Iusti Lipsi Admiranda, siue, De magnitudine Romana libri quattuor. ..

151쪽

Iῖ DE MAGNITUD. ROMANA

Significat altissime in aerem ea surrexisse: & quidni,

cum collibus etiam cepe imposita ξ Ceterae aedes, non communiter sic altae,nec humiles tamen fuerunt. Nam Augustus Princeps,cum ambitionem in aedificando videret atque altu attollendo, eamque cum discrimine &periculo ruinae; siue etiam, quia aerem interciperent,re nimis inumbrarent: coercuit, ut in Strabone seriptum est, o eptuaginta pedes definiuit in modo aedificiorum. Nero hoc ipsi in postea secutus, cum ab incendio Romam instauraret .; cohibuit cui Tacitus ait altitudine adficiorum. Sed modum non expressit nosteri fueritque vel ille Augusti quem oblitteratum, Ut solet, iam reuocauit; siue is qui Traiano postea adscribitura Victore pedum ex BDπ.Sed de priore ego malim. Dices.crgone tam miranda haec altitudoὶ 8c nonne hodie magis educimus Interdum,non nego: scdnec sic communiter: dc hoc quoque cogita multas aedes, dc imprimis omnes publicas, extra legem hanc fuisse. Quid ii autem & di. uites illi nobilesque neglexerintlego arbitror, siue gratia impetrata, siue & ea neglecta. Et titulus sanc fuit. quia lex in futuras nouas aedescauebat,structas non diruebat,& fas easdem sic reparare. Quidquid tamen sit, si vulgo aedes omnes septuagenum pedum, satis conspicua ea altitudo: praesertim ubi recta compluviata , aut testudinata, quod saepe Nostra haec pectinata, & in angustum surgentia aliquid de dignitate minuunt,sed recapacitatem tollunt. In tali autem illa altitudine, quid minusquam quaterna aut quina caenacula quoru fir iacis. quentiae studebant. Vitruvius : In es autem mare gare

urbis, sciuium INFINITA FREQFENTIA, innum

rabiles habitationes opus suis expiscare. Ergo cam re,pere

152쪽

non poses area plana taram multitudinem ad habitandum in urbe,ad Uliam ALTirvo i Nis adisiciorum res ipsa coegit deuenire . Jmque pilis lupi s ,strue iuris testaceis,

parietibus comenticiis,altitudines exstructae contignarionibus crebris coaetata, a culorum Νmmas utilitat perficiunt, de ectationes.Sed haec de aedificiis,nunc non exsequor: M latis de Altitudine libasse. C A p V T v. Decor Nornatus aedificiorum. Excerpta quaedam, σprimo de templo Capitolis; exactius iactum.

AD Decorem transeo, qui varius, in mole,in materia, in artificio, in symmetria , siquid aliud elegantia aut peritia amat. in hac quoque parte, quin urbs omnes orbis urbes superauerit, nemo dubitet: fidi auctores dicunt, re opes atq; ambitio Romanasacile persuadent. Quidquid artificum insigniorum Ginaeia aut Asia habuit, Romam euocabantur,autvlud veniebat.

quippe hic praemia: oc quidam ex iis quibus ut Taciti

verba usurpem ingenium s audacia erata, tiam qua na tura denegaui ef,per artem tentare.Sed primus aut praecipuus Decoris huius auctor Augustus. qui urbem, Ut Suetonius at nequepro massate imperv ornatam, in 'undationibus incendiis sobnoxiam,excoluit adeo,ut iurisit gloriatus, armorea e relinquere, quam lateritiam accepisset. Alter ab eo, Nero Imperator. qui ambitione impulsus urbem incendit, ut nouam melioremque re pararet. Videbatur enim it racitus, condenda urbis nouae,

cog mento siu appellanda, gloriam quarere. Itaq- eius iusse, urbis domus, novus Gallica incendia, sia dif

