Caroli ScribanI e Societate Iesu Antuerpia

31쪽

24 CARO LI sCRIBANI adulterare natura ne vicisse haec videatur.

Qisentas deinde uni lanae aut bysta picturas videmus intertexta hic scutulis,ibi floribu alibi

siluis,pratis,fluminibus, latibus, montibus, vallibus,rupibus,& animalibus omnis generis,ad inuidiam rerum ipsarum ludentibus Z ut nec montium desideres vertices , non camporum supinam planitiem, non amnium fluores, pratorum

Virores, non laetam nemorum opacitatem; non

hic scrupostim, illic fecundum situm; non steriles auenas, non fenerarios culmos;non rupium asperitatem,non maris uitiam, non malaciam; non volatus auium,volutus serpentum, ferarum cursus ita in una tape textura,tam aduersantia, oca variis delecta locis in unum redacta corpus, cum naturade venustate depugnant. Quid quod&viventium vellera, purpura coccoque insecta viderimus , velut illa sic nasci cogeret luxuriat quanto dehinc argento & auro intextaῖ quasi parum sit inebriasse purpura cocc6ve , nisi auro grauida nouum ab utroque irtiantur nomen : ut duplex hinc enascatur luxus; virorumque iuxta ac feminarum eluceat forma, eo augustior, quo augustiori integitur.' Magnum fuerat olim in unam deuehere Pro uinciam quidquid Europa natum tota; nunc nisi quidquid ubique est terrarum in unam convehatur urbem, parum est. QDd si quis in hoc genere

32쪽

curiosior, certiore singula disquisitione,Regn

rum importatas opes, aut redditas ab hac urbe nosse volet, Guicciardinum legat: audet is, cum Antuerpia staret, negotiationem quae annuatim

inteream Angliamq; vltro citroq; peragebatur, ad duodecim auri milliones deducere. &quis quam arbitrabitur pauciora ex Hispania & Lusitania, Oriente & Occidente toto, annis singulis prouenis leue quisquam ex Gallia & Italia tota inferiora; aut demum ex Germania, Polonia,Sueuia, Norvvegia, Dania, Livonia, Mos uia ac unitae si, Septem trione minora 3 Haec qui secum tacitus

cogitauerit, perfacile videbit, non infra qui quaginta auri milliones, annis singulis, in rerum emptionibus ac venditionibus in una hac urbe absumi selitos , dum se Regnorum, qua patet orbis, mercimoniis onerat; suaque vicissim per omnia terrarum diffundit Regna. Neque interim quidquam hic tango de iis quae intra urbis moenia, quaeque per nobilissimas Belgicas prouincias dispertitur: quorum numerum quis ineat3 immensa res plane est in tanto populo, lata comprinuincialium frequentia, qui sere ab hac una plera, que mutuantur: arbitreris matrem diuite semper

Vbere grauidam, cuique numquam desit quod largiatur: arbitretis mare,cuius indesecta materia est; quanto plus hauseris, tanto plus credaS W-erescere , tanto hi plus influere,quato plus defluit. D HGι-

33쪽

26 CARO LI sCRIBANI

Amniaria negotiatio. ΙAm si ad pecuniariam negotiationem refleX

riS oculos, credes omne hic orbis aurum essu-

sum. exemplo uno alte ve aperiam. Vidimus his annis, vix itidis diebus viginti, ingenti ausu, Q priuati nobilis negotiatoris manu suprasepting ta aureorum millia in militaria erogari stipendia: vidimus deinde ab eadem manu, mense uno auri millionem unum; ab eadem denique mensibus non tribus integris, portentose conatu, auri mil- hones duos,& stiper haec aureorum septingenta. millia. Addo aliud, nescio an minus portent .sum ;&conferre lubet cum veteribus. Inter humana prodigia, as alienum Milonis, qui Cl diurn occidit, Plinius posuit: at quid sestertium septingenties, ad auri milliones sex, quos priuati duo, priuato debuerunt nomine Z quibus tamen Rex ipse plura longe debuit . O animos non Sparta, nec Roma, sed Belgio, & Antuerpia una

dignos . id faciant Reges , in tam audaci

sertunatoque priuatorum conatu Z Quid Caeser lictator, cui ingens visum est, post subaelum o bem, post tot exercitus, tot terra marritie pro lia, auri debuisse milliones sex : cum priuati duo non horruerint ad Caesarianum aes; a quo etiam omni exuere se posse sperant tam felici raroque

