장음표시 사용
21쪽
nis, & arteriis exhaurire, ut Omnem
illius labem, si praesertim in totum Corpus irrepserit, eradicaret; &si alicubi tantum lateat, divinandum prius soret, unde is extrahendus, citra alius dispendium, aut infecti nem. Sed&ejusmodi putrefactiones in sanguine, superstite vita, quisu quam rationabiliter admiserit
Ut praesidium , plenitudinem duminuens, in sanis potius, quam in
morbosis corporibus, locum habere potest, ut hic Hippocrates de Athistis innuit, cum ad extremum bonitatis devenerint; at vero in mur sis omnia aliter prorsus se habent, cum sanguis, di reliqui humores multum evarient, atque in alios, aliosq; degenerent, miniis per phlebotomiam educibiles, per quam non tam mali, qliam boni plerumque, non sine gravi vitae incommodo, educu tur; unde Hippocrates solum commendare 'visus est evacuationes in Athletis, cum intra limites lanitatis versantur: nec solum eductione, sed
potius diaeta, solvendos illos esse praecetit, detractione procul dubio
tutiori , magisque Veteribus com mendata. Caeterum plethoriam in aegris, & potissimum febrientibus, haudquaquam inveniri, ex eo speci tim satis, superque evincit Helmontius, quia Cauteria in iis sponte exiccantur, nullumque sanguinem fun
Quod insuper possit per phlebot
miam maligna qualitas ex humoribus abscindi, incredibile omninoesti Maligna enim qualitas haud evacuantibus, sed corrigentibus, i igitur; ut propterea solum alexi- pharmaca, & antidota, a Cordati ribus commendentur , quibus illiusvis immanis infringatur. In malignis autem aegritudinibus bonus languis paucus esse solet, isque saepisesime effoetus, ut testantur pulsius debiles , tactus frigidus, propensio ad
somnum, ει totius corporis languori unde Galenus A. de san. tuenda cap.
asens de dignotione, Se Curationavitiosorum luccorum, ait: si bonus sanguis modicus sis, reliquus vero succus plurimus ; utique in his a sinendiam i detractione sanguinis est. Amplius, cum dicatur maligna qualitas ab ingenti humorum putrefactione pendere , sanε repugnabit omnis sanguinis detractio, tum quia
per illam putredo minime curatur, documento Galeni II. meth. cap. I se tum quia educto tenuiori, floridioriaque, qui remanet, sit magis obnoxius corruptioni; quare idem Gale
maximὸ est periculosa evacuatio,-- lutis/afortὸ incidit ex corruptela humorum . Si praeteret ingens haec
putredo in venas, & arterias non
dum irrepserit, ut eum pulsus est bonus, &urina, ex Rhasii; sed vel in glandulis Corporis, vel in exilibus
vasis, ic apicibus arteriarum hqreat,
ab ediicto sanguine illa interius protrusa , cominus cor adoritur, & n cem insert. In hanc rem Sennertus
ea .de febribus malignis, er pesilentious, conserens quotquot ante sua tempora rem Medicam sunt prosem,& malignas, pestilentesque febres curare aggrem sunt; longa serie
memorat, testatos, extremum obuisse diem aegrotos omnes, quibus in pestilentiis languis detractus fuerat; quibus vero secus, feliciter convaluisse; quin & Galenus ipse lib. de cibis boni, remali succi, id ipsum, expressὸ fatetur, suo tempore accidisse in uuadam pestilenti constituti ne, ex ciborum vitio. Vires enim plerumque in his extreme languent, quibus caeterosui, oppugnandi ma lignitatis gratia, validissimis opus es-
22쪽
. set , haudquaquam venae sectione dissipandis.
Qi iam praeterea perperam agatur in mittendo sanguine, ut exinde calor adimatur , & vita reseigescat; notius est, quam ut hic sula oratione ostendi potui. Uita nostra calore eget, & calore conservatur: frigore vero languet, & fatiscit; unde ex utriusque excessu, sane gravior, periculouorque censendus est, qui ex frigore, quam qui ex calore: Cum, quoad usque calor vigeat, vita perseveret. Neque vero Perpetuo, ex missione sanguinis, calor, qui febrilis dicitur , remittitur: cum & aliquando , immo saepesaepius, augeatur, ut experimur in labribus, suae non raro ab esus detractione ingraveseunt, & exacerbantur . Refert
quippe Helinontius lib. de febribus capcl. Cardinatem Toletanum ab iteratis phlebotomiis, universo pene sanguine exhausto, prius vita defunctum, quam febre . At vero, siphlebotomia eius virtutis esset,ut calorem excedentem, adnaturalem. &vitae consentaneum reduceret, esset
procul dubio remedium febrientibus omnino praesentaneum, cum tamen plerique in pejus ruant, atque ab illa intensius excandescant. Porro scite admodum inquit Helmontius e tantum sanguinis mino refrigerat , quantum de ealido vitali furatur .
