장음표시 사용
11쪽
gatas alat minas,postquam ex hoc corpore excesserint eum spiritu aliquadiu errare,id' circa s pulchra apparere. Quare adhibenda est diligentia ut recte uiuamus. Ab hoc enim ex improba ui uendi ratione condensato spiritu circa affectus aiunt animam attrahi. Habere enim te ipsu In aluealiquid naturalis uitae: Nutriri enim:Non sic autem nutriri,ut hoc corpus:sed per uaporta.non Ppartes,sed sic uerbi gratia,ut spongiae uapores recipiuLEt propterea studiosi,subtilioris,oc sicci risuitae rationis curam gerunt,ne crassescat spiritus,sed subtilisfiat.Ad haec autem di purgatices aiunt ipsum suscipere. Hoc enim corpus aqua colluitur:illud uero purgationibus,qua per exta lationes fiunt.per quosdam enim ua res nutritur,per alios autem purgatur. sum aurem non per uatia esse instrumenta diuisum,sed totum per totum secudum sensus agere,& sensilia appre hendere.Quare dc Aristoteles in Metaphysicis inquit.Quod sensus proprie unus sesensorium pro prae unum,sensorium appellas ipsum spiritum,in quo sensitiva facultas tota per totum uaria sensibilia apprehendit. O uomodo igitur adnaret in sedulchris membris de instrumentis puditu, Ee aliquando quidem hominis figuram .aliquado uero etiam alicuius alterius animalis normam habens. Ad hoc dicunt.Primum quidem illud quod saepe contingit ipsum hominis habere figu/ram a flagitiosa uiuendi ratione incrassatum,& simula cotinenti corpore impressum. Quod etia in glacie usu uenit,ut cum iis,in quibus concrescit uasis,simul imprimatur Quomodo igitur die uersas habens figuras apparet fortassis,inquiunt,quando anima ipsum uult demonstrare,moues imagina tionem ipsum simul imprimici uel etiam diuina sorte cooperatione adiuuante,dc appare Te,& rursus euanescere,densatum ec rarefactum. Cum enim sit aereum,quando coactum c d satum fuerit fit uisibile,& rursus euanescit dispersione, εἰ rarefactioe. Ad haec autem omnia dicet alias dubitans an humanae sint anims,quae per Oprios spiritus in sepulchris apparet, & no Imposores aliqui daemones,qui suapte natura facile possunt se in omnia mutare,propter tis annexum spiritale corpus quod in quasvis figuras nulla negocio se potest transformare,quod quidem asii due uidentur sacere. Quomodo autem uel ad aliquod tempus hic errauerint animae utrum sua sponte dc electione,an non Si enim electione hinc nuqua migrauerit anima. Ad subterranea enim iudicii Ioca sit migratio. Si aute citra electionem a prouidenua cogitur manere,quomodo tim aut getur ad improbitatem facultas,& maiora,qua hic potest Sinauteitaqua deposito hoc crassi cor potis onere:oportebat potius ueluti podere liberatam,&,quae prope sunt,iudicia dc poenarum loca ueluti prssentiscentem modestiorem fieri Nune autem ea mala facit quae ne hic quidem sacrare poterat.Diserit autem in primo cuidem libro de iis.qui ante se de anima opinati sunt:eOIu.n. opiniones exponet,& quae eis recte uisa sunt admittet: si quid autem de anima non recte existimarunt redarguet. In secundo autem libro propriam de anima opinionem exponet,& de ea disseret. Primum quidem comunius 6c crassius.Deinde seorsum de unaquaq; animali facultate.& in scd quidem posta de anima comuniter disseruerit disseret seorsum εἰ de plantali seu uegetanua aut naturali,dc Irrationali. Intentio aute de rationali. Meminit autem dc in secundo de rationali, de murtio de irrationali. Queadmodum autem solet in omnibus tractatibus naturalibus sacere circa tractatuum finem,ut se attollat ad eas quae a rebus naturalibus separatae sunt,causas, ita ochie facit.In physica enim ad finem cum de motu dissereret,& principii causam quaere ret, seipsum ad primam causam,& motus principium eleuauit. Ait enim O Drere primum mouens esse imobile.Si enim & illud moueretur, ne ea qui, dem,quae mouentur in motu manerent.Quare si sunt,quae semper m uentur,necesse est id,quod ea mouet esse immobile.Deinde cum prsconiis oc laudibus id extulisset,quod est incorpo Teum,&aeternum,& Omnipotens,atali,inquit,primcipio dependet coelum, de mundus. Oportet enim plectum physiologum posta natu rrales caulas tradiderit, etiam ad se/ I Iparatas ascendere,&no in eis ua manere.Sic etia secit in ii iit a tethbro de Genera
12쪽
ANIMA ARISTOTELIS BREvEs ANNOTATIONES
Cum cognitiones rem bonam,atis bonorificam esse existimemus: ONTEMPLATIONIS, qus fit circa animam laudesd exhortationem in huiusce rei cognitionem prooemium continetrimmo ex/hortatione ad ea quae bona ita studio digna sunt in huiuscemodi con remnatione,dissuasione uero earum qus hisce contraria sunt,etenim duobus propositas prooemias per unum uidetur hortari,per alterum uero dissuadere. um enim dixerit bonam esse, atq; pretiosam cogni
l tionem, & honorificentissimam, & maxima diligentia digna de animai contemplationem: uidetur ad hanc ipsam omnes homines exhortari, i rursus autem cum dicat usquequa* difficillimum te de ipsa aliquam i suscipere fidem dissuadere uides quasi per lim duo demonstret se studiosos hortari solos ad oratio S de contemplatione animae, si autem laudcm,aim cohortatione causam prosem quare scilicet contemplatio de anima sit adeo difficilis. Deinde qusci problemata in sermone de anima quaerenda exponit. Alexader igitur sui ait Plutarchus cum suas uellet expc nere sententias atqχ Aristotelis in utilitatem suam decreta contrahere,vactatu hunc ipsum comen rati finxit ex prooemiis igitur suam ipsius sententiam contortam demostram, ipsum prooemium peruerso ordine narrauit, inquit enim dictum esse imperfecte,nam sic cum cognitione rem bonam Ee honorificam esse existimemus,quid ita existimemus 'dicit id scilicet subaudicdum esse eam esse bonam At* honorificam.Sic Alexander quidem. Attici autem interpretes quod natum per se mugis consentaneum est.illud exposuerunt,n P dicit cognitionem, nam atqi honorificam existimamus:haec autem consuetudo est Aristotelis, ut laudibus ipsam cognitione extollat. Quare Bc in metaphysicis hoc modo exordium coepit, s holas naturaliter cognoscere desiderant Signum uero
est ipsa sensuum dilectio.Sed est opersprecium quaerere quid ita cognitionem bonamiam hono rificam dicit. utrum cognitio omnis, ais etiam mesorum sit bonas sic equidem dico, quod main malorum cognitio est bona & uere cognitio.Quemadmodum enim dicatur a Platone αἰ quidemi oemere os e MD
henedicitur im us mali cognicio nos a malo Osugere facit, norantia uero boni causa est,ut in m olum incidamus.Quapropter de econuerso,ignorantia quidem mali incidere nos facit in malum cognitio uero boni ad amplexum suilipsi us hominem pmparat. bus autem modis cognitio dicic fuel scientia dicitur cognitio ut ait Plato in Phaedone nas scire idem est, quod acceptam scientiam ctenere dc non amisisse.&in Gorgia,uel rufius uniuersalem,&crassiorem notionem, uelut ipse ait in physicis. quoniam cognoscere,& scire circa omnes scientias,per illud enim quod ait cognoscere uniuersalem notione significat, per hoc uero quod scire dicitaexquistam, uel comuniter in
notione dictam,quam quos dc hic,& in metaphysicis accepit.
