Tractatus iudiciarij ordinis in tres libros digestus. Quorum primus Prolegomena alter causarum merita tertius decisoria iudiciorum continet. ... Authore Ioanne Baptista Schuuartzenthaler iurisconsulto, ... Pars prima altera

31쪽

TA C DOGMATA HUIC LIBRO inferunturae citantur. Fernandus Uasquius Franciscus Ripa Francistus Connanus Abbas Panormitanus Accursius Alberiens Rosata Alexander ah mola Angelus Aretinus Antonius de Butreo Antonius Gabrielis Andreas Alciatus Andreas Tiraquellus Andreas Gail Aristoteles

Aulus Gelli

Baldus

Bariolus Bartholomaeus Socinus Bartholomaeus Chasiane ullBarrabas Britanius Bernhardus Waltherata Battholomaeus Salicetus.

Claudius Cantiuncula Corpus iuris eicilis Corpus iuris canonici Cynus. Didaeus Couanuuias

Egninarius Baro Felinu Franciscus Duarenus Franciscus Hottomannus. .

Gigas

Glossaeanonica Guillelmus Hanetonius Guillelmus Budaeus. Henricus lloici Hieronymus agnotus Hieronymus Schurssius Horatius Flaccus

Hostiensis

Iasen Iacobus Cutaeius Iacobus uardus Iacobus Menochius Iacobus Buttigarius Innocentius Ioannes Faber Ioannes Οldendorpius Ioannes Polletus Ioannes Sichardus

Ioachimus Mynsingerus Iosephus Maiahardus Ioannes Schneidemein Iulius Clarus Alexandrinus Iulius Capitolinus.

32쪽

Ludovicus Romanus Marcus Tullius Cicero Matthaeus Veseti hedius insuerius. Nicolaus Euer hardus. Oldradus Laudensi, Paulus Castrensis Petrus Ferrariensis Petrus Gregorius Philippus Decius Plato Plautu Plinius Plutarchus Pub Vergilius Marci P.Ouidius Naso i

Raphael Fulgosius

Robertus Maranta. Sebastianus Monticulus. Seneca Specular . Tancredus Thesaurus regularu in LI , Tiberius Decianus Titus Liuius Tractatus Doctorum variorum Valerius. ximus. matricus Zasius Vitalis Camban .

33쪽

os sa te candide Lector velim, praeter stem meam euenisse, ut institui hoGρ tacessum iudiciarium ciuilem methodica s serieproponerem. Elemm apudine con=tueram moresosito, quo constitutiones srscripta Iustinianeo oodie insitapubbce praecipue interpretari consueui ex professo pariter titulum, Quomodo 'uando iudex sententiam proferre debeat,praesentibus partibus, vel altera parte aiae te,eidemq, Diocletiani πMaximiani sesarum reseriptuma. cosentaneu sim auth qui semelsubiectum explana

re Sed cum interpretando eodemptura iuris occurrerent vocabula, quorumsingula pecubarem iudiciariiprocessus actum inste continent animisententiam adeam referendam rationem duxi, ut in iudiciorum actionum ciuilium ordinisque procedendi communi iure e consuetudinis obseruatione in-

traducti es approbati perustatione operam locarem. aquam quidem Auditoribus meis, nee non aliis fortasse qu seren-sumpraesertim causearum patrocinio sunt addicti, haudin- gratam futuram confido. duo a Tussinguloiplena manu, is es ut

34쪽

es ut par erat, exquipta tractatione propagare emittam, eommodum apud te, aquum rerum aestimatorem, mihi negotiorum variorum mole obruto, excusandi locum daris ero. me interim meum qualecunque vigiliarum opinad risumpublicum destinatum benigno

animocompleostere.

VALE.

35쪽

EXPLICATIO TI

TVLI SEPTIMI LIBRI

CO DICIS IMPERIALIS, quomodo oe quando iudex proferre sententiam debeatpraesentibuspartibus,wlalterai' parte absente.

Depraefectis aetorio cur edicti, sauanta Horum authoritin' Tripsextimui criptio ri xeiussisiectum arguit. Omnis sententia praesentibuspartibus vel legitime vocaris ferendae uacone is declaratur, Primo sententia ferripossit, astera

parte tantum fiente.

Dico, possit. quaeiudis potestatipermittuntur recessitan

iuris nequaquamsubiiciuntur. Suod'tamen hic tribus in ea bu alliι Secundo declaratur,lice artesnonseverem reiecitata. Io Monitio enim tu is vim sessectum Bantedicti peremptorii H Tertio declaratur, visententi erripossit,uires habeatcontra absentes signorantes nisiquerelamissico,quamprimum rem

cognouerunt,detulerint.

36쪽

accommodasse videtur. Is Ono declaratur. 'κσdlicet sententia die feriato contra absen tem lata, quasicontumaciter abesset cum nonsit nullas vires habeat, hunc tamen essecumfortior, ut negotium aberi iudici

tenmInandum committatur.

