De dolore Simonis Portii Neapolitani liber

51쪽

aut obIectum . Amplius, superius dicta manea esse

videntur, quod multa tacuerimus, quae ad doloris exquisitam intellectionem sunt valde necessaria. non enim fuit explicatum , quaenam sint partes, quae se tiunt dolorem: illae ne quae post diuitionem remans re diuisae, an illa quae per diuisonem aboletur.partessanti quae diuis e relinquuntur,cum una ab altera di stet,nullum percipiunt rei diuidentis sensum:& mul to minus illa,quae iam periit :quoniam quod non est,

sentire haud potest. Ad haec in iis quae superius dicta

sunt, non explicuimus, an dolor rit morbus; quandoquide inuice pugnare videntur dolor, & morbus Morbus enim res est facta,& dispositio permancs, ut Galeno placuit: Dolor' est res, quae sit,& consertim. Sed si lisonem esse affirmabimus, ut' supra diximus

erit dubio procul morbus: cum haec inuicem reciproeentur, morbus,& laesio. Desiderantur ad haec mutita alia, nempe an si aliquis dolor naturalis. Deinde, an species, quam sensus recipit, si doloris causa; an res i psa percepta. Post haec, quod maxime, clim de dolore tractemus, videtur esse explicandum, praetemiuisitim est: nempe, an eadem corporis parte, simul dolere, & voluptate assici possimus. Praeterea quomodo anima in dolore,& voluptate Qam corpore assciatur. Vlterius,utru dolor rectius dicatur Actio corrupta ; an Passio corrupta,& an ex speciebus dolaris , maior vel minor soluta continuitas percipiatur. Postremis, quomodo ob vehementem imagit nationem, in nobis commiseratio oriatur, exi alterius miseria, vel dolore; si sorte hu- ius aut illius aliquod membium i lacerari, vel uri intue -

52쪽

i Tii diu latuerit medicosoc philosophos,& ratio

& causa doloris: tamen, quoniam aperta est huius dubitationis ratio, & causa, nodos explicare non erit dissicile. Et ad primam qu stionem dicendum est, assumptum esse verum , quod unio diuisarum partita est motus, & constitutio secundus' naIu ram,quomascopum habet sanitatem, quae est corporis persectio quemadmodum diuisio continui est laesio, & motua praeter naturam. Vςrxim ctan unio non subito fit,n5 generatur in e passio, quae voluptas dicat ut . sed si affatim sit, in ipsa percipitur delectatio. Ex diuisiones Vero percipitur sevum symptoma , quod est dolor. cum confertim fiat. Ad alteram vero dicemus, Quod diuisio est laesio:qus cum primum a sensu percipitur, inducit passionem in appetitia, idque consertim. Mindus igitur,& qualitas laedes sunt summae cauis: proxima autem est perceptio laesonis,quae si consertim. Et quod perbelle Aristoteles libro octauo Physic.dotcuit,agens de caprisco diuidente parietem,& de guta 'tis cauantibus lapide, I de generatione glaciet,quod sunt consertim,& tota simul quamuis motus ant cedat; idem nunc de dolore, & voluptate sentiendit: puto,cum sint affectiones,quae sensum sequantur,&perceptio laesionis subito fiat, affectioque tota simul excitetur. nam idem verbum α ιοα quo usus est Plii losophus octauo Phys in generatione quo l. doloris

A - usurpatur. An vero significet fieri in instati, vel simul dissentiunt Porphirius,& Simpl. primo Phys at ego Simplicii sententiae accedo, quod consertim, & totas mul, & concauatio lapidis, & diuisiola caprifico, de glacies generantur. Iusti nanque de causis , semper

53쪽

ν D E DOLOR ε s7 ex Arist. sententia tenedum censeo, nullam natur se mutationem in instanti fieri; bene αθροωρ id est consertim, &totam simul, quod in decimo Ethicorum nobis aperte significauit Philosophus. Sed nunc non est his locus; ad alia igitur,quae de genere doloris ambiguntur' respondeamus . Est enim genus doloris passio, ut docuit Philosophus; sed dicendum Aristotelem non accipere passionem pro passibili qualitate: Sed intelligere passione, Ut cum actione coparatur, ut veluti iam ante explicauimus ; & hac ratione alterum genus constituit. At ii, qui probare nituntur, dolorem esse sensum, hoc medio, quoniam, &dolor, & sensus passiones dictitur; similiter decipiuntur, ac si quis probare velit homine esse asinum p er hoc quod ambo sunt animalia. ut si ratiocinarentur, homo est animal, leo est animal, igitur leo est homo. Sed & id quod pro consesso acceperunt, falsum est,

nempe haec inuice reciprocari. nam nec omnis passio

est sensus, nec omnis passio est dolor, sed differentibus rationibus sensus, & dolor dicuntur passiones: sensus quidem,cum sentiat,eo quod orsanu recipit, ac patitur, dicitur esse passio,& est facultas quae mouetur Issensibili,ut superius explicatum est.dolor autem est affectus in appetitu ,ex sensu ereus . nam cum sentimus, continuo sequitur in appetitu affectus.