tea admonuit, non raro ab eiusmodi evacuatione, priorem quidem mombum do nerer sed agrum remanere decolorem, viribus imbecillum, exilem, ut vix pristicum habitum in posterum recuperet . Quemadmodum igitur dubius est eventus, in curandis febribus, a largo potu aquae gelidae, quae specialius aeItum febrilem temperare valet: cum subinde
plurimi ab illa perierint, ad extremum frigefacti; sic , & longe gravius periculum timetur a venae sectione, sedandi servoris causa, indicta, per quam nedum exceden S,& qui sebrilis putatur, adimitur rsed&, qui salutaris est, a sanguine oriundus, quique vitam tutatur, dc fovet. Sed Ecquis unquam sciverit, quantum sanguinis sit educendum , quod aestui solum temperando sine vitae jactura satis sit Uemim&haec, quae de caloribus sunt a Veteribus conficta, alibi latius examinabuntur. Quod ulterius creditur, posse per Venae sectionem fluentem sanguinem
retrahi, atque in contrarium cursum distrahi, ac derivari; vanum omnino est: is etenim, continenter excurrens Per arterias, &venas, indeque rediens in Cor, perenni circuitu vitam Promovet , nec sine gravi ejusdem incommodo retardari potest; unde si sortasse alicubi haereat, febres, & inflammationes parit, que potius dissolventibus medicamentis quain sanguinis detractione curantur; ciis stagnans extra propria vasa sanguis, venae incisione neutiquam educi, aut alio distrahi queat: iminci
potius ex dispendio vividioris pomtionis facilius concrescit, & dissicilius dissolvitur, aut suppuratur rquibus sane modis vitae incolumitati consulitur. Denique quod obstructioni minime possit venae incisio opitulari, docemur ab eodem Galeno cro I. metis. ea I .dicenter Nec obctructio, nec
putredo curari potest per sanguinis missionem. Et quidem si unquam a
sanguine obltructio fit, certe in apiacibus arteriarum contingit, quaeniamia exilitate nequeunt tamfacile impulsum icorde sanguinem excipere, idque potissimum, si a contracto acore facilὰ concrescat, aut glutin sior evaserit; modo per venae section a nem
23쪽
nem nulla ratione ejuscemodi arte--Hippocrates non hie tanttim,riolariim obstructiones removentur,lsed etiam ιu aliissuis commentariis, sed magis, ac magis d concrescenteiquando inυicem proportione seroa- sanguine increscunt: ut propterea ta bumores omnes augentur, missione raro illa contingat, quin comitem sanguinis auxiliatur; ubi vero unus
non habeat febrem acutissimam, dcialiquis ex ψ sis superabandat, illi mali moris, si praesertim praecordia purgatorium dat medicamen. Et eo- loccupet. dema. apb. comment. I7. Evacuatio lEn igitur quam debili fundamento autem omnium humorum aequaliter innituntur, quae tot, tantaeque e l quae quidem exquisius a εH sit
sanguinis missione memorantur uti-4pervenaesectionem. His inhaeret Avilitates; & si aliquando reseratur illaicennasen. primi cap. 2o. ubi definit 'iuvisse , indeque convaluisse aegro sphlebotomiam , evacuationem setantes r certe , quos illa non pere- multitudinis detractioam: multitu- tmit, sortem seri asse dicendum. Qui-sdinem autem humorum,subdit, au Dbus autem rationibus plerique indu imentum esse super aequalitate in cantur , ut obfirmato animo huicirum invenis. Cum itaque eiusmodi magno putato remedio emancipen splethoria, atque humorum in venis tur, hactenus mente concipere noniplenitudo, nonnisi in sanis haberi
potui. Excusandi plane sunt Vete-lpossit, cum ra Corpora per hoc res, quos nova Medicinae inventa, ipsum, quod aegra sunt, sanguinis, quibus iam locupletata est, latuere; & carnium incrementum nequeantat non video, quam veniam Recen-iadipisci, fit ea propter, ut venarumtiores unquam sint promerituri. Silsectiones sanis, & plethoricis tan- experientiam appellent, qua pluri itum conveniant, ne in aegritudines mos per phlabotomiam sanatos fa-ilabantur, aut suffocationis pericu- jteantur; testor exadverso ipse, mul-slum incurrant, si id quoque verumtos me annos Medicinam factitasse,isit, ut de Athletis consulit hie Hip& in Xenodochio Parthenopaeo Divispocrates. Mariae Annunciatae centenos,&midi Claudit denique Aphori simum lenos brevi curasse, sine ulla sangui- Hippocrates, inquiens: Et rursus nis evacuatione; licet phrenesi, pleu- resemones, cum extrema fuerint,ritide, angina, hepatide , hamo-4perstriosae. Quibus verbis admonet,ploe, eryupelate, omnisque gene-iquod sicuti evacuationes ad extre- 'ris sebribus, fuerint correpti; ut pr imum ducendae non sunt, ne vasa ex- linde jam in propatulo sit, quamlibellinde compriaiantur, & concidant;sic
