum ratio, ac disputatio impulit, ut ita crederem; sed nobilitas etiam summorum philosophorumin auctoritas. Audiebam Ρythagoram, Pythagoreosique, incolas paene nostros, qui essent Italici philosophi quondam Ignominati, nunquam dubitasse, qui ex universa mente divinara libatos animos haberemus demonstrabantur mihi praeterea, quae Socrates supremo vitae die de immortalitate animor i disseruisset, is, qui esset omnium sapientissimus oraculo Apollinis judicatus. Quid multa sic mihi persuasi, sic sentio, cum tanta celeritas ani-2omorum sit, tanta memoria praeteritorum, futurorumque rudemtia, tot artes, tantae scientiae, tot inventa, non posse eam nat ram, quae res eas contineat, esse mortalem; cumque semper agia
tetur animus, nec principium motus habeat, quia se ipse moveat, ne finem quidem habiturum esse motus, qui nunquam se ipse sit25 relicturus de cum simplex animi natura esset, neque haberet in se quidquam admistum dispar sui atque dissimile, non posse eum dividi quod si non possit, non posse interire: magnoque esse argumento, homines scire pleraque ante quam nati sint, quod am pueri, cum artes dissiciles discant, ita celeriter res innume-803 abiles arripiant, ut eas non tum primum accipere videantur, sed reminisci, & recordari.
563쪽
XXII. Haec Hato noster. Apud Xenophontem aurem moria in Cyrus ni or haec dicit: Mite arbitrari, o milii carissimi
filii, me, cum a vobis discessero, nusquam, aut nullum ore nee enim, dia eram vobiscum, animum meum videbatis; sed eum esse in hoc corpore, ex iis rebus, quas geressam, istae ebriareundem igitur esse creditote, etiam si nullum videbitis. Nee vero clarorum virorum post mortem honores permanerent, si tutat eorum ipsorum animi efficerent, quo diutius memoriana sui tu rentur Mihi quidem nunquam persuaderi potuit, animon, domIoin corporibus essent mortalibus, vivere cum exiissent ex iis, em ri nec vero tum animum esse insipientem, ci- ex insipienti eo pore evasisset; sed cum omni admixtione corporis liberatus, rus, integer esse coepisset, tum esse sapientem. Atque etiam, chm hominis natura morte ditaruitur, caeterarum rerum, Peripia Iscuum est, qud quaeque discedant abeunt enim illuc omnia, unde orta sunt animus autem solus, nec cum adest, nec cum discedit, apparet. Iam vero videtis, nihil esse morti iuri simile, quiua somnum atque dormientium animi maxim declarant divinutatem suam: multa enim, chm remissi, liberi mi, futura
20prospiciunt ex quo intelligitur, quales futuri sim eis se plana
corporis vinculis relaxaverint. Quare, si haec ita sunt, sic me e litote ut deum; sin una est interiturus animus cum corpore, vos tamen deos verentes, qui hanc omnem pulchritudinem tuentur regunt, memoriam nostri pie inviolathque servabitis.