quod Philosophus septimo Ethicorii perbelle significauit cum inquit, animal in sentiendo laborare, tum uod spiritus in functione laboret,ium quod se tu iurastectus in appetitu . Ad aliam porro dubitationem dicamus; quod diuisio,cluam illi in medium adduxerunt,manca est. ea enim quae in nobis sunt, sunt

facultas sentiendi,actus,& passio, quς sequitur actu,qusque a Medicis symptoma dicitur,sensibile autem

54쪽

ues si MONIs post Tri L Id est extra animam , & ob id libro secudo de anim tcum volumus non semper sentimus inquit Philosoplius. Itaque censendum est, causas primas sentiendi, duas est e,unam in nobis, quae est facultas sent tendi; alteram vero esse sensibile ipsum. at dolor inter causas non numeratur.non valet igitur non est actus sentiendi,igitur est sensibile.nam est passio, quae sentiendi actum sequitur. In hac autem disteretia, inter actu senti edi,& affectum, quam plures non vulgares Pirito phi aperte decepti sunt. Arist. decimo Ethicorii inquit, quod etsi actio sensus,& voluptas simul fiat, non tamen sunt idem . ubi illos damnare videtur, qui

affectiam,& actum sentiendi, ut unum accipiebant. Sed iam satisfaciendum est iis,qui multa in nostra tractatione de dolore desiderabant: & primum sciscitantibus quaenam partes continui, cum primum diuidi tur,dolorem sentiant' dicendum est, partes, qua diuidens tangunt, percipere sensum rei laedentis, cum ill qaut alteratae a Ut diuisae latum sint, aut diuise simul &alteratae. Diuisio autem Unitatem corrumpit. R du litatem generat,Vt iam diximus. Et quamuis, facta l. diuisione, partes a diuidente distent,tamen dum diuidit, partes hae diuidens tangunt, ct tanguntur ab illo. sed alteri lania ubitationi satisfaciendum .s quae uis teso, siue passio praeter naturam, Occurrens coi pol ii morbus dicetur ;Jure sub morbo dolor compreliendi poterit. At si, ut Medici volui, morbus cst assecti ifactus,&dolor symptoma est, ct passio, vi loqui mi Aristoteles, nam palsione vocat, quod Medici ssim ploma dicunt. situmque esse dum fit habet ;no vi q.

dicetur morbus. Quod si ulterius inuabitur dolor aliquando multo tempore durat, igitur inter morbos numerandus videtur,ut Conciliator censuit. Ad bic

55쪽

dolor actiones saepenumero laedit; est autem morbi proprium isdere primo & immediate operationes.Iis est respondendum,quod duratio non impedit,nec remouet rationem,ac natura ret,ut Arist. primo Ethic. adnotauit. nanque albedo quae diem unum durat est eiusdem rationis, cum albedine, quae mille annos

durauit. Cum igitur dolor sua natura, & per se sit passio, profecta ab actione , & illam sequens: propter

hoc,quod multo aut pauco tempore durauerit,suam naturam nulla ratione mutabit. Deinde si morbus dicetur, erit dispositio, vel habitus antecedens ipsas actiones illasque laedens, ut causa,& s aliquando laedit actiones, id facit, non ut res quaedam facta sed dum fit,& ut effectus non ut causa. Est enim aliquando tanta laesio in instrumento sensiis, ut turbet sensum , & mouendi principium, quod afficitur dot re . est enim motus principium, appetitus: cuius dolor est assectus. Percontantur quidam ulterius, An ex Ariistotelis sententia, dolor aliquis sit naturalis. id enim persuadere videtur dolor mulierum parturien tium , & dolor puerorum qui dentire incipiunt. na si coniungitur rei naturali, videtur naturalis, dolor igitur cum coniungatur rebus, quae a natura prouem ut

naturalis videtur esse. Sed iis satis fac dum est, quod omnis dolor sit praeter naturam; quoniam aduers turnaturae,id est sormae,& conditionibus , quibus forma in materia permanet. quare si alicui rei a natu a prosectae, iungitur illud a natura,non perie inten ilitur, sed ex accidenti. Proponit enim sibi natura animal in lucem edere. in quo tanta cernit persectionem ut modo completum edatur , quamuis cum aliquo vitae dii crimine compleatur opus, dolorem parui faciat. simili ratione, a de aliis dicere expedit. Verum

