Ioannis Bodini... Methodus ad facilem historiarum cognitionem

31쪽

Deo comprehensiones non solum probabiles, siletiam ad assentiendum necessariae in puerorum animis radices egeritit, ita fiet, ut a cogitatione nostri primum, deinde familiar, tum communis cietatis ad natuxae inspectionem, ac postremo ad

immortalis Dei veram historiam, id est conterii plationem abducantur. atq; hoc postremum quandifficile sit iis , qui nondum verae philosoplitae se cris initiati su ere,satis intelligunt, qui se in rerure

magnarum meditatione aliquantum exercuerunt

Vt enim mentem paulatim supra sensus quasi su pra fluctus,quibus immergitur magna pars homi num, erigant: nunquam tamen se ab iis ita liberire possunt . quin a sensibus emi siae species , tan quam nebulae, se lumini veritatis opponant; quc fit, ut qui omissa rerum humanarum ac naturali cogitatione ab historia divina auspicantur , dpueris aut ignaris hominibus arduas rerum divinarum quaegiones explicant, non modo spe fallantur, vera metiam earum magnitudine pleros' deterreant. Quod igitur iis, qui ex atra quadanae densa caligine in lucem veniunt, suademus vrrius solis splendorem in terra, tum in nubibus post in luna conspiciant, ut bene confirmato vis solem ipsum aliquando cotueri possint: idem quoque adversus imperitos faciendum est, ut primur Dei bonitatem ac praestaritiam in rebus humani animadvertant:deinde in perspicuis naturae caussis,tum in coelestium corporum descriptione c

32쪽

mori. agnitudine,concentu, figura: ut iis gradi- bas ad eam,quae nobis est cum Deo, cognicionem ac peris stirpem aliquando redeamus,rursusque penitus coniungamur qui aliter historiam ianituunt,naturae leges aeternas perrumpere mihi

Mentur. Et quoniam triplex illud historiarum tenus viri graves & eruditi accurate scriptis man-ὶaunt; illud tantum mihi proposui , ut in iis lGyadis, ac studiose diiudicandis ordinem & mo- 4 in servarem; praesertim in historia rerum humanarum. Nam cum divinar ac naturales historiar abbumanis primum differunt, tum hoc maxime, quod illae non modo caussis, verum etiam finibus certis sudicontentae, naturales enim necessariam habent & stabilem causarum consecutionem, nisi di/ina potestate prohibeamur, vel paulo monae ro ab ea deserantur,& quasi fluentis materiae principi omniumque malorum parenti permittantur: ex altero quidem ostenta depravatae naturae &immania monstra'. ex altero egi egia Dei miracula: ex utroque religionis aut tu persti tion is origo ac nuntinis cu)usdam metus in nobis ingeneratur,

i dei maiestas illii stris & clara quanquam illu-tror aut clarior esse non potest scd ut hominum s eri magis conspicua sit. At humana hii oriabod magna sui parte fluit ab hominum volunt

naevi semper sat dissimilis est,nullum exitum h sensed quotidie n ovae leges,n ovi m oi es , n ova in

Mari,iiovi xitus oboxiuntur 3 atque omnino Lu-

niadae actiones novis semper ervoribus implican

turv

33쪽

turi nisi a natura duce , id est a recta ratione, vecum depravari coeperit, ab ea quae propius abest ab ortus sui principio, divina pxudentia sine consequentibus caussis dirigantur: a qua si aberravimus, praecipites irvomne dedecus labemurrit metsi enim mens hominis ab artem x divinaque men

te delibata, se quam longissimepotest ab hac ter restri labe seiungit; quia tamen impurae materix penitus est immersa, ejus contagione sic afficitur.& perturbationibus secum dissidentibus adeo distrahitur, ut sine ope divina nec se ipsam erigere nec ullam iustitiae partem adipisci, nec quicquam