153쪽

ta dificiorum altitudincat patefactis arei additus POR-T Cisus quastontem insi arum tegerent. Ea preticus Nero sua pecunia exstructurum mollicitus est. Vides ibi quaeda praeclara dc optanda in urbe, ordines vicorum,

Latitudines viarum, Porticus protegentes. Vt non temere idem Tacitus TANTAM resurgentis urbis P vLCHRiTUDINEM miretur,&stripto consignet. Quod

. tunc quidem publice, sed & priuatim in omni incendio factum Seneca adnotauit: Timagenes, fel citati urbis inimicus aiebat, R omasibi incendia ob hoc unum dolori esse, quὸdsciret meliora resurrectura quamas senita. Et sane ita fuit, esertim ad Traianum usquefium ab illo, dc a Deo, culmen fuisse videtur pulchritudini urbanae Quam Plinius communiter sic dilaudat: si urbisn

stra miracula transire conuenit,ssic quoque TERRARUM ORBEM vicetv M ostendere quo accidi seroties pane, quot referetur miracula apparebit niuersiimie vero Meseuat is in quemdam una cumulum collectά, non alia M Α-GNITUDO exsurger, quam si MuNDVS A Llvs QvID A M in uno loco narremr. Notentur ea & ad Decorem,& ad Magnitudinem malς controueram. Sed id Cansiodorus vero & magno ore, de istac urbe: Ferumpriscisculi narritores, fabricarum septem tantum terris a tributa miracula. SphsDiana templum ; regis Osausoli pulcherrimum monumentum; Rhodi Sosis aeneumsignum, quod Colosus vocatur; Iouis Olympici simulacrum, quod Phidias formauit; ori e edorum regis domum, quam Memnon fabricauit Bahlonia muros tuos Semiramis c

fraxit; T ramides in AEnpto. Sed quis illa ulterius a

154쪽

cipua putabit, cum in Da urbe tot stupenda con exeritZ abuerim honores, qui pracesserunt tempore: in rudi saeculo quidquid emersi set nouum per ora hominum iure ferebatur eximium. Nunc autem potest esse veridicum, si

di spectacula iure censent. Vis autem paullo distinctius membra pulcheriimi huius corpori videamus Z Avo. Te hoc quaerere non volo sed aveo; non cupio, sed ardeo, ut vero verbo dicam. L i Ps. Atqui ne nimis arta sce. nam ego non flumine te perfundam, sed leuiter aliquid aspergam e summis aquis. Tu te ingurgitabis, si voles, postea: viam designabo&praeibo. Ego autem an ducem potius alium quaeran ipsa antiquitate, qui ostendatr Esto Ammianus, qui Constantij ingressum in urbem Romani deseribens,ipsesin intuentem dc

mirantem praecipua operum facit,atque ait: Troinde is ta&-.

Romam ingressus Neri, virtutums omnium larem, cum venisses ad Ros TR A , per insumum prisca potentia Fo R. v M obstupuit opers omne larus, quo se oculi contubssent,

Mi RACULORUM DEN si TATE prastrictus, allocutus nobilitatem in C V R i A , populum spro tribunali, in P A L A-TI v M receptus fauorei multiplici, tititia ruebatur optata. Deinde intra eptem montium culmina re accbuitates planiciemi psim bis membra coctu aris, Murbana. quidquid erint primum, ideminere inter alia cunesti βιω- b, o IOVIs TARPEII delubra quantum terrena diuinis praecellunt LAvACRA in modum prouinciarum exstructi ;AM P H i T H E A T R i molem findarum Lapidis Tatartini compage ; PANTHEON velut regionem tororem Jm

