장음표시 사용
11쪽
Prouid iam quibus rationibus Platonici i
hVLTA & varia de prouidentia scripserunt plures inter antiquos Sciecentes Academicos, quippe plura, quae ad hanc rem pertinent, in Plutarchi,
Porphirij, lamblichi, Maximi Tyrii, Chalcidit,
ficini, & aliorum, qui Platoni doctrinam sunt amplexi,monumentis descripta reperiuntur, sed ita sese & indistincte singula sunt disposita,ut ordo in illis ab omnibus me it δ desule. retur. Plotinus,&Proclus etsi pluribus in libris omnia sere ad hanc tractationem facientia attingere videantur. multa tamen ab his, sui arbitror cum fuerint praetermissa plurima in ipsorum sci iptis snt magnopere perplexa c multis obscuritatibus inuoliua, mihi,qui hanc Quaestionem paulo.apertius& diligentias modo possim tractare constitui. commodiuiimus locus suit relictus. Hunc mundum esse diuina prout dentia constitutum omnes Academici apertissime seni erunt nam Plato sic loquitur de prouide0tia, ut plane assime trebus omnibus eraesidentem gubernacula toruis Di bis mani bus continere. siloque nutu cuncta gube inare. In Phileboenamque omnium sapientum resti mini'o rationem prouidentiae confirmauit , qui consentiunt Mentem esse gubernatriiscem caeli ac terrae, & multis interpositas adiecit quandam uniuerso incubare caussam non contemnendam,quae ornat connectitque annos,menses,& horas,quaeque sapientia & Mens nuncupatur . Et lib. Io. legum postquam demonstrauit Deos este,aduersus illos aggreditur disputationem,qui quamuis Deos esse dicant, curam tamen rerum humanarum habere negant, atque multis probat Deos, cum reserti sint omni genere uirtutis, rerum omnium curationem sibi uendicare.
His & alijs plerisque locis, qui prorsus sunt superuacanei, ut villi hoc tempore recitentur,perspicue nobis ostendit Plata 3 summum
12쪽
tum mum ius prouidentiae an hisi rebus gubernandis, quae exii coercentur. N uerb quisquam potest aliter arbitrari, qui Platonicorum rationes audiuerit prouidentiam conlarmans e , qui hoc modo Rrgumentantin, Sm omnibus, quae in hac rerum descriptione continentur, proprii certique fines sint destinati, raroque in illis q uippiam temere ac fomitto euenire deprehendatur,oportet in mundo prouI- cuiusvio invia administrentur, atque
in his iihil si sine caulla, nihilsuperuasuum, & vmimquOdque proprium usum hal egi, finemque peculiarem, in quein prolici scatur. Deinde si animalia quaeque vilia, de paruus hic
mundus mira ratione gubernantur, atque illis instrumenta Dinnia commodis hinE sunt tribu a multis diuersisque modis munita diuinitus, δe perquam mirabiliter exornata, nemo fuerit, qui non ientiat in mundo elle prouidentiam, quae Omnia regat, moueat,ac moderetur. Ad haec imaginem,lla tuam, i caetera artificiosa mira arte ac ratione fieri nemo unquam dubitauit, verum cam ars sit naturae imitatrix,& haec arti plurimum antecellat prosech quaecunque natura constant, ratione TIonsilio gubernari oportet confiteri: At si diuinam adminiurationem,& Dei a rebus prouidentiam secluserimus,hulla ratio in natura poterit excogitari, perquam ea, Quae, natura biint, administia ridicantur. Enimuero cum natui alpia per se mentis & rationis particeps non sit, non alia rati ne daci potest operis, quod fibricata est, usum sibi pro postii habu ille, illudque ratione consecisse,nas quia ab aliquo intelligente in finem & scopum, ad quem peruenit,suit destinata , ct in illius ditione constituta. Deinde sine legibus S religione uita hominu stultitia, scelere,ac immanitate copletur tatqui e mundo Dei prouidentia exterminata leges omnes auferuntur,& religio omnis conculcatur, ergo qui e mundo ei iciunt prouidentiam,hominum iii tam & locietatem destruat.
