Ioannis Bodini... Methodus ad facilem historiarum cognitionem

21쪽

ditis temporibus adhu e fuisse neminem, qis ma-

iorum nostrorum claras historias inter se, & cum irebus gestis antiquorum compararet. id autem iseri commode poterat, si collectis omnibus hu- manarum actionum generibus, adllaec exemplorum varietas apte & tuo quidque loeo aceommodaretur : ut ii, qui se flagitiis penitus dedissent, iu-υ sissimis maledictis proscinderentur: qui autem ulla virtute claruissent, suo merito laudarentur. hic enim historiarum fructus est vel maximus; ut alii quidem ad virtutem inflammari, alii a vitiis dete reri possint, tametsi enim boni per se laudabiles

sunt , etiam si a nemine laudentur , nihilominustam e praeter ea,quae virtuti praemia proponuntur, ' hunc etiam laudis fructum, quem plerique solum ducunt, vivos ac mortuos consequi par est: ut indis igne ferant scelerati bonos qui ab ipsis opprimuntur,in caelum usq; tolli se vero suorumq;ra omen a - . terna labe maculam:quod etiamsi dissimulant, notamen sine aeerbissimo sensu doloris ferunt. neq, enim verum, ac ne verisimile quidem esse puto, quod Trogus Pompeius de Herostrato, T. Liuius de Manlio Capitolino tradunt,magnae qua bonae famae suisse cupidiores: sed alteium, opinor, vitae desperatio mentisq; suxor; alterum maioris glo riae spes impulit,ut suis popularibus imperarer ursane fatendum sit homines gloriae cupidos aequo animo contumelias ferre, quod sibi ipsi valde r pugnat. nam si recludantur impiorum mentes, Vc est apud Platonem, aeque veiberunt ictus & lania-

22쪽

HS,atque caeso corpore cruentae vibices , aut serrieandentis impressiones aspici possint; & qui intexeos gloriae cupi diores sunt , quant in verae lall- dis gustum nullum habent,sed tamen qui gloriam inanem eaptant , incredite dictu est, quantum eos. Iaceret Se conficiat infamiae metus. ac si qui sun eadeo stupidi. ut animos una eum eorporibus interire putent, quamdiu tamen vivunt, plurimum sua interesse arbitrantur, qualem de se opinionem posteritas sit habitura , saepiusque vota fac unt,ut se mortuis, quanquam Nero id optabat, ut si vivo, terrarum deflagratio consequatur. argumento sit Tiberius Α ugustus , qui etsi multa cru delitedi ac libidinose animi quadam impotentia sesiit, stellaratior tamen laturus erat, nisi famae curam haberet . itaque flagitiorum latebras in romota quadam insula quaesiit, cumque imperio suminime dignum judicaret, patris patriae appellatibnem,&imperium obstinatissime Cut loquitur

Tranquillus ) recusauit: ne mox maiore dedecore impar tantis honoribus inveniretur. extat eius o ratio habita in senatu, qua unum ait Principi corum dum .pro speram sui memoriam, alioqui famae eontemptu contemni virtutes.extant epistolae Wλgno cum semitu ab eo scriptae,quibus de ante-inavita malara conqueritur, seque posteritatis τὸ es contumelias jam sentire, nec tamen moxei mutare posse , hie au tem infamiae metus in riincipibus, haec utilitas historiae Cornelio Tacito 'Gugna visa est. t vel sola homines ad ejus le-

23쪽

ctionem 3c scriptionem debeat inflammare. Atil- Iud quanti est, quod omnium artium,& earum maxime quae in agendo positae sunt,inventrix S c On- servatrix est hiitoria 3 quae enim sunt a majoribus usu diuturno percepta & cognita,historiae thesau-xis commendantur, tum posteri obseruationibus praeteritis futuras annectunt, causas'; Ierum abditarum inter se comparant, earumque effectrices& cuiust fines quasi sub aspectum positos intuentur.Quid autem ad immortalis Dei gloriam, quid ad veram utilitatem majus esse potest', quam quod ad historia sacra religio aduersus Deum, pietas in parentes,charitas in sin3ulos, iustitia in o-

