장음표시 사용
21쪽
quoq; superius diximus. At s hoc est,uidebitur esse mutua demonstratio naip si per dimitiones
accidentia cognoscimus,& perhpce conuerso dimnitione simu tua est demostratio dico igis quod non est mutua non enim de eisde accidentibus utra I dicit sed altera quide quae perdimnitiones cognoscimus S altera rursus per quae in dissinitiones facultate habebimus, haec enim manifesta Sex cui dentia sumpta accidentia conserunt nobis in dissinitiones nodu cognitas.dimitiones autem in acceptionem non manisestoru ex euidentia accidentium, queadmodum frequenter & ipse init uolens dissinitionem loci reddere quonia haec erat incerta,accipiamus iquit prius quasi arbitratorem reduci dissinitionis ea,quae secundu comunem intelligentiam insunt loco, uelut quod in loco est continere hoc illi esse aequale,& qcul alia ibi conunierauit. & cu dicit si reddita dimnitio ei uomodi suetit omnibus secundu comune intelligentiam loco inexistetibus conueniat ut integra erit, quod sit non,nequaq.Sic aut Sin infinito,& i uacuo, S in tepore: sic etiam in sublimibus causamqrens grandinis,qsiuit ea q coiter illi inesse concessa sunt.q qde in autumno aut in uere fieri solent, Ec in hieme in locis tepidioribus postea in t talem de ipsa reddamus cam,q omnibus his coueniar,sc igitur inquit 6c nunc quonia quaerimus anime di Tnitionem ipse auic certa non est,ac piamus ea.quae ex euidentia per se animam primum cosequutur,ut ex his uiam sacramus in acceptionem dissinitionis ipsius,uelut imaginatiuu locale motiuia,uitae factivum & quaecus similia,qus Ppria uni animae,quare post exitu in ipsius non operatur hFAis talia corpus.
Quemadmodu in mathematicis,ut quid rectum, o quid curua,vel quid linea, πsuperficies,adcognoseodum quos rectis ipsius triangula anguli sunt aequales. Sed P converso acridentia congcrut magnam partem ad cognoscendum quod quid est.
Hoc exemplum est huius,quod ex dissinitionibus inueniemus ea quae per se insunt rebus,naPin mathematicis est ut plurimum necessarium ex dissinitionibus consequentia cognoscere, quoniam iis no possumus a sensu quicqua accipere eorum quae illis insunt at prius oportet scire quid sit trigonus,postea sic ex hoc syllogizare quid ipsi consequens est per exemplum autem declarauit se Nunc accidcntia dicere quae P se primo sunt.Trigono nasi primo,& per se hoc inest,ut habeat tres hangulos duobus rectis equales soli enim sc omni trigono hoc inest.in cognitionem horum igitur inquit confert scire quidnam linea sit,uel quid superficies,uel rectum uel curuum haec auae empli gratia uelut in suppositione dixit. non quod uti haec omnia,uel solum cosenit ad disceta duo bus rectis esse aequales tres angulos neς enim dissinitio curui nes superficiei nihil quicquam is serr,oportet autem,S aliorum quonidam dissinitiones assumere,in his igitur ad acceptionem ac videntium assiimptione dissinitionis opus est,quoniam nihil ex euidelia de illis dicere possumus, aliquando autem in aliis rebus ad κceptionem dissinitionis accidetium cognatioe opus est,quemadmodum in loco,& tempore,& uacuo dc infiniton nunc in anima,quoniam dimitio non cerata est,haec autem ex sensu manifesta sunt.
Cum enim habeσmus reddere per imaginati OG de aeridentibu vel omnitus,vel pluribus,tutu quos desubstantia habebimus aliquid quamoptime dicere.
Imaginationem cinat scilicet planiorem cognitionem uidelicet apparentia,& manisesta, imagi/nationem uocauit,qdea sint aperta tunc quo*de substantia habebimus, optime dicere, si naseorum multa,quae prrse,5c primo insunt rebus,cognoscere poterimus,uelut inuestigantes p hscinuenire rei dimitionem,substatum autem dicit omnia quae simpliciter,& diffinitionem de qus/ciis alia sunt in substatia,cum enim diffinitionem inuenerimus,per ipsam quos omnia,qus sub/ctantiae insunt,inueniemus,& hoc uolens ipse declarare subintulit.
omnis enim demonstrationis principium est,quod quid est.
Hoc videsicet M si ex euidentia habemus quadam cogni nem eorum,quae substatiis accidui, attamen hanc ipsam cognitionem habemus e sensu,& non demoriatiuum,cum uero dissinitione cognoscamus,tunc laeter principiis usi dissinitionibus ipsis eorum cognitione capere potamus. Sane autem no ad omnia simpliciter accidentia substatiis hoc excipiendum est. accidetia autem ueIuti lana dixi quae primo,& per se insunt ut no appareat esse mutua demostratio siquidem p accidentia dissinitionem dc econuerso per dissinitionem accidentia cognoscimus,at alia Uim sunt,per
quae dissicitiones discernimus,quibuscus cognitionem de sensu habemus,udut hoc ut simulca
22쪽
adesse uitam inferre corporibus hoc enim proprium est animae,esse causam nutrimenti augumentationis generationis,esie animalibus causam, motus in latera, haec enim sensui cognobilia sunt. Attame ex damnitionibus quaedam existetia dubia colligimus,ueluti imortalem esse rationale ani mam postq enim inuenerimus in diffinitione ipsius qd est substantia per se mobilis, ex hoc quoa per se mouetur imortalem eam esse collegimus dimnitio nas sumitur ea his,quae per se rebus in/sunt,no tamen omnia, quae per elant,amplectitur,at ea quaecus sunt apta separare subnatialiter aliorum subiectam natura uel igitur sic excipiendum illud omnis enim demostrationis prinUPIuest qd quid est,uel quod ego dixi,qd est quos magis uerum,& Alexadro placet. Omniu pronus
quae per se rebus insunt principium esse diffinitionem dicit,quomodo enim potest illud heri,ut asdemostrative cognoscat ea,quae per substantiam sunt in re,qui huiusce rei substatiam non cognoscat etenim de sensu licet accipere quaedam ex his quae rebus insunt, ex qu:bus etiam occalliora aetdesinitionem inuenimus,at qui substat iam rei non cognoscitiis ex illis cognationem peritam capere non potest haec autem diffinitio est. unum nai uere principium est huic qui bene consilium capturus est.Scire oportet de quonam sit consilium uel tota errare uia necesse est, quod enim sit an anima imaginari sentire intelligere.& similia illud e sensu scimus,at quae nam sit hora natura,at sutrum eadem sint inuicem an diuersa,& quaecis de his qurruntur, nequaquam scimus,uerum tunc scienter de ipsis cognitioncm capimus quando ipsius anims substantia cognoscimus, naut uero demonstratio non est.cum enim sint omnino quatuor problemata an sit,oc quid sit. & quale
quid sit & ppter quid sit:hoc quidem quod haec sint ex euidentia accidctia capimus,fc quod qd est ex ipsis coniecturam facimus ex dissinitione autem non cognoscim us qd accidentia sunt.at qdquid est εἰ quale,& propter quid.quapp per hoc quidem quod est ipsorum accidetium, qd quid est ipsius dissinitionis cognoscimus, per hoc aurem quid est ipsius diffinitionis reliqua Iblemata ipsorum accidetium . quare non scdm idem mutua demonstratio est,hoc aute nihil absurdum, rmutua quaedam demonstrare non scdm idem,uerum scdm aliud,atq; aliud,& quod sit huius metis Aristotelas declarant ea,quae sequuntur.
