장음표시 사용
571쪽
483 Dig. Prooem. XII. Lib. VI. cap. IV.
n. c. ACTIO autem in genere definitur facultas persequendi ius nostrum in judicio. n. a. Cum autem ius aliquod nostrum esse possis uel ex statu hominum, vel ex dominio, vel ex obligatione pedisonae; PRIMA & generalis actionum di uisio hare est, quod sint vel praeiudiciales , vel rea- lies , Vel personales. n. ii. PRAEJUDICIALES sunt, quae pro desendendo flatu hominum naturali , nimirum libertatis, familiae, vel civitatis danture de quibus supra egi
n. q. REALES iure naturae sunt , quibus quis
ait rem suam esse, indeque agit contra possidentem ut restituat ε. 'quae actiones Iure Romano vindic tiones dicuntur f, seu petitiones L. Not. Praeter dominium cujus species est heredistas alia iura in re natura cognita non sunt': adeoque actiones reales, quae praeterea iure Romano dari solent, i ut actio consetaria, negatoria , Serviana, & quasi-Serviana, hypothecaria , ac rei vindieationes utiles, &c. sunt inventum iuris civilis . n. 3. PERSONALES actiones 'nt , quibus ex
obligatione personae creditor tantum agit contra personam debitoris , ut aliquid vel faciat, vel praestet . . ιII. Actiones dividuntur in uniuersales , quo pertinet haereditatis petitio ν: vel particulares . ut realiquae .
III. In rei persecutorias, quibus persequimur id, quod e patrimonio nobis abest; vel poenales quibus ad
572쪽
De Defensone Iurium per Iudicia . 480
ad poenam agimus : quid autem sit poena, supra exposuimus h. IV. In transitorias ad haeredes: quo pertinent omnes actiones etiam poenales, nisi jus personae defuncti cohaereat: & iu haeredes non transitorias, de qui bus supra egimus l. V. Aliae sunt actiones, quae ex pacto nostro oriuntur.' aliae, quae est pacto tertii ,' quo reserri debent actiones de peculio, quod jussu, tributoria , exercitoria , institoria, &c. . VL Aliae actiones fiant simplices, aliae duplices o, In prioribus, alius est actor, alius est reus e in po- flerioribus ; uterque actor est, & uterque reus, quo pertinent actiones familiae erciscundae . , communi
dividundo ρ, & finium regundorum item inte dictum uti possidetis r. VII. Aliae sunt directae, aliae contrariae: illae ereditori ex promisso, hae debitori , qui impensas , &e. feeit Alio sensu dividuntur in directas, & titiisse illae ex verbis legis, hae ex ratione legis Oriuntur a. VIII. Aliae , quibus stidum consequimur , ali , quibus minus ; ut in actione tributoria , de peculio, ed in rem verso, exercitoria , institoria , &e. omnibusque illis actionibus , quς per compensati
nem, vel deductionem impensarum , &c. m uuntur n. IX. Aliae sunt ordinariae, aliae extraordinaria,'qua ICtis Romanis interdictorum nomine veniunt , quibus non jus vindicamus, sed factum possessionis η.D. Dan
573쪽
x. Dantur quoque actiones mi σ, tum ex
nibus realibus , & personalibus tum eue a ianthus ex delim, & rei persecutoriis i: ideo aurem miηxa dicuntur, quia curn jure naturae dii linctae si hi prae nationes, ex jure in re , di ex obligatione pertinae , item ex delicto, & rei persecutione , ideo separatis actionibus hae praestationes peti debeIent. Ius Romanum compendii causi continuit , ux utraquς praeliatio una actione peti possit. VI. Praeterea iure Romano ob utilitatem publi- eam quaedam divisiones actionum introductae sunt. Nimirum, I. quod aliae dicantur civiles, aliae Pr Dria H : a. quod aliae dicantur bonae fidia , aliae fri Hi iuris , aliae arbitruriae =: 3. quod aliae sint in simplum , aliae in duplum. M. : q. quod quaedam snt perpetuae, quaedam temporariae ψ: 3. quod liae sint uoxules 'e 6. quod quaedam i, rem scripta , quae licet fu natura personales sint , rem tamen si quWntor I , ut qctio quod metus e)ussa ε , amo aquae,& aquae pluviae arcendae . , acti, ad exhibendum i , noxales actiones & quaedam interdicta l.
