De conseruanda bona valetudine, opusculum scholae Salernitanae, ad regem Angliae, cum Arnoldi Nouicensis ... enarrationibus vtilissimis

181쪽

DE CONSERVANDA

frigiditate,humiditate, & siccitat C, excedar. Si vero talis loco habitationis nostrae natura defecerit, arte nostra moliedum erit, ut qualem esse expedit, praeparetur. id aut qua ratione fieti possit, Ga

copiose admodum docent. nimia uini potatione. Cap. XV.

SI nocturna tibi noceat potatio

vini, Hoc tu mane bibas iterum, & fue

rit medicina. Praeceptum hoc loco de iis traditur qui mane ob pridianum uini potu qgrotam nempe ut tum quoq; ipsi paulu uini propinetur. Porio largior uini inuitatio,quae ultra J satis est, ac multa noctem producitur,ebrietatem nonnung, saepe utim matutina,aliqli uero immodicam et corporis excalfactionem, maximus error cst , id mane repetere: nam perinde hoc esset,ac si igni adderes , oleoque incendium restingueres. Si ebrietatem cum nausea quada, nihil incommodauerit, si et paulu ius mane propinet. Sic.n. facile vomitus esici ci , ventriculusq; a bile , dc pituita , cqteritq; prauis ac vitiosis humorib. Rnusgrauatus

fuit,

182쪽

VALETUDINE. go

suit,exonerabit, adeoq; crapula quu oleius noxa discutietur. UOmitum. n. prae stare iuvamentum , ut stomachus a materiebus humo talibuse uacuc tur, aut Orest Avicenna. q. r. c. I 3. Probatq; vomitum bis fieri in n. ese continuis duobus diebus , ex authoritate Hippocratis in libro de diaeta salubri, dc in libro de insomniis, nimirum ut secundus dies prio. tis vomitus reliquias extIudat . 1 de . 3. I. do in a. c. 8. Iton parum emolumenti ex

Co consecuturum adserit, si quis semel in mense in ebrietur: quo videlicet per ebrietate vomitus excitetur, ut qui maxime ab fg situdinibus chronicis, hoc est, longis ac malis tueri queat . Sed Rabbi Mosis Tract. q. ad Sol tanum Babiloniae hanc sentcntiam ceu erroneam iis conuellit verbis: Nocet, inquiens, ebrie tas Dis, maxime assidua. Errauit ergo qui cile putauit utile in Ebri tatem semel in mensa. Quin eadem et a Gulielmo P Iacentilio lib. i. c. 8. de curatione inorborum,& a Gordonio particul. 2. Lilii, c. ar. dc a Ualesco libr. i. Philonii c. 8. redarguitur, ut quibus praeseruari,dcurari melius esse videatur. De vomitu plura infra c. io . Si quis ex nocturna visit potatione a propterea, b Ihere illud non consuluerit opis ditur, huic&manae , quo adsucscat, idem propinandem cst: sic. n. fici, ut ex vini s umptione minorEm

183쪽

minorem laesionem sentiat. Nam a con sueto, ut est apud Hippocratem libr. 2.apho. so. minor fit laesio, Si uero nocturnam uini potationem, manE sitis excipiat,ea mendosa esl, dc curatur quidem sumptione uini, sed magis in aquae. Caeterum minime ignorandum hoc loco,

ab assidua oc quotidiana eprietate summoperhoibus tam firmum,d imbecille

cerebrum habentibus, ex aequo caue dum esse. Frequens siquidem et vietas. quemadmodum.I. I doc. a. c. 8. Avicenna testatur, sex morboru genera inhumanis corporibus excitat. Primo naq;

iecoris ἐυεζιαν, hoc est, bonum habita dissoluit. Vinum . n.immoderarius sumptum calorem eius naturale uel obtundit, uel resoluit atq; debilitat , adeo ut facultatem amittat languifica,c a quo'sas humiditates υδρωπα eisicientes profanguine generet. Vel hepar ipsum una cum humoribus eius adurit:d sane rem magna ex parte sequi solet, uel elefantiasis, quq est Arabum lepra,vel mania. Deinde assidua sumorum Evino sublatione bonam et cerebri constitutionem

dc struit: Calidum quidem phrenitidi,

auc maniae rigidum ueris epilepsiae lethargo, a poplexiae, aut caro Arabibus Subeth appellato, obnoxium , reddenso Tertio loco neruolum imbecillitas continaatam uini perpotatione sequi inr, atque