posse aegritudinem cito, tutoque cu-i& refectiones extremae esse non derari, sisque ulla sanguinis effusione; bent, quemadmodum a .apbs I .scriti si aliquando illa locum habeat, inibitur: Plurimum, atque repentὸ e-
sanis potius, & in Athleticis , ple- vacuare, vel replere, vel calefacere, thoricisque Cosporibus, ad plenitu- l vel refrigerare, e quoυis alio mo- dinem minuendam , juxta mentemido Corpus movere,periculosum romisHippocratis, commendanda, ne in ne enim nimium natura inimicum cimmedicabiles aegritudines incidant, sed, quod paulatim M, tutum eis.& suffoeationis periculum incurrant.lPer extremas autem refectiones, non
Unde Galenus cohae-lsolum intelligi possint, quae ade renter Hippocratis sententiae, haec tremum ducuntur, adeoque illico,& '
24쪽
ingenti eopia ciboruin a pleriso uetentari solent: sed etiam, quae ageo diminutae sunt, ut vix rencere valeant, ac propterea sub tenui victu comprehenduntur , quippe Natura nostra mediocritate semper gaudet; de quo tenui victu mox.
Victus thnuis, atque exquisius, in morbis quidem longis semper ; in
acutis vero, ' n fuibus non eo venit , periculosus. Et rursus , qui ad extremum devenit tenuia ratis , gravis est; nam o repletiones, qua ad extremum deveniunt , gravessunt. HE victu grotantibus exhibendo verba tacturus Hippocrates ,
coli siderat primum detrimenta victus tenuis, tam in morbis acutis, quam in chronicis; atque ait, tenuem, &exquisitum victum inmo his longis semper esse periculosum, adeoque damnandum; in acutis vero, in quibus, ex aliquo accidenti, non convenit, adhuc periculosum existimari: idque magis, quo ratio victus ad extremum tenuitatis devenerit ; & rationem assignans, subdit, quoniam repletiones, quae ad extremum deveniunt, periculosae etiam
Verum ad horum notitiam pra scire decet, Victum apud Veteres fuisse distinctum in Plenum,Tenuem,& Mediocrem. Rursus tenuem, in exacte tenuissimum, in tenuissimum, in exacte tenuem, &in tenuem non exacto, ut meminit Galenus. rn comm. huius aph. & super libros de ratione victus in morbis aeutis . PlenuS victus intelligitur, qui canorum est, &viribus , ac carnibus augmentum
praestat: lices majori, vel minori Toetei Op. Med: Tomn. quantitate sumptus, magis quoque,
aut minus pro corporum , &aetatis diversitate nutriat: puta , qui excarnibus, ovis , caeterisque usualibus alimentis frequentior esse solet. Mediocris est, qui vires quidem tuetur ,- sed non multum auget, quinimmo ex rebus labilibus, quae citam in Ventriculo ditatutionem subeunt, paratur: ut sunt ova recentia, panis elixus, pastilli e mica triticei panis edules. Tenuis denique,vires potius minuit, quam augeat, vel servet. Hic praeterea denuo dividitur in victum extreme tenuissimum, qui proxime accedit ad jejunium: ut, cum spirituS tantum, elixi res, confectione'; restaurantes, commistae liquoribus, ad cochlear unum, vel alterum, exhibentur: quemadmodum fieri solet in morbis vehementioribus, qui cito in salutem, vel mortem desinunt. Invictum simpliciter tenuissimum, ut erat aqua mulsa, & melicraton temporibus Hippocratis. In cibum exquisite tenuem, ut cremor ptisanae. Et demum in tenuem non exquisite, ut erat tota ptisana. Sed, & praescire juvat, apud vetustiores Medicos varie victus rati nem fuisse institutam. Quorumdam mos flait extremam inediam, saltemper triduum,aegrotantibus imperare, uti erant Diatritarii, quorum Princeps Thessalus .rnetbcap Aliis erat in usu victus plenissimiis , ut fuit Petronas, culus meminit Galenus comment. Itae ratione varius i. 33. Alii aliter, pro Sectarum varietate. At