naturae congruenter agere possit: ex quo efficitur. Vt quamdiu sensuum impedimentis & falsia rera imagine obruimur, nec utile ab inutili, nec ver urina facto, nec turpe ab honesto discernere queamus. sed verborum abusu prudentiae tribuimus, quoe' minus peccaturo quam. quidem ad prudentiam comparandam cum nihil sit maius aur magis necessarium historia , propter Eumanos catus edit velut in ' orbem sivi umilax aliquando. Decurrunt : tu ea prae sertim elaborandum iis esse indicamus,qui non solitariam vitam agant, sed ad ii

minum coetus ac iacietate1 accommodatam. Ita

que e tribus historiarum generibus, diu num quidem theologis ; naturale psilosophis tantisper

permittamus dum in humanis actionibu earumque praeceptis,diu multumque fuerimus exercit ei. Est autem humana historia communis aut pro-

34쪽

pz2ὁicia factaque memoratu digna complectu ur. Nam ut sapienter Academici rerum anilium nullas ideas posuerunt: ita sutilibus actionibus historia constare non debet. communis plurium honinum vel civitatum gesta narrat; idq: bifariam: aut enim plurium populoru, puta Persarum, Gr 'ebrum, Aegyptiorum:aut omnium quorum modo ita gestae proditae sunt, vel maxime illustrium.'deod ite multis modis fieri solet: cu unius teporis ibi. diei eujusque,vel mensis,vel anni: unde ephemerides si ve diurna,& annales dictae et aut ab orta cuiusque civitatis,vel ab extrema memoria,vel ab orbe condito Rerum publicarum initia, increme-

ob status, conversiones , exitus memorantur.'vod bifariam quoque tit,breviter aut copiisse. ex quo nomen habent chronica & chronologiae. Alii paulo aliter, eodem tamen relabuntur. nam Verrius Flaccus historiam diffulam narrationem vocat, in qua rerum, pei sonarum, ac locorum mo-meata ponderantur ab eo qui rebus intersuit. Annales vero a Cicerone dicuntur, cum sine ullis ornamentis, sine anxia causarum disqui sitione gesta cuiusque anni narrantur. erat inquit Cicero, Hi-

simia nihil aliud, sive annalium consectio. Diaria si tephemerides diei cuiusque gesta, ut Asellio arua Cellium interpretatur. Fasti vero annalesauh in quibus res quaeque memorabiles , magi stratas marinii, clarissimce victoriae, Offensiones, prium hi, ludi seculares brevissime continentur,2M lei sunt Verrii Flacci,Ciatorismus ni Cassiodori,

35쪽

dori, Cuspiniani in universum tamen historice ap pellatur:& superior illa partitio naturali ac divina historiar peraeque congruit, um vel unius religionis quanquam plus una esse non potest quae su perstitionem inter & impietatem med uim ferit

scilicet Christianae, vel plurium, vel omnium, aumaxime illustrium origines ac progressus memorantur. Consimiliter unius rei naturalis histori: colligi potest: puta unius stirpis aut animantis; veomnium stirpium aut animantium, quales sunt histor iae Theophrasti & Aristotelis: aut etiam onunium elementorum, quaeque ex his consantur corporum ι vel denique totius naturae descriptio

qualem Plinius complexus est. Aut si quis nolicum naturalibus disςiplinis mathematicas confundere, quatuor genera constituet historiarum sumanam quidem incertam S confusimrnatura Iem certam Interdum tamen materiae vel malgenti contagione incertam ac sui dissimilem. ma. tnematicam,qubd a concretione materiae liberosit. celtiorem ; sic enim veteres hanc ab illa di vi serunt: post temo divinam certissimam & sui natura plane immutabilem. Atque haec de historia

xum partitione.