At alteram altera magis,vel quod veriors vel melior, o admirabilieribisce visio probo biliter in primis animae bistoriam ponimus.
13쪽
existimamus at esse aliam alia digniorem,& honestiorem duabus de causis,uel quia subiectu, circa
quod ipsa cognitio uersatur,sit melius,uel quod ipsa sit magis certa cognitio uelut astronomia linia est exquisitior a medicina,nam habet ipsum subiectu magis dignum,hsc enim circa meseltia,illa uero circa corpora humana uertatur.at etiam cognitione est exactior astronomia,quam medicina. Quare ipsa astronomia certior est qua medicina per haec utra* subiectum scilicet,& genus cognitionis,liena geometria pre hsc ambo qua mechanica, exquisitior est,ideo quod ipsa geolrieti ia circa illud imaterialia est subiectum habet,ipss enim per se figurae incorpores sunt & sine magnitudinC, nam si circulus haberet magnitudinem, nitus quidem definitus esset, ut cubitalis, quod si quideesici,no esset circulus bἔcubitalis, aut tricubi talis, nes alius quis praeter magnitudine cubitalem. Quod si quoddam ect corpus, definitum quidem penitus esset ueluti si esset ex aere, non quidem
serrcus aut ligneus esset circulus,neg omnino quodpiam corpus aliud,praeteri aereum,quare Pe nitus imateriale subiectum est in geomctria, sed mechanicς corpora dc magnitudies subiecis sunt. est igitur geometria exactioriqua mechanica,exutior inqua cognitione etiam, non enim PeccatuLin geometriadnam semper omnis trianguli tres anguli duc bus rectis sunt squales non quide cras fores uerum cum omni perfectione nec tantula Uem breuitate differens, s semp lateri diame ter est inaequalis. Mechanica uero non habet exactas rationes,ut illa qus circa corporalec magna tu dines uersatur,quomodo & arithmetica,& musica se habent. Arithmetica enim siquidem circa ra/tiones numerorum uersatur subiectum ut imateriale,habet pstatius,qua musica, quae chordas,&sonorum magnitudines circa corpus habet.quapropter arithmeticae cognitio exquisitior est. Quoniam igitur ipsa scientiarum optima est,quae circa alterii aliquod horum excellit,inq; ipsa ala haec utram contemplamur ideo utrorus causa ait ammae contesationem esse bonam at* honorabilla, honorabilis igitur est animae contemplatio quia se habet circa animam ipsam,subiectu quidem uonerand um quod est eorum quae sunt hi optimum, praeterea ut exactior cotemplatio de anima, est honorificentior at quomodo illa sit exactior se didicimus. in demostrativa scientia nobis duas
regulas Aristoteles tradit quatenus id quod exactius est,iudicare oporteat, inquit enim si duae sint
scientiae, uelisq; cognoscere utra earum sit exactior duabus de partibus illud nosces.quando cnim
altera alterius principia demonstra ea quae principia demonstrat exactior est, ut inquisitio rerum naturaliu certior est, qua medicina,ea enim principia medicinae demonstratatem geometria est magis exacta qua mechanica, mechanicae enim principia geometria declarat. arithmetica item plenior est harmonica,principia nas harmonices ostenduntur in arithmetica. Vniuersaliter autem prima philosophia, nam principia omnium ipsa demonstrat. Rursus ait eam ine certiorem scicntiam, quae circa imaterialia subiectum habet./luti geometria arithmetica, eologia Quare ait in me raphysicis cognobilium contemplatione facilem esse ais difficilem facilem quide,quod sit e rebus existentibus,quae semper eodem modo se habet.clarissima nas diuina sunt, ut imutabilia prorsus substantia potetia dc actione ob eas igitur res facilis est, difficilia autem propter nostram imbecilli ratem,non enim cum simus in corpore perturbationibus obnoxii in illorum lumen intueri possumus,quod etiam uespertiliones patiutur,sole enim maxime lucescente propter oculorum infirmi ratem radios ipsius perspicere nequeui. unde illis lume astrorum spledictus esse uideretur,quod ipsis magis comensuratum esset,hoc igitur modo in nobis quo intelligibilium contmplatio conneniret. quoniam igitur quae circa imateriale subiectum uersatur scientis,uel quae aliarum princi pia demonstrat ea est exquisitior utrum ne de anima conreptatio est exactior,uidelicet quod ima teriale subiectum habeat .non enim demostrat aliam principia quod si penitus materia care at est imortalis anima:quare hunc ipsum locumAlexander corrumpit extrinsecus enim eam per ad tditionem innasci asserit,at alia magis qua aliquet quia certior,uel quod ex melioribus,& admirabilioribus si ut non hunc interpretando locum sit coactus exquisitione dicere de anima contemplationein ueluti subiectu imateriale habente ipsam anima iuxta ipsus Aristotelis regulas. nam si id concesserit animam esse a materia remotam illud quos ut cocedat necesse est, animam scilicet ineimortalem, ex melioribus aute, dc admirabilioribus, illud enim quod scilicet sit ex melioribus, est ea rei natura ,hoc uero ex nostro iudicio est quod est admirabilius. His uitiis probabiliter in primis animς historiam ponimus. His uitiis Alexander ait quia bona.& honorabilis est,utpote locusanum corrumpens.Dicit autem hisce uitasty.tum propter conleplationis certitudinem,tum propter subiecti nobilitatem.historia uero pro notione posuit historicos enim scientes dicim us. in pimis ponimus. dixit in maxime primis at in primis,mxime enim prima est intelligibili contem platio,quae penitus tum substantia tum Potentia, tum actione imutabilia lantide anima aute cina
