Ioannis Bodini... Methodus ad facilem historiarum cognitionem

111쪽

monio filii,ad confessionem impulit. quid ipso sapietiae magistro Salomone potuit sapio itius iudicari 3 Non idem fuit in Herodiano stu

diu vexitatis inquirendar et nec fere potest eiusdem principis virtutes c Vitia recensere, ac laetus erroris coarguitur a Spartiano, a Capito-

ino. Est etia tu Txanquilio plurima Romana: vetustatis & antiqui iuris imago, multae leges edicta, senatusconsulta, quae nusquam alibi x . periuntur: quae vero qualisque fuerit principii cognitio ac iurisdictio, solus pene Tranquil-jus cum Tacito scribit: ex quo plurimum lucis' accedit ad scripta Iurisconsultorum. His, opi

nox,commode Velleium Paterculum coniun-:gemus qui praeter liberalem eruditionem, magistratus &honores maximos domi ac militiae,

gessit. ut enim dicendi genus, quo nihil purius

ac suauius fuere potest omittam 3 antiquitates Romanorum ab ultimo principio tanta breuitate ac perspicuitate si quidem integer extaret)comprehendit, ut nemini secundus esse videatur. laudes etiam ii lustrium virorum eget gia quadam oratione & magno viro dignae commendare solet, ut videre est in laudibus Pompeii, Caesaris, Ciceronis; quae tamen ab eo scripta sunt, non historiae, sed propositionis locum habent, ad uniuersae historiae comprehensionem. Atque huius exemplo ces Bella ius

Prorex Insubrum breui libello Gallorum taluitate. cumplexus ςst ad histoxiae forma, vel

112쪽

PMius ἰχνογραφιαν, qua historiarum scripto-xibus singulare quoddam exemplar dedit ad

intuendum M imitandum. scripsit etiam Latino ac vulgari sermone Caroli Quinti Imperatoris expeditionem in Prouinciam, mira quadam ingenii ubertate ac prudentia. neque Ve-xo alius esse potuit, cum ingenii vim acerrima, siminam eruditionem.& incredibilem rerum gerendarum usum haberet. totum enim vitae sua tempus in con silio principis . aut in obeundis legationibus, aut in munere imperatorio, aut in optimarum artium studiis consumsit. denique persecisse dicitur,vi Gallica nobilitas non minus literarum quam armorum gloria floreret primusque apud nos arma lit ratis,&diteras dedit armatis. sed ne quis meu

αruem fuit enim natione Andegavias a me plus aequo laudari putet, multo plura Steidanus; qui cum hominem omni genere laudum cumulauasset, tum vero Gallicae nobilitatis decus appellauit. hunc igitur Polybio hucydidi,Xenophonti, Caesari,Tacito colungemus, in eo maxime quod rerum causas, initia, pro gressus. inclinationes, atque omnia omnium con silia, dicta,facta, iustissimis ponderib. exa 'minauit. nec refert ad historici delectum, quod hic noster pauca scripsit, cum ex ungue leon C. pios e Guicciardinus, quem ad illius imita-έ tinctiionem ictali Inputarena, nisi iisdem quibus

I bus floruisset. ac tametsi sinibus Hille tempora Italiae

113쪽

Italiae semper sese continuit,nec bellicis lau

bus cum Bellato comparari potest,attamen inscribe la Eistoria iudicio grauissimorum v xorum suos aequales atque haud scio an veter quoq; historicos in superauit. na via quid in do liberatione cadit quod inexpIicabile videatur, illic admirabilem in differendo subtilitat Cm ostentat; &graues ubiq; sentetias Veluti sal accommodate perspergit. Et ut pauca de mul tis colligam cum militaris & urbanae disciplimae

peritissimus effet,nkstros homines imprudelior tacite coarguit, quod armis imperia facile propagarent,ea tame retinere non possent:nec via