Hippocrates victus rationem sic instituit, ut in acutis morbis tenuem et in longis vero pleniorem praescriberet. Neque ante illius tempora inter medicinalia praesidia Diaeta fuit: etenim, re serente Galeno lib. δε Arte tuendaeis uitatis ad Trasebulaeap. 33. Plato, antiquos Asclepiadas ,
25쪽
idest Medicos, hac medicinae parte
non admodum usos esk, asseverat. Et Hippocratesprimo de ratione viactus in acutis t.6.ait: de Diata, id-es Uictus ratione, nihil,quod statu dignum sit , conscripserunt Vet
res: quamquam id magnum esset. Hippocrates ergo ejusmodi auxilio Medicinam Iocupletavit, quo congrua victus ratio aegrotantibus pra inibatur , & quidem summo cum e
Quamquam autem Diaetae nomine apud Hippocratem,&Galen uom
Uict. in actit. & eitato lib. ad Tras alibi, sex causae, seu res non- naturales dictae, intelligantur; hoc tamen loco proprie sumitur Victus, graece v Δί Munt, pro cibo, ut explicat idem Gaden in comm. harus horismi; ut propterea eidem adiiciat tenuent atque exquisitum, sicut pariter in sequenti illum discriminat a pleniori. Nee est insuper praetereundum, duas praecipue conditiones exigi a
Caleno 2.aphors min. 23. ad acutam
aegritudinem, symptinitatum scilicci incrementum, &ipsius aegritudinis brevitatem ; unde acuti morbi ab e dem, & magni dicuntur, &, qui ad suum vigorem celerrimc properant. Ex desectu pruris conditionis, sebres diariis acuti morbi non sunt: quamvis enim brevissime terminentur, puta intra spatium ad summum trium dierum; vehementibus tamen symptomatibus carent. Ex desectu s euridae conditionist, Hectice subres, Hydrops, Empyema, aliique, neque acuti appellantur: quia, licet gravibus sympi utis aegros asstigant,adiunctam tamen brevitatem non habent .
At vero potissima Causa chronicarum aegritudinum ex Galeno a. ded febrium ea D. triplex recense tur, humorum scilicet multitudo, crassities, &viscositas: in his enim multum temporis consumitur, ut multi diminuantur, crassi attenuentur, & viscosi humores incidantur, adeoque aegritudo longa evadit, ut tandem, evicta, expulsaque causa, desinat. His addidere nonnulli viti serum succorum ab excrementorum
viis distantiam, & altius infixam in Visceribus diserasiam; Unde Morbi
articulares, & aegritudines nervorum, 'ent esse diuturniores: sicut pariter Viscerum obstructiones , &tumores Splenis, Mesenterii,& Uteri, indeque quartanae febres,scirrhi. assectiones hypochondriacae, & simileS. Contra vero, breves agritudines ab humoribus plerumque oriuntur paucis, tenuibus, & fluxilibus. Caeterum ad morbos contrahendos conseret indiscriminatim virium robur, &ductuum corporis laxitas: a robore etenim vitiosi humores citius evincuntur, & debellantur , atque eductibus liberis, & expeditis, Omptius peripirant, & facilius expurgantur; unde est, quod quartant se-bres aestivae ab Hippocrate dicantur
breviores: longiores vero antumnales,&potissinium, quae hyemem attingimia. apb. sta .
His modo praemonitis, damnat Hippocrates victum tenuem, atque exquisitum qui scilicet vires non auget, sed minuit, cujusmodi erat
suo tempore ptisanae cremor in omnibus morisis longis; & merito, qu niam in his, prae temporis diuturni tate , ad causam morbificam evincendam, vires validae exsuiruntur;
atqui het nonnisi pleniori victu foventur. In acutis vero, licre videatur victus renuis commendandus, cum
ob brevitatem visor statim immineat, in quo frugalitas conducibilior
26쪽
est: ut propterea doceat in comm. Galenus, quod in omnibus morbis,gnibus maximus vigor,W1udicatio
primis quatuor diebus futura est, modo Natura si fortior , integram inediam servare debemus, quae es
victus extremὸ tenuis; in quibus vero non ultra primam septimanam protrabitur torti exisente natura, solo utendum es melicrato , qui fuerit ipse victus tenuissimus, non tamen in extremo; nihilominus, si cum acutis morbis aliquid conjungatur , quod ejusmodi extremm diε- tam ferre non possit; plenior victus est concedendus: quare subditidem Galenus: si Natura robori non sa-.tis amus, Disana utemur succo .