14쪽
templatio secunda est quoniam licet imutabilem substatiam teneat, actionem tame non ita habet. Quare imortalibus ipsam aequivocam Plato dixit unde illud est xprie imortale. Quod per omnia
est immutabile ipsa autem quia pro actione mutatur,propterea aequuma est immortalibus, quo modo etiam coelestia cum immortalibus aequium diceres, ipsa enim si non substantia, at loco mutantur, in primis igitur stilicet eorum,quae post eam sunt. nam post intelligibilia ordinem'
Videtur ι tem G ad veru rem omnem cognitio inius magna conferre. Et ipsa quidem inquit per se animae cognitio admirabili quaedam est,am honorisca.Deinde
ait Sc hoc ad omnem ueritatem conferre uidelicet ad Omnem philost phiam,nam ide dicimus ura crustri neritatem,& phiam .Quoniam S uere sapientia Veritas est,in ipsa enim nihil est re edax.Qiare si G fert ad omnem phium illud etiam patet eam ccnserre ad moralcm ad Thcolcgicam. v ad natura trialem ad moralcm igit ur conscrt,id enim nullo modo fieri potcst ut nos humanis moribus adornemur,nisi prius animae potentias considerauerimus disputat aurem moralis quo de anima, pro Pieria Se ipse in moralibus inquit. Si quidem enim uirtus est anims omamctum, ornamctum ue ro modestia est animae porcliarum.has ipsas ordinare no potest is,qui non ip satu naturam cons erraucrit. at etia conscrt ad Theolcgiam. Quoniam qurrimus de intellectu separabili, qui in nobuest,quod S ipse est imortalis,nas intellectus intelligibilium est intellectus eoru uero, cus sunt ad aliqvrd aliam spem,& reliquam intelliget,id. s. apertum est quod nostri cotemplatio sti hcctus ma/gna quocia ad Theologiam conseri,unde dc ipse in tractatu de partibus aialium dicebat, haud esse naturali pho de omni anima disputaduminas si dς cmni de intellectu quo disputet necesse est, quod si de intell: ctu de intelligibilibus quo' disputabit,intellectus enim est intelligibilium intella lectus hoc aute ad ipsam Theologiam,primast, philosophiam pertinet. Iuuat etiam rim animae cognitio ad ipsam naturalem philosophiam,soc naturalis est opus de corporibus disputare, dcq. inciebus ipsom,atque potcnim 'nima uero inter spra corporum est optima.
Maxime vero ad naturam. Hoc moime uero ad naturam apposui raς collatum aliud est ab eo tui consertur, in merali
igitur tractatu,atsi in Theologia non consertiat inde propositi ccntemplatio de anima contim platio c9:de Leo enim differens ad intelligentias at* diuina conuertitur,quist, sunt ibi,inquirit ordines convcrsa autem ad intelligibilia ad seipsam quoq; conuertitur,deq; substantia sua atqi ordine disputat,intelligihil tu enim atq; diu morum anima est ultima.Prsterea de moribus uerba facies ordinesq; uirtutum centemplans de suis ipsa disputabit potentus quarum sunt ipsς uirtutes in tructatu autem naturali conser alia nas natura est,ia esia anima. quo uitur colet ubintulit.
Est enim velut animalium principium. Principiu& ut inicies, & ut formale de ut finale,rphiems sunt ipsa principia est ipsa igitur u
lut inicies principiu,sola riaga uoluntate mouet ipsa alat,neq; alicuius indiget motu, male uero quia ipsa informat animal,&simpliciter animata dicuntur enim animais formae illud ipsum esielcdm animam,quod enim in unoquom naturalium melius est cui ipse dicit Aristo. uniuscuius pest forma quod autem in animatis mclius est, ipsa est anima finale uero,quc nia eius causa est cor Pus,alicuius enim gratia est corpus ipsa aute sui gratia est. unde εc apparatus aiatae irarius est pro uniuscuiusq, ais proprietate .aliter holum, aliter uolatilauialiter. terrestrium,S aliter aquam tu sthabet apparatus,& in uncquoq; horum multa profunditas infructae rei ad potentiam, quae ani mam continet aliter sunt ea,quae pro ira designantur,aliter quae pro cupiditat de quibus dicere non est praesentis temporis. apposuit autem ueluti quia principium continuum animalium, natura est,non anima.
In trimus autem contemplari,ο cognoscere naturail, ipsius,ais substantium.
Contemplari quidem significat uniuersalius aggredi sermones de anima,cognoscere aute,sau tari diligenter dicimur autem contemplari aliquid cia simpliciter illi incumbimus cognostere ue ipsum I quando ea, quaecu FInsunt illa didicimus,naturam autem ars substantiam, ex utra*, eegno E
15쪽
Ula sit obseurior,ue Iut ipse inserius exponit.