184쪽

ritque inde sane accidit ut bibacibus &frequenter inebriari solitis,caput, nus, ac reliqua membra prope ola tremula efficiantur, idq; non im in senio, cuius maximε propriu hoc vitium est, sed in cruda quoq; viii diq; senecta, deqnque et in iuuentute.Quarto , frigida

neruis vita , nepe conuulsionem, ac Paralysin adducit. Vbi. n. immoderatius sumitur vinum , ut quo calida habeat temperaturam , facili mὸ eos replere solet. lis si quidem natura promptE oia subintrat, piae sertim quum non admodum crassam substantia habuerit. Substantiae igitur copia vinum neruis haec adsert mala , Galeno comment. lib. s. aphori frior. teste.Vinum et frequenter in ventriculo accessit , unde non minimia isduntur nerui Ex desectu pisterea

concoctionis vinum Lupe conuertit vel Ita crudas atque a quo as humiditates

quibus laxat i n rui ic soluuntur , vel in frigidos , classos , glisci nosos stichos, quibus ii de obii ructi aut distenduntur, aut cotrahuntur Quinto, Apoplex iam Procreat . pituitoso . n. hoc est, si igido, crassodemoque humore, quem tS S tra chi in generat, adeo principalissimos cerebri vetriculos una vice de cumulatim replet, ut subito oes corporis particulae

motu sim ni ac sensu destituatur, Sexto vero repentina saepe mortem adfert: l

185쪽

cis. n. spirationis vini, vel inde generatarum humiditatu multitudine veheme. ter coarctatis atq; impeditis, ebrius stet tendo dc dormiendo suffocatur. Flsco Galenus et libr 3. de temperamentis, iaetam scribens modum confirmat:Uinu, inquit, non semper animal calfacit, aeque ut nec oleum flammam acendit, ta. in si aptissim uest ignis nil trimen tu .

Inio si imbecille & exiguae flammae consertim multu oleum infundas, suffoca - bis ea, prorsusq; extingues potius.ῆ augeb s, Sic igitur & vinum, ubi plus bibitur,d ut vinci pol sit, im abest ut animal calfaciat, ut et frigidiora vitia gignat,

quippe a poplexia , ct para plexia,& quae

Graeci Caros,& comata vocamus, de neruorum resolutio, dc comitiales morbi, contrulsiones, Sc tetani immodicu vini potu comitatur: quo tu unumquodq; frigidum est vitili. Haec ille. Quand vero a nobis thatheniis dicta mala vino immode r.atius sumpto accepta ferenda sunt, non parum in coferre existimandu est ,

si modice bibatur. Avicenna loco supra citato quinque eius recenset comoda. Primo namq; calore & subtilitate substantiet , tum contiententi quoq; & occulta proprietate facile essicit ciborii, quibus permiscetur , in ola inebra distributione: Unde elegantissime ab Hippocrate in libro de alimento P τηὶ τροφης, hoc

186쪽

VALETUDINE. Ia

hoc est, ali menti vehiculu nuncupatur, merito sane e neq;. n. ex ventriculo ita venas, quq sunt in hepate muliq&an. gustae, succus facile transmitti posset, nisi al a sei tenuis & aquosus humor tanquam uelaiculum, permisceretur. Deinde cade et ratione phlegma incidit atq; resolait , meatuu obstructiones aperit, adeoq; natura ipsam ad excretione incitat. Tertio flava bile per urina, sudore, excrementa transpirationem Insen, sibile . σει 1ιαπνων Graeci uocant, expellit, idq; intelligendum

maxim e de uino tenui, subrubeo, siue albo, per natura dcbili, uel abunde diluto Potentia. n. flaua b Ile augent potius,

ῆ expellunt,in insita quada ui in ea facile comutetur, α hepar, ultra Z fatis ust,

calfaciant. ini arto atra bile. quae crassa dc tardi motus est, per proprios meatus

ab hepate ad splenem , a splene ad os

ventriculi nullo negocio dudui ita ea n

demq; e corpore tande una cum fictb' exigit. Quin etiam melancholiae nox. ssubstantia, temperamento. Ec cffectibus suis contrariis reprimit ac tollit. Melancholia si quidem tristitia timore, pusillanimitate,&auaritiam: uiuum uel olstitia,audacia, magnanimitate, & liberalitate parit. Quinto medetur Oibus modis seu specieb. lassitudinis , nisi multa extranea caliditas ipsis coluncta suerit.bpi litus

187쪽

Spiritus.n languidos, tantum m no exolutos,abunde reficit Ac recreat, faculta tes corroborat, di humiditates musculis, neruis,chordis S iuncturis insidetes aut eximit,aut certe minuit. Adhaec,marefactiva lassitudine,re ita postulante, uelociter humectat,praesertim si dilutufuerit. Praestat praeterea dc alia si pluri

ma commoda. Galeno.n. teste lib. 3.de temperamen. cap. 3. omnium celerrime nutrit: nam ut adsimiletur, mutatione

desiderat minimam , Calorem ει spiritum naturale corroborat, totu corpus calfacit, cerebrum purgat, intellectum excitat, cor exhilarat ram mitigat, tri sitiam remouet,libidine incitat praeq; omnibus alijs potibus cococtionem semicrudorum humorum in qua uis cor Poris parte adiuuat, di, ut uni eo uerborem totam perstringam, homine M. anima di corpore reddit uilio te: unde abstem ij si caetera aequabiliter se habeant,

reliquis sunt est 'minatiores. meliore uino. cap. X L

GIgnit & humores melius vi

num meliores,

Si fuerit nigrum,corpus reddet tibi pigrum. Vinum sit clarumque, vetus, sui

188쪽

VALETUDINE. geAC bene dilutum, saliens, mod

ramine sumptum.