f. DCLXXVIII. REUS respondet, & uel dis
sert Iitem , vel litem eo mest4tor. Disteri, opponxndo exceptiones dilatorias, & litis ingressum impcdientes is . Litem coutinati r si affirmat i Efirmare autem etiam videtur qui opponit eXceptiones peremtorias, A litis finitae ), vel negat litem.
574쪽
De Defensione Iur um per Judicia . 4 t
f. DCXXIX. Juc icturn igitur demhm constituitur per litis ςoqiolationem, qxiae est judicii suscepti utrimque facta professio ' Et i. est vel afrmativa, si reus assilinat actoris intentionem s vel negativa ,s eam negat: a. vel generalis , si reus in genere negat narrata prout narrantur i vel specialis , si ad
singula actoris capita respondet . .
f. DCLXXX. ACTOR replicat, & Reus duplicat q) sed & ulterius procedere partes pollψnt , ii ad defensionem juria id neeessarium existimen x , at civitatum moribus vix ultra proceditur , nisi nova quaedam in duplicis exposita esse appare/t. DCLXXXI. cum reui saepius intentionem actoris, actor vero exceptionem rei neget , necessario amrmanti injungi debet probatio , si enim duo de facto disceptant, naturali ratione. iudex decidere nequit, nisi factuna illud ab allarente certum reddatur. v. I. Probatio est actus , quo litigantes judici de facto ςonxroversio , vel de re dubia sidona facio ni
dem certitudo omnimoda de factis, & rebus dubiis, ex dictis testium natura haberi nequjt , utpote cum Omnes e rrare possint; at morali er pro certo. haberi debet qUod in vita civili pro ceryo haberi potest , oc solet. Quando igitur plures testea, de quorum integritate onstat , circa idem factum consentiunt , hunc consensum essicere vix potest nisi una veritas e aliaque hoc sensu in duorum, vel plurium ore Veritatem consistere , propitio iure asseri pote st ; quod &utriusque foederis sacri auctoritas, & consensus gentium firmat ε.
575쪽
4 a Diff. Prooem. XII. Lib. VI.Cap. IV. S. DCLXXXΙs I. II. Per infrumenta , id est , per
scripturas tales, quae fidem facere pol Iunt iudici de
f. DCLXXXIV. III. Per jusjurandum: quod vel
est voluntarium, quod pars parti defert vel in audicio, vel extra iudicium; vel necessario m , quod judex desert actori, vel reo .Hie probandi modus naturali ratione nullam certitudinem insert; in fiuita enim exempla periuriorum extant: adeoque assertio non per se probat, sed ex partium consensu , qui vel alteri 9s conscientiae litis decisionem committunt 1 ; vel adeundo judicem eius dem arbitrio relinquunt, an , deficiente plena probatione , vel actori suppletorium , vel reo purgatorium juramentum deserre velit Mi. Praestito iuramento non amplius quaeritur, an iurans verum iuraverit' sed an juratum sit - Α- deo ut deferens nec praetextu periurii litem resuscitare valeat br etsi fiscus pejerantem de periurio reum
sa si civilis: in criminibus enim confesso sola non sussicit ad condemnationem α; immo nec ad tortu ram sed de corpore delicti constare debet f: consessione enim sua nemo facere potest delictum , ubi delictum non est sed praeterea indiciis vestita eL se debet β, maxime in delictis oecultis '. Hinc sola
576쪽
De Defensione Iurium per judicia. 493
confesSio adulterii non lassicit ad poenam mortis de Cernendam, nisi vel uterque fateatur , vel aliunde probatum sit : correo ergo fugiente, ad mortis: poenam contra confitentem procedi non posse, aiunt his Poena tamen extraordinaria ejusmodi confitenti potest inferri l. Omnium autem minime consessio illa praejudicium facit tertio : sit proinde mater se adulteram fatetur, confessio ejus non nocet liberis m , nisi alio modo adulterium probetur. n. I. Quaeritur , an consessio vi, metuque extorista probet contra confitentem ρ Negatur , si vi, vel metu iniusto confessio illa elicitur ; vis autem non
