Caroli ScribanI e Societate Iesu Antuerpia

51쪽

CAROM SCRI BANI tamquam cylindri, quae latera ligna csaudunt quaeque hic gemunt , sudant, luduntΘIam versati lis inter chelonia supera & infera succula, quanta bassim premit libella,qu ata exsoluitΘQuid vectes

reseram,trochleas, ductarios funes, quid ansas, fibulas,tympanaiquid pilas tomentis fartas, miro in orbem flexu tamquam torno ductas; colore deinde tamquam pingui ac adipato quodam rore tinctas,quo characteres secundantur λ qui deindeo statione sua , in chartam tamquam alicnum agrum, eXituri, nouo dominum i ant fructu, a quo vita etiam post funera redit. Vivit enim qui non moritur . non moritur qui in cuiusque noui lectoris oculis & pectorevita vivit noua Hanc vitam a Plantiniano praelo quati acceperuntΘperierat aeternae insepulti obliuioni; aut tamquam anima numquam conlata, aut tamquam

uniuersim erepta, iacebant prostrati in perenni quodam ignauestentes Epore, ni ab hoc afflat re, noua redanimatione rediissent invitam. Scio in omni prope gente florui ste in hac arte nobiles; noui e Latio Manutios , e Germania Frobentos, E Gallia Stephanos. at vos unius Plantini nomine omnium tenebrastis nomina. Si sidera illi R

gnis suis: Sol vester fuit; non Vrbi huic n5 Belgio,

sed Orbi, qua patet. Et ut omnia huiuS magna,

nihil maius fuit Bibliis Regiis . quae quicumque ELatio,Graecia, Palaestina, Chaldaa, Syria intuebi-

52쪽

ANT VER PIA. Icii non exclamet, Vicisti; octauum orbi miraculum hic est 3 Et non tanti machinatorem operis , alte sublatum, per quidquid est orbis sicco deuehant pede, viridique - advelent ii tristi tempora lauro, quotquot nobilissimae huius & a tei naturae artis cultores,Regna & Imperia fouentΘArs Archite lorica. SEquitur Architectonica, ars nobilis. qualeS

vero quantique in ea, cum urbs loquatur uni uersa, quae supra reliquas orbe toto caput CXeriti tum unum D I v AE M AT RI sacratum templum locuples mihi testis; cuius si surgentes parietes,&conatum Ostentantes intuearis, miraberis animo

ingentesque ausus, prodigiosi, quouis per iacula opere maiores.ut iam si pyrami ,s Regum , quae orbem sema impleuere, cogites,humiles arbitr ris casas prae hoc molimine. Cogita quas ubique oles, & ab utroque orbe accerse in unum, siue quas in Arsinoe siue quas in Memphi, siue quas sex & sexaginta hominum millia annis viginti, siue quas otio &septuaginta annis construxisse produntu in quibus,in raphanos & caepas, mille&octingenta talenta narrantur erogata; reperies udaci operis vestriςonam, quidquid in illis magnum fuit,fuisse minus. Iam turris operi imposita,quanta'parem nescio an stra omnis retro vide-

53쪽

6 - CARO LI sCRIBANI rit: et am in illa, quam insula ostentat, Pharo, octingentis a Gnidio talentis inlificata, inueniet quod vincat: maxime cum in ambitu angustis Lino,in prodigiosam exurgat celsitatem; portentosum per omnia humani opus ingensi. Multam, veteres postcritatis auidi, dum in caemento luxuriantur & lapide,impendio nulli profuturo, gloriam vesana quaesiuere dementia,nusquam fidem repertura nisi ab oculatis denuntiarentur auctoribus. Super quae omnia, immania narrat Varro de Porsenae Hetruriae Regis monumento: cuius chm cnumcrasset pyramides, cum aeneum in

summo orbem, cum huic orbi quatuor alias si1- perstantes pyramides, altitudinem crubuit adiicere. meritb cum insanae hae molcs nihil tegerent

praeter cineres. Potuit aliquid vilius, potuit se dius, ac quasi in contumeliam humani generis certius aliquid excogitari pyUmide,quam meretricio quaestu Rhodope Aesepi fabularum conserua posuit fuit tamen haec uno omnium ore laudatissima; veterumque adeo iudicio prima. omnia, si vestra spectem, si Deo in D i v AMATRE dicatum templum, si ingentem in hoc conatum,nulla iam sint; dc submittant volentes. Operi vestro fasces . Adde, quM illa in nudam

vanamque ostentationem , in fatuae potentiae

propudiosam lasciuiamrit vester omnis labor sisedavit Deo. FVerum

54쪽

AN TvERPIA. 47Verum dum vetera consero, ne verbis lusisse me nudis quisquam arbitretur, componam celebratissimum orbe toto Ephesiet Dianς templum, plurium,Plinio teste, librorum opus 3 viginti &ducentis annis ab uniuersa Asia factum , cum v stro,DIVAE DEI MATRIs magno nomini inscii

