Ioannis Bodini... Methodus ad facilem historiarum cognitionem

91쪽

τα IOHAN. BOD IN I

ctitur. neq; enim ullo tempore populus Romanus a bellis conquieuit: quinetiam multo plura gesta sunt ab exactis urbe regibus vlque ad Appium Carcum, quam inde ad Caesarem .. sed id factu opinor,quod veterum commentaxios, qui n ascen te imperio pauci; florente innarine- rabiles extiterunt, in unum quasi corpus coaptauit. cum autem in eos incideret, qui melius scripserant,iis se totum addixit. ut videre est in

Punico Bello; quod quidem ad verbum de Polybio transtulisse videtur. At Polybius non mό- do aequalis ubique ac sui similis : sed etiam i telligens, grauis,in laudibus parcns, in reprehen sionibus acerbus,ac veluti prudens legi si tor,&bonus imperator, multa de militari u .

banaque disciplina; multa de historici omelo disputat. scripsit autem historias omnium fi Te populorum,qui suis temporibus floruerunt, 6 paulo ante ab Olympia de CXXlv. siue ab sorbe condito ter millesimo sexcentesimo Octogesimo, usque ad annum ter millesimum i septingentesimum sexagesimum sextum sed ex ilibris XLI. quos scripsit XXXIV. interciderue videtur autem no minus philosophi quam hi- storici personam induisse: nam in foedere Cara lthaginensium principes ac Rerum publicaxum

moderatores admonet, ut diligenter prouide- iant virum ii, quibus cum foedera iunguiar, ne- .icessitate coacti, an spe amicitiae ducantur, ple- inus est eiusmodi praeceptis liber sextus,in quo

92쪽

de militari & urbana Romanorum disciplina

copiose disserit. locorum Vero ac regionum . descriptiones nemo veterum diligotius explicauit. tum etiam seperiorum temporum de hi-

soticorum ignorantiam saepe coarguit, qui fa- bulose multa de Romanis scripseran t.ex eodeT. Liuii de Appiani pudendum errorem deprehendimus , qui Gallorum legiones a Brenno i deletas prodiderunt. nec tantae cladi nuncium cuidam superfuisse , qui Urbem a se captam gloriaretur.consimili errore lapsis est lustinus, Callimachus Se eius scholiastes,qui Brenni copias Italia vastata in Graeciam influentes, spoliato Delphorum templo, fulgure percussas O mnino interiisse fabulatur. nam Polybius clarissimis argumentis iisq, necessariis docet,easdem copias incensa urbe ad Hellespontum via que progressas, & locorum opportunitate pel- Iectas circa Byzantiu constitisse Thracibusq; deuictis reguum usq; ad Clyari tempora tenuisse.cuod mirum videri no debet: cum Balduino duce non ita pride Byzantium ceperint, α imperio Graecorum diutissime praefuerint. 'Polrbium sequntus est aetate nostra Paulus Io- Mius,quod attinet ad viniuersam sui temporis

Bistoriam,sed hoc inter utrumq; in terest, quod ille vel rebus gestis interfuit vel praefuit,vel pu- latica ubique monumenta vidit , hic audita Min udita plerumque scripsit: ille in militari ac Homestica disciplina dis se cxercuit ; hic neu-

93쪽

tram attigit: ille in sua Republica princeps,hic priuatus; ille imperator,hic medicus: ille mugia am Eua opae partem, oram Africae ct A siai minorem, Ut populorum ira ores intelligeret, peragrauit; hic annos septem &triginta ut ipsi gloriatur, in Vaticano consedit: ille Scipionis Africani moderator ac bellorum ubiq; ssici u hic Pontificum perpetuus comes. cum autenetogaretur cur simularet falsa, vera dissimularet: amicorum gratia id a se factum respondii ac rametsi superstites intelligeret suis scripti idem derogaturos, ac tamen inteli gebat infinitae posteritati credibilia fore, quae sibi ipssu i sque popularibus laudem essent alia luxa. illud certe ad sempiternam memoriam testatu reliquit Gorraeus Parisiensis, qui fixi a finxit A- anadisi fabulas, no minus veras ac probabiles, quam Iovii scripta fore cofidit. ferendum qui dem esset, si pro salute Reipublicae mentiretur.