iniusta, nec metus injustus legibus visus suit, si quis
quaestioni subjectus fatetur e positis, nimirum, terminis habilibus, de quibus late agunt rerum crimina lium Doctores '. Quamquam negari nequeat, sequitati naturali magis convenire , reum , qui indiciis gravatus est, poena mulctare extraordinaria. Nam I. consessio, quae . per torturam elicitur , non est spontanea , sed vi extorta, adeoque moralis certitudo nulla hie subest. Quod a. ipse leges etiam invitae agnoscunt; quia requirunt ratificationem etei post aliquod tempus factam : & q. si revocat , re iterare jubent quaestionem ; repetitione autem opus non es et , si
confessio illa fidem faceret: sed & q. post tertiam
revocationem reum absolvunt , certissimo indicio , confessionem vi extortam crimen non probare . Sane , 5. in causis civilibus , etsi gravissimis , & ubi de salute totius familiae agitur , res dubiae iuramento rei purgatorio deciduntur ; multo magis igitur id in
577쪽
in criminibus dubiis observari debetet . NFque credendum est , impunita mansit ra trimina e nam sens per Deusti vindicem habebunt . Immo 7. nullaptoportio est in levioribus delissi inter pamam lege statuta in ; & quaestionem et fur enim , adulter , &c. moribus nostris morte non puniuntur , sed rei ad operas publicas damnantur; durior igitur hoe casu esset modus probandi ipsa poena . Nec 8. negari potest, incertum admodum hunc esse probandi modum quotidiana experientia docet , multos inno. centes, metu dolorum, ac infamiae, crimen fassos esse , quod nunquam commiserunt; & e contratio plurimos feos quaestion Em sustinuisse, & poenam, utut nocentes, evasisse P. Hinc 9. consultius esse, puto omnem eliminate torturam, & indiciis gravatos poenis extra dinariis subjicere , vindictam vero justo Dei iudicio relinquere. Nam ro. satius ene e Y istimo, decem absolvere reos, quam unum tondenuia hoinnocentem. Hinc II. sunt, quia tyrannis originem cepisse quaestionem, aiunt, & nominatim eam Nim-rodo tribuit POLIDORUS VERGILI Us q. Temporibus rei publicae Romani non nisi servos quaestio. ni subjiciebant r. Apud Arragones, & Britannos fe-eeptam non esse, constat s.
3. DCLXXXVI. V. Per sortem . Variae sortis speetes sunt, quibus iustitiam causae partes probare olim solebant. Nimirum, I. per ignem , II. per a quam, III. ad crucem, IV. per duellum , &e. De quibus scriptores inprimis medii aevi exempla suone- ditant r. V
578쪽
pertinet ea , quae fiebat calidente ferre. Modum procedendi inveni in diplostrare quoda in antiquissimo ex Archisto Halbeis adiensi desumto. Actor in judicio provocabat ad iudicium eandentis ferri; & iudex, quia aliter veritas haberi hon potuit, id decernebat. Manui ferrum tant f in ecclesia praesentibus partibus, iudicibus, & sacerdotibus, includebatur, & diligenter trianus ejus consignabatur. Tettio die iudex & pastes, in eadem ecclesia honvenerunt; manus detegebatur, & eum illaesa a pareret, rei causa ceciderunt ἔ judex superior , ad quem rei provocarunt, cum inspecta manu nullum ignis vestigium inveni stet, confirmavit priorem sen
Aliquando is, qui jus suum probare nitebator. inrueths ignitos nudis pedibus calcabat: & pro gravitate indiciolum super novem, vel duodecim vom ribus nudo pede pressis incedebat η' . Exempla oc
Aliquando probaturus cathones ardentes in manibus tenebat e quo modo Montanus archi- praesul T Ietanos ab adulterii indiciis se purgavit ε.
