Scipionis Gentilis ... De coniurationibus libri duo. Ad Christianiss. Henricum 4. Francorum regem. Cum indice locupletissimo

231쪽

annosque tentantiar. Nam in tractandis coetuiri

consiliis parum periculi est: in iis exequedis tari: tum , quantuna in iis quae fiunt contra priticipe post patratum facinus nullus amplius iuperest Potes: metus. Parum periculi est in consultand quod ciuis vires suas sensim augere, & cc pias c parare, sine sitspicione queat sensimque se prςpa are ad facinus ipsuna pe petrandum, absque i in I edimentis. Quod si aliquando lex aliqua oba iam causi am lata, impedimeto sit tuis copalibu diferri illi in aliud tempus possunt, donec c*m dior occasib detur. Sed hcc omnia intelligere de bemus, ita fieri poste in iis solum Rebu ublicis. quibus serpere iam coepit corrupxel morum Nam in quibi incorruexi adhuc si si moxes ninum; verisimilς est nullum ciuem huiusmod consilia tractaturum. lycorrupta autem Repui inultς patent viς,& rationes ad principatum que ullo singulari periculo ascendendi: quod ma gistratus tarde moueatur ad restinguenda huius modi incendia, longe qau irunt quam Princi pes. Revereri eti' sole; t suos ciues p0tytiore qua s duinde avdacia majox ac rescit. Nos omnibus est Catilinaria copiuratio,a C. Salustio ψescripta: sed eaden' tarn detecta iam erat, ς Catilinanst modo in urbe luxum qile putabat, sed in Senatum venire, M patribus cosutiq; in dicere audebat: tantum sci licet solebat ea Res publica ciues suos reuereri. Quin etiam tunc, ivxbe excessisset Catilina, & esset in exςrcitu, ne quaquam capti fuissent Letulus , caeterique co

232쪽

I i s E R I f. 2i literis, in rum propriis manibus scriptis, onuit tintinent. Hanno potentissimus Cartha- ensium Reipub. ciuis aspirabat ad tyranidem,

s assequendae causIa decreuerat in nuptiis si-li Sehatu uniuersum veneno tollere. Ea rec Mita, Se atus no aliter prospexit huic malo, qua ouod lata lege, nuptiarii sumptibus modum po-

ruit talem, ex quo eius conatus impediretur:tanii hunc suum ciuem faciebant ii exequedis con-Va patriam coniurati nis cosiliis magna dissiculux , magnumq; periculum est. Nam raro accidit, yt unicus ciuis tanta potEtia sit, quae patriam subiugare queat: cum hic aduorsius multos oporteat, neque etiam saepe accidit, quod contigit C. Caesari, Agathocli & Cleomeni, ut in promptu hari meas instruissimum exercitum ad patriam subito o cupandam, sed cum vires coniuratis desunt, hinc arte aliqua & dolo tentant, aut exterorum

implorant auxilium. Dolo artificiali usus est Pisi-iuatus. Nam cum victis Megarensibus magnam i apud plebem beneuolentiam comparasset:iyrodiitdqmo sua, quoda die mane, in publicum

innexatus & coram populo questus est de ini

quas ab optimarinus accepisset petiitque vis ceret ad custodiam corporis sui armatos aliquosi cuna habere: ex qua re concessa per impruden- ri paulati insumimum imperium per tyranni- .em occupauit. Pandolpho Potruccio, cum exi litia Senas cuni aliis quibusdam rediisset, sena- custodiam fori dema dauit, remq; tunc contemptus esset: sed ille , opera suorum satellitum, tam sibi ςonciliauit authoritatem,ut principa-