Hinc nocuus semper est victus exquisite tenuis in chronicis,3c quandoque etiam in acuti S. At quinam sint acuti morbi, in quibus tenuis victus non convenit, iure
dubitare licet hoc loco. Et quidem negat Galenus, haudquaquam prompter peracutos adjectas esse has particulas; nam de illis infra scribituri tibi Morbus peracutus en ,victu extremὸ tenuus o utendum. Sed pro
his intelligendi sunt, qui cum ingenti
evacuatione junguntur, & a princia pio vires atterunt: ut sunt se es cum
alvi fluxu , animi deliquio, haemo rhagiis, in quibus ab exacte tenui victu vires prorsus conciderent,& aegri ad interitum festinarent. Quam brem idem Hippocrates 2. anon7. admonuit: qua longo tempore ext
nuata sunt Corpora, lentὸ roicere oportere; sua veris brevi, breviter. Id ipsum etiam confirmat Celsus lib. I .ca . inquiens: In morbis, in quibus initium est ab maeuatione oliuinuuummaius remedium veloci res Etione; ita nauum majus damnum Diunio, aut parco cibo.
Verum obstare his videtur, quod
in morbis a maxima evacuatione
pendentibus, summe quoque Vires langueant, quae, licet exigant pleni rem victum, quo refici possint;illum
tamen non susterunt,qironiam nequit imbecilla virtus largiorcm cibum conficere. Uerumtamen, esto vires brevi extenuentur, solidae partes vigent, a quibus plenior cibus conficiatur: etenim ciborum digestio potius ad solidas partes, earumque is menta, pertinet, quam adspiritus. Accedit, quod hic damnatur soliim victus tenuis exquisitus, idest exacte
talis, qualis erat cremor ptisanae, umd.' vires multum deficerent; at ex G leno in acutis, tantam diaetam non
admittentibus, concedi debet plenior victus, qui scilicet vires, quas invenit, tueatur. Itaque in prςdictis
morbisaculis,licet concedendus non
sit victus plenus simpliciter ob virium
languorem; non tamen exhibendus erit tenuissimus, qui magis illas infirmet, sed medius inter utrosque, vires servans, ne magis infringantur. Dubitare insuper contingit ex Galeno mcomm. quare dicat, in acutis morbis cibum oportere esse minuentem vires; etenim, si vires minuet,
quomodo istae morbum superabunt ιAt cibus, vires minuens, Morbum,dccausam morbi multo magis diminiri & extenuat; nam modica cibi quantitate nec Natura distrahitur ad estione cause morbificae, nec copi
lora excrementa cumulantur: cum
ex Hippocrate: non pura Corpora, quanto plus nutris, tanto magis Irin dis a. apbor. Io. Hinc cibus vires minuens dicitur relatus ad sanam cooporis constitutionem, a qua certe plenior expostularetur, si omnino bene valeret; in adversa vero vesetudine multus cibus confici nequit, infractis, mutatisque fermentis viscerum huic muneri destinatorum;
27쪽
quamobrem jure optimo diminui- Venerea lues, hydrops pulmonis, &tur. paralysis, morbi chronici, nec ple-Quamquam autem Hippocratis niori, nec valde tenui victu tractantate, cibus adeo parcus acute egrO- di sunt, sed attenuante r ni aliud a tantibus exhiberetur, ut etiam extre- viribus, aetate , aut peculiari Cormam inediam interdum attingeret; poris constitutione, expostuletur. nostra tamen tempestate plenior Quoniam vero parcior, vel plenior semper in acutissimis adhuc aegritu- victus, ut in morbis praescribi possit, dinibus permittitur: aut quia robu- illorum brevitatem, & longitudinem 'stiora tunc Corpora tantam potue- praenoscere opus eli; operae pretiumrint inediam tolerare, assueta tru- existimavi , breviter hoc loco reser-galitati; nunc vero debiliora , Nire signa, quibus prudens Medicus molliora evaserint, & largiori cibo statim inter initia exactam, con-
uti consueverint; aut quia, ut nota-igruentemque victus rationem aegr
vit Montanus hoc eod. Apbor. primo tantibus definire sciat: quod tanti comm. s. generalia Hippocratis prς- sane momenti existimandum, ut, si cepta diversimode intelligi debent, fortasse ignoretur , etiam ignorare