Etenim cum sι haec quaestio multis quos ais comunis.
In muIus inquit rebus comunis de dimitione est quaestio.multis autem dixi quoniam no seri illud potest:ut omnium dissinitiones reddantur:nes enim generalissima dimniuntur, nem indiuidua uerum per descriptionem hse ipsa significamus: iuersalissima quidcm per ea, qus perscpropria sunt,indiuidua uero per ea,quae priuatam acciderunt.
Dico autem de eo, quod est circa substantia υ de eo,quod quid est.
Quoniam substantiae nome multa fgnificat,nas & genus,& materiam Sc dremtionem,Mali quando omnem existentiam significat,apterea potiri dixit de eo,quod est circa substantia hoc ad didit dicens,& de eo quod quid est,ut dimitionem significet.
Uidebitur autemfortasse caipiam sueta esse una methodus in omnibus. de quibus volumussubstantiam cognoscere:3 emiadmodum quos in prordis secundum acridem demonstratio est. Quare haec ina quaerenda est.
Aliud est accidens εἰ aliud secundum accidens.accides quidem est ex opposito diuisum ad sub/stantiam quod per se non substitit,nes secundum substantia existi in rebus,at ipsis exstrinsecus aecidit,ueluti nigrum,aut album corporibus. lacundum accidens uero est, quod ex necessitate substatus adest,q uemadmodu propositionibus accidere conclusionem dicimus,non quod acciderit pro postreonibus conclusio ἔ uerum quod Ipositiones ipsas necessario cosequitur.serimus autem no me accidetis in talibus, propterea quod aliis quibusda accidit,& s ex necessitate quom ut haec sint accidens autem proprie non id sequitur ut haec sint, potest igitur,dc coruus albus intellectione sor' mare.dicit igitur hic secudum accidens propria primo,& per se existetia rebus,quae de coaccipiunt de coaccipiuntur.Velu t homini ut si t animal scientiae capax oc omni trigono ut tres angulos duo/hus restis aequales habeat, uel duo latera reliquo maiora, haec autem primo re per se rebus inesse
dicuntureprimo quid ,quia ipsis siolis subest,& nulli alvi r se aut,quia secundum substantiam. Quare etiam conuertutur, si nam est homo est quos scientiae capax,& e Guerlo:& si trigonus est. necessario quos tres anguli duobuS rectis sunt squales, & duo latera reliqu maicia,&oecouerso haec igitur ipse secundu accidens propria ut uat,est igitur hoc primo,& per per sciper se aute in quod secundum substantia est,non autem si quid est per st,hoc etiam primo est,magis enim quod per se est,qua quod primo.animal enim homini per se quidem adest,non autem prunc Quare M si non sit homo. nimal tame esbideo no primo subest homini. Similiter quom figura trigono per se quidem inest non quidem primo,& si enim non sit trigonus, figura tamen est. uerum quid ego figuram dico at nem rectilineus primo subest trigono,cum quidem per se st,est enim rectilinearia si trigonus non sit.haec igitur Ruit per se propria primo existentia,qus rei nem soIi nem omni' nes semper adsunt,& per se.quare dc couertuntur ad rem. De iis in demonstrativis inquit.quod horum Ium demonstratio est,no autem accidentium,nes eorum,quae per se quide, non 'autem primo sunt de hoc metit ex quo enim demonstratio scientia est,&scientia a peccato im unu&ωgrpens circa ea qus semper eadem sunt,oc eodem modo se habent,propterea non esse illud potesttit accidentia sit demonstratio,quae quide accidentia alias aliter se habent,& fiunt,& corrupuntur Rusus demonstratio est eorum,de quibus dubitatur, quae autem per se sunt, de non primo ea ut plurimum sunt indubitata,velut animal homini,& figura trigono,quom nem proprie demonstratio est.demonstrat igitur in illis ne generalissimoru generum esse demostrationem, quonia nemdefinitio sed illa per descriptionc significamus.omnis enim proprie demonstrano est,qus de causscausatorum fidem facit de uniuersalibus magis particularia. uelut unde homo substantia demon/stramus per animal medium, is omne animal substitia est,& causa quod homo sit,su bstantia ea est, quod omne animal substantia est caute uniuersalius est,quod enim sit omne animal substastia magis est quam qd homo stanimal Rursus quia trigonus est,ideo tres anguis duobus rectis aequales habet.& rursus quonia trigonus est,duo latera reliquo habet inrora. M autem trigonus est propterea quod angulos tres duobus rectis aequalis habeathaec ipsa igitur pinprie demonstratio est. At etiam coniecturalis dicitur demonstratio, quaede causatis causam fidem facit,quEadmo/dum ipse in libro de coelo secit,qui de Iuminibus tuns, haustam esse luna demonstrauia Se quυ
16쪽
dem eonveniebat 3 conuerso demonstrare eam esse siphaericam,propterea quod eo modo splandet, hac igitur demostratione usi sumus ubi caulatum mamici ius est,qua caula. Dico aure rotundam τει eam quoniam id quidem scimus, quod in m nse bis quidem fit falcata,quando scilicet a com unctione digredi fi& quado coitura progreditur bis semiplena ibis utrinq, gibbosaidi semel plena quod alia de caula no fit nisi quia luna ipsa rotunda est,si nas esset discus, statim & cumulate aut illuminanda aut non illuminada esset nuc aut quoniam Sol superior est, quado quidem sit Lunae ex diametro oppositus nos quonia medii sumus, totum quod ad nos hemisphaerium Ucctat, cuiquOS sol obiicitur,illuminatu videmus, cum uero .ppius accedat semper eius partu,quae vergit d nos,lumen iminuit addithi parti illi,q super nos est cui enim dixi.Luna superior est Sol G hoc modo paulatim donec per ipsam ad perpendiculu lactus illi adeo, ut amplius amborum no limus medii sed ambo nobis ab uno latere sint eam parte quide, quae spectet ad nos abis i umine faciet, cam uero qus sit supra nos illuminabit. huius autem rei fidem accipere licci quoq3 nobis hic apud nos,nam si quispiam sphaeram magnam fecerit at deinde leuerit alterum quide hemisphaeriu coi re albo,altem uero nigro deinde in altum sphaera sustulerit, paulatimq, ipsam declinauerit,albo, si ita accidat colore superius existenti:postea inclinata sphaera laquam tenuis umbella quaeda facta uidebitu r deinde particulatim sphsra inclinata reliqfigurs de albi hemisphstii totius infra couersi sinis