XXIII Cyrus quidem haec moriens. Nos, si placet, nostra
videamus. Nemo unquam mihi, Scipio, persuadetat, aut patrem tuum Paulum, aut duos avos, autum, Africanum, aut Africani patrem, aut patruum, aut multos praestantes viros, quos enumerare non est necesse, tanta esse conatos, quae ad posteriatatis memoriam pertinerent nisi animo emerent, posteritatem
ad se pertinere. censes, ut de me ipso aliquid more senum glorier, me tantos labores diumos noctumosque, domi militiaeque luscepturum fuisse, si iisdem finibus gloriam meam, quibus μIotam essem terminaturus nonne melius musto fuisset otiosam aetatem, quietam sine ullo labore, contentione traducere sed nescio quomodo animus erigens se posteritatem semper ita prospiciebat, quasi cum excessisset e vita, tum denique victurus esset quod quidem ni ita se haberet, ut animi immortales essent,
I 5haud optimi cujusque animus maxim ad immortalitati gloriam niteretur. Quid, quod sapientissimus quisque sequissimo animo moritur, stultissimus iniquissim, Nonne vobis vide in animus is, qui plus ematin longius, videre se ad meliora proficisci ille a tem, cui obtusior fit acies, non videre' quidem ineror studio 20patres vestros, quos colui dilexi, videndi neque vero eos solas convenire aveo, quos ipse cognovi, sed illos etiam, de quibus au
divi, cleri, ipse eonscripsi. Qv quidem me proficiscentem
564쪽
haud sanὶ quis facile retraxerit, neque tanquilis Peliam mox rit o si quis deus mihi largiatur, ut ex hac aetate repuerascam, in cunis vagiam, valde recusem nec vero velim, quasi decur 25 spatio, ad carcere a calce revocari quid enim habet vita commodi quid non potius laboris sed habeat sanε habet ceri t
men aut satietatem, aut modum non lubet enim mihi deplorare vitam, quod multi, ii docti saepe fecerunt: neque me vixisse poenitet, quoniam ita vixi, ut non frustra me natum existimem; So& ex vita ita discedo, tanquam ex hospitio, non tanquam ex domo commorandi enim natura viversorium nobis, non habutandi dedit praeclarum diem, clim ad illud divinum anim rum concilium coetumque proficiscar cumque ex hac turba 8e colluvione discedam proficiscar enim non ad eos solis viros, 35 de quibus ant dixi sed etiam ad Catonem meum, quo nemo
vir melior natus est, nemo pietate praestantior cujus 1 me corpus crematum est quod contra decuit ab illo meum animus vero
non me deserens, sed respectans, in ea profecto loca discessit, quo mihi ipsi cemebat esse veniendum quem ego meum casum for-4 titer ferre visus sum; non quod aequo animo ferrem; sed me ipse consolabar, existimans non longinquum inter nos digressumin
discessum fore. His mihi rebus, Scipio, id enim te cum Laelio admirari solere dixisti, levis est senectus, nec solum non molesta, sed etiam jucunda quod si in hoc erro, quod a nos hominum 5
immortales esse credam, vahenter erro nec mihi hunc errorem, quo delector, dum vivo, extorqueri volo fin mortuus, ut quidam
minuti philosophi censent, nihil sentiam, non vereor, ne hunc errorem meum mortui philoisita irrideant quod si non sumus istinortales futuri, tamen extingui homini suo tempore optabiles est Nam habet natura, ut lautum ommum rerium comenda modum. Senectus autem peractis aetatis est, tanquam sinu reriua defatigationem fugere debemus, praesertim adjuncta sati tale Haec habui de seneEtute quae dicerem ad quam utinam Perveniatae ut ea, quae ex me audistis, se experti probare pol 55
565쪽
I UINTUS ueris Augur multa narrare de Delio, socero suρ, memoriter ciucunde solebat, nee dubitare illum in omni sermone appellare sapia