derent partum imperium iis,qui domestica disciplina uti nescirent,non modo inutile, sed . etiam graue ac perniciosum semper suisse. Egregia sane &magno viro digna sententia Pet utinam principibus beno . Cognita esset, alio loco Venetorum arguit imprudentiam his vexbis: Veneti .perturbatis Italiae rebus bellorum exitum otiose spectabant, ut ipsi quoque μα-dam abigerent, rati fore neminem qui se lacesisere auderet .at potentiorem esse aut cum ρο tentioribus in eadem amicitia conspirare oportet. quae reprehensiones nihil habent co tumeliae vel acerbitatis.nullius vero nisi maserui non E la e proχquitur aut vituperatione.

- , idq; facit sine ulla perturbati animi significatione:vt videre est in Ledi prafice, a quo in Anas ope.,maior . :xiam nouorea ac magii lxx

114쪽

etna adeptus erat ab eo enim legionibus sacris di prouinciis ecclesiasticis cum summo impe-xio praeseetiis est nihilominus principem misest scribit, in quo mutata Jaudare, multa vituperare possis : quin etiam eius perfidiam aduersias Francit cum regem in foedere percutiendoselus detexit. neq; tamen Carolo V. minus inridum si ste tradit, quod eius ope Gallos Italia - expulisset, ut postea Hispanos facilius eiiceret. autem de Ferdinando verius dici potuit, quam omnes suas cupiditates religionis ac publicae utilitatis ocie texisseZ aliud argumentum est crus integritatis & animi aegritudine acui, quod cum Gallis vehementex infensus elle debui si et ab iis enim diutissime obsessus est eu Parmam stren ue tueretur, ac de Vita, de-oue fortunis omnibus periclitaretur nihilominus tam auli Iovii de morbo quem Gallicuvocat, orationem refellit. Pax est,inquit, .Gallorum nomen ab hac in famice labe vindicare, cum Hispani ab Hesperiis insulis in Italiam e morbi genus inuexerint .est autem mirum 4n eo studium veritatis inquirenda . nihil enim temere, sed omuia necessariis argumentis confirmat.fertur enim epistolas decreta, foedera conciones ex ipsis fontibus hausi me & expresesisse.itaque frenuentet occurrit illud, L O G

T V S E s T HAEC VE R. B A: aut si ipsa ver

115쪽

lici qui ut magnam historiae partem , ita co Ciones vel potius declamationes scholasticorum in modum finxit, argumento est concio Balionis ei plane contraria quam Guicci ardinus ab exemplari descripsit. suit enim dc rerum de Io corum & personarum . atq: adeo consiliorum& factorum tam diligens in uestigator, Ut omnes Italiae urbes, municipia, castra , fluuioS . quodque maximum duco, publica monim sta penitus inspexisse videatur. quae vero fama diiuparat in vulgus, nusquam praetermisit, ut in acie Mauritana, qua GaIli Helvetiorum Exerci cum fregerunt, caesorum numeru scire non potuit. propterea quod,inquit, magna pars i uidia,'el studio, vel errore ducebatur. plerique x sui. Helvetiorum millia: nonnulli decem : alii octo : fuere qui tria duntaxat millia reis Tent. cum autem scripserit res in Italia gestas annis fere xl. externa modice, aut etiam in tramodum attigit. Turcarum qiroq; ac Persarum bella, quae multo melius illi quam Iovio nota fuerunt,prudens omisit, ne de rebus parum si bi compertis temere assirmaret. sed ne penitus ignorarentur, ita leuissime commemorat 3 Fe rebatur Selymus Syriam Sc Aegyptum inuasisse. videtur tamen nonnullis aliqaanto proliaxior. sed iis qui statum Rerum publicarum atque omnino casus humanos intueri volunt, breuissimus o propterea quod nulla pars orbis