Euinto declaratur, visententia reiiudicatafirmitarem obtineat contra absentespercontumaciam lata, conuentosiluestrem-terex morerinunctationibus: non autem pro absenti . Is Porro denunciationestres,edicti remptoris vim habent.

Is Sexto deciantur,scausa absentia voluntariasit,non necessaria. 1 Siquidem necesseris,non voluntaria cause excusantur. 18 Vltimo declaratur, ut siententia valeatos Et artibus aesentibus coepta, absenspostfitcondemnatus: si intra legitima tempora

non prouocarit.

I c titulus lucem' quodammodo cognoscendorum sequentium titulorum,eorumq; legum praebet.Nam Bari teste,priusquam sententiarum explieetur ratio, nosse oportet adminicula seu solennitates,quae sententiς pronunciationem antecedunt;qua a dercal. huic tituIo insertae tractant 'Vis autem est non exigua in duobus hisce aduerbii QUOMODO ET O V ΑΗ mo. Nihil enim magis quicunque iudicium fert, siue sit ordinarius iudex,sive mandata sit ei iurisdictio, prae oculis habere debet,quam modum iudicandi& iustitiae lecundum ii. consuetudines,municipalia iura, maxime antem aequitatem assiministrandae: utque praecedentibus adminiculis, sine quibus sententia ferri commode non potest,cognoscat, iudicet.

Sed obiter' praecedentis inscriptionis, de sententiis praefecti praetorio admoneamus, propter rerum antiquitatem quod praesectoru praetorio, qui sic a dignitate nomen merebatur, quod caeteris praeirent,tanta fuerit authoritas atq; potestas,uis udas partes postprincipe obtinesci: eoq;nomine

37쪽

QUOMODO ET VANDO. 3. ab eorunde sententiis licentia prouocandi nulla, sed tantum modo supplicandidata foret, ut aperte scribitur l.unica, sup tit. prox. a. sup de ossic. praef. prael. De quoru magistratuum praerogatiua atque maiestate plurima in medium affert Barr. Bri n. lib. 3.des r.& solenn. pop. Rom. verbis. Inscriptionis autem nostrae ut ad propositu reuocemur Jpartes tres, subiectam materiam praebet, circa quam leges eidem subiecti vim suam exercentec effectum. Vt autem breuem explicandi cunctas l. sequamur methodum, easque ad scopum certum dirigamus,generalis haec est stabilienda conclusio.Sententiam' omnemmede riuasi siueinterlocutoris,pra ssientibu partibus vel legitime vocatis,ferendam . quam probata. de unoquoque,in princ.ibi, fronti-m se cotingit,m-

dicari oporter. aliter enim iudicatum annaem inter Venus tenet Edere iud Declaratur conclusio haec primo ' si iudex altera tantum absente parte sententiam ferat. Nam ' ei licet aduersiis absentem pronunciare, non quidem ut semper compellidcbeat: quam restrictionem exprimit LI.huius tit. Non enim

quicquid iudici potestati permititur,id necessitati iuris subiici debet ut ait L non quicquid,Ede iud accedati saepe Edeossic. praes Iudicem proinde in hac specie dubitare minime

oportebat,quinTitio Scpromo iudicio cotedente cotest talite,Sempronioamplius iudicio adesse nolente,adTitii petitionem sententiam ferre suo arbitrio , non necessitate ductus potuerit. Hocque ipsum particulano semper inmut. Sed tamen 'ostendit,quosdam esse casus,qiribus ad ferenda con tra absentem sentetiam obstringitur iudex si primo sit acceptum inter litigantes iudicium,id est,hs contestata Secundo si ex iis,quae sunt acta in iudicio, iudex plene sit instructus, ut cognoscere in causa queat Tertio si iudex ad dicendam sententiam crebrosit a parte interpellatus: quae ex dogmate Ba toti interpretum huius Lelici exactius poterunt. Secundo declaratur,et si iudex monuerit litigantes,visen s

38쪽

tentiae feredae aut causae tractadae adsint.Na vel contra absentem, nec peremptorie citatum sententia lata, vires obtinet. Quae restrictio promitur ex L 2.illic, admoniti iudicio adesse no- Lerint,senientiam a iudice se Verri certum eis eod. cui adstipulatur Lad peremptoriu,iuncta l.nonnunquam,fide iussiΕ- dictum hoc loco secundum AZonem appellatur praeceptum iudicis de causa cognoscentis, .non omnem, Noueli de litigio .l.Consentaneum,infeod.Tres sunt formae solennes edicti peremptorii.Primae facit mentione d. l. ad peremptorium,& ibi Accur.in l. i. Secundae meminis l. & tertium,iuncta Linperemptorio, aede iud quae lex continet comminationem a

