Ioannis Bodini... Methodus ad facilem historiarum cognitionem

41쪽

etiam religiones, mores, instituta, linguam denseque suam roto terrarum orbe disseminarunt: vulgus Sarracenos appellavit, qui tametsi ex variis

populis coaluissent, nihilominus Arabes ipsi principatum tenuerunt , ut postea planum faciemus. Ab his ad Turcas delabemur , qui ab oris Caspiis

in Asiam influentes, paulatim A siae minoris, Graeciae totius & AEgypti regiones armis inuaserunt. Neque imperia tartarorum omittemus.qui ultra Ιmaum montem &mare Caspium t qnge lateo ueimperant: neque Mos uitarum, qui a volga siu-mine & Tanai , usque ad Borysthenem arma protulerunt, ac nuper Liuoniam imperio adiunxerunt. postremi sunt Americi , & qui oras Africae Australes ac Indiae tenent, quorum historias quo te intelligere utile ac iucundum erit. Qus omnia primo quidem leuiter percurrenda sunt, deinde

accuratius examinanda: ut eum summa veluti capita rerum tela uerimus,ari singula paulatim veniamus.ne P tantum maximas, Ied etiam mediocres

ac minimas quasque Respublicas inquiremus; puta Rhodiorum, Venetorum, Siculorum, Creten- sium, Helvetiorum, Aςhaeorum, Genuensium, Flo rentinorum in id genus sint ilium. Graecorum qu dem singulas satis accurate Pausanias conscripsit. Percepta historia rerum omnium pubi icarum; restabit ut eorum res gestas inquiramus, qui velim- .perio, vel generis splendόre& opibus, vel denique virtutibus ac ingenii laude floruerui, quorum suo

quisque iudicio electiun habebit, di ad suas vitae

42쪽

tanones optimi cuiusque dicta factaue accommodabit post historiam rerum humanarum, si cui tatam est otii, ac naturae pulcerrimas historias rutari pos .multo faciliores aditus ad historiam diuinam habiturus est: sin rei dissicultas illum δc vitie rationes ab incepto reuocabunt , ad res gerendas accedet, aut si nullus est in hac vitae fabula locus ei relictus, sit aliorum spectator; Sc res humanas,Piarum mortuam imaginem in libris viderit, oculis ipsis in tueatur,aliter fieri nequit, ut suauisia os ab historia frumis percipiamus nisi prius mediocriter in rebus agendis, aut diligenter spectandis,ut monebat Pythagoras, exerceamur. Postremumaerit, ut cognita rerum humanarum ac naturalium historia, quasi Iotis manibus, ad diuinam accedamus ae primum euiusque religionis summa capita colligamus .f tum videamus quis cuiusque auctor fuerit, quae initia, quos progres sus, quem deniq; statum & exitum habuerit o quid in unaquaque virtuti consentaneum, quid alienum siti ad hare illustrium philosophorum de religionibus di summo bono sententias adiungemus, uti emnium opinionibus in medio positis, veritas magis elucestat. iuvabit etiam ex illis multa decerpere,qu ibus,velut Hebraei de spolii s AEgyptio- mn,praepotentiDeo sacra faciemus. Sed in eo ge-pere distoriarum, plus oratione frequenti & purgata mentis in Deum conuerfione, qua ullo studio proficiems. H cautoquet a nobis de ordine hist

rivi leta sun ColaioPaphiae similitudine facil-

43쪽

lime intellauntur. hujus enim tanta est eum histoxia cognatio & assinitas,ut altera alterius pars euvideatur. & vero Scytharum, Indorum, Aertii pum, Americorum historias, a geographis duo ra diat hausimus, de expressimus. praeter haec histoxici geographicis descriptionibus utuntur, &Listoxiceerrarum regiones semper describunt, ut si ars ubia historico necessaria sit , profecto geographia summe necessaria videatur. luemadmodum igito a qui Cosmographia intelligere volet, hunc nec eae est mundi totius imaginem brevi tabula compro-hensam sub aspectum collocare: deinde habitu clinem casestium corporum ad haec elementaria Uidere ; & vranographiam ab elementari divid re; ab aere anquam , aquis ac terris r ab iisquet anemographiam,hydrographiam,&geographiam. deducere: illam vero in decem orbes totidemquet