terrarum plures casus, aut maiores Rerumpu

116쪽

Blicaru in conuersiones illis temporibus pe tulit quam Italia. at illud quanti est ab eo tantarum rexuna veritatem intelligere, qui totius dialiae conssensu summa prudentia, eruditione, Integritate,rerumque gerendarum usu soluti se tertur3nam cum alius aliter 3c fere suo qui iaque arbitratu fugeret historias, mus Erus est qui curi alte aedificauit, ut non modo leui limorum hominum, sed etam Iovii ac Bembi luminibus sexuxisse videatur.Vtenim Bem'. bus vir clarus, &in lucet ius italiae diu multumque versatus sit omitto .fingularem eius eloquentianis nihilominus aut multa in gratia suorum ciuium aliter atq; gesta sunt scripsisse

aut certe acciardinus inpe mentitus esse couincitur. cuius rei unum aut alterum argumetum sit ; quod cum GalIi ad Fortam Nouit auxiliares V enetoru copias fidissent, ferroaue ut dicitur, viam sibii saperulissent; Bembus nec victos, nec victores fuisse scribit cisceorsi in Galliam reditum fugam appellat. uicciau rus argute hunc in modum; Si vincere est Mare poti ri,cuius causaBellum suscipitur, Ganai urcerunt, cum ob eam duntaxat causim

Praelium suscepissent, ut in Galliam Restei IcoIumi redirent. cum igitur hostes in lastam conuerteritat, partim prostrauerint , pagi m. in Tarum flumen adegerint, seque in patriam Loro receperinti, quis de victoria qua rendum

Quam t tei quoque veritate dinmutauit Benis

117쪽

bus in praelio RMiennati, cuius victoriam tam 'claram & illustrem nemo Gallis unquam prae ripuit. Militum,inquit Bembus, de equitum iI- alia supra decem &octo interfecta sunt paxi laxo viroruq, numero,fortuna Rispari. quod igitux ,

Venetos nunc Italiae columen,nunc publicum , .rbis terrarum ornamentum vocat,ac eorum f

modo aequitatem, fidem,modo magnificenti & opes, uniusque nauis Venetae incredibilem aduersus Turcarum opes, fortitudinem, omnium denique ciuium pietatem, modestiam. religionem, prudentiam ubiq;extollit,rem -- cit non tam bono historico, quam bono citro, dignam. quod vero Gallos ubique verborum' contumelia in sectatur; quod nihil sanctum ala

illis aut tutum fuisse: quod fidem. Venetis de Alion. Aualo data fregisse tradit; scriptoris est, non seipsum laudantis, sed vituperantis ac siquidem militari iure infamis est, qui nationem verborum contumelia violauit, quanto

magis hoc historico sustenduὶ praesertim si ire eo ipso quod aliis obiicit, falsa pro veris trade

Te covinciturmamGuicci din'violati inedixis crime inVenetos regerit: non tantum Propter pexsidiae nimiam aduersus uos suspicionem, sed etiam quod Alvianum acerrimum Gallorum hostem, non modo triumphantem de Gallis in urbem adna i sexant, sed scedexis quoque legibus complecti rege Gallorum in- uiro conaxentur. quae igitur de perfidia Gal-

118쪽

aeum oratorie scribit, tam vera sunt qηam in Apulia bello veneto coruos ac vultures tan- 'ex auro vinantisque agminibus intersecυnfiixisse, ut carri duodecim eorum cadaueribun pleretur. qua dereno ambigit Bembus, sed plane assirmat. & vero cum inuitus, Ut ipse testatur,anno's natus sexaginta ad scribenduse tulistet, eum laborem,quem in historia scribenda quaerimus, aegre ferebat; Taedet me, inquit Ibxo quarto,eius belli.leuiora cola sectari.