pio. Fuit illius longitudo quadringentorum lcviginti quinque pedum , latitudo ducentorum

viginti,ac in eo columnae centum viginti septem. Templi vero vestri longitudo minimum pedula rquingentorum & decem; latitudo plurimum ducentorum quadraginta, ac non ignobili partesiit, sexaginta& trecentorum pedum . Iam c lumnas quis enumeret 3 siue quae sub ingenti somnice tamquam sub caelo Atlantes sedant, siue

quae latera claudunt , firmantque uniuersam machinam ingeniosa dorsitatione3 numero Ephesi- nas superant. Reliqua aedis utriusque, cogitatio- ni cuiusque potius quain calamo committo. ρογncile enim erit ex hac rudi utriusq; diductione, reliqua templorum assequi. Iam sit priuatoru do mus intuearis,uix oculis credas ta in immcnsiuim exurgut: nec rard in pedes octoginta, centu etia;& tamen tam exilibus lateribus, tam tenui vestibulo,ut plurimum parietes n5 nisi pedem unum latitudine expleant fac non raro ne pedem quidem. & perstant aeternum: ut arbitreris nullum sentire senium, nullumque videas reformidare

55쪽

8 CARO LI sCRIA ANIventorum incursum : Quiant illi; stant domus tamquam aere suis ac ne vestigia quidem fruitiae

reserunt.

Vcnio ad publica. Senatoria domus quanta'

o selido stat illa mari ore; uoque decorata saXO, peregrinum ostentans lum, Premit columnas lavi recisias quas arbitreris Africa . has inter quadraginta &nouem lati ducunt aditus, ostiaque totidem,toti-dcmquc negotiationis atria, e terrarum ultimis diuitata. Hic si quis curiosior artem genusque singularum velit partium, tamquam membrorum; labo paucis, ne & defuisse videar,& prolixitate nauseantis ingenii fastidium prouocasse. Pars

infima variegato stat nan more, Tuscana manu, incultiore sevioreque struct una ;cogita Centauros homines equis suis implexos, aut duruna Lapithum genus. Altera Dorica . qua olim Herculi.& Marti sacrauit aedes Antiquitas . hac Dores structura delectatos accepimus: quae plus ostentat virilis roboris,tamqua humeros latos, ingentesque membrorum artus, quam feminei ornatus. Tertia Ionica, qua Iunoni, Libero, Diana Iones primitus templa dicarunt, muliebris gracialitatis aena ula,quq nec virgineam referrent molliritiem, nec virile pectus,non ossa,non lacertos: sed. matronali contenta maturitate, quidquid asperum esset ac quasi Hstuosum, fugerent;quidquid nimiam

56쪽

AN TvERPIA. 49 nimiam superet mollitudinem , auersarentur. cincinnis tamen,ac tamquam feminea capillat ra decoriter discriminata. Quarta perpetuo columnata in orbem ambitu est. Frons operi toti

prominet columnarum signorumq; nobili sti

metris omnia E maculose marmore Lydio intem currente lapide & miraculum augente. contabulatio Dontis uniuersi,ima Tuscana,secunda Do ica, tertia Ionica est, quarta Corinthia, qua sontium Nymphis sacrasse tepla veteres accepimus, mira exilitate,& virginea teneritudine. atque hic

Ornamenta capite dependet, acanthi seliis, Calli macho repertore, dimilia: totam denique folidam, fasciisi caput circucinctam reperi .Quim. in Italica,seu mauis, posita:ex Ionica & Corinthia decorem mutuata. Hla florum fiondiumq; & pomorum videbis implexus, coronario luxu, foliis flores & fructus intercursantibus: nec raro trophaeis ornata militaribus. in cuius medio effigies Dei Matris est, Polycletaea manu, Apellara ductu. Quam vos, immani deturbato coloso, ingentium ab urbe hac condita beneficiorum a

benefica illius manu acceptorum Hemore grata

statuistis memoria: frendeant licet Copronymi, flamant Isaurici, rideant Diagorae,stomachentur Cyrenari, vos hanc DIVAE MATRIs effigiem,

testatissimam statuistis orbi, fidei a tot Gulis acceptae,ac iam inde a V llebrordo in hancaei

57쪽

N CARO LI sCRII ANItem tutatae, tesseram. Per te felices, aemuli maiorum, quorum liberali dextera, cunctis proph

