Sebastiani Andreantonelli canonici Asculani et protonotarij apostolici, Historiae Asculanae libri IV : accessit historiae sacrae liber singularis : opus posthumum

81쪽

Liber Secundus. 8 9

domitore edocti. Stiperest adhuc num Agitatoris in marmore essigies , via qua itiir Fundanianum, in domuncula qua-daria; procul cernuntur etiam ad portam Romanam Ceiluariorum manus, chirothecae scilicet ferreis squamis armatς, quibus induebantur in ludis ab Antenore inductis, ut scribit post Tacitum, & alios in Antiquitatibus Patauinis Pignor Prostant in stiper, Hilarium, Lupercalium, Saliorum, Augurumque nomina in veterum inscriptionu fragmentis apud

Ascultum. Legitur in Baptisteriorita , T lTII. L. L. HILARI E . Est & Hilari liberi monumentum in magno q uodam lapide , scalpri Violentis ictibus undequaq; effracto, corrosistiteris, in turre sancti Petri de Castello, his lueris. . M RIUS. C. L. T.... ALES. LUPER. STAMENTO. DE. HS A TRACTU. HILARI. LIB.

Hilarium moma menti passam Romae conspiciuntur, qui scdicti forsan a Festiuitate. Hilaria celebrabatur in Veneris, Liberique honorem S. Kal. MartiJ, & 8. Kal. Aprilis, quo scit. ri,

tempore primum omnium Sol longiorem diem protendere noncre . incipiebat; ad quae alludit Suetonuis in Augusto, dum ait. Exacta iocandi licentia, diripiendiqme pomorum, di obsoniorum, rerumque uullo licuique a gene/e Hilaritatis ab inhit. Huc

pertinet & illud Flauii Vopisci in Aureliano, his verbis. Hi- turibus quibus omniafesta, oe fieri debere scimus, o dici, completis solemnibus. Legitur ibidem alia vetus inscriptio, cuius inter . pretationem me Ignorassie fateor: profesta tamen, ne desideretis r. SAMVS. T. F . VIXIT. A. XULF. V. .

CAMPANIA. EFΚOD VP. superior inscriptio, non solum Hilari Liberi, sed Luperci rQὲἡ

nomen in stote habet. Lupercalia celebrari vota mense Fe- calia. bruario

82쪽

Baron.

Iudi . Scenici

4o Ascillanae Histori

bruario,ait post alios Panuinius,apud que qui abude de Lupercalibus doceri cupit,eu costular,in ciuitate Romana. Agit insuper de iisdem, si1ue ludis, sinie sacrificiis, suse Caesar Car.dinalis Baronius Annal. Tom. 6. ad Christi annum 49 s. quo quidem antio a Gelasio summo Pontifice sublata fuere. Lupercalia enim, non solium ludi erant ; verum etiam inter saera referebantur,celebrabanturque ad mitigandos Lupos, initio Nouembris, ne pecoribus obesssient; sunt quippe eo tempore,niue,& gelu urgente saeuissimi,& maxime famelici Porro qui haec Sacra obibant, luperci vocabantur,qui flagro quodam scorteo oblatas sibi sterilium feminarum, , uolas ferientes Rcunditatem eis comparare puta bantur . Colligitur tantum ex lapidis fragmento tria

Vinea Antoni j Libertini reperto , Auguris', & Salii ND-men. De Saliis videndus Fenestella, idemque Panuinius. Ludi insuper Scenici, Iuvenaliaque acta Gordiani tempore, in omnibus Piceni ciuitatibus, ut testatur Capitolinus in Gordianis. Quibus vero insignibus, quibusve armis usi AD culani milites fuerint,post religionem,de qua dictum est,explicandum. In Vexillis Asculanorum Picentium Picum depictum antiquitus aifirmat Castaneus ; hinc Silius Vepicum Asculanum signistrauae appellat; inquit Marsus, Vculani in Vexillis Picum,ut Aquilam RSmani gestabant. Huius Pici formam exprimit Cataneus . Auis haec Μarti sacra ; hinc Pi. centes iure martiales,& bellicososinterpretatur Delphinius; cuius Auis non uno in loco meminere Plinius, &alii. In Iitho strato Cathedralis Basilicae Auis. in Labaro efformata apparet: unde Ingenium Asculanum, signiferum Ve- Picum vocavit Italicus,dum 8. Secundi Belli Punici, inquit. --er inclemens birsutisignifer Asca