iudice nuic edicto inseri consuetam, illic, etiam absente diuersa parte cogniturum se muricia rum.Praecipuus igitur huius hestio scopus ' monitionem iudicis vim&effectum habere edicti peremptorii; teste itidem Accursio,monitum inde effici adeo contumacem Verum,Vta sententia lata prouocare nequeat.Lex consensu,g.fin. Ede appeti. Et memoria dignum est, quod suadet PaulusCastr.hic duetiarium inquiens, autum

debere esse,ut moneri alteram partem presentem a iudice curet,quo adsit die praestituta ad Iententiam audiendam. Nam si non assuerit ad sententiam audiendam, sententiam latam valer e,nec appellatione restin dI posse. In quibus autem catabus sit citatioperemptoria necellaria, & in quibus non denique in quibus sit in dubio praesumenda peremptoria, accurate explanat Castr.& alii in hac l. I Tertia est declaratio, si contra' absentes&ignorantes stsentetia lata illi vero postquam cognouerint, quae gesta sunt, querelam illico non detulcre Namque sententia lata vires habet vi rescribit Gordianus Caesar in4.3 eod.Quam hoc ara sumento complectimur. Non potest ' ouis contrauenire

sentetiae,sed ei videtur accomodasse c5senium,si cu prouoca- di facultas daretur,ab eade intra praescriptu tempus non appellauit.l. fin.inna1.infd sen.quae sin. cert.quant.proser. At

39쪽

reus hac specie postquam litem in iudicio praesens cum actore

fiat contestatus, subsecuto calumitae iureiurando, inde absens a iudice quidem requisitus, ignarus autem omnium, quae in iudicio sunt gesta, rediens post sententiam latam, explorare Cuncta coepit, atque cognouit, non tamen intra decedium prouocauit, sed praescripto tempore lapso, denuo sentcntiam nullam dicere cogitauit: proinde non poterit sententiae amplius

Contrauenire, cum consensum eidem accommodasse sit visus. Quartat declaratio datur, ut dicamus sententiam die feria Isto contra absentem, qui non sit contumax, latam, nullas quidem habere vires: attamentanti eam fore momenti, ut officium iudicis dati infringat, adeo ut negotium alterius iudicis notioni terminandum committi debeat ut rescribit Imp. ini. si ut proponis. . eod. cui congruit i. si feriatis, fide fer l. omnes,

sup. deser. Quinta 'declaratio, contrario argumento ducitur ex deci-I

sonet ea quae eod. eaque firmatur indubitata iuris regula: Sententiam contra absentes per contumaciam scilicet denunciationibus ex more selenniter conuentos latam indicara re mitatem obtinere. In dubium autem illa vocant interpretes, subsistat sentcntia pro absente lata necnes Diuersa sunt Accursi stos.scmata, quae nonnulli distinguendo conferre volunt. Etsi vero argumenta aliqua partem affirmantum defendentia afferantur nos tamen cum Accursio& Salici hic, indicta l. properandum, g sin autem reus, negativa parti subscribimus, &,non valere sententiam pro absente latam, decidimus argumentis& rationibus, ab Accursio, Salic adductis permoti quo pertinet l. tres denunciationes, eod. Qua denunciationes' is tres edicti peremptori vim habere rescriptum est quo spectat c. constitutionem, ubi Archid de sent excomm.lib. 6. cum aliis notatis per Fab. hic. Sexta declaratio. t si causa absentiae sit voluntaria, non ne Isicessaria quam firmati . cum non voluntatis,hic. Causae tenim a D

40쪽

necessariae excusantur, non ita voluntariae l. qui insulam,in fin T loca quo pertinet text. ini & data opera.mquib.ex cau.mai. 18 Postremam 'stabilit declarationem L,it cod. qua cum,qui eum praesentibus partibus lite coepta, post absens sit condemnatus, aduersus latam sententiam non prouocauit, intra legitima appellandi tempora, amplius non fore audiendum rescriptum est. Plurimas alias asscrt huc restrictionesIasininec quicquam is de ossic Proconcri legati.

JNT ERPRETATIO L. COM

SEP TANEUM, C. V Mimis TQ - iudexsententiam proferre debeat, praesentibu partibus vel una par te absente . I p. Diocletianus, Maximianus A A. Claudiae.

CONSENTANEUM urifuit, temporibuWadpraesentiampanis aduerse Uriptis, Urim prouincia impleta iuri lennitate,

se aduersario tuo, sernis literis, vel opro omnibusperemptoris ediacto, Uraesentia uisceret commonefacto sin eadem contumacia perseuerauerit, 'aesentu alligationes audire, quod vel uccessor eiusfacere curabit, a suo ter citatus, si contumaciterpraesentiamsursaceren glexerit: non absre erit velademendum eum, ut si e repraestentet, vel possessionem bonorum ui incumbit,ad te transferre, o aduersarium, litorem eonintuere velauditis defensionibus tuis id quodiuristatis