circulos partiri: postea ventorum ordinem ac naturam tractusque maris utriusque ac terrarum descriptionem diligenter intueri: deinde orbem ter xae pingui Minerva primum in quatuor aut quinqs

partes, in Europam scilicet, Asiam, Africam, Americam & Australem terram partiri,earumque si tua inter se de cum coeli facie conferre: tum eam te Tae partem quae temperatior est, & populorum nobilitate clarior, puta Europam, in Hispaniam. Galliam, taliam,Graeciam, Germaniam, Scythia. Scandiam, Daniam, & in insulas unicuique regio- ni adiacentes dividere, con simi liter Asiam in minorem & majorem: hanc in Assyriam, Persiam. Parthiam

44쪽

parthiam, Mediam, Phrcaniam, Arianam, Gedro- innam, Indiam & Scythiam cis & vltra Imaum: tribueret in ore in Phrygiam, Lydiam, Lyciam, - Cliciam, Cariam, Pamphyliam, Syriam, Galatia,

Cappadociam, Pontum, Armeniam. eodem modo

Africam in Mauritaniam, Libyasi , Cyrenaicam,ht yptum, Aethiopiam, Numidiam, Nigritarum- ue legiones, in qua divisione fatis erit in signes

Iuvios, montes, maria veluti terminos figere, ac

cani meridianos S parallelos cuique regioni con gruentes designaxe. A Geographaa tadem ad Chorograpbiam, id est regionu descriptionem, facilis erit accessus. igitur telasubtilius retexentes, una -- quamque regiopem describemus,puta Hispaniam, quae prima pars est Europae, in Baeticam, Lusitataiam TarraconeRsem patiemur;hanc rursus in Gal- liciam. Castitiam, Navarrana,Aragoniam, fluviorum limatibus positis, Ibero, Anate, Tago, Beti, ' Dario,& eo monte, vulgo Adriani vocant qui citeriorem ab ulteriore Hispania seiungit. tum mediam regionis latitudinem partibuS xi . longitutem vero xv. amplitudinem in longum partibus xiiii. in latum vii. definiemus . simili ratione in aliis regionibus utendum erit. Posti emo a Chor grapnia ad Topographiam & Geometricam, id Q. ad singulorum locorum descriptionem & dicerasionem dilabemur. ac primum claras Vibes, Prius litora,freta, sinus, isthmos, promontoria, Pu .colles,clivos,rupes, vertices, agros, pascua,

uini Retmoia, sella , prata virgulta, spineta, vi-

45쪽

ria, pomaria, Viridaria, salicta; omniaque oppida. colonias, praefecturas, municipsa, castella, basili-Cas vi cos, pagos,Villas si res ita postulabit in complectemur. Non aliter historialuniversa partiemur ac definiemus. & quemadmodum falluntur, qui regionum tabulas prius intuentur, quam totiuguniversi orbis partiumq; singularum inter se & cinroto rationem accurataedidjcerint; ita non manus' errant, i qui singulas historias prius intelligere se

posse putant, quam universae historiae omniumque temporum ordinem ac seriem velut in tabula pro- osita iudicarint.eadem utemur analysi in singuari sentis cuiusque historia: ut si quis Romanorum historias sanὰ intelligere ac memoriar mandare velit, prius Sextum Rufum legar qui quatuor, paginis, totam historiam complexux est, hinc adlFlori epitomen οῦ deinde ad Eutropium, post ad Livium & Polybium aceedari confimiliter de historia Francorum iudico, quam Io. Tillius brevisanae complexus est uno libello.hunc igitur prius I gendum putem, quam Paulum Aemilium . & Xiphilinum, quam Dionem Iustinum, quam Di od rum vel Trogum; cuius tamen scripta penitus in- iterciderunz. neq; tamen satis universam historiam intelligere, nisi ungula qxioq; intelligamus. utraq; ero coniuncta, incredibilem,inquit Polybius, at . . ferunt utilitatem, id quod antea plerosqud fefeIrit, qui summa capita Rufi vel Flori colligerunt, Livium neglexerunt: qui propterea pene totus in