entem. Ego autem a patre ita eram deductus ad Scaevolam, sumpta virili toga, ut, quoad possem, S liceret, a senis latere nunquam discederem. Itaque multa ab eo prudenter disputata, multa etiam breviter commode dicta memoriae mand bam fierique studebam ejus prudentia doctior. Quo mortuo, me ad pontificem Scaevolam contuli, quem unum nostrae civitatis, 10 ingenio & justitia praestantissimum audeo dicere. Sed de hoc alias nunc redeo ad Augurem. Cum saepe multa, tum memini, domi in hemicyclo sedentem, ut solebat, cum, ego essem una, pauci admodum familiares, in eum sermonem illum incidere, qui tum fere omnibus erat in ore meministi enun Attice, meo 15 magis, quod . Sulpicio utebare multum, cum is Tribuna μcapitali odio a Q. Gmpeio, qui tum erat Consul, dissideret, qu cum conjunctissime Mamantissime vixerat, quanta hominum esset vel admiratio, vel querela. Itaque tum Scaevola, clim in eam ipsam mentionem incidisset, exposuit nobis sermonem Laelii de 20 Amicitia habitum ab illo secum, cum altero genero C. Fannio Μarci filio, paucis diebus post mortem Africani. Mus dinputationis sententias memoriae mandavi, quas hoc libro exposui meo arbitratu quasi enim ipsos induxi loquentes, ne inquam, &mquit, saepius interponerentur; atque ut tanquam 1 praesentibus
566쪽
corin haberi sermo videretur Cum enim saepe mecum ageres, ut de Amicitia scriberem aliquid, digna mihi res cum omnium 25 cognitione, taga nostra familiaritate visa est Itaque feci non invitus, ut prodesset multis tuo rogatu Sed, ut in Catonem jore, qui est scriptus ad te de Senectute, Catonem induxi senem disputantem, quia nulla videbatur aptior persona, quae de illa aetate loqueretur, quam ejus, qui, diutissime senex fuisset, 4n 3ο ipsa senectuvi prete caeteris floruisset sic cum accepissemus a patribus maximhBemorabilem C. Laelii, . Scipionis familiarit tem fuisti .gone mihi Laelii persona visa est, quae de amiciti ea ipsa dissem si quae disputata ab eo meminisset Scaevola. Genus
autem hoc sermonum, positum in hominum veterum auctoritate, 85 eorum illustrium, plus nescio quo pacto videtur habere M vitatis Itaque ipse mea legens, sic afficior interdum, ut Catonem, non me loqui existimem. Sed ut tum ad senem senex
de senectute, sic hoc libro ad amicum amicissimus de Amicitia scripsi. Thm est Cato locutus, quo erat nomo fere senior Otemporibus illis, nemo prudentior nunc Laelius & sapiens, Hic est enim habitus J- amicitiae gloria excellens. de amicitia
loquitur velim animum me parumper avertas. Laelium loqui ipsum putes C. Fannius, Q. Mucius ad socerum veniunt post mortem Africani ab his sermo oritur respondet 45 Laelius: cujus tota disputatio est de Amicitia, quam legens tu
II. Fannius. Sunt ista vera, Laeli; nec enim melior vir suit Asri Icano quisquam, nec clarior sed existimare debes, omnium oculos
in te esse conjectos unum te sapientem Mappellantin existimant; tribuebatur hoc modo . Catoni scimus L. Atilium apud p tres nostros appellatum esse sapientem; sed uterque alio quodam modo; Atilius, quia prudens esse in iure civili putabatur; Cato, quia muliariun rerum usum habebat multa ejus Win Senates in foro vel provisa prudenter, vel acta constanter, vel responsa acute ferebantur; propterea quasi cognomen jam habebat in senectute sapientis: te autem alio quodam modo, non losolum natura, moribus, verum etiam studio, doctrina esse sapientem; nec sicut vulgus, sed ut eruditi solent appellare pientem, qualem in tota Graecia meminem: lnam qui septem appellantur, eos, oui ista subtilius quaerunt, in numero sapie tium non habentia Athenis unum accepimus, eum quidem 15 etiam Apollinis oraculo sapientissimum judicatum hanc esse in te sapientiam existimant, ut omnia tua in te posita osse ducas humanosque casus virtute inferiores putes itaque ex me quaerunt, ' credo item ex te, Scaevola d quonam pacto mortem Africani feras, eoque magis, quod his proximis Nonis, cum in hortos D. 2οBruti auguris, commentandi causa, ut assolet, venissemus, tu
567쪽
munus solitus esses obire S vola. Quaerunt me , C. Lieli, multi, ut est a Fannio dictum sed ego id respon/eo, quod in
2Smadverti, te dolorem quem acceperis eum summi viri, is aniliacissimi morie, sene moderate nec potuisse nem ---, nee fuisse id humanitatis tuae; quod autem his Nonis in nostin Q gio non adfuisses, invaletudinem causae, non moestitiam esse. LM Recte tu quidem, Scaevola δε vere; nec enim ab isto OLS0ficio, quod semper usurpavi, citim valerem, a ac incommodo meo debui nec ullo casu arbitror hoc constanti homiri posse contingere, ut ulla intermissio fiat ossicii Di autem, inni, qui mihi tantum tribui dicis, quantum ego nec agnos , postulo, facis amice sed, ut milii videris, non rem fodie, de