Quaredecundum qua cus di initiones,non doridit acridentia cognoscere , et nec conrectare de ipsis Iarila. patet st, dialectice, di sis sunt o vane omnes.
Consona sunt haec iis.quae dicta sunt nam si principium omnis demostrationis est,quod quid
est omnis necessitas est,si talis non sit reddita rei dissinitio ut per ipsam de omnibus,qua per se in sunt rei clarum sit ueluti P principiu scientia sacere uel coniectura quaedam accipere, quoniam im omnia,quae rei insunt per se in diffinitione manifestantur necesse est in t talem dissinitionem Salaeticam esse 5 uane dieram,uidelicet in uano latam minimeqi rei naturae congruentem, Dessi tauad applicandam rei ipsius intelligentiae extremitatem sed esse suspensam,& rei naturam non con tingere nes extremo pede cogitationis inhnere sere rei,dialeelicam autem,hoc est no naturalem, sed simpliciter ad gloriam respicientem,& ut aliquid dicere uideatur qua de re ipse paulopost metionem faciet in eo.quod dicit iram esse ultionis appetitum,non enim naturalis est haec dimitto, nam substantiam im non declarauit,at ab ea abscindens quiddam qd in ea existetiam habet perladissimul ex quo nes consequentia iram cognosceremus queadmodum exeo,qd dicit iram ce struorem sanguinis circa corypter ultionis appetitum,haec enim dissinitio quae consequunc cognobilia suit,quoniam palpitatio quaedam cordis c5sequitur eos qui correpti sunt ira circa Ep eas PaNtes,quae ibi sunt,fit caliditas,irati V rubescunt,hoc autemspter motum sanguinis est,talis est etia a Xenocrate reddita animae dimitio,numerus enim inquest seipsum mouens qui enim hanc aud uerit,ex ipsa potetit coniectare,& capere nihil eorum quae in anima aut in animali sunt. Regulam autem nobis reddedarum distinitionum per haec Atisto.tradidi oportere.sipsas esse tales ut Oia
quae per se rebus insun per eas,uelut ab aliquo ptincipio syllogizare possint haec enim perstistissima diffinitio est. Dubitationem aute babento pagiones animar,vim sint omnes comunes, eius quos quod bobe , an sit aliqua etiam inius animae propria,hoe enim acripere qdem necessariis est,at no facile,Videtur autem plurimora nurum sine corpore pati,nes acere, velut iras i,co dere, cuper cino sentire. Posta dixi tyblemata quae in ratione animae quarti debebant.& esse quadam secultate ad ac
Ptionem diffinitionis enarrauitae sensu cognitionem eorum,quae per se sunt in anima am etiam
23쪽
ipsum dicit. en maxime dubium de passionibus animae conreptationem quadam capere ueluti occasionem ad ipsam diffinitionem non enim habemus inat e sensu diiudicare an omnes animς passoes utriuis simul sint animalis uidelicet comunes, an ipsa quosi priuatim quasdam coes passiones habeat necesse est enim inat omnino hoc ante capere ad animae substat iam cognoscendam, pete enim illud est difficillimum.Si mem igitur corpore ut instrumento utitur priuatim habem
crationes non ad diffinitionem uti corpore oporter,naq; ascia substantiam fabri no complet, sin aut sutam in corpore habet ut simul utriusqi sint operatiora necesse est in diffiniticte corpore uti, queadmodum diximus in ira,necessaria est igitur horum acceptio,at non facilis, passiones autem munius ipsas operationes animae uocauit, apparet autem utplurimum nihil sine corpore pa/ti negi facere,plurimς na* passiones di cum corpore fiunt,fc circa corpora etenim irascentibus, de tristantibus S cupietibus de audentibus,& timentibus S in ossius talibus simul patitur,ais mo/uetur corpus at etiam ipsae horum passionu,operationes circa corpora sunt.Quare sunt hic utri/
Maxime autem videtur proprium intelligere.
Ecce iterum passionem ipsum intelligere uocauit, hoc ueluti contra Andronicu Rhodium, qui librum de interptatione adulterinum fecit na ibi dixit Aristoteles intellectiones passiones animς. quemadmodum disti est in Iibro de anima,nullo modo autem appareat in libro de anima, ueluti nominauit Andronicus, ipsas intellectiones passiones dixisse,ecce igitur de hic itaquit:qua maxime autem simile est proprio ipsum intelligere, propria enim passione uidelicet.