xcidit et consimiliter Iustinus Troilo Pompeio p

46쪽

Ai; ilinus Dioni prope interitu attulisse videtur

Pomemum erit,ut omnia dicta factaq; memoratu digna in communes quosdam memoriae locos,ve- Iutin Thesaurum reponamus , & ex iis quantum cunque iudicio nostro videbitur, eruamus. id autem commodius fieri nequit, 'quam si 'humana . Tum actionum partitionem nobis ad intuendum Proponamus.

C A p. in QVoniam de humana historia potissimum sutura disputatio est, historiae verbum Iate patres angustis hominum actionibus, di ad popuIarem loquendi modum, rerum ante gestarum vera ranatione desiniamus .humanarum autem actiorum tanta varietas est de confusio, tanta histori r in Vbertas de copia, ut nisi certis quibusdam generibus hominum actiones acres humanae distribitur, nec plane historiae percipi, nec perceptae mmoria diu contineri possint. Quod igitur viri tosti facere solent in aliis artibus, ut memoriae esulant,idem quoque in historia faciendum iudico: id est v t loci communes rerum memorabi Iam certo quodam ordine componantur , Ut ex iis rebit ἡ thesauris, ad actiones dirigendas exem-Plotam varietatem proferamus, & quidem no

47쪽

qui ex historiarum lectione argutas sententias, quapophthegmata vocant, expresserunt. sed cum ii humanis actionibus tria potissimum spectari co

tiendi, benedicendi ac bene. agendi mirtutes iquidi mus; illi verba quidem collegerunt, quae V

nulli dicta, factaque illustrium virorum, sed tenu ter admodum & sine ordine scripserunt : tum et humana divinis, & utrisque naturalia confude. runt; consilia vero ne attigerim i quidem cum ta men munius con silio tape salus Reipublicae posita sit. Itaque hunc ordinem instituendum puto, visibus libris locorum omnium rationem complactamur.priore quidem res humanas.' altero natu rates, quae in hiltoria sepe occurrunt: tertio divi aras.&quoniam maior est in rebus humanis quatim reliquis obscuritas & confusio, placet omisshaturali ac divina historia, rerum humanarum e actionum partitionema capite arcessere: deind nis orctine constitutis,indicare quonam modo historiarum nores apte & suo quiq; loco accommodari possint. Actionem definiunt, quae in seipsai

vertitur, nec ullum opus relinquit, ut sermo effctione vero quae opus molitur, ut scriptio, sed xi mota verborum sebtilitate, quoniam in popularatione omnis nostra versatur oratio, latius acti nas verbum definiendum nobis est, ut consilia, da, tacta, quae prodeunt ab hominis voluntat

48쪽

latera, qualis est in sapiente: sive perturbationi bus pura libidine aut ira,distrahatur,ut in plerisq;. qui intemperantes & insani appellantur; qui nihil scelerate tipon te agunt,ut dicitur,sed animi quada

impotentia feruntur, volutar t/men. sive metu ma

s impendentis quid agatur ; ut qui iactum faci-

t rerum pretiosarum,nec sponte agunt; nec aegritudine animi, sed suscepto con silio malunt o pes, quam seipsos interire, quod si quis a mente uerit omnino alienatus,cujusmodi sunt furiosi, ac