155쪽

riosa celsiuia ne fornicaram misi verticescansili s v GC E s T v s consulum, spriorum Principum imitamenta portantes, V Mis templum, FORVM QVE P λ Cis,NPOMPetri s on'AvM, N SYA- ut v M , alias inter ba: tD E COR A visis et eme. En habes qui digitum intendat,&ducat: t sequere,& ata .rem ita loquebaris testingue. Avn. Iam risui&isco me habes palam. L τ p s : Ego neὶ A v n. Tu,tu,& sictua sim,*pius cantem.Nam nomenclatorem mihi da, locorum,dc paucorum quidem: ubi designator,enarrator interpres3Li Ps. Adest ego procopia&scienti 2 aliquid dicam, sed nec ordinequidem Ammiani. 'N uri etsi praeespua ille tetigit; non placet tamen ordiri a Foro aut Robis, sed potius a Tempti. Diuina, a quibus rerum hominum ue ortus, praeeant; & totum hoc pulchritudinis agmen ipsaducant. Nominat ille quattuor templa, Iouis Tarpeii, Pantheon, bis, Pacis. Quam

pauca e multisrnam primum hoc moneo quadringenta

viginti quattuor tempti Romae fuisse, quod in Notitia imperij proditum leges. Noli ambigere, quin pleraque ex his magnifica, & aliter atq. aliter structa, vel instru -cta: sed Ammianus satis habuit, dignitate vel opere prima eorum dare. Itaque a Tarpeio exorsiis est,siue Capiat Amor no quia pulcherrimum sortasse, sed quia primarium, & Dei principis; itemq; quia multa substructionum mole, & opibus, ac tempore pleraque praeibaz. Alioqui Plinius, ubi magnifici operum recenset, hoc L,imi. omittit: imo idem quasi irridet veteres, quod oneris vastam statium,s Capitoli' insanas subgructiones mis bantur. Sed id non ea mente dictum, qua videri possit. non, inqua, deminuit aut abiicit Capitolij ipsum opus;

156쪽

sed substructiones tangit, quas L. Tarquinius Pristus magnas , dc ut ipse loquitur, circum collem fecit:dum praerupta eius adaequa ab imo solo ingentibus lapidibus muro educto suffulcit, complanat deniq in Wrtice,& fundamentatacit. Haec Plinius tagit,& Dionysius clare exsequitur quem vide.Alioqui ipsum opusic aedifici um non miratur mirabile visum: qui id posse setacumsit inter eximia & urbis prima.Pr ter Ammi num in verbis dictis etiam Cassodorus scat tollit: C pitolia cel a conscendere , hoc es INGENIA Hv MANAsv PERAT A vidi L. Et res sane dicit dc facies, quam, etsi ignouiter, lineis aliquot adumbrabo. Mons Satur- nisu primo dictus fuit, in quo haec aedes , tum Tarpeius, dc mox Capitolium a capite hominis cui vi uo Tolinomen sitisse Arnobi us tradidit in ueto, dum fundamem . in moliuntur. Sed haec nota ,non vulgo nimis illud,duplex Capitoliam fuisse, Vetus re Nouum. Illud in Regisve sexta Circi Flamini' Victor dc Notitia Imperi; Iocant; ist ud in Regione octaua Fori Romani. Valerius illud intellexit certosum inter sacerrima re vetustissima

loca adiurans nominat: Per Romuli cas pers Veteris iaci, ii. Capitolij humilia tecta, atemos Uessa ignes. Ait tui, 'ait humili tecto: quod ultimum nullo modo in Notium&sublime illud conuenire potest. Puto & Martialem haec distinguere, cum in hominem ludit plurifariam,

habitantem:

E quilio domus est omus est tibi colli Diamq 'oi -

Etitia Patricius culminavicuae tabcr. . l. a Nine vidua Catiles, illinc saeraria Vesta, i sede No VvM,VεTEREM prosticis indesuem.

