장음표시 사용
31쪽
dixit,qd non est ars,quae uersatur circa materiam, sed circa Uectas a materia non separabiles, nesinquantum separabiles, eo quia omnis artifex non de materia simpliciter disserit, uerum de quadam, i omnino quaedam pasiones per se accidunt,ipse quos naturalis,& si de materia sim pliciter disierit,de hac tamen cuiusdam disputat,quaenam eorum,quae fiunt in altis,materia dc uni uice,& parriculariter,quaenam grandis,quae niuis,& reliquorum. Similiter quos de his,quae futin terra quae animalium,quae metallorum,dc reliquorum .Quoniam igitur de hac cuiusdam ma/teria est artificibus sermo ipsa autem materia per se habet affectus accidentes,quorum quidem sa lagunt artifices ideo apposuit circa affectus materiae.Quaerit enim faber ad ianuae structuram Iiγgna recta qui si interrogetur,rpter quid ita id secutirespondebit ut illa conueniant inter se.Quaerit ipse nauium fabricator,ut ita dicaminon ebenum quia dcnsa est,fc non supernatat, fortasse aut ne* quercum,sed ea quae rariora sunt,ut cupressum,& talia.Similiter aedium opifex affectuumspris materiae satagit,qd non oportet ita dicam pumicosos lapides accipere,quoniam fragiles,& ita in omnibus reliquis artificibus. apposuit autem huic non separabiles,necp inquantum separabito, non separabiles quidem quoniam affectus enumeratarum materiarum imagis autem Omnis materiae ueluti materiae affectus inseparabiles sunt,ut materiae nauigii lignorum hoc rarum,qui asse ctus est inseparabilis,uel lapidum materiae domus hoc densum hoc autem non inquantum sepa rabiles,uidelicet inquantum nes ratione separari possunt quidam nam affcctus ratione sunt sepa rabiles ueluti figurae de omnia mathematica con*deratione enim possumus haec separare,hoc uero rarum ligni uel densum nes cogitatione absy speculatione possumus. hi sunt uic affectus materiae,qui nes cogitatione separari possunt,qui quos assumuntur in ratione materiae hoc eni ut ita dicam rarum lignum hoc ipsum totum materia est.figurae uero no sunt affectus materi sed corporis corpori mi informato accedunt,sed non quatenus nauali.quare quoqt separabiles sentratione qui enim sunt ut naturalium corporum affectus,hi sunt inseparabiles ueluti rarum, demsum graue,eodem modo nes seruor irae qui est in sangula, separabitur,nes per cogitationem,lpropter hoc totum seruor sanguinis circa cor,est ipsius iracundiae materia. non est igitur,tiast ars,qus circa solos affectus materiae uersatur,sine aliqua ratione.& causa.Quare de ipse Plato bene in quit hoc ego non uoco artem,quae sit irrationesis res.Quodsi ita est,nullus diffinitionem ex sola materia assignabit.
Sed nataralis circa omnia, succus talis corporis, o huiusmodi materiae sunt operatione, allassectus, alius autem circa ea, quae talia nonsunt, o quidem circa alisua ; contingat ortifex, ut faber, vel medicus.
Quoniam igitur dixit,circa omnia,seremit ipsum,ab eo artifice qui circa unumquods est sint gulus nas illorum circa particulare aliquod se habet.Dicendo autem talis corporis ipsum separauit a mathematico,non enim figuras inquantum talis corporis figuras,cos, derat.Quare necit ma teriam in diffinitionibus assumit. adhuc uero separare ipsum posset se a dialectico S a primo phl losopho nullus nas horum inquantum talis corporis hos affectus cos, derat,nem in materia que/admodum iam diximus de omnibus igitur naturalis opus est dicere quaecus talis corporis sunt non enim solum de corpore disputabit uerum etiam de hoc corpore de omnibus igitur inquit Fquae singaeum corpus hoc aliquid est, de de tali materia na* uniuscuiu 3 continuam materiani reddit cum propriis ipsius affectibus,ues operationibus.omnia na* corpora materialia in fuim do,ueI patiendo uidentur,uel operationes de Uectus ut ait Alexadeo pro hoe dicet de affectibus
his qui sunt in materia,& corporibus cum ratione ipsorum uidelicet causa,quae autem non talia sunt alius non talia quaecussi enumerauit. Si nas particularis artifex circa ea,qus dicta sunt, uersa
cilis artifex disputabit,ut laber de lignorum restituem aut ariditate de quibusdam autem medi
De non separabilibus quidem in vaκtum autem non Psi modi corporis affectu reo sistra
Etenim mathematicus de inseparabilibus quidem formis disserit: at non ut talis eo oris actis ctus sint uidelicet non ut stis affectus,aut ligni aut cuiusdam talis,at ueluti depraedatus eaes sunt
32쪽
forma,& ligni & talium inseparabilisei, est de talis corporis assectus haud separati potest a tali cle
mentoru concusiu*,6c temperamento,quare nes per con*derationem separari possum mathe maticas quidem figuras inquam tesse& ipsas inseparabiles a materia,sed non ut tale subiectum erstetes ipsi,quapropter εἰ pl urimis es ipss sunt,& ligno,& lapidi,dc aliis plurunta carrus lamna, uel inis non sic se habente igitur M talis corporis non sunt affectus,propterea dc animo separata pose sunt,impediente nihil materia,in qua con runt.
Quae vero sunt separata primus Philosophus.
lantes Philosopha scire, dictiunculae huius ideas accipiunt: ecce inquit sciuit separabiles BD mas horum quae hi de quibus inquit primu Philosophum disserere coinserui autem,de alibi ipsi dista in testimoniu quod ipse est,qupdixit esse ordine duplicem,alterum quidem in Imperatore,ara ueto raetcitu de eum,qui est in Imperatore eu sacere,qui est in exercitu,& ruta, inquitieme duplice sinitate alteram quidem in medico Belim sanitatis secudum rationem, alteram uero in sano corpore quare inuit dc separabiles formas alii aut no uolantes ideas eum dicere separabiles formas substantias ipsas diuinas. quae quide omnino diutis sunt a materia. quemadmodum ipse quos alibi dicit eas abis potentia esse operationes.