34쪽

euentu, quam sorti aggressi erant ausu λ Quid Crassus, cui satis fuit ad diuitis nomen legionem annuo tueri redditu posse,cum ipse in agris sestemtium M M. possideretὶ Gid Caecilius Claudius, qui testamento edixit, quamuis multa ciuili bello perdidisset, relinquere se tamen seruorum mitilia quattuor, centum XVL; iuga boum tria millia sexcenta;reliqui pecoris cc. quinquaginta septem millia; in numerato H-s. DC. Z Quid Varroni na ratus Ptolomaeus, quem scribit octona equitum millia pecunia sita toleravisse; mille conuiuas totidem aurcis potoriis, mutantem vasa cum serisculi saginasseZQuid thius Bithynius, qui platanum auream, vitemque nobilem, totque modis laudatam, Dario donauit qui Xerxis copias, septies nimirum Centena LXXX v III. hominum

millia, excepit epulo ; stipendium quinque memsium frumentumque pollicitus λ Et haec prodigia

humanarum narrantur opum. & tamen quanta haec portio ad immanes priuatorum in Republica hac conatus, paucorum mensium ausu λ. Iam si veteres intueamur,& ad retrosiores, oculos conuertamus; sciunt omnes, quicumque

antiquitatem sciunt, non fuisse apud illos numerum ultra Centum millia: multiplicari deinde ii cad decies centena millia pro portento fuit. at aetate nostra,& in urbe potissimum hac vestra, auri milliones tam crebra etiam plebeia teruntur lin-

35쪽

28 . CAROLI SCRIBANI gua, ut non minus familiares nunc illi sint, quam

talenta olim decem. 'Nemo haec mirabitur, qui cogitauerit, quidquid prope gemmarum, quidquid aromatum d uos profudit Oriens,quidquid Occidens auri potens,in unam fluxisse hanc urbem. Vis propius aliquid, quisquis opes metiri voles λ. intuere ciuialia haec bella. aberrasse ne Credes a vero, qui ducentos auri milliones, ab hac domestica sanguinaria charybde inenatabili impactos profundo dixerit 3 cogita quid Iberia uniuersa utriusque suffulta Indiae opibus: quid apud Battauos Gallia, quid Anglia, quid Germania, subsidiaria uni populo regna,prodegerint; quanto partium studio Regnorum opes, ab his fluctibus desorbendas, aemula potentia proiecerint; & comperies parum dixisse qui ducentos, sors & qui trecentos milliones dixerit.Pudet referre plura,& crescere dicti nem in hoc infelici numero. Ergo finio, lectoris subductioni relinquens, quantum auri annis singulis per uniuersi orbis cana bia & recam bia abeat redeatque ad vos ingeniosa deductione.nam si in

mercibus quinquaginta minimum abeant auri milliones, quis enumeret mutatilium cambiale aurum aut superari hoc a reliquo negotiatorio,

sibi, aut cuiquam perseadeatλ

36쪽

Orbis diserta, in earum Uu moderatis. Nauiam fruentia. ΙAm quaecumque in cibum,quqcumque ad p

tum faciunt, si voles; si omnium gentium vina, Cretica, Italica, Germanica, Gallica, Iberica; si quidquid ad secundarum facit mensarum delicias; si pirorum, malorum, prunorum, cerasbrum, nucum, pomorum denique genus omne hic habebis: neque aurea desiderabis, non punica, non Cydonia, non mala citrea ; non ficus, dactyloS,VuaS,Olivas, cappares. Quid, quod pleraquc fecundius hic proueniant, quam in patrio soloZEt in tanta tamen omnium copia, cupediarumque, quas aut terra facili protrudit partu, aut curiosa donat manus palati proritatrix , Varietate, tantisque condimentorum ex altero orbe CUoc torti generibus, in tam profusedcliciarum campo, tantam quantam in vobis videmus parcimoniae regulam, quis non miretur λ Plerique enim vestrum nec nomina eorum norunt, quae ab , vltimo orbe aut mari, diuite semper classe, tamquam ad alteram terrarum parentem de

uehuntur.

Viuite felices, in quos quidquid ubique de ra

ritate nobile, singulae contulere Prouinciae, quasi in ornamentum urbis huius, natae sint omnes,&in hac unam reliquarum labor sudauerit. Vivite,

37쪽

3o CARO LI sCRI3 ANInon tam diuite omnium copia , qu in insigni

raraque in tanta benignioris naturae largitione, parcimonia, lices.Viuite nulli Europa tota me cimoniis pares. ηδε inmo. Vidi cum non semel flumen integerent naues, tamquam strato ponte calcandum se Scaldis praeberet ; multisque non raro septimanis in an- Choris naues starent, priusquam aditu ad littus facto onera deponerent: & crant omnium Regnorum onerariae, deuehentes quidquid ubique summum primumque.

Artes mechanica .