Belgii orbis lite Christiani primis urbibus, Di

uae Dominae nostrae, augustissima stant templa, priscae probitatis ac Religionis monumenta. Latera Centauri cingunt, monstrorum domit res, ingentibus armati clauis ; ut nihil iam mireris caestus

quibus acer Er x in artissimius Ferre mam, duros intendere brachia tergo;

cum illos intueberis, quibus non modo magnu Alcidem contra stare, sed& indubitatum audeant triumphum sperare. Excipiunt Centauros

pyramides, clauduntque tamquam nobili met Opus nobile. Sexta,pro columnis hic Caryatides ostentat, quasi in hac etiam urbe, Graeci Persico defuncti bello de Caryatibus aeternum triumphent, ibi Persicum ex hostilibus manubiis tr phaeum, Lacones Pausania duce statuisse credes: tamquam superbia castigata, barbara simulacra, tecto deridiculi A llantes, domitas subiicere miti S cogantur. Opus uniuersiam integit supe stans aquila, expansis alis: tamquam si corporis sui molem,quadam pennarumvelificatione,modico caudae gubernaculo,contabundo volatu, in

riarn dirigat metam; aut in aliquam, fulminis vice, de cael0 xuat praedam. putes perpemb pei dulati, singulae intueri, montes campos, Uri M

58쪽

seras, homines , ac per illa indefessa remigia ma- .gnum aliquid spirare

Quam vero non uno calanio, non urbis modb

huius sed Europae adeoque Orbis totius negotiationibus destinatus locus, sed multis, magnis, tib-bilibusque dignissimus ξ huius arca peristylio ambitur augusto amploque, quadraginta & tribus c Scocinio patrio marmore columnis subnixo: quarum scapi,mutuum mutua elegantia lenocinium praestant; ita singuli alio atque alio elucent ornatu , tamquam si singulis singulae inarassent doctae manus, quasi facili ductilique terrae v mere aut rota ut mirum sit potuisse in tot columnis tam diuite varietate ludere ingenium unum, adeb discriminata paratura,vicum singuli suo stent cultu, nullumque ab aliis mutuentur, tum mira similitudine, spectatoris oculos, laeto gratoque circumueniant dolo; dum quos primo obtutu censebant per omnia stares, propiore disquisitione, toto deprehendant, qui singulis inerrat, dispares ornatu . Hic columnis triformes insistunt arcus opere Gotico, saxeis p ssim foliis

tam scite interludentibus, ut prouocare arbitreris

omnem de peritia vetustatem. sed & peris iij

fornix cum columnis de varietate & elegantia certar, tam raro varioque duetia, ut dubites vari tractegantiam, an haec illam superet. Non transeo hic ingeti sumptu &ause,Venden- -- ia G a dis

59쪽

CARO LI sc RIA ANIdis exaedificatam domum aulatis, quae raritate sua merito per omneS eat aetates postumas. Patet in longitudinem pedes octoginta supra ducentos, respondetque operi latitudo. complectitur vero ambitu suo sex & viginti loca, aulaeorum remi ditoria, ut arbitreris cellas promas omnium in hoc genere clegantiarum, opumque nullo cal-.culo metiendarum ; ad oculorum quantumuis curiosiorum certissimum stuporem : ita supra

artem bysso pleraque &auro grauida, dubium

reli liquunt,ars opulentiam, an haec artem vincat

Quamquam si ex vero singula metienda, dicta perfacile vicerim , nulla olim vetustate super tam,aequatam Culi nostri artem,nulla. Scio veteres varia in veste ad miraculum lusisse . quis cnim ignoret Istrianas pexas, quis scutulato e Lusitania textu; quis Martiali decantata gausapa, Nobilius mi angant citrum' aut cui Lucilianae ignotae

Uiis, a Grata mollis

qualia Plinio amphimalia, di villosa sunt vetralia, quis Phryssianas nesciat togas, nouissimis Augusti temporibus Fenestella teste nobilectam papaueratas quis non audiit8quis non pictas& triumphis natas p crediderim a Mauris: praeit Martialis:

Qua dis rarius spissi tunica motide Mauri. Quin & Phrygia legimus pictis acu an non oc

60쪽

Quod Nilotis acui comi m Urim Seri . Soluit, expansio Mami stamina meto.

Sed & auro habemus insextas, Attalo repertom, unde nomen Attalicis . Colorum exinde varietas Babylonia primum manu de venustate certauit,& nomen imposuit. innuit Martialis eleganti versu:

Non ego praetulerim Babioni pictas rebe

d exta, Semiramia tiariantur m. Plurimis etiam liciis intexere Alexandria docuit. Haec veteres aquae si cum nostiis componantur,

dices agraria illa esse,& hi silvis nata; urbica nostra, & a summis ingeniis profecta. Scio inter obieeti Capitoni crimina , Babylonica fuisse tricli nia,quq sestertilim octingentis millibus venerant Scio quaedam Neroni principi quadragies sester tis stetisse. lusit ad haec Silius:

V is strantes referens sinegmine multus. At haec illa aetate,& in nouitia tunc repertura, quS fere pretia a nouitate metitur. Quae si vestra vidis set, nulla satis digno pretio copensari potuisse a bitrata foret nunc frequentia vilitatem pretio periperit, ita abuta lantia semper in seipsam contum liosa est. Ideria videmus in omni m. apud barbaros enim quosdam quia copiosiim & vernaculum es aurum, auro vinctos in ergastulis habent,& diuitiis malos onerant; tanto locupletiores, quant G 3 nocet