si multa sit altitudo hemisphstium dealbatum figura disci uidebitur. hsc igitur extra propo/situm talem hanc autem demonstratione coiecturalem dicimus, si sumus hic est,igic S ignis, FPer sumum ignis coniectiara facimus,coiectura autem signum est insolubile quemadmodu ipsius ignis est sumus quod ipsa luna sphsrica est quoniam scilluminatur. Solubile aut non coniectura, sed signum dicitur, hoc autem est, quando non omnino caulatum caula sequitur, ueluti pallada est, quia peperit non igitur palliditatem partus sequitur. est ergo solubile hoc non argumentu, sed signum uelut adesse corpori nuper occiso intersectionis est signu. Qilare dc ille dicit, eorum igitur qus se dam accidens propria sunt,quae diximus primu nos de esse per se demonstratio est. Dubitauerit igit unquisiplam dicit quod horum tana sit una methodus demo strativa, sic dicit Min capienda uniuscuiusq; diffinitione est una quaedam methodus,quod si & una est,id quaerendu,
Mus non est una, T comunis ν ου methodus circa quod quid est,id etiam itractare ii dise
fcilius, oportebit enim circa unuquodsi quis nam si modus,acripere. Si quidem erat una hoc solum habebat inquisitio quidnam sit ipse quoniam uero plures umsunt,plura sunt inde quaesta,& quot numero,& quales specie & quali sit pro rem qualitate utendum hoc enim oportebit circa unumquod quisnam sit modus accipere,illud significat, qli me thodo pro rerum qualitate sit utendum.
Quando autem manifestumst an demonstratio, an diuiso,an alia quaedam sit methodus multas
insuper dubitationes,multosque errores habet ex bis.
Hoe uelut in suppositione dicit.postq inquit omnia quae enumerata sunt inuenerimus, quado uidelicet nobis erit apertum,hanc esse methodum per quam diffinitiones inueniamus, uerbi gra tia aut demonstrativam aut diuisivam,aut indicativam alia rursus no minor dietis dubitatio succedit,qualis autem sit illa subinfert.
Ex quibus oportet quςrer aliora ias sunt alia principia,veluti mi merorsi,assu cier m.
Videlicet sub quale genus rem propostam reducemus na eorum,quae sunt,n5 unum genus est,at decem.& alia sub aliud genus reseruntur,ut inquit numerorum,& superficierum, dicit igithorum principia numeri quidem quantitatem diffinitam superficiei uero continuum uel & ipsorum principia dicit numeri quidem unitatem superficies uero uel lineam,uel punctium, punctus enim diductus lineam generatilinea uero flues superficiem producit uerum ipla adem sunt principia composita,& ueluti ordinata,continuatione autem S distinetione selecta saepenumero autenobis ordinata principia in relationem diffinitionis obiiciuntur uelut in numeris dicimus mi ni merum esse multitudinem ex unitatibus compositam.Quaerimus igitur inquit sub quale senus id quod propositum est,reducatur, multis enim genus dubitabile est,ut posta inuenerim hoc in proprias differentias raceperimus,dissinitiones hoc modo reddamus. λ
17쪽
Primum cutem fortasse necessarium est aperire. in quotum gemrest ipsa anima, o quid sit,
o scilices sit, quod ρ id est Gubstantia an qualita an quantitas,an aliud quoddam praedicamen torum, de quibus disseruimus.
Postv ipleuit ea,quae communiter de diffinitionibus,quae uidelicet de anima dubitantu r,hinc incipat quot de iis,quae in anima ad acceptione definitidis dubia sunt.oportet igitur inquit,& in anima quaerere lub quale genus ipsam reducamus, de hac enim re multa dubitatio est,alu nas ipsam sub substatuam reducunt,alii sub quacitatem,quorum est le Xenocrates animam enim numerum sei mouentem dixit ese numerus autem sub quantatem reducitur.siquidem hoc ipse da/cebat non aliud quiddam per hoc obscure loquebatur,alii uero ad qualitatem referebat iplamide quotum numero sunt quosi medici,temperametum eam esse dicentes,huiusce quos opinion il/li sint,qui entelechiam talem dicunt discemus enim quomodo illam entelechiam dicat Arid iucro proportionem esse elemctotum eam dicut illi sub Nicamctum ad aliquid illam reducere ui/dentur,na' duplum,& sesquialterum sunt ad aliquidinas duplum est alicuius duplu. ambiguuigitur est ladem genus,at posta nos inuenerimus eam esse lubstat iam,rursum quaerimus utrum corpus,an incorporeum. Quod si corpus,simplex ne an compositum,sed si incorporeum sit,utruseparabile,an inseparabile oc utrum una in unoquom aia,an multae.Quod si una,aut unius spe rici, aut multiplicis potentiae,5e quae sit potetiarum dii serentia quae si multae sint utrum numero multae an specie quos qd si specie, utrum quos; genere,an non,q enim specie disserunt, non om nino genere quoq; sunt inter se differentia uelut homo,& equus. quae uero Senere distant,ea ne/cessario specie quos disserui ut lapis,& animal.haec igitur,& his plura ad animae diffinitione capiendam,quaerenda sunt.ptimum auae fortasse necessarium cst aperire in quo nam genere si, dc sides uidelicet ex diuisione genus ipsius capere oportet,quod quidem genus praedicatur in eo quod quid est,h aut in introductionibus didicimus genera in eo quod ud est micari, iterrogati enim quid est homo dicimus animat:& cuipiam interroganti quidnam palma sit,arborem esse respodimus,oportet ergo ante Cmnia cognoscere quid sit anima nam,qucadmodum Diuinus Plato dicit in P dcne, principium est unum bene consulendi scire oportet de quo nam sit cosilium,uel to/ta errare uia necesse est.igitur m de anima qu aerimus,nisi prius didicerimus quid ipsa siti uim substantia,an quantitas, rum pro substitia si substantia sit,ut est,ipsam essetaut quantitatem, aut qlitatem,aut aliquod ex aliis praedicamens necessario consequenter principio ea,quae deinceps ordi/nantur coeludentes,omnino pererrabimus alia pro aliis inquiretes. Arilloteles quos in physin D quit,quoniam cognoscere S scire accidit circa omnes modos quoru principia sunt, uel causae, uel elementa ex eo quod ea ipsa cognoscimus Minde, si ad rerum cognitione principia cognoscere ne cesse est,alia autem sunt aliorum principia, quodnam sit animae principi um quaerendum est, dc eo magis,quo dubiosior aliis in anima principii inquistio est.