Hi C docetur imprimis, ex meliore vico meliores humorcs procreari, ncqsia sane immerito. Nam quanto praestantior humoru materia fuerit, tanto ex ea et meliores humores gigni, rationi con Critaneum est. Subiungitur deinde, cor

Pras nigri vini potu torpidum ac pigra

xeddi , & ne hoc quidem citra ratione. Na clina reliquis sit crassius ac terrenae materrae magis particeps, spiritus et cra,siores inde produci necesse cst. Simile α. esse oportet defluxit m subiectae substantiae,ut locis supra aliquoties citatis Gais lentas autor est. Iam vero spiritus cras siores corpus grauant,& ad voluntarios motus perficiendos pigru reddunt. Tertio loco septem referuntur praecepta de electione vini. P R I M v M, ut sit clarum: hoc. n. vl-Pote subtile, spiritus etia claros ac subtiles generat. SECvNDvM, ut sit vetue: Nouum enim siue mustum si caetera cossentiat facilius inebriat, alvum subducit, colico S cruciatus generat, &alia qucdaad fert incommoda,de quibus infra ca. 26. Neq; ita in hoc intolligendum vi nit . ut nobis admodum vetus eligendu videa

189쪽

doch. E. c. 8. inter medicamenta potius, Zpotus reponendus est. Maior si quidem ei corporis ad caliditatem dc si citat cinalterandi,ῆ ale di facultas inest. Alimentum. n. quod ex ipso corpori hominum accedit, exiguum est. col a foecibus Jc viriditate,& quibus pernicisam. Jc con 'fusum fuit, iam repurgatu,nq; spiis calidius quod amodo Lilectum sit. Uin una, namq; , sicuti lib. 9 cap. 4. desina P. me dic. facult. a Galeno scribitur, ex secundo est ordine excalfacientem , sed quod admodum uetus est ex tertio. sicut mustum, quod uocant ex ptamo. Caliditati eius portione respondet siccitas. TERTIvM, ut sit subtile: tale. n spiritus procreat multos atq; subtiles : cum E diuerso eras in crassos generat.

QvAR TvM, ut sit maturu, non austerum,sive stypticu . Austerum namq; ti inuin: queadmodum comen. 8.li.3. de vi t. rat. in morb. acu. G alenus attestat.

excretiones oes cohibet. Qio re laedit ea corpora , quibus per urinas expurgari est opus, laedit quoq; superiora omnia. Sed th ipsa astrictionis ratione Oino tu uam enitim praestat aegritudinibus intestinorum Nertim limoi astrictione labefactat.exolui q si aqua teperatu fuerit. Dilutum Qv i N T vM , ut iit dilutum.Vinum cnim cum diluitur. hoc cst. aqua te pera tur, remittit fumositate sua, atq; ob. ea

190쪽

rem minus cum caput grauat, tum inebriat . Sed hoc ipsum de vino subtili potissimum intelligendum vF. Nempe crassum diluendo subtilius ac magis fumo su in efficitur , atq; ob id citius inebriat. De eo uitur Avicen. intellexime censendum Cae3.doc. a. cap. g. du inquit: Mixtum velocius inebriat.

S E x Τ v M ut infundendo quasi subsiliati deest una de boni vini conditionistius, de quibus cap. io. dictum est. S E P T I M v M, ut modice sumat Uinia .ri modice sumptum acuit ingenium Excitat.n. vini calor inueniendi vina , qtor Pet non unquam in ieiunis. Extat hic

sententia libro de disciplina scolarium, qui Seuerino Boeth o adscribitur , c. 2. Vinum , inquit modice sumptu intellev F conferre a cumen, non aut modi

ch scimptum rationem perluibat, in te lectu habeat, memoriam eneritat, obliuionem immittit, errorem infundit,ad ignorantiam perducit. Exoibus iatri dies s is colligitur, pio conseruada bona valet ridiue eligendu essότinum ς temedium, clarus rubedine non ulla partici-Pans, odoratum. sapore squale, ita ut noac re sit nec acutum, ncq; dulce, nec fu mosia, neq; crassum, neq; subtile nimis, sed ad subtilitatem inclinans, neq; excellenter Potens, neq; plus aequo imbeςilluna, sed medium,natum in colle aper-, to