Sed redeundum est, unde orcsio defluxit dicebamus autem quod affectus animae inseparabiles, essent a' naturali materia animalium, inquantum talis sunt ira,ο mesus, o non quemadmodum
Postu dixit passiones animae materiallis esse rationes,& ideo non de omni aia naturalix esse dissexere sed de ea qcum est no sine materia,& ob eam re coactus dicere quot modis materialia sint dimnienda qualth, diffinitione naturalis ipse uteretur, postea cum Rerienti ali dixerit qui nam reli quis utantur diffinitionibus,quod nihil ad ypositum tractatu consert,nunc in sermone de pastilibus alae regreditur, ea quae dicta sunt in memoria reducit,quod animae passionibus ad mucntionem dissinitionibus egemus: Scimus igitur inquit quae animae passiota divitur,eas animae solius haud esse proprias at ut tuis simul de ab hoc inseparabiles,quae nes con*deratione separari pol sunt,quemadmoda in linea,& iperscie's nis licet habeant a wrporibus inseparabile inexistin nam con 'deratione salte separans non sic igitur anims passiones sunt separabiles quemadmota linea.& figum,sed ueluti,quae a materia nes cos, deratione separari possunt.impossibile nas est inessentiam csistruere,qui materiae non meminit seniliter quot de aliis passionibus hoc enim significit eo ipsoanquantuin tales stant,nas ira nqtratum ira est a corpore inseparabilis, seruor nas elisanguinis circa cor,similiter 5c in reliquisvinea uero,& triangulus,5 testa linquantu talia sunt,sepa rabilia sunt qua uis habeant inseparabile inexistentia quare illotu quo diffinitiones a se mat xia redduntur. Quoniam igitur ira est 6c in ratione,est 6c in spiritu est de in uiuo corpore,ueluti ratione quidem comitente spiritui cupiditate,spiritu uero mouente sanguine circa cor animalis cu piditati,qucadmodu quose se habet in rege in Duce'c militibus,mx enim com1ttit Duci ut quos/piam puniat.Dux autem milites mouet,milites autem puniunt. quonia igitur tertia est ira utroci
intelligamus ipsum dicere de ea quae est in rationei quod est in separabilis ab animalilhaec enim le/parabilis ab omni corpore,uel de ea quae est in spiritu,nas haec quo idc si non ab omni,salte a eor/pore terreno est separabilis,unde dixit inquatum tales sunt,uidelicet seruor sanguinis circi cor,hic enim uidelicet ira inseparabilis est ab hoc uiuo corpore. - :rnia ut
Con 3derantes autem de anima,necessario simul dubitantes debis, quibus abund/re Oportet pe transeuntes comphendere opiniones priorum, quicus aliquid de ipsa enuntiauerri, ut suae quidem benedicta sun ,aeripiamus Jnautem non quid bene, hoc ipsum vitemus.
γ quidem dicit tale est substantiam animae inquirentes,& praedubitantes in sermone de ani/ma quoniam ueluti hic sc alibi dixit abundantiae principium est ipsa indigentia indigentes igitur dubitare de anima oportet causa abundandi,& quae de ea ab antiquis dicta sunt,prius pertransire, Ermulam inducit ut inquit si quidem bene quid dictum est, amplectamur,siquid autem nobe n&hoc ipsum sugiatmis quae quidem dicit haec sunt,quod autem obscuriorem dictionem coitria serit 'pore' Potnmiraducta ipsa fic dicere.consederates auremde minia, celle est opinio
33쪽
nes priorum pertranseuntes prius Sc simul dubitantes de quibus abundare oportet compliendore quicugi aliquid de ipsa demonstrauerunt 5 quae sequuntur, scopo de anima propositoiinquit oportet prius pertransire,& enumerare sermone opiniones prioru ais ipsas sermone comphendere,& siquidem quodpiam no bene dictu est,deuitare,si uero aliquid bene,complecti. Principiam autem quaestionis, preponere quae maxime videntur esse illi secundum naturam, animatum igitur, ab inanrmato duobus maxime disserre videtur motuit, o sensu crepimus autem o a' maioribus haecferi de anima.Qd proposuit hoc fecit,& sacit.dico quidem ex accidentibus per se animae dissinitionem ipsius
inuenire dixit eni quod non sola accidentia per se ex diffinitione discimus,sed saepenumero quoq3e conuerso ex accidentibus dissinitionem,quado manifestiora sint ea damnitione accipit igitur ea, quae adesse animae uidentur,hic autem motus,& sensus est,horum autem fidem lacit ex his, quae natura posteriora sunt,nobis uero notiora,quoniam quae natura sunt posteriora nobis sunt priora in cognitione uidelicet animatum prius u animam cognoscimus animatum na* est anima po
setius natura. Dicit igitur quodcus inuetum suetit differre ab inanimato animatum, hoc ipsum ipsius est animae, si nanse ipsa res nunc animata, fiat inanimata,ptius quid cum si animata localiter mouetur,& sentat, quando uero Dicta est inanimata, neq; mouebicinet sentiet, sensus igi tu Lais motus sunt ipsius animae opera,& tadem quide dicit simpliciter haec animae accidisse, ipse suo non acquiescens sermoni sed illud inserens omnes,qui ante ipsum fuerunt, huiusce fuisse sen/tentiae,enumeraturus aulcm statim est opiniones eorum,qui fueruntante,dicens qd haec duo a cepimus de anima ab antiquis.Quare nes dixit maxime existentia illi scdm naturam,sed quae maxime uidentur esse illi, Quoniam igitur nodum inam detegit opinionem, sed antiquorum sentcntiam denudat ideo sensumq; & motum dixit comuniter animae adesie,uerum non haec omni ani mae adsunt,non enim uegetatiuae sunt,sed animalibus.ipse igitur deinceps diiudicans, εἰ propria
sententiam ea ponens animam dicit esse uniuersaliter authorem uiuenda uiuere nas facit ea, in si bus nata est,uiuunt autem umentia nutrita S aucta,& generaria similia sibi ipsi siex unaquas enirotcntiarum istarum animam contemplantur.hoc igitur uniuersaliter omnis animae es irprium,