157쪽

r o DE MAGNI Tu D. ROMANA

Auentino sue Dianae, Nouum ex Esquiliis & Vico patricio.Etsi fortasse I auum Jovem Domitianum suum vocat ieiusque Palatium intellegit Sed Varro de viroque apertius: Capitolium, Verus,quod ibi Sacellam Jovis, Junonis, eminerua id antiquius, quam aedis quae in Catitolio facta. Ecce, dicit illud Vetus, aeuo prius esse quam hoc Nouum,&ostendit in alio item loco fuisse. Sed dices,si prius, si alibi: unde Capitolium Z nam vox

Canon conuenit, cum nec mons tunc nomen istud habuerit, nec ipsum illudaei linia in monte. Respondeo, Varronem hoc occupassedc soluisse lectori vigilanti. Nam ideo , inquit , Capitoliunta non auctor aut

conditor, sed posteritas dixit i quia ut in nouo & nobili illo Capitolio, tres illi dij Praeside olebantur. A simi litudine igitur de hoc Capitolium est diruim, sed cum distrimine, Vetus. aeras amplius, q uisa uteria condi .diti & hoc dicam, suggerente Cassiodoro. Nam ille in

Chronico, Numa: rebus r. . Capitolium quoque afunda motis conss xv. Ignaro lectori tenebrae lant selli Cassio dorum arguat quis enim unquam prodidit Numam auctorem CapitoliDEt sianc distinguere debebat, addere. intus. Ita enimest: illeauctor illi us,vndcuti de hoc mustat Calliodorus; sicut Noui, Tarilainius Priscus. Leomplanato,ut dixi, monte struere coepit, voto quod voverat bello Sabino : idque opido Apiolis capto, ut Plinius ex A ntiate refert, c manubiis & pra da. Sed fato prquentus absiluendum nepoti L. Tarquinio Superbo reliqui egum ultimo : etsi Seru quoque Tullium aliquid addidisse ,sociorum studio adnatum, Tacitus sed lus,opinor dixit. Praecipuus tamen au

158쪽

metia e Vol is capta, diuendita pradu, curata quadraginta

talenta argenti auris recepisses , concepit animo eam A M-PLi T v Di NEM Iouis templi, quae digna deum hominumsrege,quae Romano imperio,quae ipsinu uiam loci maiestate e u.Scribit quadraginta talenta quae nobis XX H Ii . millia Philippaeorum essent: sed an non quadringenta rescribendum,; aliquis ex Dionysio dure controuertat Nam ille, ut in re non dubia: tantum adae,inquit,repperit,ut quinque minae argentiobuenerint singuis Analitibus, decima autem diis fac arae fuerint no minus ' quadringen- In Muta talenta. Ea essent, ducenta quadraginta millia Phili' paeorum: pecunia,haud nego,saxis grandis, pretesertim cselis d mis: sed res Italiae dc Latij tunc uberes & florentes quod ic alibi videre est hoc persuadent tum d ipsum opus ea amplitudine institutum, quam Liuius depraedicat, & quam exigua summa nemo fabricetuc. Nec tamen vel Tarquinius supremam mmum impositit: lcgloria operis ait Tacitus libertati reseruara. Pul- ω.Hist. sis regibus, Hor Mius Pulvilliu Consulaedicauit, ea M AGNIFICENTI A, quam immensa pillea populi Romani opes ornarentpotius, quam augerenti. Vides & a Tacito laudari, id consummatum hoc opus Pulvillo adscribi.

Quid igitur est, quod in Liuio, multis annis pust lego,

inTribunorum militarium imperioὶ em anno,nepri- m. vi. torum tantum operibus urbs crescerer, Capitolium quos saxo quadr rosubctructum est,uus VEL IN HAC MA-

narrat,post Romam a Galliscaptam,& cum ea instaurata a ciuibus fuit. Ergone tunc denique Capitolium, faxo quadrato structum Z nego de ipso dificio sateor de montiataque attende, ubstructum dicit,non exstructu.