est necelle. Optima igitur ratione istud clim legum latores, de morum magistri haberent perspectum,leges suas & praecepta
uendi diuinae prouidentiae sigillo munienda ci obsignandaeis:
13쪽
esse eensuerunt. Nec ab re Plato existimatat linini ε filum p 'lcharrimum de opti in in prooemium esse Deos existere, eosque bonos, & iustitiam in maiori pretio i quam homines habere .Etenim,ut Atticus dicere conlueuetiit, homilii in Fruitas augeatur, oportet, nisi omia credant Deorum pro iii entia gubernari, & recte factis praemia, peccatis stipplicti esse proposita. Rursus si quis paulo attentii is uoluerit mente
circunspicere hanc admirabilem uniuersitatem ex tot orbibus, tot elementis, & corporibus eoagmentatam, subio ps 'cuisbi persuadebit sorinarum distinctionem, se Perpetuam in seruandis ordinibus constantiam tot seculis absque periti rectoris prouidentia constare nequaquam potuisse. Praeterea cum Dei sapientia summa,& immensa sit, quae autem in mundo continentur multis incommodis exposita eius ope indigeant, qud ad id, cuius gratia condita sunt, possint peruenire,ipsa artem a Dei lex minime permittit ipsum in caesis a mundi procuratione prorsus seriatum desidere,& otiosum laturn rerum humanarum spectatorem agere. Sapientis enim proprium ossicium est gubernacula tractare, de alios, qui minus valent consilio,& prudentia, ad finem congruentem dirigore . Insuper apud omnes sapientiae amatores certissimum habetur intindum elle quandam ueluti rempublicam ciuicta in se coercentem, ac multo iis omnibus absolutio reis, quae ad ipsius imitationem sunt ab hominibus constitimes: Cum igitur inter homines nulla sit tam abiecta respublica, quae non sui iam a ratione gubernetur, nemo fuerit tam male sanus, qui in huius mundi republica non confiteatur' prouidentiain e Gse, quae regat, de Deum, qui administret. Postremδ id omnibus maximo potest elle argumento ad Dei prouidentiam co-
probandam, quod si quis neget illum mundo prouidere,hoc certὸ fit,uel quia non vult, uel quia nequiquet quoniam quicquid huius est ossici j, non satis probe tenet.Quod si non vult,
iccirco euenit, aut quia uoluptatibus, turpique otio impeditus id muneris non curat, aut quia propter humilem,abi
etamque rerum conditionem illud alpernatur, quasi quod turpe
14쪽
De prouid entia liber unu s. I
mrpe indignuniri; tu D. um rei vilis, & multis mutationibus
expolicae curam iustinere. Caeterora cum nefas sit Deum se dicare uoluptatibus,pta pleiq; desidiam in otio uiuere;cumque mundus ita sit minum teneat dignitatis splendorem, ut nequaquam iit despiciendus, profecto is peccat grauissime, qui mundum ait a Deo, quoniam non vult, minime administrari. Praeterea si Deus hanc uniuersitatem negligeret,res certe uilissimas potissimum contemneret, at vero in his appa Tet ars ubique miranda cum spectans ad necessitatem , tum etiam ad ornatum uniuersi. maxime conducens . . Sed nec etiam dubitandum est, quin Deus cognoscat quaeque exqui sitissime,& uim habeat ualidissimam, quippe qui rerum Om- . mum explicatam habet cognitionem, & nihil superat diuina ilIius facultatem: ergo concludendum est hanc rerum Omnium constitutione in summa. & piae potenti Dei protridςntia gubernari. Atque hanc ob causiam forsitan factum est ut Deus ab Orpheo in hymno ad Naturam fuerit uocabulo immortalis prouidentiae nominatus, quippe cui lumina,ac perpetua uis inest rebus omnibus prouidendi. Multh plures Academici afferunt argumentationes in prouidentia consimi enda. uerum hae lunt omittendae, quod prolixiorem scinionem desiderant, nunusque suns neccilαι lae.
In quot partes prouidentia a Platonicis diuidatur. 6ap. II.
VAM vis constans, firmaq; sit Platonicorum sen
tentaa Deum totius mundi curam este comple
xum, illis tamen uideo placui sie eandem curatione n liuinae Menii, quam Boni si iam appcll ut, Animae mundi, ac praeterea. phaeiarum& ilcllarum animis, atque Daemonibus fuisse conclaien datam, nam sola prout oritia fuit ab illis in ues paries dulcibuta in Vmuci iam . mur
15쪽
uniuersam, & singularem. Vniuetiam S generalem,qua ortinia omnibus generatim prouidentur, uoluerunt Academici tria diuina principia Deum, Mentem, &'Animam' mundi si hi usurpasse, tradideruntque Deum omnem rerum procura tionem Menti credidisse, Mentem in Animam mundi traniatnhlle,& ab hac leges, quas nominant fatales, ad mund uiri permanalle,& cotinenter permanare Istud potest uideri Pia. tonicos ex Chaldaeorum . Magorumque sontibus hausile, in quibus haec habentur: Omnia perfecit pater.ac Menti tradidit I ε adae .cua uocat Hima hominum genus. Haec ν νδ inseruit anime mrnae hoc est Deus, qui est Pater Menti uniuersam rerum c stitutionem pri mdm est molitus, mox illam credidit Menti
filiae, quae secunda quidem est, s patrem consideres; prima, si
res aspectabiles&inaspectabiles crea as velis contemplari , qua certe ratione prima oniniumque rerum principium sons M origo ab hominum genete uocatur,rsiquidem , ut ait Nu- nenius in ijs, quae de Bono conscripsit,cdim homines Dei patris maiestatem ignorarent, atque nescirent Mentem habere . patrem, ipsam sol dira habebant cognitam, ipsam ue Deum prim iam nuncupabant, at haec posterior est, Deirique seclin.