Mimalium uero dicit esse proprium cogitare,&iudviare,&sentire.Hic sane sequena antiquiores animae dicit esse sensum ais motum,motu dicens Iocalem,& huius qui ab impetu animali in seipso fit cum ita mota principium motus habeat,mouentur enim naturalia quos corpora,sed no naturaliter ne* principium motus in se habentia, sed ab alio extrinsecus motarn tu r,no enim natura flebae est ut seratur instased ad id quod scdm naturam talem motum habet,cum in loco pter na/turam sit unumquod enim in integritate sua perestere natum est,nam aut stare uolunt intesti/rates,aut orbicularit ex moueri,quare motus quo* circularis statio est,sphaera nam ignis,atcti aer circa ipsam cum mundo moti,tesem quidem motum uiolentum habent,non tame abeo,qd est secudum naturam,digrediuntur nas cum circulariter moueatur,proprium Iocum tenet,no enim
sunt in loco Pter naturam,uidelicet in loco circa terram sed de propriam quietem moti circulari ter habent,particularis ignis,& particulatis aer,dc aqua ipsa uiolentia quadam extrinsecus exagorante a loco qui est illi scdm naturam rursus ad eum locum qui scdm naturam illi est,uia mouer, in quociis autem mouetur loco uelut in alieno existens,& extraPptiam integritatem, pter natu eam est,igitur non est motus natura in locum scdm naturam dc ipsae integritates tales motus non mouent. oportet autem magis ipsam naturam in integritate dissem,non igitur ipsi motus in par tibus sunt. At uiae,quae ad locum scdm naturam serunt,coelestibus ergo natura est circularis mo/rus,& hoc partibus totum sustinet S in toto magis,qua in partibus circularis apparet motus, ue locissima nasi est ipsius totius reuolutio.Sic igitur tales motus no sic naturam,sed uiae sunt ad illud quod est scem naturam, uerum possunt si ter dici scdm naturam,quemadmodum quos dicimus sanationem scdm naturam, pter naturam uero ipsam uelut infirmationem, quod illa qui dem scdm naturam agit haec uero praeternaturam.Sic igitur inquit maiores in sensum, ais motum animae tae definiuissent,& bene hoc,etsi non omnis,male quae sequuntur,concluserui,POstu
enim putauerunt omne mouens moueri:s mouet inquIunt anima, mne autem mcuem moue
tur,illud sequitur quod ipsa moueatur male motum localem dicentes,siquidem enim corpus sit mouens, illud certe, quod mouetur, mouebi ueluti ianuam baculus,& baculum manus, εἰ ma/num totum corpus ipsum corpus anima,siquidem fit incorporeum primu movens,non illus
34쪽
necesse est sum moueri stilicet localiter,nam Deus quos mouens ipsum mundu imobilis est habens & substantiam di potentiam,& actionem stantem, erra nihil ex his quae appetunc mouens mouetur,herba nas ad appetitum mouet asinum,cum tamen ipsa non moueatur,& ipla D militer imago stans amatorem mouet.
Dicunt enim quidam, ta maxime, o primo animam esse id quod mouet, existimanus autem
quod non mouetur,ipsum non contingere movere alterum eorum, quae moventur, aliquid am
Bene apposui primo mouet enim baculus ianua,sed non primo, sed ne ipsa manus primones totum corpus at ipla anima. Dicit ideo maxime mouens,& primo est anima ipsa.
Quocirca Democritus quidem ignem quedam, o calidum eam dicit esse,cum nas sint in initae
figurae, I atoma,roludum dicit ignem,at s animam,velut in aere ρυα ramenta dicuntur, quae per Ienestras in radiis adparent. Cum dixerit accepimus autem εἰ a maioribus haec duo de anima motuque & sensum primu Do
mocriti opinione exponit hic enim naturalia corporum atomos,& uacuu dixit esse principia,nas esse in mundo infinita indiuidua corpora,infinitis figuris uariata,quom coitio,& separatio genera tionem & corruptione facit,& differetias esse naturaliu corporum defiguris atomoru,de quibus corpora composita sunt,& ad hoc a positione ipsarum atq; ordine,queadmodum diffusius in na/turali auscultatione diximus, Cum igitur putaret Democritus esse animae motu, ignem dixit esse illam,propter motus iacilitate,de rotundis autem atomis esse ignem dicit quonia sphpra est facilioris motus figura,utpote qus secundu puncta plano haeret.Quoniam igitur mouet anima, portet autem mouens moueri maxime,quae se enim magis mouentur,mouent ob eam rem ex faciliori hus mobilibus atomis rotrudis ignecli,5: animam constare dicit. Quare sc ego dico Democrnum, cum dicat animam esse ignem,in Heracliti sentctiam uenire Differt autem,quod ille continuu cor pus hunc esse ignem dixit,quod nos quos dicimus emocritus uero non continuas esse atomos asseuerat uerum uacuo dispesci,uelut ea,quae in aere uocatur ramenta,quae in radiis solaribus per Bres apparent. At ipse Democritus nequaa dixit ea, q uidentur in aere per senestras, put uerulenta quaedam, ex his esse uel ignem,uel anima, uel omnino has esse atomos,at quiadmodu dicit in aere sunt hae quia uero propter paruitate suam non apparet ne esse uidentur dephenduntur aut esse in radiis solatibus cum per senestras imittuntur scesse minuta,& inuisibilia propter paruitate corpora indiuidua,quae ipse putabat esse omnia naturalium principia, quemadmod5 medici compositorum principia quatuor elementa,quorum rotundas atomos sicit animam,ais ignem.
Quorum omniseminarium elementa dicit totius naturae, similiter quos Leucippus. Omnis inarium muItitudine figurarum dicit, quemadmodum enim in omni seminatio,in tumulo est 6c frumentum dc ordeum 6c alia semina, sic in atomis figuram semina omniseminarii esse dicit,& ipsum quos Leucippum esse huiusce opinionis esse asserit.