56쪽

6o sIMON is PORTH LQ. si omnia,quae materiae necessitate proueniunt,naturalia nuncupem lis laesones Omnes, corruptiones, ac mortes, naturalia dicemus, cum materia sequantur,

quae natura quoque dicitur, ut patuit libro secundo Physdicuntur tamen esse praeter naturam,quod naturam ,hoc est sermam,labefactent. & ob id philos phi intra nos corruptionem esse affirmarunt: qu niam in nobis est materia, quae horum omnium susceptrix est. Sunt qui his dictis quaestionem inserant, quod omnis sensus recipit speciem sine materia ; tactus itaque spetiem comprehendet, & non calidum, frigidum, siccum, aut humidum, minimeque laesionem ipsam. igitur species erit causa doloris, ct qualitas ipsa extrinsecus laedens : aut necessarium erit ponere in ipsis sensibus, idque maxime in taciti,duas

receptiones, duosque tactus; unum, ut rem laedentem sentit: alterum , ut speciem recipit. Quibus faerespondeas ex his, quae superius enarrauim iis,quod in ipsis sensibus,duo aniniaduertenda sunt. Primum quod facultas est cognoscens. verum , ut ab ipsa

materia ortum ducit, corporis naturam nanciscit tir:

ut autem est potentia cognoscens, recipit s peciem,&non rem ipsam. Sed cum haec species sit rei praesentis imago: condit aes , & proprie ates similes lxabet ipsius rei, quae sensui obiicitur. Si enim res illa est

qualitas, non excedens naturam facultatis, & instrumenti : recipiet sensus speciem,& instrumentum ipsum non alterabitur. Sin autem res longe exceridit , & superat naturam instrumenti : sensus non modo species ipsas rei recipiet, ut facultas cognoscens : sed conditiones similes rei ducit in organum,

quibus a suo rem peramento, ac commensuratione mutabitur.& quoniam tactus magisteri eum organu

57쪽

liabet, hesio magis sentitur,& res ipsa ut Latini dicunt recipitur, & non solam species. Erunt igitur

duo, unum dicetur iudicium,quod in sensu communi,qui in corde reside nouisiimest:alterum vero est pinio in instrumento,ut corpus est.Quare qui dixerunt unam esse actionem sensus cum materia, de cognitione intellexerunt. verum alia est non sensui;sed naturalis ipsi instrumento quod corporeu est at nuulum corpus ab alio corpore tangitur, quin altereturae mutetur. His sic constitutis, dicamus dolorem excitari a primis causis, nempe a specie rei. atque haec sane receptio speciei dolorem animi, ac tristitia praebet.cui receptioni speciei, nisi alia coniungeretur

non faceret dolorem, de quo dicere proposuimus, qui laesionem membri multur. Requiritur itaque ad dolorem, qui laesionem corporis sequitur, & receptio speciei, ut proxima causa & laesio membri,quae a qualitate, vel corpore laedente proscitatur.Quod

si rursus in quaestionem vertes, utrum horu duorum, primo in seni recipiatur' Dicamus interdum simul utrunque recipi, cum res consertim tangendo laediti aliquando vero species, veluti umbra res, ct imago sensum afficit; & postea res ipsa organum laedit. hae ergo ratione nodus iste explicetur Vi alia quaestio, huic succedit, quae obscura sine ,& difficilis vid tur: nempe, An eadem parte, eodemque motu doleiare, atque voluptare aliqua affici simul posiimus. proh secto si quis dolores, atque voluptates, quae sensui j accidunt, recta ratione pensabit,& dolorem voluptati, voluptarem dolori necessario necti intestiget,ita ut simul acotrariis assiciamur. quod Socrates docuit ini Phaed. cum dicit miram quandam ine rem. quam hominea voluptatem mcante miroque modo

58쪽

G si Moreis. ει gis. seliaberὰ ad dolorem, qui eius contrarius videtur, qui simul homini adesse nolit . addit , si quis tamen

sequitur, capitdue alterum, alterum quoque cap re cogitur, quasi ex eodem vertice sint ambo conn xa. Vbi videtur Socrates persuadere Velle, volupta- tibus dolores esse annexos. na cum ob vincula golori afficeretur, & crus perfit caret, statim sentiebat succedentem voluptatem. eo exemplo, qua si nobis significare volens, voluptatem cum dolore sempeie sie coniunctam. At nos hoc non agimus , sed quaerimus an eodem tempore quo dolemus, voluptate

quoque assiciamur Quam controuersam diluit Alexander prima. Naturaliu quaestionsi cum docet, no sensu percipere haec smul adesse . patet enim id in scabiae laborantibus, qui dolent, quod acris humor