dus, de ex Deo patre prirnoque proxime genita; quae' sanEquicquid accepit a patre , traclidit Animaeniundi ab ipsa dependenti. Caeterum inter hos eu Platonis amarores illud interest, quod seni itini Chaldaei 5e Magi primum Deum mundum condidiste, illiusque curam Menti credidisse , at Plat nici alleverant Deum primum elle tantam finem, in quem omnia res eiulatu, filiandi autem opificem esse mentem, Deu-que secundum ex primo Deo emanantem. Qua quidem in re Puthagoricos sunt imitati, qui imperatorem huius uniuersistatis immotum manere,& nihil omnino rerum gerere sens runt, quod Philolaus, ct Nil menius attestantur, nam ill .F H in init, aut en Princeps rerum omnium Deus si Ner mus, It . b iis immobilis. ipse tu ι solis,aliorum dis Ilis: Hae vero in lib.ue Biano prodidit haec: Trima D um regim cmnium ab omni Foc ccssare υἱοὶ μια cremoram uelo Deum υmnιa rubernare δε-
16쪽
cdum I ARsse ob hanc caullam effectum est, ut Pythagori dixerint numerum septenarium esse Deo' simulem, nam cunx effieii omnes numeri partim gignant ,&Partim gignantur, kli septenatio nec gignere natura dedit, nec gigni, ut planae explieatura P Eilone lib.de mundi opificio. itaque tam antis aus ille insidi princeps nec moueat, nec moueatur,&quoaDqumlr, nec gigno, nec gignatur , quandoquidem tam id quod gignis viam quod gignitur, non caret motri, moue ni enim alteriun, ut signat, alterum, ut gignatur) meritolia hiis imago dici potest sepri narius.Ilaec Pythagorici, quibus hon omni ex pane Platonici istenta tu quippe qui tamet fi vesin Mentem,Deum; secundum e l e huius uniuetii opis.ficem,atque in illius administratione uertari,attamen nolunt, illam moueri aliquo pacto,sed firmiter credunt esse stabilem; M penitus immobilem,ut infra e ponemus. Quocirca nequa quam assentiuntur Pythagoricis statuembus id omne, quoamolmi aut esstitialivmd, necessa id moueri. Iidem Plato nici cui ad partes prouidentiae sermo Teuocetur mimis γοῦneralem S uniueriam prouidentiam se rarum, stella myanimis consecrarunt, quia harum' quaelibet licet omnibus, prospiciar, omnia tamon minime largitur , sed quae sibi sum. propria, suaeque ipsius natam accommodata. Particularemm D mones,&Heroes contulerun quia singuli certa rerum enera ad mmistrant, illisque nrtinera definita impartiunt. In is priterea caducis corporibus gubernandis singularem prouidentiam nostris animabus ascripserunt, hasque aliquando illorum gubernatione tam uehementer sollicitari diuulgarunt, ut a superioribus discedere cogantur imaginandi seculitate ad inseriora procliuius delabente, atq; eam animae vi cuius partes sunt ratione uti, secum adducente . Plutarchus, in lib. de nio triplicem iacit prouidentiam; Primam,& su-i premam uocat primi Dei i ntelligentiam,sine mauis uoluntari rem beneficam,qua primum singulae diuinae res omnino opti. me dc pulcherrimὰ sunt ordinataei Secum amasserit esse Deorum secundorum, qui per celum ingrediuntur, qua Nano
17쪽
talium res oldinati fiunt,&tagulorum generum permansis atque salus promtatur: Tertiam nominat prouidentiam, a que procurationem Genioruna me Daemonum,qui circa terram collocati, humanarum sunt custodes,inspectoresq; actianum. Has prouidentias Plato ut idem inquit) in Timaeo indicauit, nam cum scribit: Dicamus caussam, cur uniuersum boemachinatus siti autor: Bonus erat, in bonum autem nuda aduersurquicquam, aut ulla de re inuidia cadiri Ea itaque vacuus uoluit --nia tibi quum malis feri similia. Hanc de origine mundi sentintiam potissimum 2 prudentibus traditam rem im8a lacteris.valens enim Deus omnia bona, nιω- quantam omnino fieri posset malum esse, omne id, quod ceruitur, assumens non quietum ct tranqualium. sed temere agitatum ct fluitans id ex inordinata iactatione redegit in ordinem. Hoc enim iudicabat esse praestantius. Haec de tuae sequunturasque ad disputationem de animi vhumanis, e prima prouidentia sunt accipienda, quς principio omnia, constituerit.Post uerh cum ita loquitur: Quacum tibi ita designauisset, nega pener se futura prauitatis caussa esset,alios in Dolem. alios in Lunam, alios in alta temporis instrumenta dissemina.