In Pici Regis utique memoriam, hoc signo usi veteres nostrates; qui quidem milites Mercuriales etiam a Steuue Chio,& iure rapaces in bello nominatur a Philalethe Polito piens Lib. I. Quaestionum Forcianarum, ut restri Tolosanus; cum Mercurius Deus rapax sit habitus ; sub cuius tute

la milites, scilicet raptoris Numinis bellarendex quibus sor-

83쪽

Liber Secundus. a

sata deducta legio viri & vigesima, cui cognomen . Rapacis, veteri gloria insigitis, Tacito Historiarum libro II. Quae .u, 'quidem pro Vitellio aduersus Primanorum adiutricem constitit ; & cum Aquilam amississet , dolore accensa , rilt-sus Primanos profligauit,interfecto Orfidio Benigno Lega- m to,&plurima signa,Vexillaque lao si ibus eripuit : cuius quidem legionis frequens mentio apud eundem Tacitum ;qua etiam Lagius plura Lib. V. cap. xx V. Comentariorum Reipub. Rom-Panuinius,&alii. Hinc puto ad Gentis allu siste mores Torquatum Tassum , cum rapacem nostrum praedicat Argillanum, in bello Sacro celeberrimum Ducem. Deorum potissimum,post Ancariam , Mercurium colebat Asculani; ac in ipsius honorem talaria gestabant, quae ad sena millia ascendisse ferunt, latque dei responso aliquando fusi, talaria quotcim lue Asculi reperiebantur; binos item caduceos flammis in foro publice tradidere, ac binas eius da Numinis statuas in flumen proiecere . Narrat HistClian is Antonii Bonfinij verbis, eruditus vir amicus meus Iohannes Baptista Astria, nobilis Taurinas, e Societate Iesu, Conm

Vt in Vexillis, ita Picum antiqui Picentes cudebant iα, nummis; quod quidem testatur idem in fragmetis Firmanis. Posterior, vero seculo Asculani, Capsarum, tum in Vexillis, tum in nummis habuere. Capsarum Gallice, regia domus , dicitur Latine: Asculinamque, Gallorum Regem, & Romanorum Imperatorem Karolum Pipini R cognomento Magnum , Imperialem statuisse cameram amrmant

Antiquis ni potitis Capsarum, Asculani gestant insignibus , cu sum olim in Nummis; quia Arcis itastar efformatum naturalem urbis situm denotat, inexplagnabilem. Miram o sis ciuitatem nunquam cepisset Pompeius Strabo, inquit Orosius; n si 'Topulum in campum erumpentem vicisset. Locus praeualidas , ait Strabo uispenetrabilis exercitibusue Pellitur arce LucanuS,

Lentulus Asculea. Addidere insuper stemmati Colubros duos, instar Caducei seipsos inuicem mordere conantes, ea quida de causa, ut ciuiles discordias;siue Aescnlapis antiquum Numen, a quo fortasso, ut inquit Pamphilus , deductium urbis

84쪽

q2 Asculanae Historiae

nomen;siuis ut vetustissimam Marsorum Metropolim fuisse indicarent; sime potius,ut ostenderet, nata rati Vrbis. si tui adiungendam ciuilem prudentiam, cuius symbolum esse se pentes expressit mundi Seruator. Extant quinetiam, & ad hanc usque diem, alia Asculanae militiae vestigia ; nam visitur fragmentum lapideς tabulae, prope Templum Capuccinorum in qua funditorum balearium cernuntur imagines; a funda autem fiunditores dictos ex Vegetio patet Lib. 3.cap. 16. ex quo item constat fieri solitas ex lino,vel setis,quae apud Asculum ex cannabi fiebant et unde illud Pamphili. Seritur hic cannabis fundis balearibus apta . Veret. Dictae autem Baleares fundae; quia Balearibus tribuitur sun-F darum, thim usus, tum inuentum, teste eodem Vegetio; necnon Floro, & alijs, contra Plinij opinionem, qui Phoenices illarum facit inuentores . Florus equidem tribus singulis fundis praeliari solitos, testis est ; & cibum pueros a matre non accepisse, nisi quem ipsa monstrante, glande pelijssent. Virgil, Pro Vegetio etiam facit illud Virg. 1.Georg.