cutem exulceret: sed delectantur, quod cutis perfricata, ac Vellicata aperiatur, & humori exitum ora beat, quamuis eo tempore smiliter doleat, quod intus adsit alius humor, qui Dictionem requirat. Pr inde dolor & voluptas simul sentitur, licet adiuessis causis oriantur: quemadmodum Socrati euenit, qui in crure ob vincula,dolorem;ob fiictionem,uoluptatem percipiebat. Idem quoque accidit his,qui valde sitiunt, eorenim delectat potio, Digoris, atque

humiditatis inopiam restituens: sed interim etiam dolent dum bibunt,quod sitis nondum cesset. Quinetiam hoc usu venit id fame, delectantur enim qui esuriunt, dum cibum capiunt: & dolent,quod no dum satietas aduenerit, atque hunc affectum per do lorem dulcem sortasse intellexit Archigenes. Sed longe melius hunc affectum voluptatis, atque dolorissimul experiuntur, qui amant. ex labore enim dei

ctantur simul ac dolent. de eoruhilominus conque

59쪽

Catullus. Fodi, di amo: quare id faciam fortasse requi is. .

. Nescio , sed fieri sentio. & excrucior. . a Huiusmodi aute conluctus affectus ex voluptate, &dolore; in gustu quoque percipitur, ex vino quod raspatum vulgo, & nonnulli austerum vocant. simul enim & delectat, & linguam vellicando dolorem an fert. Quod in coitu etiam ob seminis excretione accidit. Vertim hic non est verus dolor, quem in nostra disputatione proposuimus: sed magis, quaedam modestia, ac tristitia. haec tristitia, & voluptas simul in motu sentiuntur; & a Galeno aliquando secundo de Locis affect.dolor pruriens dictus est. Eadem ita

que parte, dum motus sit, Voluptate ac dolore capimur : sed cum res iam facta est , aut uno, aut altero - afficimur. In morbo enim aut excitatur dolor, aut

voluptas. Ad aliam vero dubitationem dicendum .est,quod Animus in dolore contrahitur, & in voluptate diffunditur, ut Alexader docuit quarto Qua stionu naturalium. Manifeste autem illud apparet in his, qui subito dolore corripiuntur: quoniam contrahunt articulos, & spiritus : at hi in voluptate dicsunduntur, & dillenduntur arti vi Nec Ciceronis haeresin modo probamus, qui cum c3rpore, aut eius particula dolemus ; nullum motum pati animum persuadere conatur, exemplo illius , qui morbo a ticulari laborabat Arist. enim &Hippocr. censent,

quod qui particula aliqua corporis dolent, & dolorem non sentiunt, iis mens aegrotat.Quod si quis animo dolorem percipit, ac minus torquetur; haud as.. firmabimus animum non dolere quod non adeo assiciatur,sed minus angi. Ad illud praeterea quod qua

60쪽

- riuo Nis PORTII LIB. rebant, an dolor iuxta Philosophi sententiam acti ocorrupta, vel passio magis dici deberet et responde nisdum est, quod nullo pacto dicere debemus eum e sieactionem, neque corruptam, neque vitiatam. Sed

dolor passio, vel assectus malus, & prauus, vel constitutio mala contra naturam & violenta est : voluptas vero, est bona consti tutio, ac naturalist. Alia in-su per quaestio est, An differentia dolorum maiorem, vel minorem solutam coni inuitatem indicet ' Dicas quod cum dolor sit assectus profectus a laesione, necessario laesionem indicabit. laesio autem , est intem-

Ieries, aut Blutio continui. Ob id Galenus in Arte ledici qua de signis, dolorem indicium est e, aut so

lutae continuitatis , aut intemperiei docuit:& secundo libro de Locis affect ex modis doloris partes affectas cognostere tentauit et quoniam sunt dolores, s miliares magis uni parti, quam alteri et quemadmodum Hyppocrates docuit, qui renum dolorem graia .uem elle dixit. Sunt enim modi dolorum , & disi rentiae plures, quas ab ipsis laborantibus audire lucet , qui perinde se dolere aiunt, quasi acu pungantur . hinc dictus est pungens dolor. Rursus perinde ac si terebra perserentur; hinc dolor perforans vocatur. Aliquandoseauitatis cuiusdam sensus percipiutur, qua interdum aliqua. sit buviarum partium suspendi videtur. Aliquando videtur contundi partes, aliquando, extendi *quorum numerum a Galeno habes secundo de Locis assect.Di cimus itaque ad dubitationcm propositam, quod ex differentibus dolo

tribus,maiorim, vel minorem continui solutionem deprehendimus. ut dolor lacerans i& pungens,m iorem solutionem Indicat, quam grauans aut alius

eius generis. Postremo in dubium reuocatur, G :ι i. ex