Harum autem rotuno anima, Ipterea qs maxime possunt per totum praefrare semp tales
ροσι ἰs, Ut mouere reliqua,cum moueantur π Rcredentes animam esse id, quod praebet ani malibus motum. autem omnem figuram Rhysmon dicunt.Quare non illi,qui serunt etymologia, admiticei lun quid enim dicent in cubo non enim hic da rem .i.reuoluitur,sed sue omnino dictio haec et m uia capit eam quidem scam patriam linguam suscipiet,quemadmodum qu y si id eueniat ro manae dictiones aut aliae quaedam in propriis linguis etymologia serunt.tribus autem uocibus indigenis Democritus usus est, hae autem sunt,Rhysmus Trope,oiathue,sgnificat aute Rhysmus fguram, Trope uero positionem at diathue ordinem dixit igitur inquit ut facilioris motus existentibus rotundis,esse ex illis animam,ra enim magis,quam Mia penetrare,& mouere animal in
35쪽
tum,cum moueantur.atqui magis penetrare simul possent pyramidales atomi ueIuirenti anguli exilientes & incidentes magis, nisi quis dicat halas ipsas impedimento esse, rotundas uero delabi quod angulis careant.
Unde υ viuendi terminum esse resti ratioηem, costringeηte enim eo quod continet corper sextrudenteriuras eas,quae animalibus motum praebent. Conabantur sectatores Democriti quaecus accidcbant animali sus opinioni consona demostramdicebant enim stigidu esse quod corpora contine atq; ob eam rem densa faciens co a & densatorum eiaculari atomos rotudas, unde animali & anima,oc ipsum uiuere adest. Quonia igitur eia culatis atomi s roludis periculu est ut animal cormpatur auxilium quodda facti est animali, ipsa inspiratio inspirans enim extrinlecus alias atomos rotudas pro eiacularis uiuere. quare eo usi uiuimus quouis respiramus,respiratione autem compsa, nos quc gi uiuere desistimus: no solum autem quod ingrediantur per rcspirationem sphaericae atomi,5 adcernantur Ioco earum,qus sunt egressae,nobis accidere ut uiuam usu: erum etiam si ingredientes per inspiratione rhibeant egressuras impetu maiori ais eodem modo plures factas motuq, facili calefactas ipsum subiectum depellere frigus alienum,quod ipsis causa est, ut emittatur. Quod si quispiam quaerere quid igitur solas rotundas inspiramus illi quidem dicerent,quod etsi non solas plures tamen motu a faciles, quemadmodu quo* ex frigore,spissitudine has emitri,quod lubricς,cum tareant angulis lunt,6c propterea naturaliter motu a faciles. respiratio autem dicitur de de in iratione, de de expiratione, nunc uero pro inspiratione ipsam acceperunt.
Ex eo quod non est ipsas quiescere νη Iuam diumentum feri foris ingredientibus aldis talibus
inter reqpirandum. Obiectionem quancta quae per h esse uidetur soluit.diceret enim illi quispiam. Quid autem
nonne satis idoneae sunt,quae intus a principio sunt atomi,uiuisitare ipsum animal quid aute ipsae solae ab ipsa densitate excludutuis certe inquit,quoniam nullo quoq; eacludente cum sint motu iacili, psae per se non quiescentes educuturiquare auxilii extrinsecus indigent.
Prohibere namque bas, o quaeJunt in animalibus egredi cohibentes Dul confringens o com/primens ,ο vivere sucad hocpossunt facere.
Hae inquit ingredientes per inspirationem non solum ipse sunt causa uitae:uerum etiam quae egressurae sunt psius motus oliditate frigus extvrnum propellenteSPhibebunt, quin iam egre/dientes contrahut motu maiori,duCrum motuum, qui maior est minorem secum trahi se igitur cum alis expirentur, alie inspirent is,qus inspiranturiunt plures,riliquas cotrahunt.
Videtur autem Ut quod P Dibogoricis dictum,eadem haberesentetiam,dixerἱι enim quidam
ipsorum animi esse,quaeJunt in aere ramenta ly eutem quod illa mouet. Secundam opinionem Pythagoreoru de anima enumerat. horum autem quidam anima esse dicebat ea, quς per senestras in radiis solaribus apparet pulverea corpuscu laia tu uero,quod ea mO uet.non ut ea ipsa esse animam illi dicerent .riciculum nal esset uerum nos hoc scimus,quod ipsa Pythagoreoru doctrina mystica erat,q dogmata sua occultabant ne sui ait Plato coriariis quosi sapientiam suam pala facerent: quea odii igic in poeticis fabulis ut ipse rursus Plato inquit si quidem apparentiae ipseI um fabulam quispiam acquieuerit,ipsas quidem deridendas uidebit qd siquae in illis occultatur,sententiam quaesiverit spiritu quidem numinis indigebit,idem quoq; de Pythagoreorum doctrina dicendum est,si nis; quod apparet accipiemus didedum qui de illudit no aut qd ad sapietes plinrat, veru uetulam. nugae, qd si illi sapietes erat,qdpia ex apparetibus sanctius qrere oportet.q admota igitur qui dicut harmonia esse animam,non eam qus in chor dis est,harmoniam dictit,id enim ridiculum ect ed quia queadmodum harmonia sicut ipsi Pythagorici definiunt est multom mixtorum,& divisim asse tom unitas grauem nas sonum latas acu tum contrarios existentes cum ipsa harmonia miscuerit artificiosum perfecit. Sic de ala nostra hara moniae est omnino taus .cum nas sint ea quae semper supra intelligibilia inquit 6c omnino a ma
36쪽
veluti potentia quadam circa ipsam veritatem sed idem dicit animam au intellectum. Anaxagoras
autem de rpsis minus explanatorequenter enim iusti, o boni causam ipsum intellectum dicit,utili vero intellectum esse idem cum anima,in omniseus enim esse idem animalibus o magnis, o paruis, o pretiosis, o non pretiosis non opparet autem,qui secundum prudetiam dicitur intellectus,omnibus smiliter adesse animalibus,at nes omnibus hominibus.