naues propagarur ρ unde Nero prophetarum voces & oracula, unde animorum aeternam vim ac

potestatem nisi ab historiae sacro sonte hausimus ZSed praeter utilitatem incredjbilem, quae duae res in omni disciplina quaeri solent, facilit s & oble' Etatio, nabar in historiarum cognitione ita conspiranti ut nec facilitas in xlla scientia maior nec par voluptas inesse videatur, facilitas quidem tanta est, ut sine ullius artis adiumento, ipsa per sese ab omnib. intelligaturmam in aliis artibus,quoἡDmnes inter se aptae de iisdem vinculis colligatas ut, altera sine alterius cognitione percipi nequit historix vero quasi supra scientias omnes intimo dignitatis gradu locata, nullius eget ope, as e literis quidem ipsis, cum auditione sola, velut Per manus tradita, posteritati relinquatur. ita qui πιυsea uno capite legis ,Narrabis, in qui t,haec Hiii

tui a

24쪽

vuli: eum suae Reipub. ac libroru interitu augura-iixeturaeum autem intereant imperia,Resipu.urbes: historia nihilominus aeternum viget, Vt ait ille

ac verissime Cicero prouidit prius interituram Salaminam. quam quae ad Salaminam gesta memorantur:est enim aquarum voragine penitus exhausta : non aliter atque Aegyram, Buram, Heli- cen,Cretaeo; ipsius,quae propter nubium frequentiam olim My οπιλις, nuηc Tripolis dici potest,ue nostro seculo Batayiae magnam partem aquae ablarbueruntiat historiae nisthumani generis interitus antecedat,interibunt nunquam di sed in ani- mis agrestium quoq; ct imperitoru perpetuo ha - et ulit. Ad facilitatem accedit ea quae ex rerumpesceri in narratione percipitur voluptas;quae prosecto tanta est, ut qui semel historiarum illece- bris captus ac delinitus fuerit, nunquam ab earum

suavissimo complexu diuelli se patiatur, quod si

iam sciendi cupiditateferuntur homines , ut e tiamnum ex ipsis fabulis capiant voluptatem,qu to maior latura est cum verissime gesta narrantur3 quid autem suauius quam in historia velut in proposita subiectaque tabula res intueri maio rum 3 quid iucundius quam eorum opes, copias, ipsasque acies inter se concurrentes cernere 3 quae certe voluptas est eiusmodi,ut omnibus interdum corporis di animi morbis sola medeatur , testes sint,ut alios omittam, Alphonsus ac Ferdi nandus Hispaniae & Siciliae reges, quorum alter a T. Livioleter a Q Cunio valetudinem amissam, uam A 3 a me

25쪽

a medicis non poterant,recu perarunt, testis est edi. iam Laurentius Medices is qui literarum parens usurpatur qui sine ullis medicamentis quan-quani historia salutare est medicamentum a mo Bo conualuisse dicitur, ex ejus historiae narratio- me quae ertur de Conrado I II. Imper. qui cum Guelphum Bavariae ducem obsidione diuturna fremitet nec ullis conditionibus a proposita cast ptaque urbis euersione deduceretur, ad extremum victus nobilium feminarum precibus perini sit. ut inviolatae abirent; ea lege, ut nihil ex urbe, nisi quod humeris possent,exportarent. tum illae, con iidentia maiore dicaan pietate,duce ipsum, maxi-tos, liberos, parentes ab humeris Lispenses gestare ceperunt: ex quo Imperator tanta voluptate coe pit ut effusis piae gaudio lacrymis,no modoserit tem & iracundiam ex animo penitus deposuexit, veru metiam urbi pepercerit , & amicitiam cum hoste omnium acerrimo contraxerit. Quis igitur dubitet quin historia hominum quoque ferocium, ac stupidorum animos suavissimi complear oble- l ctatione' ac verendum potius est, ne dum nimis l.magna Voluptate capimur,utilitatem quanquam

in oblectatione quoque utilitas est deseramuS. Id

autem accidit iis, qui aerum leuissimarum narrationibus, quasi cellariis condimentis, neglecto dolidiore cibo pascuntur. Igitur omissa historiaru oblectatione ad utilitatem relabor ; quae quanx sit non solum in verissimis narrationibus, verum-