Stupea torquentur Balearis verbera fundae.

Item illud Statu. LIb. I. ' i' I boraque, grauidas fundae balearis babelias. Denique,&illud Ouid.Metam Lib a.

'Non fecus exarsit, quam cum Balearica plumbum Funda iacita, volat illud, incandescit eundo.

Funditores Baleares etiam Liuium celebrare memini Li.3o.Diodorus quoque Siculus haec de illis . carma inquis ei seque funifundae tres, Vna caput ciugunt, altera ventrem,tertia in manibus gestatur In praelio lapides multo maiores,quam reliqui iactant, robusti,νt aliquo tormento lapis missus videatur. In Vrbium expugnatione, lapidum lactu, eos qui defvper ex propugnaculis tuenturmsnia,Vulnerant i in pugna vero scuta, galeas, omneque Armorum genus confringunt; ita autem recta lapides propelliunt, vi raro u-giat ictum appetitus locus. Quod eis a pueritia Uus praebet', ὰ mat bus ad id certamen coactis. Imponunt enimsupra erectum lignum panem, quem iactu petant, nequd ante cibum capiunt, qaam panem in

i lapide eiectum Pro cibo fumant,permissu matris. Haec Siculus. De

85쪽

Liber Secundus. q3'

his intelligendus Tacitus Annalium Lib I3. dum inquit Libratoribus, funditoribusque attributus locus, undδ eminus glandes torquerent. Quo & alludit Claudiani versus,in quartum Consulatum Honorii, dum inquit.

Nec non in clypeo vigiles perducere noctes, In galea portare niues, nunc Dicula cornu Tendere, nunc gliandes bale ara spargere funda .

Ex fundis contortis circa caput vibrabant saxa, glande';hinc Virg. AEneid. 9.

Stridentem fundam, positis, Mezentius armis ;Ipse ter adducta circum caput egit habena; Et media aduersi liquefacto tempora plumbo, Digdit, ac multa porrectum eXtendit arma iaGlandium vero,quae e fundis vibrantur quotidie infinitus pene numerus Asculi reperitur; de quibus vide, quae scribunt, Lipsius, Poliorceticor. Lib. . Ianus Gruterus,&Ceorgius V valle rus in Siculas tabulas. Et laaec pauca de Dijs, Votis , Sacrificijs, Insignibus, armorumque generibus; nunc ad gesta Ex Pico igitur Picentium Rege, ut praemonstraui, natuSest Faunus, Latini pater; cuius mater creditur latinas literas reperisse. Vixit autem Faunus temporibus Tolae, Vii. Iudaeorum Iudicis; regnauit anno ab Orbe creato , ex periodo Tulliana MΜΜCCCCLIV. ante Christum vero natum MCCLX. qui moriens Deus est habitus; habuitq; Templum in Caelio Monte A Fauno ad annum usque CCCCLV. ab V.C quid proponam nihil habeo ue eo vero anno, T. Manlio Torquato, M. Fuluio Petino Cost. cum Picentibus a Romanis foedus primum ictum,apud Liuium Dec. primae lib. X. scri

pium his verbis. Ioma terrorem prsbuitfama Gallici tumultus ad bellum Hetrus cum adiecit ue eo minus cunctanter foeddis icti cum Ticenti populo est. Et paulo post Cum hoc egnius bellum opinione effet alterius belli, quod multis inuicem cladibus haud immerito terribile erat ama Picentium,nouorum fociorum indicio exorta est. Samnites arma, ct rebellionem spectare, seque ab sys follicitatos Ue. Picentibus gratia actae . Haec Liuius. Stetisse autem eos in hoc foedere, ad annum usque V. C. C. D LXXXI V. inde licet sa- spicari, quod eo demium anno, L. Quintio Gulone , C .Fabio, F ab M