pro diversitate regionum,&consu icontingat usum ciborum in morbis tudinum: cum ipsemet dixerit, con-iHinc Galenus 3.de crisibus cap. stacta-
donandum aliquid esse Regioni, An-ipsit, Medicum in hac re potissimum
ni tempori, aetati, Consuetudini; id-ioportere esse versatum: tum, ne ci-que potissimum, cum in morbis deibum cum detrimento virium impo Virium lapsu timetur. Sed tamen, tunc exhibeat, vel justo tenuiorem, quamvis paulo plenior victus tuto vel pleniorem: tum, ne morbum prΟ- nostratibus in gratiam virium con- trahat, vel deteriorem faciat. Et servandarum concedi possit, libera-iciuamvis idem Auctor 8. meth. cap. I. lior permittendus non est, ut a ple- dicat: Ego vero , nec in omnibus .erisque fieri solet; siquidem non exin- grotantibus , fateor, exariu mescis de vires, sed morbus increscit, autiin primo die asseritimi producitur , vel saltem illius Cura- sutura morbi constitutio secundo,uellio retardatur , ut advertit etiam tertio die praevideri: notando scilicet Galenus 3.de crisbus, de I. de diebus,morbi impetum, symptomatum vi-
decretoriis. gorem, recurrentes accessiones, &Est autem distinguendum intertexacerbationes, motum, & robur
victum tenuem, & attenuantem. - Naturae, causam tum externam, tumnuis enim, nedum parcum, sed & nul- internam , quae morbum, vel efficit, Iius substantiae alibilis cibum signifi-ivel fovet, anni tempostatem, & concat; attenuans vero substantiae nu-istitutionem, partem affectam, qgro-tribilis est, sed virtutis attenuantis, tantis aetatem, ac temperaturam. N aperientis. Sic vinum album, foe-sCum Morbus impetum facit sta timniculus, siler, petroselinum, cinna- prima, vel secunda die, &sympi
momum, crocus , aves montanae,imata profert vehementia, accessi attenuare dicuntur, quamvis libe-ines exacerbantur, anni tempus estralius assumantur ; unde Avicennalaestivum, aegri constitutio valida, SciαΑscite, Ischiade, Arthritide, &Jjuvenilis; procul dubio morbus acu- similibus, attenuantem, non tenuemitissimus erit, ante septimum termi- victum commendavit. Sic quoquc nandus. Si vero tertio, vel quarto id te Diqitigod by Cooula
28쪽
die contingant, ad septimuna protrahetur, ut deducitur ex historiis Philisti, Uxoris Dromeadae, & Ad lescentis, qui decumbebat in foro
Mendacium. In chronicis autem aegritudinibus, praeter nuper memorata, observabitur aetas senilis , anni tempus hyemale, aer crassus, pluviosa temperias, & hujus generis alia. Et rursus , pergit Hippocrates , qui ad extremum devenit tenuitatis aravis est. Quibus verbis significare videtur, non solum victum cxquisite tenuem, sed etiam, qui ad extremum devenit tenuitatis, Ruiquς cum ieiunio coincidit, in valde acutis morbis, si non conveniat, maxime periculosum esse, cum Natura tantam inediam ferre nequeat. Et sensi is est, q9od, licet morbi acutissimi, ob extremam brevitatem , extrema inedia tractandi forent; quia tamen major ratio de viribus, quam de modibo habenda est, periculo proinde minime vacabit victus extreme tenuis , utpote qui vires tueri nequit. Hinc optime advertit Sanctorius, Hippocratem hic intelligendum de robustis, quibus jejunium nec grave, nec molestum est . Quare semper in aegrotis observanda erit propria constitutio, aetas, consuetudo, regio, anni tempus, aliudve, an non hossit ejusmodi victus tenuis tolerari; etenim picrocholi, Pueri, helluones, siccas regiones incolentes , jejunium tam facile ferre nequeunt, ut Obesi, SeneS, consueti, & crassum aerem habitan
Neque solum victus extreme tenuis gravis, Ze periculosus est: sed etiam, qui maxime nutrit; unde concludit, repletiones quoque ad extremum deductas graves esse; igitur decernere videtur, moderatum cibum tutiorem semper esse . At quoniam poterat quisquaerere, num majus damnum futurum sit aegrotantibus acute, a cibo tenui, an a paulo pleniori: proinde Hippocrates haec mox subjungit.