SoCatone aut enim nemo, quod quidem magis credo, aut,
quisquam, ille sapiens fuit si modo enim, qui alia omittamdmortem filii tulit memineram Ρaulum, videram anum sed hi in pueris Cato in perfecto Min spectat vim. Quamobrem cave Catoni anteponas ne istum indem ipsum, quem Apollo, 60ut ais, sapientissimum judicavit hujus enim tbcta, illius dictati dantur De me auterii, ut jam cum utroque loqua fic habetote. III. go si Scipionis desiderio me moveri negem, a m id
recte faciam, viderint sapientes; sed certe mentior moveor enim tali amico orbatus, qualis, ut arbitror, nemo, quin erit, , ut confirmare possum, nemo certi fuit sed non egeo redisina;
me ipse consolor, maxime illo solatio, quod eo errore careo, quo amicorum decessu plerique angi solent nihil enim mali accidisse Scipioni puto mihi accidit, si quid accidit suis autem imCommodis graviter angi, non amicum, sed seipsum amantis est. Cum illo vero quis neget actim esse praeclaret tamenim, Ouod 10 illo minime putabat immortalitatem optare vellet, quid non est adeptus, quod homini fas esset optares qui summam spem civium, quam de eo jam puero habuerant, continuo desescens ino
dibili virtute superavit: qui Consulatum petivit nunqu3m, factus est Consul bis, primum ante tempus iterum sibi suo tempore, is reipub paene sero; qui duabus urbibus eversis, inimicissimis huic
imperio, non modo priesentia, verum etiam urina bella desevit.
Quid dicam de moribus facillimis de pietate in matrem liberalitate in sorores bonitate in suos justitia in omnes nota
sunt vobis; quam autem civitati carus lacrit, moerore funeris im 20 dicatum est. Quid igitur hunc paucorum annorum accessio juvare potuisset y senectus enim, quamvis non fit raris, ut m
mini Catonem anno ante, quam mortuus est, mecum, cum
Scipione disserere, tamen aufert eam viriditatem, in qua etiamnum crat Scipio. Quamobrem vita quidem talis fuit, vel fori 2 Ina, vel gloria, ut nihil posset aecedere moriendi autem sensum
culcritas abstulit , quo de genere mortis difficile dicta est qua
568쪽
infra suspiceptur videtis. Hoc tamen vere licet dicere, P. Scipioni, ex multis diebus, quos in vit. celeberrimos laetissimosque vide fit, illum diem curissimum fuisse, quo, Senatu dimisso, domum reductus ad vesperam sit c Patribus Conscriptis, ai. R. sos iis , Latipis, pridie quam exsessit a vita ut ex tam alto
dignitatis gradu ad superos videatur Deos potius, quam ad inferos pervenisse neqμ enim assentior iis, qui haec nuper disserere coeperunt, cum corporibus simul animos interire, atque omnia morte
IV. Ρliis apud me antiquorum auctoritas valet, vel nostrorum m jorum.iqui mortuis tam religiosa jura tribuerunt; quod non fecissent pro ecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur' vel eorum, qui in hac terra fuerunx, magnamque Griectam, quae nunc quidem deleta est, tum floreb t, institutisin praeceptis suis erudierunt: vel ejus, qui Appuinis praculo sapientissimus est judicatus, qui non tum hoc, tum illud, ut in plerisque, sed idem dicebat semper, animos hominum esse divi 'os, iisque clim e corpore excessissent, reditum in coelum patere, optimoquein justissimo cuique expeditissimum quod item 4cipioni videbatur, qui quidem quasi praesagi-Ioret,aerpaucis ante moriem diebus, cum MPhilusiniantius adessent, , alii plures, tuque etiam, Scaevola, mecum Venisses, triduum disseruit de republica cujus disputationis fuit extremum fere de immortalitate animorum quae se in quiete per visum ex
Africano audisse dicebar. Id si ita est, ut optimi cujusoue animus 15
in morte facillime evolet tanquam e custodia vinculisque corporis, cui censemus cursum ad Deos faciliorem fuisse, ouam Scipioni t quocirca maerere hoc ejus eventu, vereor ne invidi magis,