Si autem est τι hoc imaginatio quaedam vel nonsine imaginatione, non continget viis , hoc esse
fine corporeo Si intellectio inquit uel imaginatio quaedam est,uel abis imaginatione non fit omnino necesse est,ut nes intellectio propria sit anim es utriusq; simul,si quidem imaginatio dependet a sensu, ex ipso enim Typos habet sensus autem simul est utriussi de hic quidem, ueluti problematice hoc
pacto dixit, manifeste enim in tertio sermone dixit abis imaginatione esse ipsam intellectione dicit autem si primae autem intellectiones,quid differet ut imaginata non snt,uel nes alia imaginata, at non sine imaginatis,primas dicens Intellectiones, quae circa intelligibilia sunt,quas sine imagina tione esse enuntiauit. hoc autem non sinet tribus modis dicitur, uel enim neq; nocens nes iuuans, ut dicimus non sine umbra,quod est in lumine corpus, neget enim corpus umbra quicuiuuat aut nocet,uel qd ex necessitate est,ut instrumetum,uel aliquid tale ueIuti cum dicimus, Achilles uirule strenuum praestitit at non sine Iancea necessario nas illi Iancea opus erat ad strenuitatem ino enise strenue gerere nudus poterat. uel quod ad impedimetum est,ut cum dicimus qui in hieme na/uigauit seruatus est at non sine periculo hic enim capimus ut impeditiu um hoc, non sine,in hoc autem nes alia imaginata non sine autem imaginatis uelut impeditiuum hocnon sineι accepit,in proposito autem dicto.Si autem est εἰ hoc imaginatio quaedam,uel non sine imaginatione,hoc nosne hoc ex necessitate inget ut si instrumentaliter indigeret intellectus imaginatione ad operatio
nes proprias adimpIendas quare subintulit ho nes continget utis hoc eme sine corpore, ueluti in suppositione autem sermo est.
Si quidem igitur est aliquod anime operum verpastionum proprium: cotinget viis icam sva rarion vero nullum est ipsius proprium,non uti, erilseparabilis.
Multa quidem ex hoe loco facta est expositoribus ambiguitas, arbitrati enim PhiIosephu con/uertentia cum cotrapositione usum esse dubitauerunt haud imerito ac si Philosophus ex antece. dente male sit usus conuertentia,cum de consequente ficta essetauertentia oportuerit dixit enim inquit si siquide est pmpria aliqua passio anims,separabilis est, postea accepit oppostu anteceden/tis,& parauit oppositum cosequentis, si autem nulla est propria aliqua passio animae, ne I ipsa erit separabilis cum debuerit ex cosequenti uice uetia conuertere: si autem non est separabilis non ha/het aliquam passionem preptia. Expositores autem Attici bene inquiunt,eum no hic omnino Guertentia usum fuisse,at duo quaedam coaptata accepisse duabus quibusda datis regulis,quas iam acceptas hinc indicauimus qd horum omnino substantiae sunt separabiles,quorum sunt a corpo/tibus operationes separatae,& quorum sunt inseparabiles operationes,eoru quos necessatio fulv
24쪽
stantiae sunt inseparabiles siquidem enim sit operatio separabilis, substantia uero inseparabilis, quidem operationes e potentiis,potentiae uero de substantus,cum sit operatio separabilis,qd si se parabilis est,necesse est aliquam operationem esse sine substantia, S sine potentia quod sidem fieri
non potest omnis nas operatio ex potentia est omnis autem potetia de substantia.oimo igitur iaci
cesse est,cum sit operatio separabilis esse quos substatia separabile. Quod si hoc est,illud quod
necessarium est,eam esse imortalem ais incorruptibilem.quid ita omne enim corruptibile,ducubus modis corrupitur,uel in sua ipsius elemeta resoluendo, ueluti nostra corpora,vel exanguedo in subiecto qd ipsum fiat inutile ueluti musica resolutis chordis extingu tur. cum sit igitur disse rentia duplex,uel ut in corporibus uel ut in incorporeis habetibus esse in corpore subiecto: si domostratum est animam ipsam S incorpoream ese,& a corpore separabilem,nullo igitur mo corarumpitur item,cum sint operationes inseparabiles,necesse est & substatias inseparabiles esse,quod si separentur substantiae erunt inefficaces defrustra nihil autem frustra nes Deus,nes natura sa/cit.Quapp omnino necesse est,cum sint operationes inseparabiles esse quos substatias inseparabiles hae igitur regulae sunt,quas comuniter amplectunc omnes,& qui mortalem,& qui imortalem esse dicunt animam. in statis seruntur ad has regulas ad utra P una,& antea ad prima,quomo enicinqunt. Aristo dixit quod si est aliquis passioPpria animae,idem ac si diceret operationem separabilem habet quos substatiam.ecce enim in quiunt oculus habet operationem 13priam quod est uidere neq; tame habet substatiam separabilem,non enim potest oculus a corpore separari, igi. tur ad hoc dicimus fqd hoc proprium duplex est,aut ut proprium partis,q ueadmodum dicimus pedis proprium esse ire,no enim dicimus ire esse proprium pedis ima pes non indigeat toto, dinas toto corpore opus est,at hoc dicimus ueluti huiusce partis pler alias proprium sit, aut quod non ad substatiam toto egeat queadmodum si quis dicat viscositatu in aqua mixta Cleo ec olei Priam uel dulcedinem in mulso,ese mellis,dicit igitur talisyprium non simpliciter ut partis, ue rum ut illud quod ad substatim toto non indigeat non enim mulso ut constet eget dulcedo,sed
est a toto separabilis, nas est in solo mcile proprium hoc igis Aristo.dicit,quod es existeti separa hile est.Separabilis enim dulcedo est a melle ab utroq; cum sit melli sypria oculus adem dicis hibere propriam Operationem,no ut eam quae toto indigeat,uerum ad oppositionem totarum par
