Caroli ScribanI e Societate Iesu Antuerpia

21쪽

CARO LI sCRIBANI quae fore pectus prodant, ab omni arte alienum. Deniq; tota habitudo seueritatem potius,quam alium miniis compositum praesert affectum.

Nihil hic leue, nihil quod raritate & peregrinit

te sua at liciat: sed maturo q uodam ingenitae gra-iaitatis pondere castimoniam singula spirant, ut vidisse ad honestatem satis siti. Qubd si quis arserit

hoc igne, Qto earum aspectu, tamquam flumine, restinguitur incendium. Hoc audeo: nihil me vel in moribus vidisse maturius, vel in oculis Castius, vel in vultu modestius, vel in ore tenerius, vel in incessu temperantius, vel in colloquio dimcumspectius, vel in totius corporis constitutione magis ad regulam. Nulla autem inter has otiosa: otium fauilla libidinis . nulla hic vinosa; vinum lasciuiae somes . nulla frequens in contuberniis; per haec irrepunt verba pudoris inimica. Bonos Obilitatem nullam praedicabo. Socraticam sane nerito excludet: animi nimirum &corporis bonam temperiem. Bene Democritus, rogatus in quo consisteret nobilitas: Pecudum,

aiebat, in valido corporis habitu; hominum, in

bonitate morum. Mens ergo bona nobilem facit. At haec patet oinnibus;&ad cana nobiles sunt omnes. potestque ex casa vir magnus exire, cor punt mores coniresios mali.

Nobilitas. potest

22쪽

potest ab aratro, a sutrina, ab argilla: Hostilius, Tarquinius Pristus, Servius Tullius, Fabricius,

Curius, Iphicrates, Agathocles, & tot orbe toto magna nomina, a quo originis suae priniogenia duxerunt Potest ex tenui humilique corpus ulo augustus& magnus animus prodire: Seraphicus Franciscus in exemplar editus, ut sciremus non vilitate corporis animum foedari, sed huius pulchritudine corpus ornari. Potest & e plebe magnus Imrirator exurgere: Dech mihi testes, M rius, Rupilius,Ventidius,plebeiae animae.Patritius Socrates non fuit; Cleanthes rigando hortulo locauit manus; Platonem non accepit Philosi, phia nobilem, sed secit: ut non imprudenti voto cecinisse videatur Vates:

diditet Seneca miraeferre NeronipMalo patre ubisit Thersius, dum modo tu sis Eacistisimilis, Vulcanias arma capessas; Quam re Thersim si producat Achillis.

Ac si originem spectes , ac longam maiorum seriem ; a primo mundi, usque in hoc tempus, produxit nos ex splendidis sordidisque alternata series. nec quisquam est, qui ultra Adamum deducat genus: nec nobiliorem hoc, nec retrosi in

rem designabis. si pergis obstinare,& vltrahunC genus referre; nemo iam non inde erit, ante quod nihil in. Corpus vero idem est, nec aliter

23쪽

16 CARO LI sCRIBANI aliter filium effudit Regia mater, quam paximperis tuguri. Considera huius singula; sangui

nem,carnem, osta, musculos, neruorum neXUS,

venarum discursus, & ipses medullarum in abdito thesauros: omnia terrenae originis sunt ; co pusque totum de limo primitus figulatum, ctiam ad nationum fabulas veritas transmisit. Veniamus ad infantiam: lacte haec oc pannis iussa est esse contenta. ab his initiis Regna &c fae, diademata &socci. Si animum cogitas, idem cst. hunc enim omnium amator rerum parem corporibus amauit, tamquam animarum parens Vnus. Corpore proinde & animo pares: quid m-liquum, nisi ut a virtute omnis imparitas Θ Haec critergo, quae magnos, quae nobiles, quae humiles, nobilesque dabit. Liae in hanc sententiam Satyricus:

Stemmata qui faciunt pria E,Poti Alingo San Ene censeri, Fectos ostendere multus Maiorum, flantes in curribus bEmilianos3Tota licet ciueres exornent indique cera Atria, nobilitas sola GF atque inica Virtus. Bene Socrates in hanc sententiam: rogatus,Persarum Regem magnum fortunatumque arbitraretur ue Nescio, retondit, quantum Virtutis

habeat. Hinc etiam noc illius : Animus bendad Virtutem compositus, nobilis est: reliq ua longa taculorum varietas miscuit, &sursiim deorsumque

24쪽

sumque tortuna versavit. Hinc & illud Platonis:

Neminem Regum, non ex struis; seruorum neminem, non ex Regibus oriundum.