Cum enim de uulnere sine sensu iaceret Hector uiluti sentiens: dixit, ait Poeta iacebat men te alienatus in idem ducens cum prudentia sensum, taqua non esset intellectus potentia quaedam circa ueritatem alia prster eam potentiam,quae circa apparens,& sensibile se habet,quare non scri/tire,uel desentire alienatum mente dixit Homerus.Democritus igitur aperte intellectum atq; animam esse idem dicit. Anaxagoras autem aliquando intellectum ab anima separe uidetur, aliqua eo uero in idem reducere. Quando enim dicit intellectum esse potentiam,& causam eorum,quae hene,& iuste sunt, ab anima ipsum separat: id enim laqua sint & quae nec iuste nec bene se habent, di circa ea alia.sanimae potentia uersetur,sic intellectum iustorum bonorumq; esse causam dici ueluti pler animam diuinior sit intellectus,at rurs us in aliis intellectum,at animam in idem du/cens haec ipsa confundere uidetur n quibus ait intellectum in omnibus esse animalibus S paruis, ct magnis,& pretiosis,& uilioribus,intellectus autem proprie dimis secundum prudentiam non in omnibus animalibus esse uidetur. at quid ego in animalibus dico sed nes in omnibus hominibus,quare cum dicat in omnibus animalibus esse intellectum,animam ipsam eum dicere concedamus. omnes igitur ii motum esse animae proprium credebant,non omnino tamen quemadmodu mocritus:non ut Democritus aperte,& semper hoc inquit idem esse jtellectum,ars animam. Sic & Anaxagoras at tum idem tum aliud ut diximus non quidem utitur intellectu ut quadam Potentia circa ueritatem,sic enim quos uerus est sermo intellectum potentiam esse antas,qui ueritatem cognoscit, sed iplum alam esse,intellectum tae dicebant Anaxagoras,aup Democritus.
Quicunq; igitur ad id quod movetur, animatum, reDexerunt, in animam ipsam maxime moti credideruntiqui vero ad cognitionem,o sensum,eorum, quae sunt,bi quidem principia esse animam dicunt,alis quidem plura 1acientes principia, at 3 vero unum idim,velut Empedocles ex elementis
omnisus,esse autem unumquodq; animam horum dicens,hoc modo. Dixit motum,& sensum maxime propria esse ipsius animae unde quoq; animatum in hisce ab inanimato differt. his igitur de anima declaratis,alii quidem in ipsius monuum respicientes, ex iis
quae maxime motiua sunt,apud ipsos constare dicunt alii uero in cognoscitium potentias respexellunt.postqua igitur enumerauit opiniones eorum,qui in ipsius animae motivum respexerunt, Neo modo de ipsa definiuerunt: nunc eos qui ad ipsius uiritatem cognostitium respectum habuerunt,enumerare uult.Dicunt igitur,quod ipsum cognoscens ipsi cognito uult esse smile spe simi h cognoscitur uult enim cognoscens cognito,& simile simili congruere Qd si omnia,qus sunt anima ipsa cognoscit liam propterea ex omnibus quae sunt,esse oportet.at quoniam hoc impossibile est,quod stilicet illa sit omnia quae lannoportet igitur illam ex omnibus esse principiis, ut ea ipsa Principia habens cum omnibus quae sunt per ea quae sunt omnia cognoscat.inde igityr illi omnes ex principiis animam faciunt unusiquiss secundum sententiam suam .alii quidem plura principia dicentes eam de pluribus costare faciunalii uero ex uno qui unum consessi sunt.Primum autem Empedoclis opinionem inquitit,qui existentium principia materialia quatuor re supposuit,qua tuor hsc elementa, activa uero duo contentionem,ais amicitiam ex iis igitur ipsam esse animam ct inde esse rerum cognitionem dicebat. Terra etenim terram,ats unda vidimus undam.
Aethere at aethera divum,ast ignis mobilis igne est. Notus amore amor,eν tristi discordia lite. Manifestum est quod cum esset Pythagoricus Timpus,& Pythagoreorum doctrina allegorio,
rese quom dicebat allegorice, cum animam ex clementis esse diceret, hoc modo dicebat uidelicet non tau esset ex igne, ex aqua,& reliquis, quid enim magis ipsa aliena elementa cognoscebat. an
37쪽
nti horum rationes haberet dicebat autem de contentione esse ais amicitia,quoniam uidebat ip
sam habere potentiam reducentem,& deducentem,uocabat igitur ipsius reducentem tentiam amicItiam, contentionem uero deducent ramicitia nams unionis est causa,magis autem unita
sunt Intelligibilia, quanto de propius sunt uno omnium principio,cotentio autem insensibilibus' principatum tinet,ea est disceptatio. quare quos dixit,sic 5c ego huc sum profugus diuinatus con ' tentione insanient Ierra dus obediens.eadem quos Plato dicit in Timaeo,iras animam dicit esse ex hoc Orbe,& ex alter ,rursusq, in Phaedro habere ipsam inquit equu pulchil cremita peiorem, per hos obscure Innuens potentias Se reducentes,& deducentcs,aliquando nas anima secundum Intellectum operatur, de ad diuina reducitur, aliquando uero in materiam deducitur.propterea igitur dicebat Empedocles ex amicitia,Se contentione ipsam esse animam,quoniam quCP Umniueorum,quae sunt, hac esse principia factiva supposuit quoniam uidebat in omnibus de identit timide alterationem,& coiunctionem de separationem,sed in intelligibilibus magis amicitiam,qua contentionem uincere n sensibilibus autem e conuerso,quod illa quemadmodum diximus cum uno omnium principio sint propius, coniunctione magis principatum tenent.id igitur pater quod ipse Empedocles allesorice hsc ipsa accipiebat,& cum ipsam animam de quattuor elemrnua esse diceret, non Ipsa elementa animam esse dicebat,sed horum rationes in ea esse.diaerimus quoq; ad Aristotelem consutatem quod apparet,quod quemadmodum tu sermarum locum dicas animam, de nullus quidem hoc diceret in anima esse equum uel hominem sed rationcs formarum formas dicis,eodem certe modo quos Empedoclem consentaneum putare dicere,siquidem sapiens eratuitamuis autem S de aliis tortasse hoc consentaneum dubitare, si enim sicut est apparem,an, mam dicebant uel ignem,uel aquam,uel quodpiam tale,oc non secundum quandam conueni cn tiam haec ipsa accipiebant,de multis quidem indoctis peiores erant:uelut Empedoclin ea clemetis Omnibu , esse autem,& unum quod animam totam quidem ex elementis animam dicebat,ac si esset ipsa alia praeter unum quod horum,singulum quodq; autem inquit animam ditabat esse, adhuc autem contentionem ais amicitiam,cognoscere autem singulas res per unumquodq; ho Lum: quoniam simili simile cognoscitur,sic autem secudum ipsum sex animas habemus.Possibile
est autem esse unumquodq; horum animam audire, tuqua partem,neq; Potcntiam amnra. dici muI enim quos nos iracundam anima,& nutritiuam, uidelicet amms Potc S, ImaS uocatc .