ui ac DR factam semens quod reliquum erat, Dijs minoribus
agendum mandauiis, ut corpora mortatium fingerent, quantum , esset animae humana, quod reli um huic deberet accedere, idomne, edi quae consequentia essent, adiungerent, regerenis, ct quampi mi σpulcherariis feri posse nor talis animalis naturam gulerna rent, net um sibimet malorum causta est. His Plato declarat securidam prouidentiam, uideturque simul etiam tertiam attingere S i iisdem opinionis Apuleius potest uideri qui lib.de
Platonis, dogmat: Deoru tres species nuncupans,quorum est unus, silmmus, ultramundanus, patet, & architetus huiusce orbis; in aliogen ere sunt astra aeteraque nimina,quae Caelumhabitant ; tertium habent Daemones, qui ex sui ratione,&loco,&potestate Dijs summis sunt minores, & hominum ira rura maiores; vult primam prouidentiam esse summi, exuperantissimique Deorum Omnium, moso testes secundam retinere ;&uaemones, quos Medioximos Ro inani ueteres ad-
18쪽
perint,tio reperitos,&Lares possiimus nuncupare, in terria sese exercere Deoru ministros,& hominum custodes. In Pii tarchi ptinerea opinionem d0ctissimus, nctissimi Isque uir Gregorius Nyssienus cap. 3. lib. de prouulentia declina in C, qui
prouidentia stitues esseiriplitem. 'fimia, incisiit, prouidentia est Dei. tonsulit uero hic primo loco prop*s, deinde uniuersiis ,At senibus orbibus , ct actris, omnῖbus , rerum gene ibus,ut sub-Πantia, quantitati, qualitati,ct a s talibus, atque Di mis,quae inspubieme siunt. Secunda, qua consulitur singulis antimaliatis, platis, horum , orrui ct interitui caeteriss mutati ibus: quam quia rouidentiam Plato attribuit Diis minoribus , qui per calli ambiis feruntur: riRoteles autem Soli,ct circulo Zodiaco. Tertia veris rebus humanis propria est, quam Daemonum esse vult circa ipsam terram uruentium, oe humanis assionibus praefectorum. In qnibus prouidentia gradibus secundus, O tertius a primo pendenti: qu
niam Deus rerum Omnium opifex,et moderator fecundos, ct tertio consultores inItituit. Adiecit Cardinalis Bessiario lib. 1. contra Platonis calumniatorem primae prouidentiae uim immutari
aut impediri nullo modo posse, quoniam scilicet in hac duo coniuncta sunt, Dei praescientia, di eiusdem determinata v Iunias, quibus quae delinita sunt, ea nihilo magis , quam ipse Deus, immutari possunt. 'mς uerδ ad secundam ,1 teitiam prouidentiam pertiheni,hςc facilὸ immutari posse, atque eui ii, quia in his interueniunt multae caussς, ut ad unum esse ictitim determinat n5 sunt,3c interiurbati facile possunt.POt xo sententi,nquq primum suit explicata de gradibus prouide-tiae, quaeque est Plotini, Iamblici,&aliorum elarissi Motun Platonicorum,mulibuidetur probabilior,& Platonis opinionem magis patefacere : Emmuerd in iis, qiit dicuntur a Plutarcho, nulla fit mentio Mentis, &Anim mundi, quibus nefas est nullam adscribere mundi curationem. Nec Platonis verba in Tim o uniuersam indicant supremam, primamque prouidentiam, ut ex ijs intelligetur, quae de prouidentiae muneribus suo loco sumus tractaturi;nec de neo accipi possunt,
qui Bomim eri ubi bruti, sissent de Mente intelligenda.