At etiam virum fis eorriguae in potensia fiunt an magis enuleata eL non enim paru dissert.
Semper per diuisionem rcedens ueram diuisionta particulam capit,& hanc ipsam subdiuidit. posta igitur dixit,an substantia si an quantitas an qualitas m ex aliis Nicamentis aliquod, alia Fclem praetermisit,id autem accepit,quod substacia sit hanc quos Manceps S in corpus, de in incorporeum diuidit,cum enim uellet corpus,& incorporeum dicere,dixit utrum sit eorum,qus in potentia sunt,an magis entelechia quaedam per id quod dixit in potentia sunt,corpus inuens per entelechiam uero,incorporeum,nas omne corpus uniuersaliter potentia est,qd autem potentia est, uel es scdm substantiam uel scdm aut quantitatem aut qualitatem aut in locum trasmutatione, igitur in generatione,& corruptione omnia corpora per omnia,ex eo quod potentia est,significata, sunt in potentia,nas potentia sumus homines in spemare dc ua menstruo,& cum pueri simus,potentia habemus uiri magnitudinem. Similiter quo p in qualitatefrigidi sumus potentia sum in simus calidi 8c potentia movemurcu sedeamus. Coelestia aute in trasmutatione scdm locum solum
illud habent,qd potentia est,nis sol ex oriens in meridie potentia est,ais ibi cum sit actu potem est in occasu,ais in aliis coelestibus eodem modo. Quoniam igitur in omnibus corporibus, quod potetia e specniaca pterea, per id qd dixit poterea demiando corpus declarauit,at O ise in corpore. struxit ho in potentia in incorporeo uero no dixit in entelechia per ablativum casum uerum potius entelachia quaedam per rectum dico igitur ν aliud est potentia,& aliud in potentia, item aliud entelech: a de aliud in entelechia,materia nas solum est potentia,Omnia enim sunt potentia,
18쪽
M u autem nihil forma autem soIum entelechia est,quod uero Istat materia,& forma id ic in potentia Sc in entelechia est haec enim patiter concurrunt,quod et, est in potentia hoc idem quos est in entelachia omnes enim formae potentia sunt in materia, qus modo ho modo illud actu fit .nue
enim cum sit ea homo potetia actu quado fit homo magis autem simul haes de qd actu, εἰ qd
potentia est,quoniam autem materia nuqua forma nuda est ea uero forma actu quide est hoc aliquid at aliud potentia naz spermatis forma potentia est homo qd igitur in his potentia est, in illa iis uero a tuiquodq; in diuinis,& incorporeis non est aliquod potetia quoniam neq; ibi materia,nessi propterea quicqua actu,non enim sunt actu hoc aliquid veru sunt ipsae per se formae agentes purae sine materia quare S in libro de interptatione inquit,eas esse sine potentia actiones, non aut eas dixit actu esse: propterea distingues imateriale,& incorporeu a materiali, de composito natura, hoc ait,utrum sit eorum, quae in potentia sunt,uidelicet ea corpora sunt,quae in potentia sunt hoc est in materia uel entelechia quaedam scilicet forma qusdam pura,& imaterialis,dissert autem n5 Parum,uidsicet non parum corpus ab incorporeo distat.
Considerandum quos an partibilis fit, an imparsibilis.
Nos possumus,quemadmodu quoqi Alexandro uidetur hoc scilicet an partibilis si, an impartihilis,accipere in potentiis animae,nas illud quarti potest utrum multiplicis potentiae sit,an imparaeibitis,illam enim ipsam dicit Democritus impartibilem, non autem esse multiplicis poteriae,idem nataras esse noscere,quod sentire,arii haec ab una potentia procedere. H unc locum sic interpretari quo7 possumus: utrum simpliciter anima una quaeda sit in unoquoq; an in diuersas animas di indatur quod in unoquos sint animae plures,id autem patet,quod unam possumus de plures dicere, plurri quidem,quod inuicem specie differunt uegetatiua,rationalis 6c irrationalis,alay etiam mutuo separantur. unam uero propter earum coniuctione,& affectum comunem etenim de rone actiones traseunt uis ad vegetatiuam 5 harum motus 5c uitae serε sibi ipsis rationem simul dis ponunt,sic igitur una est,& non una. hoc aute modo pulchraus est enarrare illud partibilis,an inspartibilis. utrum inquit una qdam est anima in omnibus animatis,an multae. quod si multae, utrsi specie differunt solum,an qilo I genere. dicerent autem unam esse eam qui temperamentu dicu ad proprietatem ni I temperamenti,quod in unoquos si eam uariani uelut unus aer comuniter undiq; in*srans secundu eam proprietatem,quae est in unoquos animaliu illi autem hanc faciunt sursum ἔ;,εc deorsum effectus musis meliores facientes inanimam nas corpus andis est taula,qd uita caret,uitae, obile mobilis,irrationale rationalis,dc quaecus sunt istiusinodi.
Et virumst eiusde steries anima, an non.Quodsi non fit eiusdem lectet,virus ecie di ferat o
genere,nunc enim qui de anima dicunt,o querunt,humana de anima sola perscrutari videntur.