Liuiu,

86쪽

Asculanae Histories

Maximo pictore Coss. Picentes bellum mouisse,& a secutis Coss. P. Sempronio Sopho, Appio Claudio Rufo victos es.se constat um enim nec solius Lati; oppida oecupasse Ro manis fatis es et, bellum etiam ad centesimii, & fere vigesimum milliare gerere placuit , apud Samnites , qui me dij inter Picenum, Campaniam, & Apuliam Hai saepe victi, victores saepe; postremo flanditiis euerti. At, quoniam illis bellicas tuleret suppetias Picentes; Pyrria o que Epirotarum Regi , Ir , pro Tarentinis in Italia adii ei sus Romanos bellum gerenti

praesto fuere; idcirco tanquam in hosti uin socios, Tarentinor m μ pacato bello, in Picentes atroci bello surrexere Romani ; de quo non fuerit alienti Pauli Orosij recense e verba, quando Liviana desiderentur. Sempronius Cos. inquit Orosius Lib. .

nus a

orsis, 3. aduerSus Picentes duxit exercitum, cum directa intra iactura teli utraque acies ιonsitisset, repente ita cum horrendo fragore terra tremuit, ut Ilupore miraculi, virumque pali facti m agmen hebesceret Diu attoniti utrinque Populi haesitavero ue praei diaata incepti conscientia ue tandem procursu concito iniere certamen . Triste adeo, id belium fuit, vi merito dicatur, tantum humanum sanguinem fusce plura, etiam cium gemitu borr isono timi terra tremuisse . semani pauci admodum,eo pixuclio, qui euaserunt, νicerunt S. Sau gais 8 terrat, lac, visum est emanare de Coelo . Haec Orosius .. Dei bello hoc, ita apud Frontinum. T. Sempronius Gracchus , acie aduersus Picentes directa, cum subitus terraemotus vir que partes confudisset, exhortatione consirmauitsuos, ct impulit, ut confern Dium superstitione hostem Duaderent, adbortatusque deuicit. haec ille. Vbi pro T. Sempronio Graccho, lageduin P. Sempronio, Sopho, ut in mendis Godes calatii Steu uecchii habetur: Idem autem in Flori scriptum est lassio a. Omnis mox Italia nouit Florus, habuit ue qui enim posi Tarentum auderet, ris quod

ultro perfeDi hostium socios placuit . Domiti hinc Picentes , Caput gentis Asculum , Sempronio Duce , qui tremente inter praelium campo , Tellurem Deam promissa inde placauit . Eutropius vero strictius de hoc eodem bello ita . Quntio Gulone, C. Fabio Maximo Pictore Coss. Picentes belliin1 commouere, 'ab insequentibus C s. T'. Sempronio, Appio Claudio victis ni de

'triumpbatum es. QVue Vero Praeccsserint id bellum prodigia a

eetibus triu

87쪽

Liber Secundus. qS

hia, refert Orosius Lib. .Cap. 4. in haec verba. Anno ab V. C. CCCCLXXV obscoena, ct dira prodigia, vel vi a FUmbe,vel nuntia- ta sunt. AEdes Salutis ictu fulminis dissolota ; pars muri sub eodem

loco, de Caelo ut dicunt tacta en . Lupi tres cute lucem ingress urbe , femes cadauer intulerunt , sparsi que membratim in foro,ipsi gia qui Hrepitu hominum exterriti reliquerunt. Apud Formias, multis ibi proce bus fulminum moenia vndique ambusta, o dissoluta sunt. Apud agrucalentim, repente flamma, scisso hiatu terrae, eructata tribus diebus, Roma tribus noctibus terribilitὰr exaestuans, quinque agri iugera, exhau str em penitus succo ubertatis, in ciuerem extorruit , ita vi non fruges Daιi , sed o Arbores, cum imis Birpibus absumpsisse referatur . 'Qusd autem de Picentibus hoc in bello deuictis Romae triumphatum sit, habetur etiam capitolinis in tabulis ue ibi enim ita legitur.

P. SEMPRONIUS P. F. P. N. SOPHUS COS. DE PICENTIBUS. ANNO. CDXXCU. AP. CLAUDIUS AP. C. F. N. CRASSUS' COL DEPICENTIBUS ANNO. CDXXCV.