Eodem autem modo in Timaeo Plato ex elementit animam facit umis namysurvili cunosci, Ni autem ex principi s esto
Plato etiam inquit in ex iis,quae sunt apud ipsum principia, de Ous cmnia constare diccba esse
animam diuit,ut cum si ex illis,omnium principioru omnia cognoscat. dicebat autem qui in I Scenera esse omnium principia,substantiam identitatem idiuersitate,motum istatum:haec autum non
sic esse genera dicebat,ut sunt ea quae apud Peripateticos habentur,qus diuisa sunt inuiccm,S ex unoquo P catena quaeda generum ais specierum subalternaru tradita est.Verum genera ipsa uocauit,tanq per omnia, quaecus sunt,ea tendant, in omnibus enim substantia est,per quam unius cuius p est esse:est etiam identitas inquatum ex uno existetium principio sumus:habemus quo diuertitatem,quoniam multitudo sunt ea, quae sunt: ubi autem multitudo,diuersitas est. motusquOP in omnibus existentibus est,motum autem dico non imperfecti operationem cur ait Ari/stoteles at operationem uniuscuius*:omnia nas ipsa etiam inanimata propria habent Opcratio nem,uel enim calefaciunt,uel frigefaciunt adiacentia uel humectan uel exiccant,uel aliud quid tale saciunt. in omnibus quos status conspicitur,et enim quae semper mouentur,statum Participa non modo enim quod ipsa stet integritas uerum etiam quod ipse maneat cotinuus motus,status
est.inquantum igitur quae mouentur,in motu perseuerant uel semper uel usq; ad aliquod rem/Pus per hoc ipsum statum participat.ex his igitur generibus animam Plato facit, eam nassi dicit cede substantia,de integritate de diuersitate de substantia autem non contingenti ed de lubstantia inseparabit 6c separabili circa corpora,ex his utriss fieri ipsus animae substantiam dicit, quo sit utriusq; cognoscitiua,sed quia omnium cognitio uel similitudine uel idctitate fit, uel dissimilitu dine,uel diuersitate. quod enim est album,albi appositide cognoscimus quod nas albo simile est, album est & oppositione nigri contraria nas nisti est album.& haec in costitutione ipsius mixta sunt inquit,taq, de huiusce natura dicat de natura quoey alterius dicit. quid ita autem dicat ans mam sponte,& semper moueri,id patet,in hoc autem statum quom habuerit.Res aute ea elemen
38쪽
est esse uidelicet exsilia quorum ipsa habet anima cognitionem . propterea igitur,quoniam ex ires principiis est exntibus ipsis rebus simile uero similis est agnoscitiuum .cognOlcit enim cia, ex ipsis elementis secit animam iis,quae sunt ut simili simile cognosca manifestum est quod maxime ani mae cognoscere proprium est,ic eodem modo credidit.
Similiter autem υ in de philosophia dictis determinatum est.
De philosophia dicit ea quae de bono inscripta sunt in illis autem no scripta colloquia Platonis
Aristoteles comemorat,est aut legitimus eius liber. ibi igis platonis & Pythagor Hi de entibus, S principiis opinione memoriae Idit. id igic dicit eos dicere formas re numeros numeros aurem denarios unaquas mi forma decada notabat, eros uic ipsas formas uocabat, uel Ni qucadmo dum numerus ea qus subiccta liaac metit,atq; definit eo quoq3 mo materia D s nutiuturiat*e niunt: que enim in materia ingenerantur,eam ipsam materiam A per se indcfinita est ecfinissit, de terminant:uel quod,ut omnes numeri ex uno unitatis principio dcducti sutὲt. ita is sex uno omnium principio deducutur. numeri igitur c beam causam dicebantur denarii uero propter ipsarum formarum persectionem numerus enim Psectus d artus est,cmnem nas numerum in seipso complectitur,qui enim numeri sunt post decada in alios ab unitate iterum reflectuntur in derada quare decas quoq; uocata est quasi quaedam sit i. suscipiens numeros. principia autem harum formarum dicebat unitatem de dualitatem,& temitatem se quaternitatem, quoniam numeri qui ab unitate usip ad quaternitatem componunt ut idecem faciunt. i. a. a. decem fiunt. euitur decem dicebat hsc principia quaternaria,& comuniter in cmmbus entibus,& priuatim, rein intelligibilibus 5 in naturalibus,& in sensibilibus comuniter igitur in omnibus unitas quideintelligibilia impartibilis enim ab illis non solum substantia sed etiam operatio in statuita imota litate conspicitur dualitas autem,S scientia,uel ea quae scientia praedita sunt,definite enim ab hoc ad aliquid se habet,quia scientia a definitis in desinita transitus est:non est enim scientia indefinis ea inde enim quo graece . idest sciretia dicta est,eo quod ἰποῦ Φάσιν, idest in statum nos ducat. Temitas autem naturalia,& opinabilia,naturalia autem dico uniuersalia in naturalibus circaqUersatur opinio quemadmodum quo in Timaeo Plato ait,quid hoc quod semper est,generationem minime habens intelligibile dicens Quid autem quod semper fit nunquam ea quae sunt in
physicis uniuersaliter dicens. si nas semper fieri ipsum dicit sc quide fiunt naturali ased in :is patricularia quodam tempore exntia non quidem semper fieri dicerentur,id patet esse de uniuersalisbus eum sermonem circa quae opinionem quoq; Operari dicit hoc enim intellectione inquit cum ratione comphensum .s intelligibile illud autem rursus opinione cum sensu irrationali opinabile est. Temitas igitur hoc est quia opinabile sitiquare ternitas Oi m cpinio est quod gestiat ab hoc, non tamen desinite ad aliquid ferri sed uel sic uel sic:talia auti m naturalia sunt,quae esse in fluxu habeant & no omnino snt imobilia at immutabilia,sed in formis quidem stantia at huci& illue alterat icnibus per contrarias mutationes permutantur.ternatas igitur sic se habet in his,&si dixe/xis coelestia mutari localiter,alia quidem ab oriente in occidentem plagam alia autem ecduerso αab austro quidem alia in boream.