In tenui tactu aegri delinquunt, quo At, ut magis laedantur. Quicumque enim error committitur magnus, major in hoc μ , quam in paulo pleniori victu ;propterea crfanis periculosis existit valdὸ exquissus , re consitutus,quoniam
errores gravius ferunt. ob hoc igitur tenuis victus, atque admodum exquisitus eo , qui si paulo plenior, magis periculosv s. CUnctis sere expositoribus visus est Hippocrates, in hoc Aphori lino victum tenuem, & paulo Pleniorem inter sese comparare, adeoque asserere, majus damnum aegrotantibus futurum ex tenui, quam expaulo pleniori. Sed his omnino adversatur Sanctorius; qui ex eodem Hippocrate, a que ex Galeno, deducit, tenuem potius, quam pleniorem in acutis exhibendum. Affert autem non leve argumentum ex a.derat. victust. 37.
ubi, semper in acutis Hudendum sedὸtractioni: ρο non adiectioni ciborum , consulit Hippocrates, donec morbus maturescat. Cui inhaerens Galenus 1n comm. subdit: Zictus , qui plus est, in acutis e cis noxas in mendabiles iqui veri minus est,emen
dari potes, cibi pauxilium praebendo. Id ipsum etiam confirmat IO. metb. cap. I p. exemplo mus, cui ob
inediam a Thessali Sectatoribus praescriptam, tantus languor acciderat, ut vix oculos attollere posset; mox autem pauco cibo cum tenui vino refectus, oculos substulit, & vires recuperavit. At error ex victu pleniori
29쪽
commissus nonnisi longa inedia , &iteratis evacuationibus emendari
potest; unde facilis dicitur adiectio, dissicillima detractio. Idem etiam inquit edoceri ab eodem Hippocra
in aeutis illi mintis laedantur, quiae iunt potum filum, quam quiplbanam. Corpora praeterea acute febricitantia, malis siccis plerumque reserta sunt, ideoque ex pleniori cibo magis inquinantur, ut dicitur a.
apbor. IO. cum ex morbo illa male digerant , undς Postmodum corruptiones.
Ut contradicentia haec Hippocratis loca conciliarent, & ad rectum
sensum revocarent Interpretes , multa, & varia commenti sunt. Fuch-sius,& Scianus inquiunt, voluisse hie Hippocratem illorum morem reprobare, qui statim a principio aegros
per triduum inedia macerabant ,
adeo ut apud aegyptios ut author
est Aristoteles 3 lolitis. cap. II. cautum fuerit, gravi rina mulctandos, qui ante tertium diem cibum cujusvis generis aegrotantibus porrigerent .
Sed quam sit hoc ab Hippocratis
mente alienum, ex verbis Aphori sinia pertissime deducitur. Neque insuper de victu tenui inter initia exhibendo meminit Hippocrates, sed de tenui comparato ad pleniorem, qu cumque morbi tempore. Triverius sic se satisfecisse putat , scilicet Hippocratem a. derat.wEI. cit. de acutis sermonem habuisse, hie vero de morbis chronicis. Sed cum textu praecedetati, aliisque sequentubus, verba faciat de victu tenui, qui suapte natura convenie in morbis acutis; ratio postulat, ut etiam de
illis hic loquatur, in quibus ejusmodi
victus convenire possit e modo convenit ille in acutis, non in chronicis. In eliacm quoque ambagibus ver tantur Cardanus, & Capi vacceus IIlle quidem, quia putat, Hippocratem in I. -ui de cibi
quantitate: in hoc autem Aphorismo de qualitate; Hic vero, quoniam arbitratur priorem locum intelligendum de statu morbi, in quo victus tenuis expedit; at vero posteriorem, de toto morbo, in quo victus tenuis periculosior est. Haec enim finguntur potius ab his , quam revera menti Hippocratis cohaereant.