DE ORDINE HISTORIARUM. C A P. II. QVod in artium tradendarum ratIone ae mόdo sieri solet, idem nobis est,Opinor, in hino riar ia

36쪽

clarum disciplina faciendum. neque enim satis est inagnum historicorum cumulum domi habere, i nisieujusque usus, ct quo quisque ordine ac modo lagi debeat intelligatur, & quemadmodum in epulis, tametsi magna condimentorum suavitas est, nihil tamen insuavius si misceantur: ita quoque providendum erit,ne historiarum ordo confunda- aut:id est,ne postrema priore loco, vel media pomstremo, ad legendum proponantur, quod qui faciunt non solum res gestas capere nullo modo possint, sed etiam memoriar vim penitus labefactam. Vt igitur plena sit de facilis historiarum scientia,principio adhibeatur praestans illa docenda- aum attium magistra, quae dicitur Analy sis : quae

universum in partes secare,& partis cujusque particulas rutius dividere; totiusque ac partium cohaerentiam qiuasi concentum intex apsa mira facialitate docet. nihil enim in Synthesi nobis est elaborandum, cum historiarum fere omni u membra later se apta sint, magnoque studio ab eruditis in ' unum veluti corpus coagmeri tata ised imperite dxonnullis separantur est autem partium ac totius tanta cohaerentia, ut si divellantur a se, ipsa nullo

modo constare possint. Itaque Polybius Fabium laximum, aliosque Punici bellr seriptores ob id mam coarguit; quoa ejus belli partem unam vel, teram complectantur iisque similes videri scri

sit qui capitis oculum vel etiam particulam ab a xinante avulsam ostendant, ut cuius sit pars illa uua tas in telligatur.eadem reprehensione utitur B Dio -

37쪽

Dionysius Halicara assaeus aduersus Pollybium, Stentam, Timaeum, Antigonum,Hieronymum, q Romanae iustoriae commentarios laceros α ire persectos reliquerant, consimili quoq; oratiora quis aduersus Dionysium utatur: tametsi reprehe ione caret, quia nec ab omnibus omnia scribi debuerui, nec cexte potuerunt,cum tantii quis'; collegerit, quantumcinfinito labore ac diligentia de cerpere potuit. nec illud opinor, ad scriptionen pertinet, sed ad lectionem historiarum, quaru pax tes si distraban tur, nec secum ip sae, Mec cum tot cohaerebunt. quod igitur illi de Romana , iden Mos de uniuersa populorum omnium histox iacta ruamus: uniuerinna historia appello, quae vel omnium vel maxime illustrium populorum, vel quo- Tum facta prodita sunt, ab ortus cuiusqueprincipio,res bello domique gestas complectitur. tam et 1i enim in ulto plura susti omissa, quam vilio scriptione comprehensa, nihilomimis tot ac is muru' ea restant, ut iis legendis hominum vita quantum vis diuturna Ux sufficere possit. Primum igitur

communem velut omnium temporum tabulam,

nudam illam ac simplicein nobis ad intuendum proponamus , in qua mundi origines, eluuione Rerumque publicarum ac religionum,quae magisl claruerunt, initia duntaxat & exitus, si modo exitum habuerunt, contineantur: quae tum orbis Vrbis conditione, tum Olympiade , vel ex iam si ratio postulat, anno Christi.& Arabum Hegira

38쪽

ta eiusmodi sere sunt chronica quae vulgo seruntur. linearum spatiis distincta; breuia illa quidem, sinuspicantibus facilia. ac tametsi non exactam

continent temporum rationem, proxim8 tamen

ad rei veritatem accedunt. Post hanc descriptionem uberiore aliquantum & accuratiore libronemur, qui non tantum illustrium , sed omnium populorum in iti a, status, conuersiones; de lapses complectatur; ea tamen breuitate,ut eodem pene

latuitu qualis cuiusq; Mipublicae status fuerit, videri possit: in quo genere plures scripserunt; nemo

tamen , ut mini Videtur . accuratius quam Ioan . Funccius, qui certissima ratione teporum ea coin

terit quae ab Eu sebio, Leda, Lucido, Sigismundo,

martino, Phrigione tradita sueruta in qurbus multa diligenter emendauit. sed cum in rebus singulis aliquando haereat, ea praetermittenda sunt, &s mana quaeque leuiter artingenda. ab eo scalptore aliquantum informati de statu rerum omnium publicarum, Carionis aut verius Melanchthonis

sistoriam consimili diligentia percurremus. Est enim aliquando copiosor in disputationibus de religione , ut erat religioni ac pietati deditus. quae si odiosa videntur, praeteriri facile possunt: quae in uniuersum de Rebuspublicis clarioribus dici potuerunt , breuiter & accurato complexus mihi videtur, Ac si quis alius scriptot sunt autem nonnulli qui uniuersant mundi historiam Melanchthone copiosius scripsit. Lapc ego tenendum censeo. Deinde ab urtiuersis B a paula-