& alia econtrario a borea in austrum. in sensibilibus autem partitularibus dico 6c atomis ipsa quatemitas est,at qucmodo inquis Ad xcedcntes ostendemus.hoe igitur modo quaternatium principium comuniter in omnibus entibus contemplamur,priuatimuero dicunt quod in intelligibilibus ipsam conlepiamur priuatim in naturalibus priuatim in sen/sibilibus.& in atomis propterea autem dicebat ipsum animal,quod apud ipsum est,sc ipsa anima/las idea & exemplum & ipsum numerum decenanum, qurm constare ex ullitate prima, dc dualistate,& ternitate,& quaternitate uidelicet ipso uno,ipsa dualitate ipsa remitate S ipsa quatemit, te.Secundum autem huius analogiam,& in post ipsum animal animalibus,t mortalibus uidelicet, εἰ mortalibus haec esse principiarqueadmodum enim numeri denarii sunt omnia hoc quos mido ex unitate dualitate remitate & quaternitate sunt omnia. Sed ipsum quidem animal ex prima unitate & dualitate,& ternitate,& quaternitateralia uero quae post ipsum sunt animal, secundumanaIogiam elongationis qua ab ipso animali recesserunt. sc de a principiis reducta sunt: non enim eadem absentia distant ab ipso animali diuina dc imortalia S ea quae morti obnoxia sunt anima
lia. igitur diuina quidem sunt & ipsa ex unitate secunda,& dualitate secunda.& ex ternitate, εἰ q/remitate similiter.& sic semper secundum analogiam elongationis ipsus animalis elongatio fit linsorum principiorum .dicebat igitur hsc esse quom denaria principia in intelligibilibus,in natura/libus,&insensibilibus:ais ideo quoniam anima haec omnia cognoscit ita esse ipsam quos ec ex
39쪽
his principiis unstate,dusitate ternitate εἰ quaternitate.quam igitur dicebat in intelligibilibus munitatem dualitatem ternitatem idc quaternitatem theologiae sit hoc dicere. Sed net qua in physicis dicebat eam positamus expedite dice :diceret autem quispiam,ec in his re quaternitatem, Ppterea quod animalium species quatuor in mundo uideantur,quae coelum,quae aera,quae rerias, dc aquas incolant,m sensbilibus autem nictum unitatem accipit dualitatem lineam, ternua:c su Perficiem,quaternitatem uero ipsum solidum haec enim corporis ipsius principia sum. Unitatem
quidem ipsum punctum quod est impariabile dualitatem uero lineam quoniam ex ipso puncto fluente linea facta est,quae duobus punctis terminatur 6c est longitudo sine latitudine. TernWate autem superficiem ipsam, uel quia trigonus figurarum prima sit,uel quod magis dictas est, quia quemadmodum punctus ex ipsa distantia secundum longitudinem fluens alterum punctum iraeit,si ita hoc ipsum punctum per latitudinem fluat,rursus de alterum punctum generabit, quare sc tria puncta fiunt. Unum quidem ipsius longitudinis terminus,alterum autem latitudinis, teratium uero comune ambobus. Quaternitatem autem p ipsum solidum capit, e quia pyramis mgurarum solidarum prima est,quae quidem quatuor triangulis constat siue rursus secundu can dem analogiam,nam ueluti punctus fluens in longitudinem alterum punctum secit εἰ iterum in latitudinem fluens alterum secit hoc modo si in prosunditatem fluat adhuc alium Aciet: quare Rivor puncti fient,oportet autem lineam rectam profunditatis in sublime tracta cognoscere: sic igi/tur in sensibilibus unitas,dualitas ternitas 5c quaremitas insunt. quoniam igitur qus P sunr,anima ipsa cognoscit. ea merito ex his esse principiis dicebat ut omnia cognoscazesse ergo in ipsa uni talem intellectum ipsum per quem intelligibilium apphensiones lacit impartibilis nas est intelle ctus obiectione simplici res ipsas cognoscesaeualitatem autem cogitationem ipsam, nas; habet hoc unde quo perficit enim uiam quandam S a propositionibus ad conclusionem transit Ternitatem uero opinionem ipsam quoniam ipsa gestiens aliquid opinari ambigit de quasi uiam scissam facit, Utrum huc,an huc conuertatur,ac si uiam quandam persecerit deinde ingressa in uia ambiguam, sic dubitans an huc,m huc uertatur:sic opinio quassi suppositione usa 8c opinata quidda de ipsa uolens dubitatione utros conuertitur firmadi propositi nescia,sive affirmatio uera,sive negatio. cum nas uoluerit habere qualibet cogitationem dc semel in hanc re petiuerit,dc quod est accepe rit anima,dubitat,& disputat utrum mortalem ipsam oporteat cognoscere an imortalem,uel rure sus corpus ne,an incorporeusc sic in omnibus.quaternitatem autem sensum,quoes ipsa quide Reternitas in sensibilibus ipsum corpus significabat.& sensus ipsius animae cognitionu maxime cor poreus est,particulari enim auxiliatur nam sine corpore nihil cognoscit no autem dubitare opor
tat si imaginatione reIiquimus,nas ea in sensu comphensa est,qm quos ex eo pricipia habet.
Ipsum quidem animal ex ipsa unius :dea, τ prima longitudine, o latitudine εν profunditate.
Videlicet ex ipse uno quod primo in unu dc prima longitudine εἰ latitudine,& profunditate, ia diximus im alat constare ex prima unitate,& dualitate dc reliquis quae aute sunt post ipsum, secundum analogiam de secunda .dc tertia, dualitas autem dc ternitas 5 qus sequutur,in qua ita te definita dicuntur,ucluti cum in ipsis numeris sertur. Dicitur 6c in continua ueluti cum in linea, uel superficie haec ipsa con*deram .hic igitu r ut in continuis sermone facit. sic autem scire oporretiqd unuqdl ham magnitudinu uocauit illud quo qd prius est supat linea Oe logitudine nam logitudine puctu supat supficie uero latitudine qm latitudine linea supat,altera uero Planditate, haec mi diistri a supficie.na ipsa quos supficies habet latitudinem .qd aut solidu est logitudine, ais latitudinem,non solum aut e continuam qualitatem ex quaternitate constituit,sed etiam multo prius definitam:si nas omnis post denarium numem, numerus, in ipsum denariu resoluitur, ipsius uero denarii unitas dualitas, ternitas, quaternitas principium est: sequitur quod dimiti, continui ipsa quaternatas principium est.