id quod magistratibus Xenophon & Plato perni Ierunt sed assentationis cauta mentiri cui omnibus turpe tum vero historicis turpissimnam Bessario Cardinalis cum ioter Diuos inpia quadans λω ει Romae quim plurimaee fereti vaderet, quorum vitam improbarat, valde dubitare dixit, utrum vera essent, quae a

antiquis prodita suerunt et ita mendaces histcaici faciunt,quo minus fidei reliquis habeatuiti Polybio m imitaretur, meminisse debuerat

94쪽

qui de historia veritatem detraxerit, plucerri- xiii animatis oculos detraxisse, quam vere scri Plest,non ex coqui fabularum auctorem a re it, aut ex Steidano vel Bruto Veneto, qui hominem mendacii tapecoarguunt: quod al ter religione, alter odio Lyrannidis permove

tur: leae ipso historiae parente Guicciardino, qui omnium iudicio verissime scripsisse pist turi conuinci potest: cuius scripta si cum Iovio

conserantur, non magis congruent, quana Totamia quia ratis :prae tertim i ta con cion ibu s ,epistolis, ede vilius , te cretis, quae Iouius suo ar- oatu fingit 8, in quo tamen decorum Ita considit, ut imperiti milites ipsius Alciati sui lausatoris iudicio, declamatores scholastici esse

videantii nomitto ineptam Caroli Imperatoris ad Iouium cohortationem, Expedire te, inquit ut, calamos oportet, c. tum eius querelas &colloquia cum Iovio, quae tam vera mihi videtur,quam ducentos amplius leones a Muleasse Mntersectos: aut ex agro Brixiano sexcentaxa filia ni moris prcoris, maioris vero ducenta milliai Gallis abducta, ut ipse assirmat, nec a-ain acceptum refert multa de Ρersarum, Abis siporum ac Turcarii imperio . quae Virum vexa sint,ne ipse uuidem scire potuit, cuna rum G xibus fidem scierit: nec consilia principum,

Mec concio ses,nec epuiolas, nec res gestas Doc lapi blica monum eta. viderit: sic tamen icr i-

95쪽

tioni locu reIinquit quae igitur verissime sebere potuit, noluit: puta res in Italia gestas;qvoluit, non potuit: scilicet externa. nihilonnus tamen grauiter se laturum scribit, sicusui temporis scriptoribus coseratur: quod Axiani exemplo scriptum opinor. is enim tanse reliquis historicis, qui vitam Alexandri Mgni scripserant superiorem putat, quanto rei quis imperatorib. Alexander. suit certe Arrianus suinmo vir ingenio, summaque doctrin

praeditus, ut planum fit ex eius commentarii in Epictetum. praeterea usum cum erudition coniunxit: ac propter summam prudentiai ab Adriano Augusto per omnes honorum gra diis ad consulatum, florente Republica prouectus esto, mitto flores Attici sermonis & eloquentiam,quae in eo tanta suit, Vt alter Xenophon appellaretur. neq; tamen si Iovius ulla re cum Arriano comparandus e siet, moleste serat

debuit secum aliis conferri: quod ei per m licebit. non quod multa non sint verect et C lganter ab eo scripta . sed hunc mendaeii seu cium tulit, ut etiam cum vera scribit, suspectus habeatur hoc tamen acerbius est ac indi: gnius,quod cum historiam venalem prostituisset, uberiores tulit medacii fructus, quam qui alius vera scribedo. Sed ad veteres redeo,quo cum nostris, & inter se, ut casus seret, compa xabo. Ac primum quidem occurrit Dionvsius Halicarnasseus, qui praeter moderatum dicen digo