ARtes quis enumeret λ &laus tamen cuique

sua: ab ingenio enim omneS natae, a quo omnis manuum dietatura. Paucas interim dabo, i bero & ingenuo dignas. possem plurimas: possem prope quotquot orbe toto spars e recensere, quae aut ab hac urbe,tamquam a matrice Qto, in reliquas orbis defluxere Prouincias ue aut tamquam a nutrice excultae, magnis locupletatae incremcntis,diuite ad sitos auctu redi uere, seliciores ab hoc v bere,quam ab illo Utero. Et omnis quidem retro antiquitas mirata Mile 'sios oves tondentes; Seres arbores nentes; Tyrios

tingentes; Phryges infitentes, aliosi exinde he barii succis,& concharum aliaeis lanas incoquen-wS.Iam textricamBabyloniam arte quantis olim

38쪽

AN TvERPIA. 3 iaccepimus versibus decantatam Z quanto illius singula Possidonius studio pro utitus; quemadmodum torqueantur fila,ac siissensis tela ponderibus rectum stamen extendat: quemadmodum subtemen insertum, quod duritiam utrimque comprimentis tramae remollia spatha coire cogantur,& iungi. unde illud non miniis artifice

calamo,quam quidquid ibi manu lusum: ob iugo iuncta est, flamensiecernit arundo. Neritur messium radiistinemen acus uvidiato frium inferti pectine dentes.

Q omnia, pariaque, aut his maiora, cum in una hac urbe, &delecturariore, & ingenio secundiore, & arte sint venustiore, ne attingam quidem.paucis tantum ingenuis contentus, reliquas & numero plurimas, & opere portentosas

arto tacitus praeteribo.

Aps Pictoria. PIetoriam non transeo intactam ι maxime Clim videam lege cautum, ut picturam seliingenui exercerent,perpetuo interdicto ne seruitia docerentur, non Sicyone tantum, sed Graecia tota. Neque cgo in magna hac arte, vivos attim gam artifices, magna Europaea miracula: nam dc

modica in hac enumeratione gratia, & offensa timeri potest magna. Si enim paucos enumerauero, quid nisi inuidiam exspectem Zsi omnes,ingens

39쪽

32 CARO LI sCRIBANI

sit labor: si hunc illi anteferam, quid nisi linguae

iacula,aut penicilli sperem licentiam Z venient posteri, qui sineaemulationis prurigine magna iaculi urbisque vesti ae nomina nobili calamo propalabunt de quibus interim, uniuersim hoc audeo: nullam in his penicilli gloriam desiderari: non oris

venustatem, capilli elegantiam, oculorum argutias, non re bicientes,siispicientes,despicientesque vultus ; non vestium sinus rugasque; non venarum implexus τ' non articulorum membrorum que decora,musculoritia uiue contuberationes, aC quasi bulbos; non camporum laeta, tristiaque;non luxuriantes, cadentesve nemorum Verii S; non colles ascensii salebrosos ι non montium dorsa pascuis, latera viretis,opaca lustris,aperta culturis, Concaua fontibus, abrupta fecundata fluminibus.

Sed neque priscos in his desiderabis artifices. non Atheniensem Apollodorum, Parrhasium Eph sum, aut Xeuxcn illius linteo deceptum cui etiam palmam concessit ingenuo pudore, non Eupompum, Pamphilum, Demophilum, M lanthium , Echionem, Euphranorem, Cydiam,

Pausam.

Verum de vita stinctis, & quos mors extra inuid nil iactum positisse videri potest, mihi ver ba. Habii erui prope singula orbis Regna magnos

in hoc genere artifices; quorum nomina aeterni tali sacrata,ab illa omnium artium scientiarum

40쪽

A N T v E R P I A. 33que admiratrice & laudatrice antiquitate. plures tame uno iaculo,ex hac una Republica prodiisse,

quam ex multis retro qtatibus toto orbe reperics. Rei etamus grata veteres memoria, & quantum fas est componamuS.

Celebratur ab illis Bularchi tabula,in qua Magnetum proelium, a Candatale Lydia: Rege r pensa auro . At ego video apud vos Francisci Floris caeli pugnam; Luciferum deciduum, superstantem Michaelem, huius agmina insultantia, terrentia,minitantia; illius e praecipitio pendula, ac in medio lapsu tremula vi & cadere arbitreris,& mente turbata ultima blasphematione caelum impetere. Vidco alibi Dei matrem conscendentem C HOS, ludentesque circumsecus angelos; ut & diffluere gaudio beatas illas mentes, &acra pennis scindere lento suauique quodam remigio arbitreris: sed& omnem circa regionem caeli gaudium persentiscere ; ita omnia laetitiae quamdam frontem indu ille videntur, depuliis moeroris signis. Huius etiam est Iudicium in die Domini magno multa hic ad horrorem; sententia Iudicis . cuius adhuc ultima verba innatant labris,&indignantes oculi maledictum iaculatest inde corporum raptus inferorum gurges; mixtae infelici interitu maribus feminae, iuuenes senibus : caeli dehinc amoena, corporumque ad illa volatus, ut mireris tam diu suspensa acri suo in-