Num Quoniam huic toto opus est ad substatuam,naia; & cerebro,& neruis uisiuisi& spiritu,& hisce talibus Opus est. Quare Ppria quidcm oculi operatio est ut ad alias partes,no autem a pria ut ad totum,nas illi toto opus est ad costitutioncm.Instatia autem ad alteram regulam haec est quo modo inquit qd quorum operatic nes non a priae,sed utriussi simul sunt,ac si diceret inseparabiles horum , cp substatia separabilis est Ecce enim inquiui gubernatoris operatio quide est ins parabilis a nauigio,substantia uero separabilis est,separatur enim gubernator a naue.Dicimus uicquod ipse gubernator operas,& ut homo,& ipsi: qdem ut gubernatoris opationes a nauigio sunt inseparabiici,neq; ipsus gubernatoris yptiae,q uero sunt ut hois, ip* a pris sunt gubernatoris ut hors,qre & ipsa suba sepabilis est,no n.hoc dicimus:qd oporteat sepabilcm subam,ocs his yptias patides.& si n6 Ces habeat,no erit separabilis,at cu penitus habeat opatione quadam sepabile, oi bus Oe modis esse substantiam quoq; separasilem oportet,in iseparabilis autem substantia,opor ret omnino omnes operationes comunes esse ais propterea inseparabiles,ob hanc rem igitursu hemator etiam, nas operatur in nauigio dc ut homo intelliges,disserens,comedcs,bibens,& sim pliciter affectus animales ideo et ipsa substatia a naue separabilis, quoniam anima quiny rationalis in corpore existens duplices habet operationes,has quidem ut in corpore, ipsa etenim quaedam est ueluti gubernator corporis,has uero ut animae rationalis proprias, quae igitur ut in corpore sunt ipsius operationes ipsae sunt utriusa; simul inseparabiles ut mouere corpus & uiuificare, id enim paret,quod has habet operationes,quandoquide sit in corpore,na si separes a toto corpore quid mouebit quid uiuificabit quae uiro ut rationalis substantis sunt opationes discurrere intelligere, ipsae quidem talia nihil corpore indigeant sunt ipsius propriae ais ob hanc causam & ipsius substariam separabilem demonstrat:quareta Aristoteles postq dedit omnis animae dissinitione comunc sue rationem diffinitioni simile, dixitq; quod est entelechia corporis naturalis instrumentalis pilentia uitam habetis,qupiit utcu* quomodo dicimus entelechiam esse utrum inqui tinsepara talis entelechia est anima uel ut nauigator nauis Quare sciuit & ipse entelechia quanda separabile inquantum uult esse anima entelechiam. Rursus qusrunt,quare cum dixerit: si quidem igitur est aliquod a10 opem,uel passionu ppnu,subintulit continget utiq; separari. portebat enim dicere
necessarium esse ipsam separati.Dicimus igitur,quod ut ad totu ipsius habitum, hunc, qui est ad
25쪽
Torpus au t etiam ad corpora dixit.Quoniam enim nuc dum est in corpore separabilis esta corpore propter hoc linquit eam posse a corpore separati.& si rursus fiet in corpore,& no penitus in infinitum suum manet seorsum a crassitudine huiusce corporis,quod autem fit in quoda, de priuac
ipso, tingentis naturς hoc est,ueluti calescere,& stigescere sedere,& surgere.Quare sicut ego dici, eum respexerit ad habitum totu,qui est ad corpus eo modo dixit. sortasse autem ulterius haec ex tendens sermonem & ulgi addictum corpus ipsus speciei,quod aeterne inquiui ipsi coaptatu esse, scdaxit, continget, quod quantum inquit in eius ipsius natura ab eo separata potest, de si non est necessarium ipsam separari ab eo tale autem cotingens est, quo necessatio non eristente posito ta men in esse. nullum impossibile sequitur quatum igitur in sua ipsius natura potest ab eo separare. praeterea dicimus,quod contingens quemadmodu ipse dicit in libro de interpretanone, sertur Bein necessatio dicimus enim possibile esse solem esse in ariete,& adem tum necessario suturus si
potest igitur,& hic possibile accipi id qd in necessatio est. Sed quemadmodum recto,quatenus rectum est,multa aeridant,veluti tangere aeneam ibueram secundum pu nctum,non tamen tanget hoc separatum, sum rectum, est emm inseparabile dissi dem semper est aliquo cum corpore.
Obstu i itatem secit dicto aequivocatione usus cum sit, ιν distinxerit ea,quae diuersa significat. Rectum enim partim quidem capit ipsum participatu,ipsam dico rectitudine, partim autem patiicipans uidelicet ut rugi simul dico autem directum corpus,qualis est regula, hoc autem exempluhuiusce rei est,quod operatione in parabili existente necesse est S substatiam esse inseparabilcm, quid igitur inquit quod quemadmodum dicimus scdm punctum tangit rectum aeneam sphae ram,demonstratum est enim in geometria qd de superficies scdm punctum sphaeram tangit 6c circuli linea similiter di non quoniam dicimus lineam hoc esse affectu aflectam ipsam per se dicimus assici sed uidelicet quae in auro.ues lapide uel aliqua tali re sit nec quando animam ipsam existae dicimus pati ipsam per se pati dicimus,at utruse simul,obenam causam apposuit aeneam sphaera, ne sermonem ipsum capiamus de recto quemadmodum hi qui tradunt disciplinas faciut.geometra enim demonstrans qd sphaera superficiem circa punctum tangit,nullam materiam accepit, sed ipsas per se rationes demonstrat.Cum igitur dica quemadmodum recto,quatenus rectum est,accipit qd in materia est dicendo autem,non quidem tuet hoc separatum rectum rectitudinem ip sam ipsa igitur inquit separata a subiecto non amplius patietur hoc nes tanget aeneam sphsram, quoniam nihil ei substituit accipit proportionale alae Ade, rectitudinem,utris aute, directu cor/pus,sensibilibus autem quibus contra accipitur anima, eam sphaeram si igitur εἰ anima sic contra capitur a sensibilibus, ut rectum tangit aeneam,patet quod separata a corpore,non amplius corripietur a sensilibus, sed statim disicedet, dicimus. igitur quod quemadmodum sensibile rectum, sensibilem sphaeram contingit, sic&intelligibile intelligibilem, igitur 6c anima separata a corpore, ec si non ab sensibilibus speciebus corripietur,at certe ab intelligibilibus,& imaterialibus. hoc autemulta accidant,quas dicat, quod sequitur habere omnia fgna posita, ad coaptandum alteia re
Uidentur statem π animae pastiones oes esse cum corpore ra,mansuetudo,timor misericordia, confidentis,adhuc gaudii π amare,atsi odisse, simul enim cu idis patitur aliquid corpus.