Consequens est,posta propositum sit an una,m m uitae sint,damq, multas eri,ut quaeratur an sit eiusdem speciei anima an non, hoc autem non ut ad animas in unoquos plures existentes dici potest at simpliciter omni de anima,quae sit in animatis,quod quidem magis credendum est,quae enim dictio sequitur,hoc declarat,id enim dicit,qui de anima quaesiuerulide sola humana Pscru tati sunt. Quare de omni anima ipsum loqui manifestu est,& hoc partibilis nempe,an impartibili , magis ad hoc excipiedum est, ipsae igitu r inquit anims simpliciter in omnibus animatis an solum specie differunt,an quo* genere assumit enim rursus ex diuisione qd uerum est,at* concessum, scilicet eam specie differre etenim nunc quidem dicit.Qui quaerunt de anima de humana scrutari Uidentur. quidam uero dicunt in quorum numero Alexander est,ipsum obscure loqui G tra pla tonem.Uidetur enim Plato,dc alibi frequenter quidem,maxime autem in Timaeo de ala quiny ix rationali disseruisse.fortasse igitur in physicos in Democritum M in alios obscure loquitur. At ha
Cauendum est autem ne nos lateat,utrusit eius una ratio,velut animalis,an alia sit uniuscuiuis,
in equi,canis,hominis, I. lCum dixerit,utrum eiusdem genetis animae sint,an diuersi,rursus hie de genere ipsarum dicit, si quidem genus est,oportere cautos esse 5 quaerere utru de omni anima dissinitio una reddi polysit,an no. Una autem redderetur dissinitio,si comune genus haberet, Iut animalis,cum sit genus
mus etiam super his quod respondendum sit,illi enim dicerent in humana anima omnem antimalem potentiam contemplamur de humana igitur ala disserentes de omni me disputamus.
19쪽
equi.h minis reliquarum specierum,diffinitio redditur una substantia animata sensitim, quae diffinitio animalibus propter comune genus conuenit,quod si no habeant unum comune grnus, non quidem diffinitio una reddatur ipsarum,non habent autem,quomodo . hoc quidem prius, illud uero posterius natura in illis est,in quibus autem prius S posterius est horum comuniter P dicatum non est genus prius autem natura est id,quo sublato tolluntur alia non autem illud quo sublato restant alia di illud quod infertur,non autem qd infert.est igitur in animis prius,& polle rius natura,ubi na* rationalis est,ibi quos irratioalis,& uegetati uaiatq; ubi irrati tis,ibi qum3 vegetatiua cst,at ubi uegetativa est,ibi non sunt reliqua,nes ubi irrationalis ibi ronalis est, di sublata uegetatiua sustulit quoq; reliquas e subiecto. rare in ipsis est & prius,& posterius natura. prior enim uegetativa est non dignitate,sed quod aliae sine ipsa esse non possunt,dc eodem modorationali irrationalis prior est.quod si prius,& posterius in ipsis est,no est igitur harum cemuni ter praedicatum genus uidelicet anima,sed ipsa est uox aequivoca uelut ea,quae ab uno,&ad unu. Quare nem ipsarum sit una diffinitio quoniam ne* ullius est aequivocorum,sed animarum dis finitiones diuersi: sunt,ut hola,& canis & equi uaris dans dissones, unde& ipse de ala quada coem redditurus ronem non per dissinitione, uerum ex conuenientia quadam, quemadmodu uidini mus, loq uutus est, siade coe quodda in omni ala dicere oportet, M.s diffinitio cois haud est.
Animal autem uniuersale aut nibit est,aut posterias,NDilitersad aliud comune Idicatur.
Putauerunt aliqui de ideis ipsum obscure loquentem hoc dicere contra Platonem at hoc non ita se habet etenim quos ipsi uidentur esse genera despectes,quae ante multa sunt,in metaphysi cis igitur cinquit qd. quemadmodum duplex est ordo, alter in exercitu,alter in militibus,& exor/dine exercitus,fit ordo m illium: duplea quos sanitas,altera in mi dico altera autem in sano corpore,& ea quae in medico est,eam sicit,quae est in corpore eodem quo modo in mundo qui est ordo:ex ordine opiscis factus est..trare & ipse rationes abstractas rerum cognouit n hoc etiam tractatu inquit, est aut itellectus mactu rcf.euge & hi qui aiam specierum locum dixerunt, hoc idedixerunt in metaphysicis quo* de intellectu diuino rursum disserens ait.omnium species in ipsa esse.dicitios quod se ipsum uidens res uide cu* res iplas uideat,se ipm uidet,di alia i finita eiusdem sentetue.qine ex ipsius auctoritate possemus afferre in medium.Quapropter hic tremo non despeciebus est, quae fuerunt ante multa,uerum de posterioribus generibus ideo non simpliciter . dixit animal nihil esse,sed apposuit uniuersale,Oscilicet animal ut substantia est & diffiniti potest. Universale autem animal no est in substantia,non est enim simpliciter uniuersale animal.quod aliquid particularium no est quare ut uniuersale.& ut genus aliquod animal uel nihil est uel poste/rius hoc est intelligibile. habet enim subsistetiam dum intelligis,ut enim per se subsistens nihil est,& hominem diffiniens, equum .non inquatum comune est in multis uisum indiuiduis im diffinitiat inquatum natura qdam est,& substantia,horum nai multitudo a pler materiam,non propter speciem est.id etiam patet qd animal,& homo diffiniuntur inquatum substantia est non autemquatum de pluribus praedicantur.Etenim si unus metit homo et diffinitio hominis digruit.Similiter amplius animalis. Sic quidem Alexader. Aristoteles autem,quoniam mentionem fest antimalis inquiens omnis animae none est una diffinitio, uelut animalis ideo id apposuit,quod ut uniuersale uel nullum est animat,uel posterius. Si igitur omnino diffinitionem animalis uult esse,dis finitiones autem generum,quae sunt ante multa G sunt,non enim fieri id potest ut illa uideant rationes rerum productrices cum sunt diffinimus autem itelligibilia,nis eam dissinimus intellige/tiam quam de rebus habemus,ea autem sunt posteriora senera. ne essio diximus haec esse di/cta de generibus posterioribus.