Alia vero simili modo,alia flue post ipsum animal simillier.
Videlicet secundum ipsam analogia ex unitate,dualitate, ternitate 5c quaternitate, ut iam dictu est,sed no de prima .ex qua est ipsum animal uel alia exempla uelut ipsum pulcrum, ipse homo Min reliquis seniliter striciuntur autem aliae simili modo,& hoc quide secundae expositioni sit commvens alias enim ideas dicit,quae est hominis,& qus est angeli.
Adhuc autem o aliter intellectum Fidem unum dentiam vero duo Blo nas modo in unum,
40쪽
superficiei autem numerum opinionemsensum verosesidi.
Videlicet & secudum aliam applicationem ex his ipsis numerum anima facit. putas enim eo , quae sunt alia esse intelligibilia alia scibilia, alia opinabilia, alia sensibilia unum quidem intellectui tribuit qui est intelligibiliu perceptiu us indivisibilis nas est ipse,& omnino illis sinulis,& pariter obiectione prim a sine tepore res ipsas intelligens.duo uero scientiae tribuit composta nas est ipsa sciens cognitio siquidem syllogismus est quidam solo sane modo facta,&non uanquidelicet noalias alio modo,sed semper uera,& similiter se habens per unam uiam Ipositionum in unum fine
conclusionem ducens. tria autem numera opinioni attribuit,non enim solo modo,quemadmoduscientia fit ipsa opiniorest enim opinio tum uera tum falsa omnis aute scientia uera quomodo igie tria numerum opinioni Pprium diximus, quatuor autem sensui propter eadem causam .diccbat ideo propter hoc animam ipsam existentem ex unitate dualitate ternitate,quaternitate omnia in gnoscere propter eam,quam ad ea proprietate habet. Quare autem,cum dixerit unu ipsum inteI lectum scientiam autem duo non etiam dixit opinionem uero tria, sed superficiei numera dixit . dicimus igitur ad hoc,quod unum,& duo non sunt numeri,etenim secundum dissinitionem nu/meri dicentem numerum esse ex unitatibus collecta multitudinem,dualitas quos numerus esse uideretur,quae re uera non est numerus, non enim ex unitatibus multitudo est,nas multitudo. primo est in trinitate:pterea omnis numerus multiplicatus fit maior, si compositu si ut tria,& tria iaciunt sex, ter aut tria, nouem,& sic in omnibus:unitas autem e conuerso multiplicata fit minor, quam composta, Ut unum,dc unum,duo,semel uero unum facit unum dualitas autem dc multiplicata,& composita aequalis est,duo nas ic duo,& in duo utro* modo quatuor sun ano ergo
tres unitas,ne dualitas est numerus.quare primi numeri tant ternitas se quaternitas, impariuremitas, rium quaternitas,unitas autem,& dualitas numerorum principia sunt.
Etenim numeri Drue ipse,N principia entium dicebantur,sunt cute ex elementis udistur autem res, aliae quidem intellectu, aliae scienti aliae opinioni, ita aliae stUri bi autem numeri sunt
formae rerum. Oportet paulum traducere ipsam dictionem quo fiat apertius id, quod dicitur ptenim se ae psae numeri Sc principia existentium dicebantur sunt autem ex elementis ipse enim se s numeti εἰ principia existentium dicebantur,patet enim qupd non dicebat hos numeres,qui sunt apud nos esse sermas existent tu, ed ipses formas esse numeros.probat aut E per haec ea quae dura sunt, dico autem quid ita ex unitate 5c dualitate ternitate l .8c quaternitate costare anima dum sit nasideas inquit at 3 exempla existentiu numeros dicebant illi autem numeri sunt ex elementis unitatis,& dualitatis,& remitatis, & qternitatis. lam enim diximus, quod ipsas sermas denarios num ros dicebant,decas autem ex his componitur,esse uero ideas intelligibili, scibilium,opinabilium, sensibilium hoc enim significat cum dicit, iudicantu r autem res aliae quidem intellectuplice scien/lia,siae opinione aliae sensu,nam simile simili iudicas Quare si forme rerum sunt ex unitate,dua/litate,temitate quatemitate chaec enim sunt elementa formam anima autem cognoscit omnia,merito igitur ex elementis existentium ipsam faciebant, ut simile simili cognosceret.ex his autem,qugd:cta sunt illud nobis est manifestu,quod qui ideas inducebant, & haec esse existentia principia dicebant,horum rursus alia principia supponebant unitatem dualitatem,ternitatemm quaternita/tem.quare postqua dixit numeri enim rerum se ae dicebantur,subintulit sunt autem ex elemetis 6c superius dicit ipsum aute animal ex ipsa unius idea S quae sequuntur ipsum autem animal. est ex lum Sc forma, mar aute hi rerum numeri,quoniam supra dixit numeros esse formas, ne eos qui sunt in consuetudine numeros eum serre putares,eos inquam,qui in curuatura digi toru fiunt. Deinceps tu dixit res ipsas iudicari alias intellectu alias scientia,alias opinione, alias sen/sa subintulit.hos numeros esse formas rerum,hos inquit cu dixerit numeros formas itellectum, scientiam opinionem sensum queadmodum enim est ipsum animal, de modo est ipsa mens Nipsa scientia. Similiter dc opinio, dc sensus.& hae sunt ideae rem intelligibilium scibiliu, opinaballu,
sensibiles.igitur ipsa quo anima cum in se has habeat sormas,suscipere res ipas potest,iudicas eniumquod uidelicetia cognoscitur secundulamam suam. . Guma
uoniam autem Ut mos tuum, videbatur anima esse, o cognitiarisu alisci complexi suel De 'ambobus enuntiante animam numerum mouentem seipsum.