Duobus modis ostendunt passiones animae non esse ipsius animς proprias sed utriusq; simul, re ex hoc,quod omnino simul cum his mouetur corpus, nam cum ira circa mordia sangui S mouem cum cupiditate autem disponitur etiam epar,& pudore facies rubet sangula in supsciem suo, sit autem timore psior,contractione sanguinis in profundu facta, de simpla in unoquoqi passione corpus aliquo modo simul disponis,st si corpus cum animae passionibus simul mouetur id patet animae solius non esse eas yptias, at uinuis simul. primus autem modus ex hoc patet, altero aut modo id ostendunt.qubd illi qui sic bene natura temperati sunt,qualecus temperamentu teneant in corporis affectuu motu,natura tales sunt videmus enim aliquos comode quide se habentes ad iram,qui eo modo teperati sunt aliquos uero difficilis esse motus,qui contratio teperamento comsi tuti sunt similiter in reliquis videmus, qnod aliqui ebrii fiunt aut iratiores, aut timidiores, aut audentiores aut impudentiores,dc ex infirmitate fit aliquis aptior ad iracundia Sc aliqui tales cibi libidinem magis mouentiali qui uero tales extinguu inde medici divit,quod animae potentiae te
26쪽
Peraturas corporis sequun Are quos dicut si talis sunt ostitutionis, pniores sunt ad ira ueluti qui
magis melancholici sunt,qui uero calidiores sunt,aut humidioris naturae,in libidinem propensiores,di sinapla in unoquoq; affectu in quanda complexionis qualitatc causam reserunt, atq; etiam sublimius ascendunt in archanas poterias,& eos memoria tenaciores dicunt,qui aridiori cel ebro tuperati sunt,at eos esse tardiores ad intellectione Otrarios aute atrativassectu sustentare. Si rin imaginatione,am in reliquis affectibus,& quod ab initio temperies fecit hoc idem ipsa uiuendi ratio in temperaturam deduxit ideo qui studiosi sunt cognitionis,& cibim potus cura modeste gerat, unde & hoc dictum est obesus uenter mentem subtilem non gignit,quare quidcm non intelligeremus In ebrietate,quae ante ebrietatem intellexi siemus.Similiter autem & moderate se habento circa nutrimetum,& imoderate,& omnino ingeniosiores,& acutiores:& Gouerso segniores iuxta ta/Ie temperametum fiunt. Inde igitur medici dixerunt animae potetias ipsam corporiS temperame tum sequi.ad haec aute dicunt expositoresAttici qd quemadmodum ipsi dicunt eam Ipterea esse in subiecto corpore,qa tales appetitus animae corporis temperaturas sequutur,ita nos quos de cotratio cotrarium praeparauimus. si enim quonia ipsos habet appetatus qui teperamentum sequu/tur, Pprerra inseparabilis est ergo si non sequatur teperamentu corporis,erit separabilis. Videmus igitur qd quidam praue temperati non habuerunt sequentas appetitus ipsas temperaturas Opicrphiam sed his meliores facti sunt,qd quidem non esset factum,siquidem ut in subiecto potetia ectin complexione scut esse album uel luteum ues nigrum quae mem de tali complexione hiit & si decies millies philosophetur quispiam n5 aliquid horum otinere potest, donec e diuerso comple/xio constituatur sic omnis erat necessitas si uelut effectus erat complexio is talis, appetitus talis ipsius animae,non posse eum,qui magis ad iram teperatus esset, ab ira se cdtinere similiter quos in aliis,nunc autem non fit hoc non igitur appetitus ammae necessirio sequutur coplexiones corpo/ris.& hoc ipsi quom medici dicut cum enim dixissent animae potetias corporis complexiones sessi addiderunt sine exercitiis phiae. quare si possunt exercitationes circa phiam id facere,ut animae in/clinatio non sequatur complexiones corporis,est aliquid. igitur & in nobis,nes sequutur necessa/no,quare no in complexione habent esse,si nas hoc erat,quomodo affectibus repugnauit unde pugna,& foederis uiolatio inter affectus & ronem nihil enim corpori sui cuseruatiuo repugnat,nely causae repugnare contendi quare si causa erat complexio animatiuis omnibus motibus, non quidem aliquado ipsa contra se pugnauisset, se pugnantia contraria sunt,quod igitur si t animaronalis a corpore separabilisvlli a bene uiuut satis QEduriabus fastidio corpus est.ata nihil ppria su5tu despicit,uem quo seruare ipm uult at ala ipsa trariu sacere uidetur,affectus aut quoniam dati sunt anime in generationε descendeti dictis de causis,habentes in subiecto spiritu esse transeu/res aut,queadmodu diximus.in hoc quos crassum corpus no sine tali Oe coplexicte fiunt. ut non sine chordis harmonia no tame simpliciter effectus complexionu sunt, sed queadmota id get om nino musicus talibus chordis ipsa uero harmonia ex iis rationibus,quae sunt imusco in tali chorλdarum couenientia facta est, eodem modo dicimus affectus non quide sine tali complexione fieri non tamen coplexionem esse.aut complexionis effectus Uerum ueluti ea, quae sponte nascuntur; egent omnino quidem tali terra egent etiam pluuia no tame hoc est sufficiens in ipsoru generatio nem sed horum rationes de tota institutione perut,hoc modo dicimus ex institutione tota ratio nes in tali coplexione infundere rones xsectua horum secundu meritum uniuscuiusq3 animarum
rationalium,& quemadmodu species quae fit in sipontaneis, s ex mixtione terrae, & aqus simpliciter ficta est,nes extrin'ecus sustinendo sponte praeorsa ingignitur sed rationes institutius in tali elementorum aptitudine ingenerant at* instituut affectuu species neq; enim causae priora essem bus sacere desiderat si enim ueluti iam diximus complexio causa est irae, di cupiditatis, S sensus Simaginationis illud quod est sine uita, erit uitae causa cultae enim quaedam sunt ipsae & quod est inanimatum animae,quodqi est insensibile cognitionis quod quide absurdum est.at illud sortasse dignum est inquisitionis Si irrationalis anima.& uegetatiua in subiecto corpore habent esse quoqautem sponte subsistit messus est eo quod in altero habet esse,sponte subsistens autem corpus, me lius igitur talibus animis corpus est. quid uic dicimus eas ipsas animas non esse uelut in subiecto corpore,sed uelut i materia forma: forma nas animalis est anima,ubis uero forma melior est materia non enim camis forma,uel ignis,uel alietius cuiusdam corporis, quonia per se subsistere no Potest,iam N peior materia quonia nes ipsa materia carens sorma in subsistentia est ipsa per se sessum se a quada conspicitur ipsa autem Glinua materia,& si per se substitit ueluti ligna adiacula, Don ut simpliciter materia,substiterunt,sed ut species quaeda lum,quado autem fiunt abaculi mi
27쪽
ima ligna tune uideIicet ligna peiora sunt abaculi forma, quonia ligna quid sunt huius gratia, abaculus urio finis. quid dic differt hoc ut forma in materia ab eo quod est in subiccto quod ipsa forma quide conium materis perscit unius rei substantia, ueluti abaculi forma cum lignis iuncta abaculum pessicit similiter forma camis cum elemens uel humoribus carnem, in aliis quCP similiter,quod autem est in subiecto no facit unam substantia cum subiecto, uelut album cum cor tve non fecit aliam quandam formam, nihil enim constri ad esse corporis ipsum album in eri ecp siens, & absens.