P. autem Sempronius hic est, a quo Forum Sempronii in

Piceno est consi itutum, Sigonij de antiquo iure Italic testi. Sigon. monio Lib a. Quae Romam in triumpho de Picenis ni anu biis retulerit P. Sempronius, ignota penitiis ; non leui tamen coniectura, Herculis aeneam statuam, cuius in primo Libro mentionem feci , ab eo in urbem Asculo fuisse a portatam crediderim; Martianaas etenim Romanarum Antiquitatum M. I libri primi, capite x. Imrculis Statuam a Sempronio Cos. in . Capitolio positam asiirmat , a prouinciis namque deuictis plures in Urbem relatas esse , atque in AEde Capitolina loca.tas statuas,eandem habeo Martianum Atactorem ue hac vero de re iuuenis Romae cum degerem, studiorum causa, facto colloquio cum eruditissimo Praeceptore meo, Pompeio V-gonio, in Academia Romana Politicorum interprete,halid meam improbauit coniecturam ; quin imo sibi .compertum aieba t, aeneam Herculis inauratam statuam,in soro Boario, proxime superioribus annis repertam,& quae adluicnum e se

88쪽

q6 Asculanae Historiae

tat in Capitolio, eandem esse, quam Asculani Herculi Deo Liberatori sacrarunt antiquitus. Vnde hoc hauserit Vir totius antiquitatis studiosissimus, mihi latet ; placuit tamen sermonem secum habitum lila addere , cum Ugonij sententia plurimi semper fecerim. Adde, quod in hoc bello,Telluri

Deae promissam AEde extruxit, dica utique P. Sempronius voto soluto, libens, merito, in iv. Vrbis regione,Viae Sacra Templum namq; Telluris in Carinis, cum Armamentario , inter Diuae Faustinae, Solisque Templa extitisse docet Pan- Parm- vinius, ex P. Victoris sententiadn urbe Roma; necnon idem ' Martianus Lib 3 . Cap. ia .ac alii. Picentibus victis, pax data x. ut ex Liuii Lib. xv. ait Florus in Epito me, eoque anno Colo- nire deductς Ariminum in Piceno, & Beneuentum in Samnio; & tunc primum Populus Romanus argento uti caepit s Veium, quibus conditionibus sit pax data, partim compertum habeo; agris autem eos mulctatos inde facile coniicere est, quod C. Flaminius Trib. Pleb anno DXXV. legem tulit de agro Piceno viritim diuidendo: quod extat apud Cic. in Catone, ubi scripsit, Q.Fabium Maximum Cos. C. Flaminio, Trib. Pleb. restitisse, agrum Picenum, Gallicumque contra Senatus auctoritatem diuidenti: quam eadem diuisionem a intellexit Varro ,, cum in primo Rerum Rusticarum Libro

rrsi , sic .scripsit. Ageri Gallicus, Romanus vocatur, qui viritim cis Eria

minum latus est Quod habetur apud Polybium Lib. I. Eodemqtie anno Firmum,& Hadriam, & in eorum agrum. CΟ-lonos tum Romani deduxerunt. Ascultini vero sub Auga stulti sto Coloniam deductam, pluribus probare contendam. Hu jus Coloniae meminit,Vt innuimus Plinius, eam Piceni nobilissi inam nuncupando; & Pantii nius de Imperio RR. licet deau' illius ignorarit dedicationi S tempus .. Meminere dc lapides: si '; quorum alter Pisis inuentus fuit a Francisco Robortebio excusus, oui sic habet

PATER. FILIO PIENTI SIMO FECIT.

89쪽

Liber Secundus. qZ

Alter vero extat Roma: , in Hortulis Caesiorum . questi exscripserunt, GOItalus, Panu inius, & alii, hic scit.

C. SALLIO. ARIS NETO. VC SEPTEM VIROEPVLONVΜ SODALI. AUGUSTALI. IVRIDICO PER. PICENUM. ET. APULIA M. CURATORI. VIARUM. AURELIAE CORNELIAE. TRIVMPH A LlS PRAETORI.Κ. TUTELLARIO QUAESTORI DESIGNATO.ET. EO DE I. ANNO. AD AE t)I LITATE HPROMOTO. X. VIRO. STILITIBUS. IUDICANURATORI. MAXIMO.D E TRIONES E T.PLEBS.COLONIE. AsCULANO R. PUPTER. H UM ANITA TER ABSTINENTIAM

an sinistro vero basis latere.