ςtiam in illis. in quibui historiarum. imago & lux i

26쪽

Eiqua veritatis affulserit, non m finitis argumentis planum faciam,cum ex iisdem fonti b. illa, quibus egoaraurire quisque possit, sed unius tantum Sciξionis Africani exem2lum proponam. Is enim cum Cyripaediam Xenophontis nimo penitus haberet comprehensam, ex eaque omnes omnium virtutum ac laudum cumulos collegisset, tantus vir evasit, ut non modo bellum ingens in Hispania sic enim Livius scribit 9 non alia de causa exarserit, quam ex admiratione scipionis . aliorum imperatorum ortocontemtu: Verti me latronibus ipsis sanctus & in Violatus extiteaeit. cum enim piratae ad ejus ardes rusticas ad ijdent, eosque

ab aditu quasi Scipioni vim illaturos servi obsessi strenue propulsarent; illi supplices a servis peti runt ut sibi divinum illum hominem contueri ac venerari liceret: quod ille re intellecta permisit, ut latronum barbariem c tametsi ne barbari e LIentiam se a virtute perfecerat) ad humanitatem

revocaret.hunc igrtur verae gloriae sertis tum attudit historia Cyri maioris, non tam vera, quam ad tu

sissimi α forfissi ini regis ideam expressia. Sed

ne vetera conquiramus, nullum recentius exem

plum aut illustrius est quam de selimo Turcarii principe, cuius maiores cum ab historia velut a

fabulis semper abhorruissent , primus ipse gesta

Celaris in linguam vernaculam tzansferri cura- it,ac eius imitarione, brevi magnam Asiae minoris di Asricae partem cum imperio maiorum conitante Ouid autem Caesarem ipsam ad eam vix

27쪽

tutem impulerat, nisi aemulatio Alexandri ρ cuiuς victorias cum legeret, lacrymas uberius effudit, quod ea aetate, qua ille terrarum orbem domuerat :nihil dum gessisset. quid item Alexandro tot vlactoriarum causa it, niti virtus Achillis ab Ao- lmero sine quo ne somnum quidem capiebat ad imperatoris o ptimi exemplar essicta P quid deniq; Carolum Omper. ne peregrinis utamur exemplis,ad tantam gloriam extulit. nisi Ludovici XI. Regis Gallorum ab historia Cominii aemulatio Iam ver eum historia infinitam habeat utilitatem, facultatem maximam, maiorem etiam oblectationem, nullius unquam probris est appetita:& cum caeteras artes quasi perniciosas aut inutiles plerique sint calumniati, nemo tame est inventuri qui antiquitatis memoriam ulla infamiae labe notarit: nisi fortasse is, qui cum omnibus vii tutibusae disciplinis bellum indixisset, historiam metiad cii coarguit: sed ea repreliensio fabularum sit,non historiarum, quae nisi vesae sint, ne historiae quidem appellari debent,ut Platoni visum est: is enim Omnem rationem ait veram esse aut taliam; hane lappellat Poesini, illam vero Historiam. Quan-iqua 'uid argumenter, cu ex ipsis Homeri fabulla,

quae historiar ac veritatis imaginem prae se serunt. tanta utilitas eruatur 3 quales ab historia fructus isperare oportet Quare cum ab historia penitus e- rudiamur, non solum artes ad vitam degendam necessarias, verumetiam quae omnino sunt expe- Mada,quae fugienda, quid non estum , quae optimae