quis enim legat sine fastidio singula Ehaec plane uni oratoria : cuiusmodi est etiam Laurc-dani concio aduersus Minium , qua nihil fieri potest ornatius. puritatem enim dictionis ita consectatur, ut verbis qvidem parum Latinis, sed tamen ad significanduna necessariis uti nolit. Turcarum Imperatorem regem Τhraciae, imae vix centesima pars est eius ina perii;&Mediolani Ducem, regem quoque Vocat. id quidem Latine,sed non futis, opinor, ad id quod decuit accommodate. At Benabi omnino dis. similis est Procopius. qui ornamenta hist otia-xum &Graeci sermonis puritatem aut nescisse, aut neglexi sie videtur: sed quae ad historiam pertinent singula c6 memorat, ac res quoquo lauissimas magno studio consectatur. di quo niam rebus gerendis perpetuus Belisarii co- e ac totius publici consilii part rceps ita it, mi usetiam pro Republica legationes obiit, s ique mediocriter est a doctrina. in xm

119쪽

tus, ut non dubitem illum inter selectos rece. . . sere. cum vero singulas epistolas, decreta, e-

dera, conciones vario dicendi genere ac stylis describit, magnum verissimi scriptoris praebet largumentum: nisi quod suum Belisarium fa, i. pius quam decuit , δε ineptis plerumque i a ilώibus onerauit: ineptius quoque caedem Constantiani, qui apud Iamnianum stabuli magi- strum egit, Belisarii iussu perpetratam ita excusauit. Yt in fatis esse diceret, Constantianum sic mori debuisse ridiculas quoq3XXX porc xum & statuae Theodorici coniecturas eximo:

quodq; Thulen decies Britannia maiorem facit,quae tamen altero tanto minor est. sed illud fidem omnium superat; cineres Vesuuii motritis,qui citra Neapolim auus inabyzantium usque vento delatos,ac populum itaexterritum, i ut annuis supplication . .Deum placaret ,quar prodisia sapiunt Graecam vanitatem, &histoxicis non modo prophauis verum etiam ecclesiasticis fide serpes derogarunt. Plenus est eius.

modi fabulis Nicephorus Callistus, quibus i

etiam zonaras, alioqui probatus historicus, t& Nicephorus Gregoras iape delectantur; ac interdum Eusebius Caesariensis: cuiusmodi est illud quod se vidisse omni asseveratione confirmat; Plantam in basi qua nitebatur aenea Christi statua quam ante annos ccc. foemina sanguinis profluuio curata SERVATORI dicaret) seonte natami quae cum primum extre-

120쪽

num statuae vestem attigi sset, omnia morb- gerera curabat. Talibus nugis reserti sun c.Antonini, Adonis, Saxonis Grammatici , Sig

berti, taxiculphi, Naucleri, Mariani, Merlim, Vespergensis, Annonii, Turpini, Guagnini, ac veterum annalium libri; qu;bus omnino carere non possimus. in eo genere tamen alii aliis longe praestant. NamGregorius ronen sium, Antonius Florentinorum, lielmus Tiri n-rifex, AbbasVrspergesis,historias tametsi portentis ac miraculis refertas;utiles tame ac fructuosas scripserunt, praesertim illis temporibus quibus barbaries omnia cumularat. su Tunt etiam in Republica gerenda & publicis consiliis diu multumque versati. aliorum reliquias veluti gemmas, e stercore colligeret debemus,si desunt meliores. qui enimTartarorugesta scrip serit, praeter Paulam venerum de Harionum habemus sere neminem: ea tamen exigua sint, de fabulis confusa. verior Haytonus. detrahamus igitur de Paulo Veneto quod mare Caspium piscibus semper vacuum est, praeterquam ieiunii remporibus . I : Quinisae ambitus superat miliaria uta quod eadem duodecim millia pontium habet tantae altitudinis,ut naves onerarias explicatis velis facile admittant: quod Zipangrini aduersus hostium exercitus annulis utuntur, quorum ea vis est . ut inuiolabiles sint, his de IactitT artarorum gesta,mores, leges,ac rellia