quam amici sit Sin autem ilia veriora, ut idem interitus sit anu morum corporum, nec ullus sensus maneat; ut nihil boni est 20 in monte, sic certe nihil mali sensu enim amisso, fit idem, quasi
natus non esset omnino: quem tamen esse natumra nos gaud
mus ti Haec civitas, dum eicit, laetabitur Quamobrem cum illo quidem, ut supra dixi, Qtum optime est mecum incommodius: quem fuerat aequius, ut prius introieram, sic prius exire de vita: 25 sed tamen recordatim nostrae amicitiae sic fruor, ut Maia vixisset, videar, quia cum Scipione vixerim quocum mihi conjuncta cura de re publici is de privata fuit, quocum & domusin militia communis Q id, in quo est omnis vis amicitiae, voluntatum, studia Orum, sentemi aum summa consensio. Itaque non tam ista mes Osapientiae, quam m04. Fannius commemoravit, fama delectat, falsa praesertim, quam quod amicitiae nostrae memoriam spero sempite nam fore idque mihi eo magis est cordi, quod ex omnibus saec lis via uia aut quatuor nominantur paria amicorum quo ina
nere spex re videor Scipionis &J.aeli amicitiam notam posterita-85ti fore. Fann. Istud quidem, Laeli, ita necesse est: sed quoniam .rinicitiae mentionem fecisti, dumus otios, pergratum mihi se.
569쪽
ceris, spero item Scaevolae, si quemadmodum soles de caeteris r bus cm ex te quaeruntur. sic de amcitia disputaris, quid dem 60tias, qualem existimes, quae praecepta des. eam iui vero
pergratum erit atque id ipsum cum tecum agere Conain, Fannius antevertit quamobrem utrique nostr .m gratum admodum feceris.
V. Lae Ego vero non gravarer, si mihi ipse confiderem; nam praeclara res est,in sumus, ut dixit Fannius, otiosi sed quis ego sum aut quae in me est facultas doctorum est ista consumtudo, eaque Graecorum, ut iis ponatur, de quo disputent quam vis subito. agnum opus est, egetque exercitatione non Par a. Quamobrem quae disputari de amicitia possunt, ab eis censeos talis, qui ista profitentur ego vos hortari tantiim possum, ut amicitiam omnibus rebus humanis anteponatis nihil est enim
tam naturae aptum, tam conveniens ad res vel secundas, ves10 adversas. Sed hoc primum sentio, nisi in bonis amicitiam esse non posse neque id ad vivum reseco, ut illi, qui haec subtilius disserunt, Ortast verea sed ad communem utilitatem parum:
negant enim quemquam virum bisnum esse, nisi sapientem. Sit ita sane sed eam sapientiam interpretantur, quam adhuc -
15 talis nemo est consecutus nos autem ea, quae sunt in usu vitaque communi, non ea, quae finguntur, aut optantur, spectare
debemus nunquam ego dicam, C. Fabricium, Μ. Curium, T. Coruncanium, quos sapientes nostri majores judicabant, ad ist rum normam fuisse sapientes Quare sibi habeant sapienti sei 20menis invidiosum Mobscurum concedantque, ut hi boni viri fuerint. Ne id quidem facient negabunt id nisi sapienti posse concedi Agamus igitur pingui inerva, ut aiunt. Qui ita se
gerunt, ita vivunt, ut eorum probetur fides, integritas, aequalitas, liberalitas; nec sit in illis russa cupiditas, vel libido, veI25 audacia sintque magna constantia, ut ii fuerunt, mod quos
nominavi hos viros bonos, set habiti sunt sic etiam appellandos
putemus; quia sequuntur, quantum homines possunt, naturam, optimam bene vivendi ducem sic enim mihi perspicere videor, ita natos esse nos, ut inter omnes esset societas quaedam major 80 autem, ut quisque proxime accederet: itaquecivespotiores sunt, quam
peregrini in propinqui, quam alieni cum his enim amicitiam natura ipsa peperit; sed i non satis habet firmitatis namque hoc praestat amicitia propinquitati, quod ex propinquitate benevolentia tolli potest, ex amicitia non potest sublata enim ben 25 volentia, amicitiae nomen tollitur, propinquitatis manet. Quamia autem vis amicitiae sit, ex hoc intolligi maxime potest quod ex infinita societate generis humani, quam conciliavit ipsa natura, ita contracta res est Madducta in angustum, ut omnis caritas aut intex duos, aut inter paucos jungeretur.