96쪽

ti genus & Atticam puritatem, antiquitates Lomanorum ab ipsitis qrbis origine tanta di- gentia conscri psi r, ut Graecos omnes ac Lati- 1 os superasse videatur. nam quae Latini quasi Craulsata neglexerunt,puta sacrificia, ludos x rumphos, magistratuum in sigma, rum uni-ioxsam Roman Oxum in gubernanda Republi-: a disciplinam, censum, auspicia, comicla, to- i usq; populi difficilem in classes ac tribus pari cionem:postremo Senatus auctoritatem,iussa Iebis,magistra tuum imperia, populi potesta-em unus omnium accuratissime tradidisse vitetur, ae ut planius intelligerentur, Griecoru PS ac litus cum Romanis institutis compa-at. ut cum iura clientelarum, quae Romulus

risti ruit quanquam ea quoq; Gallorum communia sume tradit Caesar ab Atheniensibus&Thessalis altius repetit ac Romanorum Dieta-orem parem potestatem habuisse atque Hara osten Lacedaemoniorum, Archum Thessaloam, Aosymneten Mitylenaeorum. leges autedomui Dunaae, Seruit una cum antiqua Ro'n anorum origine sine hoc auctore penitus indixi'ssent: quae Latini quasi peruulgata negli-

mer omiserunt. atque id fere omnibus histo-i cis contigisse videmus, ut quae vulgo cognitor D r ipublicae instituta praetermittant: qualix Teris aeque ac ciuibus nota vel etiam immu- illa ilia tare iudicaret. recte Steidanus, qui quod E earina: Milia xx.annos interiri ista fuisset. i. dem-

97쪽

deinde premen cibus armis rursus admissa, pli be magno concursit velut ad noua spodiacur Confluente; occasione accepta profitetur se psteritati Mista arcana relicturum, ne si rursat mi ita, vel omissa vel plane amissa fuerit,qqualisque sit postea ignoretur: quanquam plraque sunt ab eo negligenter prariermissa: s

Veni a.di onus est, si eius, sacrificii oblitus non nisi puer interfuerat. ita Dionysius, Plurichus Polybius, Dio,Graeci homines Romauci rum disciplinam uniuersam, quam Latini ne glexerant,diligenter pertractarunt: idena quinque in nostris & Italorum scriptis saepe deside xaui, ut Dionysium sibi proponeret ad imita' dum qui singulas historiae utilitates ubiqui colligens, omnia dicta, facta, consilia ad ben: institutae ciuitatis sormam reuocauit maXim: vero ad religionem & numinis metum . qui enim diuinius& ad religionem magis accon modato dici potuit, cum de iustitia Romano rum ageret,quam aeterna quadZm lege natu nunquam interitura decretum fuisse, ut impi ria Rerum publicarum ab iniustis pollessori ad iustos referantur 3 illud quidem est Syrac sapientiae magistri vetus oraculu ex quo bonitatem,& eam, qua in rebus humavis v

ur.nro urationem admirari debemusruum'

mi aetat s ac seculis dominatum opsmo cuique com dui no Militates ursino tributum rideamus, sic erum alige

98쪽

perat, hi hominibus, homines bellitis,&in v- niuersiem anima corpori, ratio libidini, mens rationi. atque haec de historia Dionysii: quae si integra extaret nihil esset cur varronis thesau-Ws interiisse quereremur. fuit enim Diony sius non solum Pompeio Magno ac Tuberoni, sed etiam magistro Varroni tanta beneuolentiac id his,ut ab eius spaciis Sc colloquiis praeclara omnia hausisse videatur. Parem fere dili-