i urbis , breui tempore occgauerit. Alii aliq

233쪽

λλο D ε Clo ' i V R. T I O N. lquodammodo,ac diligenti indust a idem 'terunt, sine ullo tumultu, sed qui per vim,aut au- uxilia peregrina patriam occupare conati sunt. va- rios habuerunt euentus prout illis fortuna imagis aut minus aspirauit. Catilina certe occubuit. H eno, de quo sumus locuti paulo ante cum propi- nandi veneni occasio illi erepta esset, multos cli- bentes aliosque sitae Histionis homines armauit,d cum iis omnibus oppressus est. Thebani quidani. sciues, cum aduersus patriam coniurassent, adiim irato in auxilium Spartan orsi exercitu, voti com potes facti sunt, &patri et imperium occuparunt omnesq; adeo coniurationes contra patriam aut successerunt suis autoribus. aut in ipso fa- i cto oppressae sunt: dum tractabantur eoxum con' l filia, nil senserunt periculi. Postquam patratum facinus erit,& coniurati voti compotes facti, ij non est aliud periculum metuendit ullum, qUam diea rosa, quae cum tyranide coniuncta alioquin cose solent: de quibus cultandis iam anto a nobis disputatum est ' Haec sint quae de iis cor iura, tionibus docendum putavi. quae Drro ad propo- esitum finem tendunt: de iis qui veneno utuntur, et nil dixi, quod iis cun principiis innitatur, eadem' et que methodo progrediantur. Magis vero etiam hpericulosae esse solent coniurationes, quae uti mr veneno, magisque de suo exitu incertar, cuiui ob eam causam quod communicare necesse si consilium cum iis qui veneni naturam nouerunt, e

quique eius propinandi commoditatem habenti ii tum quod multis de causis feri queat, ut venena ,

sumptum tamen non enecet. Tale fuit poculum,

234쪽

L I a a R Ii 'in omitu eiecisset, necesse fuit coniuratis, si sti . litum illum vellent, ut illum laqueo interficeret. Pitctyes certe viri, summam pestem existimares bent coniurationes, & ab illis summotere ca-

. uere. Nam cum semel in principem coniuratum . fuerit: aut ipsi percundum est,aut alias cum qua- '. daan infantia vivendum. Si enim res coniuratis ex ' animi seni entia succedat, interficitur princeps: 1 si ii detegatur coniuratio, de supplicium de conii l. ratis tum tur: tunc cadit princeps in crudelitatis is suspicionem,& putati ars uitia sua,aut avaritia,inc insontes saeuiisse, non meritas poenas de malignis, s ac per fidis homi uibus sumpsisse. Monendos au-b rem censeo omnes principes ac Respublicas: ut si i quando aduersus illos coluratum fuerit: diligena ter eri endant coniuratorum virςs, antequam adicti Hos puniedos accedant. Nam si magnas illv esse t ' compertum fuerit,nihil aperte aduersus illas tensi tandum, sed dissimulanda omnia, donec auxiliari compararint, ad extinguendum hunc isnem si Di, ficientia. Quod si aliter fecerint, exilium suum, accelerabunt. Nam colurati, cum detecta esse vi- dent consilia saa, metu periculi, extrema quaeque, tentare solent. Exemplum igitur licebit imitari: populi Romani. Nam, cum is aliquando binas i legiones Capuae in hybernis reliquisset, ut praesii dio clitat edtra Samnites, atq; eorum duces coni xi a Campanos coniurassente populus Romanus cognita,& Rutilio consilli demandata,euulg -

vit fore, ut iidem milites sequenti quoque anno; is hic hybernaturi client. Coni irati igitur se pa- rimo n/ctos putabant, costi una, tu i do v norat, i m ς'uς dii atque ita sedata quieui titit se tala

235쪽

tis DE CONIURATI ' η. seditio, donec Consuli spatium daretur, conita torum praecipuos quosque , tanquam id op alia causas fieret, a caetera turba ferax ridi, atq; ita iuratorum robur minuedi, ut cum postea exeq/. decreuissent instituti sui rationem, vires nόnha beret. Singulare pyofecto exertum omnibus a cognoscendii quam lente progredi oleit res hi, manae, quando nullum in mora periculum vide

tur:& econtra qualm restinare soleamus, cum in Ieadem mora multum periculi esse existimamus Haec igitur prudentissima ratio fuerit, coniurat' Vsuspendendi,ut consilii executionem ino alia tem pora differant, tibique spatium ad occurrendunt. concedant: siquidem illis fucatam quadam pcc' sionem obiicias, qua alio tempore commodius quam nunc, voti compotes fieri poste 'idcaptu Qui aliter .cpniurationibus sese opposuerint, in Uritium p niciemque suam accelerabunt: per inde ut accidisse nouimus Duci Atheneo, GuHlielmo Paretio: quoru ille cum aduersus se fati a coniurationem intellexi let, re non aliter coiisi .dergiq,ex ςoniuratis unum cs pit: c texi cQbni ' quod ipsis imminere periculo, sumptis nimis,c mitem imperio spoliarunt. Guillelmus aut Chi naevam praesti us,ani30 Domini a F.O I. cogn0-tuit Aretii coniurationem ii, iam, ut ea vxta,Fl rentinis erepta,Vixςlliis tradexςtur. Itaque Aro lium ingressus,de coniuratorum viribus prius ni hi cogitauit, sed coniuratorum unum in. vincula