Indicat dutem aliquando quidem ab Ionibus,o manifestis pastionibus nihil cocitari,aut timere, aliquando vero o a' parvis,eν debilibus moueri. Quod inquit non sunt animae proprii, sed utriusq; simul, patet ex iis,e quibus quali corporis
dispositione intendunc& remittuntur sunt enim quida ea complexione conuit uti ut & si infinita sint irritantia non moueantur ad iram,cum refrigeratu arii torpentem sanguine circa cor habeant, alii autem sunt faciles ad perturbationcm adeo ut 5c ualde paruis.& leuibus iritantibus statim G citentur ad iracundiam, quod struentem semper sanguinem circa cor habeant,unde Be hi qui si re assecti sunt eo seruescente perturbatione ferunt,e conuerso in timiditatcm,confidentia, similiter illi quidem magnis etiam terroribus manci interriti.hi uero *penumero nullo etiam terrore instante in metu at Q in ignauiam facillime mouens. Quado talcm complexione consecuti sunt, qualis eoru qui timidi sunt,contrahitur nam horu calidum in profundu, quare quos pallidi fusit Pallor autem ipsum coepit in genis I.quando igitur quispiam talem ab initio complexionem consecutus suetit facile pronus est ad affectum quare si affectus hi animae proprii erant,haud oporte bat ipsos corpori coniungi nes ex huius dispositioe principium sumere.Sed quomodoctas se ha/bcat cCrpus ita ipsam uel moueri uel non moueti ad affectus,nunc autem S states aflactuum sormas uaria atq; comu tat coplexi uidelicet cu Ne comutata quapp utriussi simul sui hsc,s nam ut instrumero usa suerat ala irrationalis,& uegetatiua ipso corpore.no Ocm ab ipso mota est,nubiu enim instrumetu movet artifice,sed ab eo mouetur,nes mutata instrumeta c urat appetitus artificum. Corpus uero tali uel tali coplaxione constitutum,tales potentias una commutat.
Quando turget corpus,eν sic se habet,suemadmodum quado irascitur.
Videlicet si corpus ea complexione sit constitutum,ut in iram si facile se aut erit si tale habue, rit complexionem,qualis fit Irascentium,tunc enim,qui sic erit costitutus,etit ad ita pronus.
Adhuc autem magis est hoc manifestum, nullo enim terribili accidente, funt inpastionibus buquae timentes. ,
Certe maniseri demonstrationes sunt qd hi affectus animae proprii non sunt,quando nullo et . extrinsecus mouente propter multam corporis in hunc affectum inclinationem quispiam patis idem quod quidem alius magnis e terroribus patietur.
Si autem sese habet id aperium est, quod affectussunt rationes in materia.Quare diffinitiones suos tales sunt,ut, irasci motus qdam talis corporis est,aut p- rtis, aut potetis ab hoc huius gratia.
Si se se habet inat uideIicet si non propnihi affectus animae sunt, sed utriusqi simul, rationes sunt materiales uidelicet Ermae sunt,in materia ipsum esse habentes,& non separabiles.quare dis finitiones tales sunt,ut irasci motus quidam talis corporis aut partis,aut potetiae ab hoc huius graria si na* naturalis est opus de materialibus formis disserere,aliae aut serms in alia materia sunt ne reme ergo est ut naturalis diisnitiones ipsas reddat,& ex materia,& forma dc e causa per quam Βυma in materia fit de se a enim differens necessatio quos de materia disputabit. hoc enim inter illa, qus ad aliquid sunt,collocan necesse autem & de causa per quam forma est in materia disputabis.Si quidem naturalis est artifex. Qd si ars rationes debet scire eorum quorum est ars ego mi inquit Plato artem non uoco qd sit res irrationalis ut igitur summatim tradat formam natura lium dissnitionum,motus inquit,ut dicimus in ira seruor motus enim seruor talis corpori uidelicet naturalis instrumentalis uel partis,etenim Vpenumero circa totum corpus assectio fit,quam
28쪽
nt in ira, dicentes seruorem esse sanguinis circa cor uel potentia ut si non dicamus seruorem semguinis circa cor,sed feruorem calidi circa cor.Manifestum est autem quod de per sanguinem imcalidum,& per calidum ipse sanguis significabitur,ab hoc huius gratia ab eo uidelicet, qui iniuria affecit,quod ipse contra sit affectus iniuria.Cum igitur diximus,a pter ultionis appetitum, signa ficauimus utraF,nas ultio significat eum quos,qui ultus est, dc ultionem.
Et propterea uim naturalis est considerare de anima, et omni, vel tali. iEx quo enim naturales tales formas cognosci de quibus naturalis cosidera tales autem naturales diffinitiones,& assumentes materiam, naturalis igitur est de talibus animis quae non sine materia sunt disserere na* de animis quae materia caret de* intellectualibus disputare queadmodum in libro de partibus animalia dixit e ipsius primi Philosophi. necesse est enim eu,qui de intellectu disserat de intelligibilibus quoq; disputare, hoc aut est opus ipsius Theologiae, sed qucadmodum diximus i per se eius naturalis seipsum reducet in abstractas causas naturalium,ut ipse quo* in physicae post mnes de motu de imobili causa disputatione facta dixit.ex hoc igitur principio coetu, mundusq, pepedit.similiter & in tractatu de generatione dc hic postq igitur 6e de iis ut causis na/xuralium disputabit. etenim dixit iam de rationali anima,quod est, ut principium animalium,pro
pterea linquit hi uel de omni.