renim quae seruntur ignari, eorum actiones non tam humanae,quam divinae, aut naturae depravatae, aut damonis ipsos agitantis esse videntur. &Me Modum naturales actiones attrahendi, aut expellendi,non sunt humanae, ita ne illae quidem. nec rursus si quis alteru praecipitem dederit si altero impulsus, non eius est actio, nec pecca tum Vllum. consimiliter quem Deus aut furor divinus ad vaticinandum assiaverit, non humana, sed divina est actio,quia no hominis voluntate resitat actiones igitur humanae iant, quae hominum cunsiliis,dictis, &factis praeeunte voluntate Ori- Qtur. est enim voluntas, humanarum actionum magistra, sive ad rationem, sive ad vim animae In se forem sese converterit inrebus expetendis ac

iubendis. 'Et quoniam primum studium con- λ andi sui natura Vnieuique ingeneravit, primae ' Ludianum actiones ad ea pertinent, sine quibus vivi nullo modo potest: deinde ad ea sine quibus - vi ri eidem, sed non satis commode; aut commo-

49쪽

de, sed non splendide ; aut splendide, non tamead eam, quae suavissime sensus oblectat, Volup tatem. hinc opii augendarum cupiditas. sed quia voluptatum nulla facietas, aut ea comunis est beluarum aeque ac hominum 3 quo quisque generosio Meo longius se a beluarum societate disiungit, a paulatim gloriae cupiditate sertur, ut reliquis praestare possit. hinc dominandi libido ,& tenuiori bus vis illata: hinc dissidia, bella, servitutes . cae des. sed cum hoc vitae genus turbulentum sit a periculis plenum, tum vero inanis ea gloria. qua

hominem excelsi animi explere non possit ; con' sequens est, ut homo bene a natura informatas, paulatim seratur ad virtutis actiones, quae in vera

Iaude & solida gloria vertantur, in qua plerique

finem extremum constituunt. sed quoniam natu ra quietis est appetens, planum est eas virtututis actiones ad quietem aliquando dirigi oportere. quo fit vidiomo paulatim a curis & hominum secietate distractus. soliudinem quaerat, ut tranquil

litate naturae consentanea fruatur. itaque res humanas despiciens earumque inconstantiam ac te meritatem, naturae caussas certissimas intuetur,in

quibus contemplandis tantam percipit volupta tem , ut talium studiorum conscientia fretus, re gum otes ac fortunas negligat: quin etiam ple xique cum imaxima imperia gessissent, ad hoc vi Elnus sponte relabi, quam regnare maluerunt hinc illae scien tiar ac virtutes, quae quod in veri so-Ia cognitione acquiestunt , λωνα i vocantur.

50쪽

Neque vero id satis est homini bene θ natura instituo,ut in iis scientiis, quarum subiecta materia sub sensum cadit, acquiescat ; sed his veluti gradibas adeaffertur,qus lota me te percipiunt O , id est,

ad animorum immortaliu vim ac potestate, quO-

iis ste pernicibus ratis sursum abripiatur, ac suae originis primordia reperens , cum Deo penitus coniungatur: in quo sinis Iu manarum actionumctquies extrema, summaq; felicitas consistit: huc omnia consilia,dicta, facta. huc humanae .action es,luc disciplinae ac virtutes reseruntur. Ac tam etiacodtemplatio minus proprie actio dicitur, sic tamen Aristoteles appellavit ne a se ipse discrepans, abur quantinctione beatam vitam definire. Haec igitur ordine colligamus. Primi generis actiones

ad eas artes reseruntur, quae ad tuendam homina iram, morbosque δε offensiones depellendas Dem pe8t:vt venatio,pecuaria, agricultura ., aedincas gymnastica medicina. secundumgenus ad insitoriam,subernatoria, lanificia & fabriles artes. remam ad cultum & virium splendidiorem, atque

' dino ad quaestuarias artes, quibus opus para- partis magnifice uti docemur . in quo supe- artium perfectio versatur. sequutatur actio 30luptatum effectrices. quae vel sensum, vel a

'h l,trunque, molliter assiciunt ad gustum Apicianae artes 'ad tactu sordida MeIesiam

pdoratam unguentariis ad visum ductus li- up tun & coIoru varietas decenter confusa , quae eat ad picturant, laturam, toplariam, sui, ' viam,