c iecit,consilio 'sus Eeiscopi, filii sui:qua re pe

moti caeteri coniurati, silmiptis armis urbem oc

ς' axunt, Guillelmum praefectum in vinculi qnieta itiit Cutilita ac debiles fuerint co

iuratori

236쪽

L aER IJ. torum vires,optimum est illas quam primuin primere: neque imitanda sunt exempla vel Misen ςi ducis vel Dionis Syracusani: quorum ille em quendam quo coniuratio patefacta su rat in te ficiendum curauit, ut cKteri putaret eumn sit sui picari, ac proinde benevoli illi fierent: Pion autem,de quorundam erga se animo,& v luntate dubitans, Calippo, cui plurimum cons Obatan mandatis dedit, ut simularet se coniura nem ene faecturum contra sese ac videret, quos. eam sententiam pertraherς posset. Vterq; at horum 'ehemen er errauit. Nam pri- Eoi secit,ne quisquam coniuratos ac tisaru au uti atque illi pxoinde ad cpniuranduin audari essent. Alter viam coniuratis ostendit,qualistersic exur. Nam Calippus eam nactus Occ

nonςm, absque ulla suspicione Dionem imperio mul & vita spoliauit.

uian. Etrur. c.a Consiliis α Libro x i x. Discursuum Italice in Corn.Tacitum scriptoru m

se excuser 'ssen,qui Miurant aduersu i

s sum Principem.

X ore eiu i qui mentiri nequit, missa ςst illa sentetia; Necessario euenit escandala, sed i im

237쪽

a o D E C. O N I. V R A. T I O mfelices esse illos per quos ea euenerint. Esabaud scirian identidem dicere liceat nobis repe riri Principes sceleratos, etiam puniri tq; ex te min ri necesse esse: verum in cissimos esse los,qui virum Principem e medio tollunt. Id vini luit Tacitus cum dixit: Haud dubie intererat Vi tellium vinci: sod imputare perfidiam non possunt, qui Vitellium Vespasiano prodidere, cum Galba desciuissent. Inter multas rationes qu*de re in medit fprosorri possunt, princeps est barc: Quod forta lis nunquam, vel certe rarissime cor iuratio fa ista est aduersius Principem ulla, solo li hertatis amore. Vnde haud in se te .l ctum ea Frustra obtentui sumi libertatis titulit ab iis, qui priuatim degeneres, in publicum exiti si nihil

bet nisi per Acordias habent. Et alibi: Liberta,

& seopiosa nomina prae xuntWr: nec 'ui quam, alienum seruictum & dominationem' tibi. con quisiuit, ut non eadem ista vocabula usurpare Ideoque & illud optime dictum, utpote de re ve rissima quamuis deterrimi conii lii, Multos ut in perium euertan libertatem praeferru, si euert 3int,ipsamquoq; aggressuros. Rebellauerat Rex Armeniar aduersus Astyagen regem Medorus', cu posteaqua ab eo reiectus citat, factus erat tributarius promiseratque se quoties necessitas postularet iecuturum illumin bellu aduersus quos cunque, quin etiam nullii muta regno suo exstructurum imposterum propugnaculum postea voro arma in eum silmsit Cyrus Astyagis e filia nepos; qui postquam non solum eum praelio vicerat, veru etiam ipsum mel ceperat, interrogaui