570쪽
VI. Est autem amicitia nihil aliud nisi omnium divinarum
humanarumque rerum cum benevolentia' caritate summa consensio qua quidem haud scio, an excepta sapientia, quicquam melius homini sit a diis immortalibus datum divitias alii praeponunt, bonam alii valetudinem, alii potentiam, alii honores, multi etiam voluptates belluarum hoc quidem extremum est: illa autem superiora caduca Mincerta, posita non tam in nostris consiliis, quam in fortunae temeritate. Qui autem in virtute summum bonum ponunt, praeclare illi quidem sed haec ipsa virtus amicitiam & gignitin continet nec sine virtute amicitia loesse ullo pacto potest jam virtutem ex consuetudine vitae se monisque nostri interpretemur; nec eam, ut quidam docti, Verborum magnificentia metiamur virosque bonos eos, qui habentur, numeremus, aulas, Catones, Gallos, Scipiones, hilos; his communis vita contenta est; eos autem omittamus, qui om-15nino nusquam reperiuntur. Tales igitur inter viros amicitia tantas opportunitates habet, quantas vix queo dicere. Principio,
cui potest esse vita vitalis', ut ait Ennius, qui non in amici mutua benevolentia conquiescat Quid dulcius, quam habere, quacum omnia audeas sic loqui, ut tecum Quis esset tantus Buctus in20 prosperis rebus, nisi haberes, qui illis aeque, ac tu ipse gauderet 8 Adversas vero ferre dissicile esset sine eo, qui illas gravid etiam,
quam tu, ferret denique caeterie res, in expetuntur, oppo tunae sunt singulae rebus sere singulis divitiae, ut utare, opes, ut colare, honores, ut laudere, Voluptates, ut gaudeas, valetudo, ut25 dolore careas, muneribus fungare corporis. Amicitia res plurimas continet quoquo te verteris, praesto est, nullo loco excluditur, nunquam intempestiva, nunquam molesta est. Itaque non aqua, non igni, ut aiunt, pluribus locis utimur, quam amicitia neque ego nunc de vulgari, aut de mediocri sint Somen ipsa raelectat, & prodest sed de vera, perfecta sequor,
qualis eorum, qui pauci nominantur, fuit: namis secundas res splendidiores facit amicitia, Madversas partiens communicansque,
VII. Cumque plurimas e maximas commoditates amicitia contineat, tum illa nimirum praestat omnibus, quod bonam spem praelucet in posterum nec debilitari animos, aut cadere patiatur. Verum etiam amicum qui intuetur, tanquam exemplar aliquod intuetur sui; quocirca & absentes adsunt, Megentes abundant, mimbecilles valent, , quod dissicilius dictu est, o tui vivunt tantus eos honos, memoria, desiderium prosequitur amicorum; ex quo illorum beata mors videtur horum vita laudabilis quod si exemeris ex natura rerum benevolentiae juncti nem, nec domus ulla, nec urbs stare poterit; ne agri quidem cul-10tus permanebit id si minus intelligitur, quanta vis amicitiae concordiaeque sit, ex disiensionibus atque discordua ex Θ-