f. DCLXXXVIII. Purgatio per A QUAM di-
vhisis fiebat modis ς. De veneficio suspecta ad profluentem devehitue aquam, & certo modo vincta , & supina in aquas conjicitur; si submergitur, dimittitur, si supernatat, pro rea habetur 4 .
sar. Voc. vomeres. De miracul. L. Io. c. e
579쪽
ς 5 Dis. Preaem. XII. Lib. VI. Cap. IV.
Alia est ratio purgandi per aquam ferividam , quando vel ore ealidam hauriebant aquam o, vel serventi aquae manum, vel brachium immittebant f. Alios modos vide apud SETSKE Dio. de purg. vut. Aliquando propinabatur suspectis aqua amara , seu' maledicta ; quem purgandi modum ipse divinus legislator approbavit L.
f. DCLXXXIX. Ad CRUCEM fiebat proba
tio , quando actor praestito ad crucem juramento expectabat miraculum aliquod , quod de eius assertione fidem faceret . Mentio huius probationis fit in legibus Francorum ι; solennitates praescribuntur iti, legibus Frisonum G & late hunc probandi modum
f. DCXC. Merito 'incerti hi probandi modi a Deo ipso quodammodo in casu adulterii probati, legibus posterioribus Christianorum sublati sunt: neque
negari potest, sacerdotum artifieio plerumque rem peractam videri; illi enim , examinata causa , facile ex circumstantiis iudicare de justitia causae potu runt . Sane, oblatio partis ad iuramentum, & praeterea provocatio ad violenta illa purgationis media , fiduciam bonae causae satis indigitabant , indeque sacerdotes, vel ardorem ferri temperasse, vel alia arte succurrisse, admodum probabile esti. Quoties autem sortunae res relicta fuit , infinitam hominum multitudinem sine culpti periisse , exemplo sagarum
580쪽
9. DCXCI. Species quoque sortis est D UELLUM
quando nimirum actor , vel reus , justitiam causae probaturus, ad duellum provocat. Quaeri solet , an hic modus probandi sit juris naturalis Merito id negamus , si probatio alia ratione haberi potest: nam ideo civitates institutae sunt, ne vi agere liceat ; adeoque lites non nisi arbitrio 3udicis decidi debent. n. Quid si probatio deficiat, adeoque actor ex defectu probationis causa cadere necessario debet Hoc casu iudicium divinum postulare, id est ad duellum provocare , non iniquum Iudicarunt gentes plurimae. Non autem prothiscue, & ob quamlibet caulam ad duellum provocare potuere litigantes , sed requirebatur I. ut causa fuerit graυissima : unde maxime in causis criminalibus locum habebat; 2. ut causa fuerit ambigua, & plene probari testimonio hominum non potuerit; unde prius inquirebatur , an causa dubia esset .; sed nee in causa dubia indistincte ad hoc probandi medium recurrere licebat , sed judices examinabant, an accusator sit honestae vitae,& famae , an indicia quaedam contra accusatum sese prodant, &c. p. 3. ut uterque litigantium iuraret, alter, se iure accusare , alter, se iniuria accusari eatque omnibus his demum rite perpensis , q. duellum per sententiam judicis decernebatur ρ . Hinc nemo procedere ad duellum potuit , nisi iudicatum esset s nec ullus judex decernere id potuit, nisi qui ius vitae, & necis haberet r unde in Gallia solus rex id sibi reservavit ε. Tandem, & 3. Senatus, Sacerdotes, & populus, divinam opem implorabant, utSam.de Cocceiι Iutr.ad Grol. Ii suam