CVRA. AGENTIBUS. AETRILIO. PRISCIANO ET TATTIENO PROCULO. μι

culum iam Colonia deducta, eius ager, ut ad verbum apud Aucerem libri Coloniarum: νarijs locis, limitibus interciserus etiassignatus,interminis Claudianis in modum Arcelia PH demetitus , qui, senes fuerint in Pnum, Trisinium faciunt, ct palis ligneis, si eeis sacrificalibus, per quos ratio limitum feractur, qui diuant 2fe pedibus CCCC. & infra. Caterum in absoluto remansit, riuorum tenor, est tiarum finitimus . seruantur maximὰ in his limitibus ear, cuia Scorpiones enis a vero facta est in separationibus fundorum per Vectium Rullinum,colaortis VI. PP.iugera IlII. CL.accepit;& XII. agros in motibus Romanis acceperunt familiariter, qui montes Romani appellantur ex Frontini loco , montes Asculanorum finibus circundatos deducitur, a Romanorum Ciuiu familijs, utputo derivatos) per Manilium nepotem, militem cohortis iij.Proconsulem, Promi oenio Seuero,& Stola Consulibus, Sed erant Coss. Seuerus, &Priscinus anno Christi CXLIII. Vide Baronium ad hunc annum;quoquidem anno facta utique agri diuisio Hecquidem tae Frotinus e Balbi Coloniarum Piceni mutuatus libris, siue alius,quem nuper exscripsit ex mebranis, & bonande cu notis sitis euulsauit Petrus Suriuere anno ooIDCVI ris,.

90쪽

Raphelengij ex officina Plantiniana. In codice vero primua Romanis anno MDLX. postea a Parisiensibus anno MDLXXXVIII. excuso,ita ad verbum cidanus locis

variis limitibus intercisuis est assignatus, ct terminis Claudianis iumodum Arcella es demetitus, oe atijs tigneis sacrificalibus, quorum timitum distantia estpo OCC. & insta, ct caeterum in absoluto remansit, ct III. Virorum tenor finitimus obseruabatur, Ager militibus ess signatus. At ubi montes isti Romani Z obliterata utique sunt Prisca ipsorium praeclara nomina;corrupte tame enunciatur

I Romanis familijs locora quorunda adhuc derivatae statio nes;hinc a Valeriis,Valerianu,ab AEmilijs AE milianum,a Lusiis Lusianum,a Senti)s Sentiana,a Titiis, siue Tettianis Tettianum, oppidula, & rura prope Asculum , ad haec usque , tempora vocitantur. Valeriorum autem, a miliorum, Lu- horum, & Sentiorum, Titiorum, siue Tettianorum memoriae in nostris expressiae lapidibus,a nobis alias, pro temporis ratione referentur;qui quidem alio loco de.re agraria agens,& de iure Territorij, montium Praetutianorum sinibus potissimam oppidi partem Asdulanorum circundari asseuerat; quem locum exponens Aggenus Vrbicus, haec ad verbum

habet. Illarum ergo Vrbium, maximafinium pars data est Coloni,s, quae tu remotiora loca, ct tonge a mari positae videbantur ; venumerus Ciuium, quem multiplicare Direus Augustus conabatur, ha beretspatia,in queis subsistere potu eminam oe in Pice tertur,inter montium Prs utianorum quandam partem oppidi Asculanorum

sine circundari ; sed boc conciliabulam fuisse , postea fertur in municipis ius relatum ; Et haec de Colonia, & agro militi. bus at signato. Multa fortasse obscura ex adductis a Frotino, vellati Scropbiones O Carbunculi, limirum nomina 3 quorum tamen habetur explicatio in Gromatico apud Hyginum . Annus vero Coenij seueri,& Stolae Consulatus , quo mensurra,& assignatio agri Asculani facta est,mihi penitus ignotus; cum illorum nomina,nec in Capitolinis, nec iniCPlotianis tabulis, nec pud quemquam Fastorum Consillarium Scriptorem descripta adhuc sinuenerim ; lagi tamen Romae in ,

Piscina publica,Titi H et ij Securi Consulis nomen;ipsius ve. ro in maSimatui cum lςSo, non Sthum, sed M. Peducaeuiu