sentiam in Romanorum antiquitate adhibHierlatartillis,de eo quid iudieandum sit, fatis πιpicytique perspectum opinor. cum enim Trai pi optimi principis moderator extiterit, & in Mn principum diutissime ver satia s, ad extrem metiam Istriae praefectus, dubium non est quia ad uimmum sapientiae studium , rerum VHRe gerendarum usum adiunxerit. popu lor in vero maxime illustri uni historiam complestitar:tametsi non perpetuam, sed abi uptae, principum similitudines accommoda xtam, eii autem quod in eo mirenaur liberum ' xe quaque iudicium, ut non tam historicus 'principsi cenBr esse videatur. sic tame aquis idoneus est earum rerum ar- iter, ut Plutarchum esse aut neminem. quid φη di tantam sapientiam latere potuit' p ret 'Ridem omnibus qui modo grauissima

Republica, deque intima philosophu

99쪽

liter ac bonus imperator diligenter explicam interdum etiam ad minima quaeque rei tam x liaris momenta delahitur: cuiusmodi est illuo ide Catone Censorio, qui dedita opera d issi di

inter seruos serebat, ne quid deterius in ea sorex voluptate conspirantes molirent tar. ac de Pexi cle qui fructus annuos, quos ex praediis perci piebat,suo commodo vendere, ac victui nece Gsaria, emere consueuisset, saepe incredibilia Ceplane fabulosa narrat, sed utitur verbo cpασι ne quis temere assentiatur, ut in Licurgo Lexibit puerum Lacedaemonium crudelissimam lacerationem & iliorum distractionem ad Me-.cem Vsque pertulisse, ne vulpis furtum detegeretur. & Agesilaum & Ephoris mulctatum, quod suorum ciuium animos & voluntates v-nus sibi conciliarat. illud tamen animadu Cxsione dignum est, quod Graecos principes curi. Graecis,& Romanos inter se bona fide com

Tauit: Graecos vero cum Romanis Mon item,

idque facile intelli i potest in comparati Orici Demostthenis ac Ciceronis: Catonis de Axini dis: Syllae ac Lysandri: Marcelli ac Pelopi leto quid autem aliud est Agesilaum Pompeio,

mascam elephanto conferre interdum etiari

in Romanorum antiquitate labitur: quod ita homine Graeco , qui se linguam Latinam mori satis intellexisse in vita Demostenis confitet cirmirum videri non debet. scribit Gracchia iri equites cum senatoribus rogatione sempxonia de

100쪽

nia de iudiciis coniunxisse; qua tamen ademta sunt iudici a sen atoribus, adequites omnino translata : ut Velleius, Appianus, Asco- nius, Tacitus de Florus confirmant. itaq; lege Liuiam pro Semprolata:& Gracchum pro Drum usurpauit simile est illud quod Romanorum Denatio drachmam; librae minam aequauit, in Vita Fabii M M tonii. id quod Budeo magnam praebuit errandi occasionem: nam his fundamentis male iactis, infiniti errores consequuntur: quod item in Catone Uticensi mutuam dare vetorem apud Romanos. licitisse tradita idque secisse Catonem erga Horten sium, ut ex attia Catonis nobili ac foecunda matrona liberos susciperet, vix adduci possum ut creda, praesertim eum Romuli lege de adulteriis ac

more veterum,quem Tiberius reuocauit, agnati adulteras uxores pro suo arbitratu coercerent.&quidem satis audacter Cia iacius, qui P. Manutium fabrilia tractare iubet, quod lege Romilia de adulteriis capitalem poenam uxo-xi a marito M propinquis infligi licuisse putet: ea tamen lex a Gellio his verbis concepta est: In adulterio uxorem tuam si deprehendi sies, impune sine iudicio necares:illa te si adulterares,digito non auderet contingere, neq; ius cst α n ora tione Catonis De veteri mulierum vi adimoxibus: In adulterio uxores deprehensis ius sitisse maritis necare: neq, enim

multare significat, ut voluit Cuiacius, se i 'l' is