Opes inise animi. SI opes spectes, &ex his hominem metiris, etiam improbissimum magnum dices, cum his onerari possit. An quisquam Chelidonem e Cleopatrae mollibus unum ι an Natalem tam impurae quam improbae linguae; an Narcissum Claudij,AsiaticumVitellij, Carum Neronis,n thenium Domitiani libertos, praetulerit Poplic

lae, Meneni Tuberoni,Cincinnato,CurioZ Noli hominem metiri basi. paruuatis est pumilio etiam in monte; & colossus magnitudinem suam scrvabit etiam in puteo. noli illum metiri alienis ; non magis quam a sceptro aut purpura comoedum. simul enim haec exuerit, ad sua redibit. An quisquam Orientis pugilem magnum ambitretur, clim dissi ueret opib*s; an cu abacti greges, cum filij una ruina denuntiarentur oppressi,

cum immundam viceris redundantiam magna aequanimitate distringeret; cum uxorem malis lassatam, & ad praua suadentem, execraretur tunc nimirum, non in opibus, nobile vexillum

de inimico gloriae suae diabolo Deus extulit. Feliciorem fors arbitraris diuitem. Sqpius pauper quam diues ridet: & huius hilaritudo,scenica C. pluria

25쪽

18 CAR OLI sCRI3ANI plurimum,de superfici a supremis laSiis venit, aut si ab animo, fragilior est citin aduentitiis innitatur; ut quae a ludentis fortunae pendeat maniabus : a quibus quid exspectas stabile Θ festinant in

damnum,ad incrementalente exurgunt: neque umquam ea celeritate reS reparant, qua rapuerunt, qua finiuerunt. quare omne illud gaudium citatum est,transit; imo evolat paribus cum fomtuna pennis. At pauperis ab alto risus est, de suo gaudet. Et fere videbis diuitem cogitationibus

grauem, multa meditantem, voluentem animo multa, cum interim risum mentiatur. retege:

omne mendacium tenue est, pellucet, si inspexeris: videbis cor exedi, ac superuacaneis fatigari. Sed felix est. Omnis, mihi crede,persenata haec selicitas est: colemnes,si spoliaueris, is nosse hunc ornatum Z quod equo stratum, aulaea domui, hoc opes diuiti. Intus considera: noli illum aestimarcpali io,aut fascia Regia; sepone haec ad modicum. Intus 'ecta: vide quid lateat, quid ibi sit; hoc illius est; ab illo metire; ab animo nimirum virtutibus instructo. Quid ergoΘ cum opibus felicitas stare non potestΘPotest. nam & in diuitiis sese ex plicat Virtus, neq; illarum possessione quemquainterdicit: sed hoc officit,ut intrepide quis possideat. Affluuntῖ tenebit colorem: dissiliuntΘstabitidem color.imb aduentitia singula,ceu fugientia,

ceu adnatantia, in suum colorem vertet; non ab

26쪽

A N T V E R P I A. I9iis suum mutuabitur. Ingruant mala, bona facie effera, mansueta dimittet; paupertas ipsa, diuite hanc animo complectetur. Assuetudo ad lacec ducet, & fortuitorum frequens meditatio. Ita solidissima corporis pars eii, quam frequens usus

exagitat. Sic nautis videmus corpora ferendo mari dura; agricolis manus extritas: ad excutiendum tela militarcs lacerti valent; agilia curseribus membra sunt: illudque,ut semel dicam, in singulis selidissimum est,quod exercuit: tantum valet exercitatio. HinC & Leonibus magister manum insertat; osculatur Tygrim suus custos; Elephantem insessior Athiops cogit ambulare per filiaem. Maiora dabit quisquis virtutcm suam iecerit. mala nimiru iuxta ac bona sua faciet: nec minus in diuitiis quam in paupertate beatus erit. Et sane infirmi cst animi, non possie ditiitias pati. M Cato cum laudaret Curium & Coruncanum,&feculum illud in itiocin Britam crinacia erat paucae argenteae lamellae, possidebat ipse quadragies sestertium: & si maiores obuenissent opes, non spreuisset. Neque enim se sapiens indignum riuitis muneri bus putat; nec respuit possessiones: ac licet illas non admittat in animum, in

domum tamen securus recipit; continetque tamquam maiorem virtuti suae materiam. Magnus

ille est, fateor, qui fitalibus utitur ut argento, Veauro: nec minor tamen ille, qui sic argento, sic C a utitur

27쪽

ro CARO M sCRIBANI utitur auro,ut fictilibus. hoc etiam sorte hic maior instrumenta enim huic explicandae nequitiae sortuna concessit. non utiturΘ magnus est. Nam cui illa negata sunt,quid iudicesΘLatet in hoc sors vitia,plurimum ausura,si vires dederis. Intuem serpentem; licet frigore rigeat, non ideo desunt illi venena, sed torpent: accedat calor, & videbis . non fuisse emortua, sed dormiuisse, sortius pocitura si excitaueris.Intuere dehinc Tygres od Leones; licet submittant aliquando, numquam feritatem cXuent. da saeuitiae matcriam, exasperabitur torvitas mitigata. raro enim vitia bona fide mansucscun rarbin aeuum delitescunt. experim. materiam praebe: & a paupere experimentum