39쪽

paulatim ad singula delabemur, eo tamen ordine, quo in tabulis Chronicorum sunt comprehensa. Et quoniam a Chaldaeis, Assyriis, Phoenicibus, Se Aegyptiis, Reipublicae gubernandae ratio discipli αnar,humanitas deniq ,ipsa profecta est, inprimis il- lorum antiquitatesi' vestigabimus; non solum inscriptoribus oui proprie de illis scripserunt, ut Be-vosus, Metasthenes, Herodotus. sed etia in Hebret is, quorum res gestae cum reliquis fere communes sunt. Etenim multo plura certioraque in Iosippi antiquitatibus, & in libris adversus Apionem definitimis illis populis quain in ullis scriptoribus

commemorantur. post Hebraeorum historias inquiremus 3 sed ita, ut initio Reipublicae instituendae rationem potius intelligamus , quam religio rem, quae tertium historiae genus spectat. & altiorem desiderat contemplationem; deinde ac Medorum, Persarum, Indorum de scytharum imperia veniemus. Ab his ad Graecos, qui ab Aradie, Euphrate,& Syriae portis ad Hellespontum usquo, rursus ab Hellesponto, usque ad Danubium, Acroceraunios & Aemi montes , suum genus propagarunt ; & insulas Asiae atque Europae adiacentes, tum Italiam ipsam coloniarum multitudine cG-pleverunt. horum appellatio triplex est, primi qui dem Iones. alteri Aeoles:pbstremi Dores dicti sunt A Graecis ad Italos, qui Alpibus S utroque maii cinguntur. Et quoniam populus omnes imperii magnatu dine ac rerum gestarum gloria su eraxi 't, tantaque justitiae opini'ne valuerunt, ut noci. modo

40쪽

nodo legibus & insti tutis, sed etiam linguae digni- tate reliquis gentibus adhuc imperare videantur; omnis illorum antiquitas diligen ter erit excutienda; cum autem maxima diuturnaque bella cum poenis gesserint, utriusque gentis h: storia fere est ab iisdem scriptoribus comprehen se. His opinor,proximi sunt Celtae, atque haud scio, an Italis ipsis antiquiores 3 certe quidem prius militari di- stiplina claruerunt, quam Romani ; neque in Ita .ham modo, sed etiam in Hispaniam, Germaniam, Graeciam & Asiam colonias micrunt, ut siro loco dicemus, actant etsi Garumnaci Sequana fumi-vibus a Caesare definiuntur, nihilominus imperium a 23renaeis ci Oceano ad Rhenum & Alpes pyotuleranti sequuntur Germani, qui Alpib., Rheno, Vistula,Carpathomo te& Suedico mari cingsitur,quique Germanis sunt finitimi Dant, Nor uegi. Saeci, Scandi: tum populi, qui ab illis originem tia-xerunti Gothi, Franci, Vandali, Hunni, Heruli, Longobardi, Burgundiones, Angli, Normant: a quimus res maximae gestae sunt, S imperia su-ientissima constituta in Gallia, Britannia, Hispatia& Italia, tametsi enim Hispani ac Britannista vetustate nobiles sunt , non tamen rebus ita testis claruerunt ut illi: quemadmodum Arabes, qui generis antiquitate clarissimi fuerunt, sed inutio semper antea delituerant , quousque erum-ietates e desertis,Persas & Grae eos de Aliae & Atricae imperio depulerunt, magnasque victorias in

Iaropa sum consecuti , neque tantum arma, se a B 3 etiam