28쪽

' PROOEMru M. ast leges, quae optima Respublica , quae beata vita;

rothemo cum sublata historia Dei cultus,religiones, oracula temporum decursu tollantur z hujussio scientiae utilitate incredibili ad hanc scriptiorem adductus sum , cum magnam historicorum

bertatem& copiam animadverterem non de esse qui tamen historiae artem ac methodum tradidivet, fuisse neminem o ac plerosque remere desse ordine miscere bictorias, nullosque ex iis per-Cperestuctus.Antea quidem fuere nonnulli, quidemstituenda historia libros scripserunt : quam sapienter non disputo habent illi fortasse sui consilii causam probabilem: mihi tamen si judicium

serie liceat consimiliter facere videntur,ut mediaci nonnulli, qui omni genere medicamentorum rotanti proposito, rursus de medicina facienda

disputant: nec earum quae tot ac tam multae proponuntur, vim. aut naturam docere, morbisque

si sentibus accommodare conantur: sic illi quoque de scribenda historia libros instituunt , cum Pleni sint omnes omnium antiqWitatum libri ple pae bibliothecae historicorum, quos utilius ad in- vendum & ad imitandum proponere potuissenti m de exordiis, narrationibus, verborumque ac Ventiarum luminibus oratorie disputare. Vt auraliquam doctrinae viam habeat hoc quicquid est quod de historica methodo scribere ag-gy: imur, principio historiam partiemur ac de misimus: deinde hi storiarum ordinem trademus: ε lata communis humanarum actionum locos, - . A I v

29쪽

ut memoriar consuli possit, ad historias aeeommo dabimus:post historicorum delectuna singularem habebimus: tum derecto historiarum iudicio disputabimus:consequenter de statu Rerum publicaxum dicemus; in quo potissimum historiae totius disciplina versatur: tum eos qui quatuor monax chias & aurea secula nobis invexerui, refellemus: qui b. explicatis,ut sciri possit unde historiarii origo peti, quove referri debeat, tempo1um ordinet nobscurum & involutum illustrare conabimur: de-ni3ue errorem eorum confutabimus,qui gentium originei pro veris tradiderunt : postremo ad hi storicorum collectionem & ordinem labemur, ut qua quisque de re scripseri quaque floruerit aetare,plane intelligatur.

C A P. L

TIIstoriae id est, verae narrationis tria sunt ge

nera lium anum,naturale, divinum. primum ad hominem pertinet, alterum ad naturam, tertitium ad naturae parentem. unum actiones hominis in societate vitam agentis explicat : alterum

causas in natura positas, earumque progressus ab ultimo principio deducit: postreinum praepotentis Dei animorumque immortalium in se collectam

30쪽

. .fex oritur,probabilis ,necessaria, religiosa. totidems virtutes,scilicet prudent a,scien ii a relig:o; aqvjdem turpe ab honesto: altera verum a falso tertia pietate ab impietate dividit.primam ex in

perio ration is di usu rerum agendarum, Iumanae uae moderatricem Vocat' t; alteram ex abditarucausarum inquisitione, rerum Omnium in ventricem: stren iam ex .unius Dei erga nos amore, viaiorum expultricem. ex his tribus virtutibus intersicon urtiuis , conflatur vera s pie alia, summuni

hominis extremumq; lionum: cujus boni qui sunt ia bac vita participes,beati appellantur quoniam eius fruendi causa in lianc lucem venimus, inratisi: unisi bonum illud divinitus nobis ob- tum amplectamur ; miseri si ab eo deserimur:

ius autem adipiscendi magnum est ab historia tria vlici adiumentum.; maxime Vex O. a divina, quae hominem per se ipsa beare potest, sine V siu rerum agendarum, sine occultarum caussarum cognitione:quae tamen si accesserint, magnum. Opinor, ad hominis felicitatem allatura sit ni incrementum. Confricens erat igitur,ut ab historia rerum divi-zaru primordia peteremus: sed qreoniam homi- bus primum studium conservandi sui natura parem ingeneravit: deinde paulatim a rerum naturalium admiratione ad caussarum in v stigatio tam impulit: tum ab iis illecebris ad ipsius rerum

talium moderatoris cnguidionem rextraxit ob id causam ab historia ierum humanariam nobis

i picia una videt ira , cum prim ui de summo