Ad hoc si non multae sunt animae, sed parte virum prius oporteat suerere animam totam npartes discite aute π harum determinare quales aptae natoni alterae abimescem esse, o Vt partes oporteat quaerere primum, an ipsarum opera uelut intergere,an intellectum, O sentire u
Pota dixit utrum una an mulis,quodq; si muItae utrum specie solutan quos genere sint aliem, nunc alteram partem diuisionis exquirit.Si enim cinquit non animae mestaesed partes. Hoc
20쪽
autem non muli rursus dupliciter interptabimur cum superiore,uel enim in unoquogi nostrRec etiam simpliciter animatorum non multae animae,ut in homine uegetatiua irrationalis, S rationalis,& harum partessed una quidem est anima paries autem eius Iuni hs,uidelicri diueres pote tiae uel quod simpliciter anima non diuiditur ut genus, in species multas animaru in rationem, in iram,in cupiditatem,& relaquas,uelut unum quodili horum sit anima, quod quidem supra dixit utrum separabilis,an inseparabilis, genus enim diuiditur in species.quare in unoquos animatota non anima,sed pars est uel partes animae animae inqua simpliciter, quae tota est,non genus. igitur inquit si non multae animat,sed animarum sunt partes, potetis scilicet multae sunt, siue hoc modo, siue illo acceperis. Rutius inquit multas habet oratio dubitationes. id enim qusrenta est,unde incipiendu sita doctrina,an a conleplatione u trum a partibus an a toto, utrus enim rationabile esse videtur.nal putabit qui iam oportere incipere a toto, tanu a manifestiore,partibus enim totumniamsinius est.e conuerso putabit hoc oportere magis incipere a Ptibus,tana simplicioribus opor rei enim eum, qui cogniturus cst aliquod compostum cognitionem prius habere eorum,de qui bus compositum est iterum quoniam potentiae habet opera qua cla, uidelicet operation , nis, V operatio ex potetia est.illud quaerendii an ex operationibus incipienda sit primum,an ab ipsi βpotentus.ex quo igitur substantiae rerum sunt inceris,certae aut sunt operationes, Ppterea Oportet a mani sestis incipere. nas ex operationibus habitus cum sint habitus incerti cum aut didicerimus
habitus quod idem est ac si diceremus potetias,ex ipss quos substitias ponderamus,omnis enim potentia est ex substantia,& omnis operatio ex potetis. At postsi inquit hoc quo a nobis erit imVentum oportere ex operationibus incipere:Quoniam sunt ad aliquid operationes ueluti intelle ctio intelligibilis do sensus sens bilis & imaginatio imaginabilis, dc cogitatio cogitabilis,& reliq simi liter,haec autem ad aliquid,oportet autem metem ea quae sunt ad alio illud quos scire ad quod
ea sunt, cesse est inquit iterum quprere utrum oporteat ex operationibus incipere,an ex iis,circa quae operantur,& quoma manifestiora sunt operationibus ea,circa q operantur,manifestius enim
id quod scntitur, quam sensus, de quod opinamur, quam opinio, & eodem modo reliqua, his igitur incipiendum,differt autem solum in intellectu fe in intelligibili hic enim intelligibile est in certius itellama, nas noster e itellestias, intelligibile uero est supra nos.hoc igis oportet cuiqui in Gligibilia cognoscere uult scire prius quidnam sit intellectus. Sic igitur 6c Aristoteles in hoc solo facit prius de intellectu, stea de intelligibilibus doces. Difficile autem est S in his diffinire qualia apta nata sint abinuicem esse diuem, nas illud incertum est an sensus,& imaginatio sit idem,an alterum,uel imaginatiuu,& locale motivum,& in reliquis similiter,a utrum partes oporteat quἴTere pii ,an opera ipsarum,partes enim potetias ipsas opera autem ipsarum, operationes ipsaS,ut intelligere an intellectum,intellecta quidem potentia intelligere uero operatione 6c sentire,an seri
sitiuum sentire rursus operationem tensitiuu autem ipsam potentiamsimiliter de in aliis uidelicet potentiis oc opacionabusin intellectu,& intelligibili Sc in opinione di opinabili,& in reliqs. Quod si opera, prius rursus quisipiam dubitarit an opposita hora prius,an opera quaerendu sit,hoc est an operationes opposita aut dicimus operationibus . sensibile sensui.& reliqua similiter opponuns aut haec,uel ut ad aliad, sensus enim sensibilis est sensus, S sensibile sensitius. 6c intelligibile intellectivi, dicere oportebat sensibile sensus,ic intelligibile intellectionis i hsc enim sunt operationi, significatis m,Verum per abusum dixit intellectici 5 sensitivi,quae quidem sunt potentiam fgnificativa.
Uidetur autem non solum snd est cognoscere utile esse ad contemplandum causas eorum, quae
substanti s accidunt. itii: sta exposuit eas qus debebat quaeri spositiones & comuniter in omni diffinitione, Sc priua tim in ea quae ad animam pertinet iam nobis uuIt ipse per haec methodii quadam a facultatem inumtionis diffinitionum tradere. est autem methodus hae non solum inquit rerum ditantio nobis confert ad cognoscendu substantialiter existentia in rebus, ueluti cum dicimus anima substan tiam per se mobilem per hoc enim concludimus quod de immortalis, εἰ quod per se subs stes est: animae imortalitatem dabimus ex desinitione,& rursus cum cognouerimus quid est trigonus in uenimus ex hoc qd habet reliquo duo latera maiora,quod si, tres angulos duobus rectis squales tenet non solum igitur inquit in cognitione eorii, q per se inexistunt rebus conserunt nobis dissinitiones, at aliquando quos E conuerso ad cognoscendu quae nam sit xpositae rei dissinitio consertnobis tapenumero cognitio eoru, quae pse, de ptimo rebus inexitat, haec mi dicit atafiva hR, ut