ditatem recotricta iovis,ves aliquid huiusmodi, isse vero sanguinis,vel calidi circa cor seruore,
Cum dixerit affectus animς esse rones materiales,& esse naturalis speculari de anima,uel omni, uel quaecum non sine materia est,uult reliquu per lio demonstrare. Qualis uidelicet ipsi naturalide anima diffinitio conueniat.cum igitur sint hac tria in rebus naturalibus,materia forma & caula per quam est ipsa forma in materia,circa haec quins uersantur methodi,naturalis,particulariS ars, dialectica, mathematica, prima philosophia. Quaerit igitur quomodo unaqusq3 ex illis metrio dis proposita definiat. At prius dicamus circa quae subiecta unaquaesi harum uersetur . igitur opus naturalis est de Oibus dictis disserere,& de rerum naturalissi materia 6e de forma, S de causa, qua forma est ni materia, ut quae nam sit coelestium materia. quod non quatuor clementa, ue rum alterum quodpiam horum quintum corpus, quid forma, quod sphaerica: propter quid autem sphaerica reddet huius causam S quod ipsius ordinis est,de ex habitu,que habet ad exqugsunt ante ipsa,queadmodu Plato in Timaeo quaesiuit. ypter quid coelum sphaericum quod cinat
oportebat Omnia commensurum, at circundaturum omnia habere capacissima omnium figura,
capacissimum autem in planis est, circulus in solidis uero sphaera,demostratureni quod figuram, quae sunt squalis mensurae ea quae plures habet angulos capacior est, Cc ypterea quae sine angulis est omnium capacissima est, ueluti si spatiu quadrangulare st,atly alia quaecus de figuris multorii anguloria,ut hexagonus,habet aute quadragonus de hexagonus ambitu quatuor ulnarum i s t aut aliud spatium rotundu uidelicet circulus earum quatuor habens ambitu ,illud spacium figurs,qa habet sex angulos,maius est eo, qd habet quatuor latera, qd aute circuli spactu est,exagono maius est similiter quiny in solidis,in cubo scilicet,& octahedro,& dodechaedro,& sphsrai& rellas,id eniquod erit multoru angulorum plus capiet,qua cubus secundum spactu,sphaera uero capacior erit eo,quod multoru erit anguloru. Reddit autem 5e Aristoteles naturale causam figurae:Dicit enim sphaericam figuram illi,quod esset sutum aetemu,conuenire, quae figura nel principiu habetyes finem: uerum ipsa in sae cotrahitur. Plotinus quos naturalem causam figurg ipsius hanc coeli ex habitu,que habet ad ea quae sunt ante ipsum.continue aute sunt super coelestia intalectuales sub/stantiae maxime uero oportet essectam continuae causae esse simile S eius imaginem,atir imitationem ferre. Ppterea igitur inquit circulariter mouetur coetu,quia intellectum imitatur,proprium nam est intellectus,ad stipsum uerti ipse enim uidens est,ipse uisus,cum nas uideat speciesopium se uidet,sest, ipsum uidens species ipsas uidit: enitudo est enim speciem, α speciem species ,ccria igitur habet figuram sphaericam propter circulare motum,quc habet propter eam fmlitudinem, quam cum intellectia habet. 5 aliter imitatur intellectu impartibiliter ubis existente ut igitur ille simul ubici; est hoc modo coelum est ubi*.quo igitur ubis sit,quod ubis est imitatur, persectio nam priorum est ad superiora couersioΦ.5 similitudo. Reddit adhuc Aristoteles naturale causam
figurae hanc,quod enim inquit aetemum suturum est,huic sphaetica figura decens est,qus figura
29쪽
nes principium habet, finem sed ipsa in sese uertitur. hoc igitur modo naturalis omniu naturalium reddit de materiam,& forma,& causam, atq; ideo dissone assignat de materia, de sol mai&demula. per qua est in materia se a.Particulatis uero artifex ipe quos circa hsc omnia se haber, at a naturali disser quod ipsa res circa particulare aliquod uersatur, ut medicus circa humana cor' pora. A rchitectus circa lapides, S ligna. Sed hic quos diffinitione reddet, amplectens de materia, Be formam,& causam. Differt autem 5c sica naturali quia particularis artifex proximas ipsas caulas assignat solas naturalis uero quos primas ut causas,qgeneratiois,&corruptictis sunt. ipse medicus proportionem humorii,& eam horum proportionis elemcta. Naturalis autem progredietur ulterius εἰ in materia, εἰ in formam. nas oportet im quos particulare artificem causam cosnoscere. ego enim cinquit Plato non autem uoco,quae sine ratione sit res.Dialecticus au te diffinitiones asignabit e formaq; dc tausa, has enm circa res ipse uersas, S hanc ipsam non ut tam con derans at simpliciter, ut rem quadam uel formam,uesuti quod ira est ultionis cupiditas,hic nullo mcdo substantiae ipsius irae nobis notitiam dedit. At solam causam,per qua ira est dixit,est enim ut serat molestiam in eum,qui ante iniuria affecit,& ideo uanam ese eam diffinitione dicit,quia rem ipsam nosuscipit Quod autem de causam dicens non ut causam ipsam reddit,sed simpliciter ut rem quanda manisellam id est ex his quod effectus mentione non fecit,effectus aute cupiditatis est seruor san/ inis circa cor.Quoniam enim uult contra molestia serre propterea mouet sanguinem circa cocuare siquidem dialectica diffinitio causam dicens,no effectus mentione fecit, omnino autem sit necesse disserentem de causa,effectus quo metionem sacere chsceninsunt ad aliquid)illud patet quod causs mentionem facit non ut musae,sed Ruemadmodu dixi ueluti rei Mathematicus auteuersatur Sc ipse circa formas a maletia separabiles non omnes at quaecu* osideratione separari possunt haec autem sunt,quae uocans comunia sensibilia ueluti magnitudines,& figurae carnis enim sorma,& ossis.