159쪽

Est illud ipsum opus, de quo praedixi, L. Tarquin h.:

quod tamen rudi lapide favum, nunc mutarunt,&se cto quadratoque splendidius confecerunt. Igitur mniana illa,de quibus item antea,magis fuerit ad hoc posterius opus resem: M isbe sunt insana iliaώbstructiones,c quarum ruinis vastos lapides erutos patrii etiam aetas

vidit. Sed ipsum Tarquinij Capitolium quale fuiGDescribit his fere verbis Dionysius: Situm es in alia crepidine, habeti in ambitu octo iuge sic ut laterasingula ducentorum fere pedumsint, exigua laritudinis si studinis disserenita,nis quod ista illam vincit vix pedibus quindenis. Aua parte rons eius meridiem lectar, triplici columnarum oraene circumcingitu 'ab abia lateribu duphci. Dipso seunt tres celli,ex ordine, a lateribus communione

pariorum clauseemedia est,uis, utrimque altera n n Hic Mineruasub eodem laqueari eodemi tecto. Ita Dionysius: dc verba, si placet, examinemus. Octo is mgerum ambitu fuisse dicit: id est pedum octingentorum sed sic ut quadrum esset, imo paene quadratum, nisi quod longitudo quindecim pedibus superaret. Fuit egro igia capacitas, si consideras,& apta proportione. Ait,

fontem ad meridem rictasse : id est, Forum Romanum

Palatium versus, frequentissimam urbis partem. E gQ ab ea quoque parte centum gradus, quibus sui Taci-rys , atque alijὰ superbe adibatur. Quos tamen continuos fuisse non, arbitror, & retractiones suas habuisse ut Vitruvius appellat: id est, areolas, ubi sessi pedem figerent & respirarent. quas post singulos septem aut nouem graduum orgines solere interponi, architecti no tarunt. Gradus autem isti haud dubie ad maiestatem:

eoque dc in aliis templis, etsi pauciores, sistiti usurpari.

160쪽

Sed ibi ratio, hic necessitas 5c locus editior voluerunt. Addit columnarum triplicem ordinem quas L. Sullam Athenisaduexisse, hiemplo Iouis Olymph,Plinius nos docet. Atque eas Dionysij tempore ipsaς exstitisse. facile arbitror: post incendium,a Vespasiano mutatas, ve tam Plinij dat suspicari. Quam multae eae fuerint,haud dixerim: quia varia proportio in collocandis,de quam-truuiusvidendus. An tamen eiusdem locus non huc faciti Lib. H r. cap. i i l. Format Ocnostylos, Systylos, Di si os, rarastylos, Eustylos aedium species: iis enim Graecis vocibus utuntur: & in Ara blis, inquit, nec mar

m ω nec lapidus epistyliis uti diu ed imponenda nitrabes de materia perparua ipsarum adium oeciessiunt baryca, baryceptati, humiles, latu, ornantque signissctilibus,aut aerus inauras actigia earum,Tuscanico more .utis ad cum maximum Cereris, σ Herculis, Pompeiam itὸm Capit sit. Sane Pompeianum Capitolium nemo legit, opinon, nec ipse Pompeius manum admouit, aut potuit: ni si quis accipit de Capitolio, quod Pompeiis fuerit Campaniae opido. Nam dc coloniae, uti scimus , Capitolia sua habebant. Sed tamen, quia utitur hic Romanis exemplis vide alia: non displiceat distingui, Hercula Pompeiani item Capitolis Itaque Capitolium fuerit inter Mera ti,id est raris columnis distincta. Pergit Dionysius, ires in cellas est , siue ut ipse appellat σηκες. Ea res nota est, & versus A usenq,

Trina in Tarpeio fulgent consortia templo.. v em v π εQuod imitabantur item in coloniis: eoque Arnobius '' scripsit: Nonne 9 vides in Capitoliis omnibus virginales

esse φ es M aeruarum2 duos alios deos ibi omittit. An autemion alij dij in Capitolior' non quidem in isto