19쪽
qiue hoc uniuetiora condiditad sui suaditndisi m
tota haec quinio de Plas ca prouidentia pessecte explicetur, nihιlque , nobis praetermitturiit, quod ad Esic locum inustrandum sacere ui deatur , non erit pr*ter rem , si nonnulli curis ina a ita n ganius, qirae I Platonici.s de diuinis principiis, sphars arum animis, & omnonibus longa oratione exponuntur,si quidem his ignoratis dissicillimum est tenere naturam proseuidentiae: P cinus, I)Orplivrius S alij Academici tres statile es gradus diurnitatis Deum summum dignitatis gradum ob tinere alleverant in generatum, aeternum, nullum habentem Principium,&a nulla cauta pendentem: Secundum Menti assignat a Tertium ordine, de dignitate ponunt id, quod appellant Animam uniuers. Ista dicunt prima rerum principia Illaque sic ubique uigere, sicque occultis deductionibus ad se omnia allicere assirmant, ut nihil in rei' in citra locunt habeat, quod vires ipserit possit praecauere. Neqqe alicuit singillat praecipue sunt ad dulta , ted omnibus communites hunt, adeoque admirabiles ex se sentant ope ortunitates Nd omnium commodis serviant uehementiscine . Caussa cutniuinitas; tam late patens, ut ad omnes s 3 pertine i , etiei uidem Diali rutatis infinitas, quae ctam omnia impliat, fiet a non potest, ut quid piam quamuis minimum extra ipsam co sistat, quemadmodum enim si magnitudo aliqua infinita in rerum yni uerlitate cohqrreret, necessarib II ec Omnia Ioca occuparet, eodem modo immensa Diuinitatis potestis uni qui praest5 est e sic Io ge lateque protendi ur, ut in omni3 penirtus pervadat: Huc accedit, quia praesentia Diuinitatis res omnes sustinentur, &conseruant ut, quippe in illa omni sunt, uiuunt,&mouentur.& ab illa iluunt rerum omnium
minoia. quq singalis rebu. impertiuntur . ergo si uel exi
20쪽
h. . . Depi nn lamia liber us. . 73
tuo interiinllo res 1 Diuinitate disii ingerentur, continud occiderent.& in nihilum prorsus relaberent . praeterea Ernaae
materiatae, quia ex certi definitisque materijs exotiuntur .
ijsdem necessario cohibent uni atqui principia diuina ex matearia nullo pacto pullularum, non igitur ipsorum potestas ullis iocorum finibus coercetur, sed per omnia permeat late lonseque diffusa. Nec uero quippiam pote st esse Diuinitati impόα mento, ne per Omnia transeat, quoniam cum sit infinita, de
maxime simplex,ac pura, nibit e st, quod infinitae ipsius puritati, & smplicitati queat obsistere. Porrδ Deum, Mentem, Animam esse principia ex ijs, qvie prae caeteris in mundo maximὸ communia spectantur, haud leuem possit mus trahere suspicionem. Inter omnia ad bonum propensio tam longε lateque patet, ut nihil mundum habitet, quod bonum nou . expetat, illiusque gratia non agat, quicquid omnino reruni gerit: Ab hac sequitur ordo, quo formae sutit inter se distin . .
e. Tum tertio graau statuitur motus, quem dicimus uitatem. In bonum procliuitas pendet I Deo, quem Bonum uo- camus , sic enim omnia sunt condita, ut singillis non soluita fuerit impertitum, ut essent, & bene essent ,sed praeterea facultates fuerint attributae,quibus haec assequerentur, quanto cuiusque uis, ac natura capit: Ad esse data est pronitas , qua seu numquodque tuetur ab iniuria coiruna pentis; ad bene esse facit boni appetiti O,& mali aspernatio. Itaque cdiri Deus si ipsum Bomim,omnia ad Deum nabent pronitatem in generatam. Ad Mentem spectat ordo lorinarum; & partes sunt animae mundi motum uitalem impartire. Quamobreni cara
mundus si pulcheirimus ob formas inter se apte ordinaras, te efficacissimus ob motus uitam suggeremes, meri id Mens ubique ordinat. & Anima ubique moliet, nec ullus est locus, ubi liae c.& illa non consistat. Cum uerb munus, quo latita patet, eo ii caussa priori prosciicatur, merito prima omnlii carissa est ipsum Bonum, a quo derivat ad bonum propensior secu
da est Mens, ad quam pertinet ordo formarum; tertia est Anima. cuius interςit motum omnem uitae conducentem exhi- , ' bete '