& talium rem, se per collyderatione separari a materia possunt, molle enim β li/quidum,& rubeum,se alia,quibus informatur caro, quo simul cognoscatur, propriam materiam cognitam simul habent.ablata autem materia,simul quas ipsa auseruntur. Assignat uitur mathematicus earum formam,quae sunt a materia abstractae diffinitiones,non curans materia illis per se redditis,ideo nes causae in diffinitione mentione secit,si nas causam dissini retiolao quos materia sumeret.Quoniam igitur de materia non disputa Ppterea nes causae meminerit. Veluti quid estitiangulus est figura,quae tribus rectis lineis contines. Quid est circulus est figura quae una linea contines,in his nullam materis nactionem fecit,at se ideo nes causae per qua in hac materia lisc sorma est,sed siquidem eorum,q per se figuris eueniunt causas assignabit. ut quid ita triangulus ductrectas aequales habet Prim us aute Philosophus de formis omnino separabilibus a materia dispu/tabit,sormam nans materialsu sunt quiny in anima nostra ratioci de qus abstracis sunt in opificis mente,5 rarum,qus sunt in anima,alis quide sunt diuisibiles,quae sunt in imaginatione, alis uero impartibiles de indivisibiles,q sunt in rationali parte ipsius ais. ipse igic Geometra de diuisibilibusso B,q sunt in imaginati disputat imaginatioe enim usus est,ut abaculo operas,& spacia reme . tiens at* putans. ipse uero primus Plis disputabit hisce de formis, q sunt in parte ronali ipsius ais, deq, opificibus ales differui quod illae quide in ala sunt imagines primoru,5c rem cognoscitiuae, lis uero alis sunt ex lares,& laetius.disputans uic de opificibus,ut speculatiuus opstic, de iis aut q sunt in anima,ueluti purgativus,purgativus enim operas,qua ad se fuerit turmatae substatia cognoscit,tunc enim per scientiam uere purgatio est 6c affectuv, dc ignorantiae qui autem cogno i scit animae substantiam Ile plenitudinem eme formarum cognoscet,& propterea dicet reminiscerutias esse disciplinas.Qui enim cupiditatem ulciscendi diffinit, dialecticus uidelicet est hoc aute mula est & finis ipsius irae motus. Qui uero Emore sanguinis circa cor, uel calidi,naturalis est,hic au tem ex materia dissimi nateria enim sanguis est circa coques simpliciter talidum. nomodo autedicimus hoc esse ex materia. 'atqui uidebitur id esse ex serma,& materia dixit enim seruorem α, haec autem forma est irae,materia uem sanguis tam cor,at tausa tau finalis est propter cupiditate ultionis. Verum dico ego,qd non simpliciter seruor forma est iracundiae.Quonia sic quotiescusserueret sanguis tam cor ex aliis quo octasionibus, esset ira sed est se a irae feruor ab hoc sa/ctus ut ipse paulo ante dixit ab eo dico qui tristitiam itulit quare simpliciter seruor sanguinis est ut continua materia subiecta huic seruo qui fit propter eum,qui molestia assecit. Quado igitur formae meminimus quando proponimus,qd appetitus ultionis est dicendo enim iram esse appe/titum ultionis,luc meminimus ab eo, qui assecit institia, motum esse seruorem,& hac de musa ut in ipsum contra seratur institia hoc enim tulisse tristitia eum quos, qui institia dedit,signiscat.
30쪽
Horum atatem aetas quidem materiam reddit,alter vero syeciem,m rationem. Naturalis enim materiam reddidit dialecticus aute spem,siue musam,est enim causa quo* ue luti forma designans irae affcctum praecipuum,nam quos per alias quasdam causas qd dixi san guis circa cor m ouebitur,at non ut contra dolorem serat,hoc enim designatiuum est irae, quappipsa causa erit,& sorma,& hic quidcm plenissime dicit ipsum naturalem de materia diffinitionem Teddere deinceps autem postqua hoc ipsum diligentius inquisiuit, quae scilicet naturalis diiuni tis sit delectum facit,ais dicit eam esse,quae cum materia formam quos reddit no sine causa. Alia enim ratio est,alia vero rei. Subdistinguendum esti inter enim coniunctionem,& uero,ut sic se habeat, alia quidem enim ex diffinitionibus ratio est,ia causa,sive forma irae,alia uero rei est diuisitio, uidelicet substantiae dc materiae.
Necesse autem est esse hanc in materia tali, fit erit.
Hanc inquit e forma diffinitionem,si sutura est in subsistentia, s debet esse uana,& de nubia re serti necesse est esse in materia quare persecte redditurum diffinitiones,materiae quoq; mem
Quemadmodu domus lac ratio quide talis viis sit, quod protectio est prohibitiva corruptioris, quae βι ὰ ventis,o imbribus, caloribus,alia vero dicit lapides, o laseres ligna. Dissinitio igitur inquit quae dicit, protectio est prohibitiva & quae sequutur, ea est dialectica,
tum causam domus finaIem reddiderit quae uero dissinitio dicit domum esse lapides,& lateres,dcligna,ipsa materiam reddet. qualis est igitur sorma domus est quidem ueluti iam dix0 ipsa cau/sa forma nisi dixeris formam continuam domus talem ex his quae dicta sunt,compositione, male nam uero talia ligna,& Iapides,& lateres,nes enim qualibet sunt. Alia autem in his formam horum gratia. Assignatis duabus dissinitionibus altera ex materia ε altera de forma nunci inquit aliam redis snitioncm quadam,quae dc materiam, de formam,sc causam assumet, ueluti domum esse prote monem in tali compositioe lapidum Sc laterum de lignorum postea εἰ causa est εἰ haec est forma, in tali materia esse prohibitivam corruptionis,quae fit a uentis,& imbribus di caloribus . no enim sufficit dixisse,quod est protectio prohibitiva corru ptionis,& quae sequuntur,in airmatione domus.per hoc enim sic ic spelunca etit domus,& tentotium,scd opus est addere qualitatem male ris,dc composisionis.
igitur naturalis haram trium inquit di finitionu ualem naturalis esse dicemus retru qucirca materi rationem aut ignorans ran quae circa rationem solum an magis e est ex cmbabus
Cum duetit an magis cat ambabus simul eum diuisione relictam particuIam diuisionis ad Diuit an magis ex ambabus cum dixerit,simul iudicium quo cotexuit ex ambabus autem dixit, quia quidem sunt tres in naturali diffinitiones, materi se ae,5 causae, quod cui saepenumero dixi causa ipsa forma est.
Illarum vero quae est virus, aut non est alisca, quae circa affectus materia nonseparabiles,nes inquantumseparabiles. Cum dixerit in principio dialectici quidem esse dissinitionem datam de forma,naturalis autem
de materia redditam: postea progressus εἱ recte disposito sermone postqua dixit naturalis esse disefinitionem ex ambabus assignatam: quatit consequenter de reliquis duabus dissinitionibus e qdesola materia dc ea q de forma redditur cuiusham sit artificis alterutra dissinitio, de adem de ea, quae datur de forma sola,nihil dicitis ea sit dialectici de qua iam dixitide ea uero qua est ex materia Ela dicit nullam ese arte quae circa materiam solam uersetur.omnis nan ars subieetie sibi
materiae imponi saniam uult.quare non est ars,quae de materia sola distast at non simpliciterii G dixit,