cape. Crudelita ambitio, luxuria, in paupertate latent. arrideat benignior fortuna, ingerat pleno sinu opes, cognosces qualis fuerit. quamdiu instrumenta haec destini, quid iudicas Θ In diuite omnia habe quae nequitia, ut se diffundat, desiderat . at continet hanc, & freno in officio tenet, nec patitur crumpere: sin pergat esserare, Calcat pedibus, vinculae, &quasi elise comprimit gia ture. magnus est, & inter primos numerandus. Quid haec ad vos Z Plurim tim. congessit in vos sertuna ingentes opes: supra priuatum pecuniae modum prouexit; ut non iam habere,sed calcare diuitias liceat. & in tantis opi bus stat mens redhi:

hoc viri est,& magni; & qualem vix singula olim saecula

28쪽

saecussa dederunt, unum alterumve. Scio a paupertate exisse magnos. Scipioni dos, Regulo mercenarius, Menenio funus defuit. ergo illius filiae ex aerario dotem acceperunt absentis Reguli colonus populus Romanus fuit; tertius aere collato funeratus est . Sed&e diuitiis scio prodiisse magnos . Catonem & Senecam quis ignoratZ in summa fortunx subduxerunt se sortunae, intro sus beati e diuites: hoc uno a magna mortalium

parte disiuncti, qubd plerique habeantur verius a diuitiis, ut aeger a febribus, quam illas habeant: Licinium cogita & Maecenatem: at illi diuitias cum haberent, non habebantur ab illis. Magnus itaque ille est, qui diuitias, quas habere potuir, contempsit: maior qui possessis sese exuit , aut exutus stetit interritus: nec minor, qui illis ci cum fusus, magis audiuit suas csse quam credidit. Prior ille securus est, qui in paupertate diues est: at nescio an non ille maior, qui in diuitiis pauperest Et sane ingentis animi est, non corrumpi diuitiarum Contubernio: nec minus, inter caelata

laquearia nullum pauere senum,quam sub viridice ire. Illud vero quale est, in summis opibus non trepidare ad magnitudinis suae praeceps, cogitet licet quosvis casus,&in sublimi maxime lu- bricos 3 quale illud , parasse animum in omnem

fortunam;& in extvema tenuisse colorem, quem

. . Ostentauit in summa λ Iam quod praecipitium

verea

29쪽

22 CARO La s CRIBANI vereatur, qui licet in monte, in plano tamen st tit: & cui omnis vertex planities fuit Z Vos exemplo ostis, qui per plana & excelsa pares animos circumfertis; & in alto timidoque diuitiarum praecipitio , tamquam in humili confidentiquesbio, gradum figitis.

I genium orbe toto adue Zaram CVarietas. REliqua ciuitatis, quae opes tangunt, quae diuitiarum ingentem accessionem, quid enumerem λ non omnia complexus fuero, si dixero,

quidquid natura produxit nobile, quidquid ad huius similitudinem artifice datum ingenio &manu; adeoque, quidquid in deliciis rarti, claudi

his moenibus, ut omnes arbitreris Prouincias Regnaque in una urbem meliore potioreque parte

sui commigrasseZquidquid enim uterque Indus, quidquid Arabs, quidquid Tagus, Nilus, Tybe

ris, Rhenus,Iber, Sequana diuite produxit fluxui quidquid domum Oceano toto natura lusit, hic sedem iures firmaste . Vis marmoris oborisque strues tamquam rupes Z vis piperis, caryophyli rum, Zingiberis aggeriem tamquam montes3 vis Cinnami,croci, nardi nemoraῖ vis ferri, claalybis,

plumbi stanni, aeris ductilis aut caldarii, Cyprij,

Corintliij, campanici, argenisque avrsque quaedam fluenta, ut arbitreris i talia. haec urbi vem nacula Θ vis omnium ubique gentium opes,gemmasque,

30쪽

A N T v E R P I A. 23 masque, quas aut Vanus Aethiops, aut inanes Parthi bullarum vice per omnia corporis anxie forata,inserunt ; hic de draconum frontibus, ibi de piscium cerebris onera venantes; alibi de fluminum ac maris reiectitia despumatione conchas piscantes, di in iis duriorem verrucam 3 vis quidquid orbe toto de raritate & peregrinitate gratiam possidetZ hic reperies. Vis deinde quidquid luxus cum natura depugnans in uenit, aus que de colore est prouocare florem nobili tinctura, & textrina pari Z cogita quidqud ubique

florum,colorum varietate nobile; sinon superari, aequari naturam videbis : ita ingeniosa ambitio est: inuenit in Galatiae grano, in purpurae faucibus, in tenui venula, in rupibus a mari percussis, in alite, in omni re prope, quod educeret in ost

lationis pompaticae Curiositatem. Iam nec uno contenti colore,alium alio operimus; sic gemina a portentosis non uno loco ingeniis via demonstrata fastui est. nec semper satiantur vellera, non bombycum viscera,non arborum flamenta; sed fraudantur succo, sit uesua ; ne totum si imbibant, referantliquorem: quin supra quam eX- petunt bibere coguntur, ut ebria arbitreris, cum plus hauserint quam poscant. Diluitur etiam color vario in decorem accersito temperamento, ut aliud iam reserat,quam natura dedit; ita iuuat

luxum geminam miscendo , & ipsa adulteria