Galenus simili quodam modo sensum Aphqristat interpretatur , etenim inquit: Quicumque error contingit aegrotantibus, qui tenui victurguntur , hieprofecto majus assert periculum. At hic subit equidem admirari , cur Hipeocrates sententiam, quam paucissimis verbis exprimere terat, tam prolixa oratione, contra aphoristicam brevitatem, &tot verborum ambagibus , reddiderit dissiciliorem: cum tamen Galenus
Asiatica sua loquacitate illam brevissime complexus sit. Verisimilius, & cohaerentius Hippocratis menti existimamus nos , contulisse reipsa Hippocratem in hoc Aphorismo damna victus tenuis, de plenioris, atque rationabiliter pronunciasse , periculosiorem esse tenuem paulo pleniori, quia ille viribus detrimetato est, hic autem prodest ;adcosue perperam a Sanctorio oppu
tis textum 37. Siquidem ibi commendavit tenuem victum , exigitum ab acutie morborum, indicatione desumpta ab iussi morbo acuto, qui velociter ad statum properat cum virium firmitudine; hic vero, cum earundem speetatiorem habuerit rati nem, proinde periculosiorem inquit tenujorem esse victum in acutis pacio pleniori Α tque hinc Galenus 8. -- G. cap. ult. docet, magis incumbendum
30쪽
dum viribus debilibus, quam morbo,
V. etiam quia multo magis vires privalent pro is Vb. cibo pleniori, quam morbi pro ten Φ- Pist a. jori. Et in comm. hujus Aph. rati nem reddens, ait, errata esse majora in tenui victu, quia aegri cum illo ob debilitatem ad statum non perveniunt . Quare a viribus definienda est ciborum quantitas, & substantia. Sensus itaque Aphori sini erit: in acutis morbis, si ex aequo comparentur errata , & detrimenta, imminentia ex victu, ab acute aegrotantibus ast sumendor quia ex virium languore maius futurum esset damnum, idcirco in tenui victu magis aegri delinque. re dicuntur. Notat etiam Valles .epidem. T. comm. quod tenuior cibus, licet interdum sit utilior, saepe tamen est minus securus; at plenior, lices Crisim differat, a morte tamen Praecavet, quae , ex tenujori victu
prius exhibito, ante Crisim insequi potui flet. Et ratio inde desumpta videtur, quia alimenta haud secus
exhibentur, quam ad vires conservandas, vel reficiendas; ergo ubi vel Don adest, vel non imminet virium
lapsus , copiosus cibus exhibendus non est; contrivero, cum de viribus ambigitur, an non persistere possint, donec morbus maturescat, in gratiam illarum victus plenior praescribi debet: non enim vi is respicit morbum, sed vires, adeoque a viribus principaliter determinandus erit . Quare non immerito Hippocratest uisendum, ait, paulo pleniori , quoniam vires in morbis facile labi possunt, quae caeteroqui constantestae debent, usquequo causa morbi evicta, & ex pulsa fuerit, & si unquam error aliquis committeretur in victu, malor procul dubio kret in tenui , quam in paulo pleniori r nam de pleno simpliciter, vel plenissimo victu ,
certe Par error committeretur, quo scilicet vires non reficerentur , sed gra varentur, immo obruerentur. Neque vero praeter rem seret Hi Pocratis mentem explicare, talem l lam suisse, ut ostenderet, tum aegr
tantes, tum sanos, qui tenui cibo utuntur, aegrius ferre delicta, quae non circ victum, sed circa res alias committunt, qu meos, qui plenius nutriuntur: puta si aeger, vel ianus, qui tenuiter cibatur, delinquat in Venere, simili ve: hunc equidem,d cet Hippocrates, gravius laedi,qui qui uberiori alimento vescatur. Multum in id facere videtur Cornarii versio, quae graeci Codicis fidem accuratius prosequitur. Illa enim sic se habet: In tenui victu delinquentes .grotantes magis laeduntur. Omne enim δειHI- , quod committitur , committitur in tenui,
quam inpaulo pleniore victu; qu propter etiam insanis 'risu us est
Ualdὸ tentiis , o constitutus, ac ex Lius victus, quoniam delictagravius ferumt . Me litar tenuis, exa
ctus victus, periculosus en magis , quam paulo plenior.
Nedum autem victus tenuis periculosus dicitur aegrotantibus, sed, si fortasse valde exquisitus sit, & constitutus, etiam sanis nocet, quoniam hi errores gravius serunt. Ubi notandum, quod sanis periculosus dicitur cibus, non quidem tenuis simpliaciter,sed exquisite tenuis, nam tenuis posset facilius a sanis tolerari, cum, ex dictis, vires quodammodo coi servet, vel non multum minuat. Hinc posset argumentum a sertiori ded ci, quod, si tenuis exquisite a sanis minime toleratur, Ideoque valde peruulosus est, quanto magis aegris no xius judicandus erit, in quitas vires validae expostulantur,quousque Moribus, & Causa morbi maturuerit. Addit tamen, periculosum esse sanis te