238쪽

Armeniis: auod libertatem assectabam, uodve mihi omnium pulcerrimum videbatur berum esse,eamdemq; libertatem filiis ac post relinquere. Ad haec Cyrus Rem inquitpros 'pulcerrimam atq; omni laude dignam exis i- . mare debemus, pugnare de libertati . A in

uero dic mihi quaeso, n quispiam in praesti victiis

fuerit,aut si alicunde alicui contigerit, in alterius potestatem inciderea unc, si se stibu here vies . dominio conetur, utrum virum bonum esse ' existimas, an udro tanquani hominem iniustini, atque latronem seuerissime punias. Iaaud inficia ri potuit Arminius, quin poenam essexpromer

iii si donatho vellit surripiens suarum eum re a baeisione spoliauisset quas belli iure optimo a quisiverat. dii hoc ita est,ut certe est,quam to magis delinquitis qui non rebus modo ruis 'riquem,sed etiam vita priuatum itὸSed enim dic t

ruiquis, d igitur faciam,si mihi sub Tyram o

uere sors obtigerie illud nimiruiu quod Ceriaris suasitTieuiris atque Lingionibusvicuuinquit, I erilitateni aut nimios imbres, de cetera natur ala, ita quoqueluxum vel auaritiam dominata e . a tolerate. Cui conuenit,quqd multi olan Se natores dixerant M. Livii iracundiae mirigandae: . Non minus acerbitatem patriae quam patru tol

ian dam esse. Neque abiimile est illud Marcelli

bonos Imperatores voto expetere, qualescuq tolerare. Et Claudiusumperator vicebat Pa thorum legatis , Ferenda esseresum ingenia,n que usui crebras mutationes. Atqui ita compari tuna est,ut multi nullo sint co tenti imperio, age

utrub genere: quivixdum hodie unum expum

239쪽

ti 'nt,pos ridie aliud affectant,quod postea V. iidem euertant:Id quod magis tribuendum es piorurn inconstantia: at ue in lentiae , quam Principum. Neq; dici consueui quia multo pr stet in libertate quam sub Principe vivere; ham esse causam mutati otium, cum reperti olim fu rin xiii uentute Roma amest nobiles qui uto seruitutis iugo es libertate parta, nil oxu se sierint ingenio, ut in animii induxerint & p triam parentes,ten pia Deoruni orianu denique o. hsemani&diuina superbissinio quotidani ipsi, ixegi,& tunc acerbissi mo exuli prodere.imo ii biiudaeos, postquam excusserat iugulat i araoni laion potuit noli poenitere hecuperati liberta is. Neque est quodie excusent, propterea, quo sub tyranno via sibi praeclusa sit perueniendi

libitores, i uos 'triis ipsoru i niere . qualia quidem ali aena instravimus, v pestin 'Principe alicui licere iii mim itque soliorati sse: pnimo ob cultingenio viri magni,qui rtute sita vitai sibi ad veram gloriani par se , iunt,ut illibet, ter talia' osanturamo qui tab hisce rebus sibi cauent, taliquam apericum sinais scopulis, ad quos pauci appuleritu' qui lationes Pias omnes ad fixerint. 14ic inihi obit

aliquis, ni e nunquatia gustasse dulcedinem liber ritis,id que imprudenter stac re garri ς. eiu o respondeo: Si libertati cunctis thesaurispi titiaiore i ii recte liceat uti: hoqi veta liceac re tete uti nil inter homines bonos atque braest i ita atque horum nostro saeculo imagna ut periit

ria; equidem eo consilii descenderena, viiiiiii Mallem,quam mulios turanes ferre ui hunen m

240쪽

tationibus: Mehercules, si quod hominu ge-hus est, qui minus excusare pollini rebelliones, que aduersiis siluin principem coniurationes,si nos Christiani simus: quippe non lum edocti ,,temperare iusto & legitimo Magisti alui, vs cm etiam improbo & insolenti si ii Lo-ta -

s nobis contingeret morem gerere,eiusques Aba asperaque iniseria patienter ferre: quan- quidem nemi, hostrum hescit, Deum immo Merri ita velle, cuiuslii manu sunt corda Princiat in . mod si hi nullos sinit eiuscemodi r Mare Principita, quanto magis nos id aequo ani mo tolerare debentus

ZIA ET WIC T E XERE Urim i mirati aliam dissutationem, or superiori qua gemel facere,ex Li xvii.

c. I ii I. Continet oim raecepta a sit dis cauendis cbniurationibus et tilissima, em -

abbreuiter, Austrasta. Ide es ab eo haec . n. Dissistati osci cripta S RES CAVERE' VEL curare Principes debeant, ne Aubditos in suos essenda L. in sine pulcserrimae lius ti prudentis orati

nis qua Pisenem Galba alloquitur in adoptan-- eo dc succestare ibat ni desigharido; monet eum quiddam qui a quiuis ut Princeps factus est. statinii inomi bus cubiculoru foribus iiis liben